1. 9. 10.
දුතියද්වයසුත්තං
93. ද්වයං භික්ඛවෙ, පටිච්ච විඤ්ඤාණං සම්භොති. කථඤ්ච භික්ඛවෙ, ද්වයං පටිච්ච විඤ්ඤාණං සම්භොති? චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං. චක්ඛුං{1} අනිච්චං විපරිණාමි අඤ්ඤථාභාවි. රූපා අනිච්චා විපරිණාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො. ඉත්ථෙතං ද්වයං චලඤ්චෙව ව්යයඤ්ච{2} අනිච්චං විපරිණාමි අඤ්ඤථාභාවි. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං අනිච්චං විපරිණාමි අඤ්ඤථාභාවි. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස අඤ්ඤථාභාවී උප්පාදාය, සොපි හෙතු සොපි පච්චයො අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. අනිච්චං ඛො පන භික්ඛවෙ පච්චයං පටිච්ච සමුප්පන්නං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං කුතො නිච්චං භවිස්සති.
යා ඛො භික්ඛවෙ, ඉමෙසං තිණ්ණං ධම්මානං සඞ්ගති සන්නිපාතො සමවායො, අයං වුච්චති භික්ඛවෙ චක්ඛුසම්ඵස්සො{3}. චක්ඛුසම්ඵස්සොපි අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස උප්පාදාය, සොපි හෙතු සොපි පච්චයො අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. අනිච්චං ඛො පන භික්ඛවෙ පච්චයං පටිච්ච උප්පන්නො චක්ඛුසම්ඵස්සො කුතො නිච්චො භවිස්සති. ඵුට්ඨො භික්ඛවෙ වෙදෙති, ඵුට්ඨො සඤ්ජානාති. ඵුට්ඨො චෙතෙති, ඉත්ථෙතෙපි ධම්මා චලා චෙව ව්යයා ච අනිච්චා විපරිණාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො.
සොතඤ්ච පටිච්ච සද්දෙ උප්පජ්ජති සොතවිඤ්ඤාණං -පෙ- ඝානඤ්ච පටිච්ච ගන්ධෙ උප්පජ්ජති ඝානවිඤ්ඤාණං -පෙ- ජිව්හඤ්ච පටිච්ච රසෙ උප්පජ්ජති ජිව්හාවිඤ්ඤාණං. ජිව්හා අනිච්චා විපරිණාමී{4} අඤ්ඤථාභාවී{5}, රසා අනිච්චා විපරිණාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො. ඉත්ථෙතං ද්වයං චලඤ්චෙව ව්යයඤ්ච අනිච්චං විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවි. ජිව්හාවිඤ්ඤාණං අනිච්චං විපරිණාමි අඤ්ඤථාභාවි. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො ජිව්හාවිඤ්ඤාණස්ස උප්පාදාය, සොපි හෙතු සොපි පච්චයො අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. අනිච්චං ඛො පන භික්ඛවෙ පච්චයං පටිච්ච උප්පන්නං ජිව්හාවිඤ්ඤාණං කුතො නිච්චං භවිස්සති.
යා ඛො භික්ඛවෙ ඉමෙසං තිණ්ණං ධම්මානං සඞ්ගති සන්නිපාතො සමවායො, අයං වුච්චති භික්ඛවෙ ජිව්හාසම්ඵස්සො. ජිව්හාසම්ඵස්සොපි අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො ජිව්හාසම්ඵස්සස්ස උප්පාදාය, සොපි හෙතු සොපි පච්චයො අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. අනිච්චං ඛො පන භික්ඛවෙ පච්චයං පටිච්ච උප්පන්නො ජිව්හාසම්ඵස්සො, කුතො නිච්චො භවිස්සති. ඵුට්ඨො භික්ඛවෙ වෙදෙති, ඵුට්ඨො සඤ්ජානාති. ඵුට්ඨො චෙතෙති, ඉත්ථෙතෙපි ධම්මා චලාචෙව ව්යයා ච, අනිච්චා විපරිණාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො.
කායඤ්ච පටිච්ච ඵොට්ඨබ්බෙ උප්පජ්ජති කායවිඤ්ඤාණං -පෙ- මනඤ්ච පටිච්ච ධම්මෙ උප්පජ්ජති මනොවිඤ්ඤාණං. මනො අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. ධම්මා අනිච්චා විපරිණාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො. ඉත්ථෙතං ද්වයං චලඤ්චෙව ව්යයඤ්ච, අනිච්චං විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. මනොවිඤ්ඤාණං අනිච්චං විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො මනොවිඤ්ඤාණස්ස උප්පාදාය, සොපි හෙතු සොපි පච්චයො අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. අනිච්චං ඛො පන භික්ඛවෙ පච්චයං පටිච්ච උප්පන්නං මනොවිඤ්ඤාණං කුතො නිච්චං භවිස්සති.
යා ඛො භික්ඛවෙ ඉමෙසං තිණ්ණං ධම්මානං සඞ්ගති සන්නිපාතො සමවායො, අයං වුච්චති භික්ඛවෙ මනොසම්ඵස්සො. මනොසම්ඵස්සොපි අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී.
යොපි හෙතු යොපි පච්චයො මනොසම්ඵස්සස්ස උප්පාදාය, සොපි හෙතු සොපි පච්චයො අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී. අනිච්චං ඛො පන භික්ඛවෙ, පච්චයං පටිච්ච උප්පන්නො මනොසම්ඵස්සො, කුතො නිච්චො භවිස්සති. ඵුට්ඨො භික්ඛවෙ, වෙදෙති, ඵුට්ඨො සඤ්ජානාති. ඵුට්ඨො චෙතෙති, ඉත්ථෙතෙපි ධම්මා චලා චෙව ව්යයා ච, අනිච්චා විපරිණාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො. එවං ඛො භික්ඛවෙ, ද්වයං පටිච්ච විඤ්ඤාණං සම්භොතීති.
ඡන්නවග්ගො නවමො.
තත්රුද්දානං:
පලොක සුඤ්ඤා සඞ්ඛිත්තං{1} - ඡන්නො පුණ්ණො ච බාහියො එජෙන ච දුවෙ වුත්තා - ද්වයෙහි අපරෙ දුවෙති.
10. ඡලවග්ගො
1. 10. 1.
ඡඵස්සායතනසුත්තං
94. ඡයිමෙ{1} භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනා අදන්තා අගුත්තා අරක්ඛිතා අසංවුතා දුක්ඛාධිවාහා හොන්ති. කතමෙ ඡ?
චක්ඛුං භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනං අදන්තං අගුත්තං අරක්ඛිතං අසංවුතං දුක්ඛාධිවාහං හොති. සොතං භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනං -පෙ- ඝානං භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනං -පෙ- ජිව්හා භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනං අදන්තං අගුත්තං අරක්ඛිතං අසංවුතං දුක්ඛාධිවාහං හොති. කායො භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනං -පෙ- මනො භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනං අදන්තං අගුත්තං අරක්ඛිතං අසංවුතං දුක්ඛාධිවාහං හොති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ, ඡ ඵස්සායතනා අදන්තා අගුත්තා අරක්ඛිතා අසංවුතා දුක්ඛාධිවාහා හොන්ති.
ඡයිමෙ භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනා සුදන්තා සුගුත්තා සුරක්ඛිතා සුසංවුතා සුඛාධිවාහා හොන්ති. කතමෙ ඡ?
චක්ඛුං භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනං සුදන්තං සුගුත්තං සුරක්ඛිතං සුසංවුතං සුඛාධිවාහං හොති. සොතං භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනං -පෙ- ඝානං භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනං -පෙ- ජිව්හා භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනං සුදන්තං සුගුත්තං සුරක්ඛිතං සුසංවුතං සුඛාධිවාහං හොති. කායො භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනං -පෙ- මනො භික්ඛවෙ, ඵස්සායතනං සුදන්තං සුගුත්තං සුරක්ඛිතං සුසංවුතං සුඛාධිවාහං හොති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ, ඡ ඵස්සායතනා සුදන්තා සුගුත්තා සුරක්ඛිතා සුසංවුතා සුඛාධිවාහා හොන්තීති.
ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වා සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා:
ඡළෙව ඵස්සායතනානි භික්ඛවො අසංවුතො යත්ථ දුක්ඛං නිගච්ඡති, තෙසඤ්ච යෙ සංවරණං අවෙදිසුං සද්ධාදුතියා විහරන්තානවස්සුතා.
දිස්වාන රූපානි මනොරමානි අථොපි දිස්වා අමනොරමානි මනොරමෙ රාගපථං විනොදයෙ න චප්පියං{1} මෙති මනං පදොසයෙ.
සද්දඤ්ච සුත්වා දුභයං පියාප්පියං පියම්හි සද්දෙ න සමුච්ඡිතො සියා අථොප්පියෙ{2} දොසගතං විනොදයෙ න චප්පියං මෙති මනං පදොසයෙ.
ගන්ධඤ්ච ඝාත්වා සුරභිං මනොරමං අථොපි ඝාත්වා අසුචිං අකන්තියං අකන්තියස්මිං පටිඝං විනොදයෙ ඡන්දානුනීතො නච කන්තියෙ{3} සියා.
රසඤ්ච භොත්වා සාදිතඤ්ච සාදුං{4} අථොපි භොත්වාන අසාදුමෙකදා සාදුං රසං නාජ්ඣොසාය භුඤ්ජෙ විරොධමාසාදුසු නොපදංසයෙ
ඵස්සෙන ඵුට්ඨො න සුඛෙන මජ්ජෙ{5} දුක්ඛෙන ඵුට්ඨොපි න සම්පවෙධෙ ඵස්සද්වයං සුඛදුක්ඛෙ{6} උපෙක්ඛෙ{7} අනානුරුද්ධො අවිරුද්ධකෙනචි.
පපඤ්චසඤ්ඤා ඉතරීතරා නරා පපඤ්චයන්තා උපයන්ති සඤ්ඤිනො මනොමයං ගෙහසිතඤ්ච සබ්බං පනුජ්ජ නෙක්ඛම්මසිතං ඉරීයති.
එවං මනො ඡස්සු යදා සුභාවිතො ඵුට්ඨස්ස චිත්තං න විකම්පතෙ ක්වචි තෙ රාගදොසෙ{8} අභිභුය්ය භික්ඛවො භවාථ{9} ජාතිමරණස්ස පාරගාති.
1. 10. 2.
මාලුඞ්ක්යපුත්තසුත්තං
95. අථ ඛො ආයස්මා මාලුඞ්ක්යපුත්තො{1} යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි -පෙ- එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මාලුඞ්ක්යපුත්තො භගවන්තං එතදවොච: සාධු මෙ භන්තෙ, භගවා සඞ්ඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්යන්ති.
එත්ථදානි මාලුඞ්ක්යපුත්ත, කිං දහරෙ භික්ඛූ වක්ඛාම, යත්ර හි නාම ත්වං භික්ඛු ජිණ්ණො වුද්ධො මහල්ලකො අද්ධගතො වයොඅනුප්පත්තො සඞ්ඛිත්තෙන ඔවාදං යාචසීති. කිඤ්චාපහං භන්තෙ, ජිණ්ණො වුද්ධො මහල්ලකො අද්ධගතො වයොඅනුප්පත්තො. දෙසෙතු මෙ භන්තෙ, භගවා සඞ්ඛිත්තෙන ධම්මං, දෙසෙතු සුගතො සඞ්ඛිත්තෙන ධම්මං, අප්පෙවනාමාහං භගවතො භාසිතස්ස අත්ථං ආජානෙය්යං. අප්පෙවනාමාහං භගවතො භාසිතස්ස දායාදො අස්සන්ති.
තං කිම්මඤ්ඤසි මාලුඞ්ක්යපුත්ත, යෙ තෙ චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා රූපා අදිට්ඨා අදිට්ඨපුබ්බා, න ච පස්සසි, න ච තෙ හොති. පස්සෙය්යන්ති, අත්ථි තෙ තත්ථ ඡන්දො වා රාගො වා පෙමං වාති. නො හෙතං භන්තෙ.
යෙ තෙ සොතවිඤ්ඤෙය්යා සද්දා අස්සුතා අස්සුතපුබ්බා, න ච සුණාසි, න ච තෙ හොති සුණෙය්යන්ති, අත්ථි තෙ තත්ථ ඡන්දො වා රාගො වා පෙමං වාති. නො හෙතං, භන්තෙ. යෙ තෙ ඝානවිඤ්ඤෙය්යා ගන්ධා අඝායිතා අඝායිතපුබ්බා. න ච ඝායසි, න ච තෙ හොති ඝායෙය්යන්ති? අත්ථි තෙ තත්ථ ඡන්දො වා රාගො වා පෙමං වාති. නො හෙතං භන්තෙ. යෙ තෙ ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යා රසා අසායිතා අසායිතපුබ්බා, න ච සායසි, න ච තෙ හොති සායෙය්යන්ති, අත්ථි තෙ තත්ථ ඡන්දො වා රාගො වා පෙමං වාති. නො හෙතං භන්තෙ. යෙ තෙ
කායවිඤ්ඤෙය්යා ඵොට්ඨබ්බා අසම්ඵුට්ඨා අසම්ඵුට්ඨපුබ්බා න ච ඵුසසි, න ච තෙ හොති ඵුසෙය්යන්ති, අත්ථි තෙ තත්ථ ඡන්දො වා රාගො වා පෙමං වාති. නො හෙතං භන්තෙ. යෙ තෙ මනොවිඤ්ඤෙය්යා ධම්මා අවිඤ්ඤාතා අවිඤ්ඤාතපුබ්බා, න ච විජානාසි, න ච තෙ හොති විජානෙය්යන්ති, අත්ථි තෙ තත්ථ ඡන්දො වා රාගො වා පෙමං වාති. නොහෙතං භන්තෙ.
එත්ථ ච තෙ, මාලුඞ්ක්යපුත්ත, දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතබ්බෙසු ධම්මෙසු දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තං භවිස්සති, සුතෙ සුතමත්තං භවිස්සති, මුතෙ මුතමත්තං භවිස්සති, විඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතමත්තං භවිස්සති. යතො ඛො තෙ මාලුඞ්ක්යපුත්ත, දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතබ්බෙසු ධම්මෙසු දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තං භවිස්සති, සුතෙ සුතමත්තං භවිස්සති, මුතෙ මුතමත්තං භවිස්සති, විඤ්ඤාතෙ විඤ්ඤාතමත්තං භවිස්සති, තතො ත්වං මාලුඞ්ක්යපුත්ත, න තෙන. යතො ත්වං මාලුඞ්ක්යපුත්ත, න තෙන, තතො ත්වං මාලුඞ්ක්යපුත්ත, න තත්ථ; යතො ත්වං මාලුඞ්ක්යපුත්ත, න තත්ථ, තතො ත්වං මාලුඞ්ක්යපුත්ත, නෙවිධ න හුරං න උභයමන්තරෙන. එසෙවන්තො දුක්ඛස්සාති.
ඉමස්ස ඛ්වාහං භන්තෙ, භගවතා සඞ්ඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන{1} අත්ථං ආජානාමි.
රූපං දිස්වා සති මුට්ඨා පියනිමිත්තං{2} මනසි කරොතො සාරත්තචිත්තො වෙදෙති තඤ්ච අජ්ඣොසාය{3} තිට්ඨති. තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා අනෙකා රූපසම්භවා අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති එවං ආචිනතො දුක්ඛං ආරා නිබ්බානං{4} වුච්චති.
සද්දං සුත්වා සති මුට්ඨා පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො සාරත්තචිත්තො වෙදෙති තඤ්ච අජ්ඣොසාය තිට්ඨති තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා අනෙකා සද්දසම්භවා අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති එවං ආචිනතො දුක්ඛං ආරා නිබ්බානං වුච්චති.
ගන්ධං ඝාත්වා සති මුට්ඨා පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො සාරත්තචිත්තො වෙදෙති තඤ්ච අජ්ඣොසාය තිට්ඨති. තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා අනෙකා ගන්ධසම්භවා අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති එවං ආචිනතො දුක්ඛං ආරා නිබ්බාං වුච්චති
රසං භොත්වා සති මුට්ඨා පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො සාරත්තචිත්තො වෙදෙති තඤ්ච අජ්ඣොසාය තිට්ඨති තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා අනෙකා රසසම්භවා අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති එවං ආචිනතො දුක්ඛං ආරා නිබ්බානං වුච්චති.
ඵස්සං{1} ඵුස්ස සති මුට්ඨා පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො සාරත්තචිත්තො වෙදෙති තඤ්ච අජ්ඣොසාය තිට්ඨති තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා අනෙකා ඵස්ස සම්භවා අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති එවං ආචිනතො දුක්ඛං ආරා නිබ්බානං වුච්චති.
ධම්මං ඤත්වා සති මුට්ඨා පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො සාරත්තචිත්තො වෙදෙති තඤ්ච අජ්ඣොසාය තිට්ඨති තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා අනෙකා ධම්මසම්භවා අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති එවං ආචිනතො දුක්ඛං ආරා නිබ්බානං වුච්චති.
න සො රජ්ජති රූපෙසු රූපං දිස්වා පතිස්සතො{2} විරත්තචිත්තො වෙදෙති තඤ්ච නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති. යථාස්ස පස්සතො රූපං සෙවතො චාපි වෙදනං ඛීයති නොපචීයති එවං සො චරතී සතො එවං අපචිනතො දුක්ඛං සන්තිකෙ නිබ්බානං වුච්චති.
න සො රජ්ජති සද්දෙසු සද්දං සුත්වා පතිස්සතො විරත්තචිත්තො වෙදෙති තඤ්ච නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති යථාස්ස සුණතො සද්දං සෙවතොචාපි වෙදනං ඛීයති නො පචීයති එවං සො චරතී සතො එවං අපචිනතො දුක්ඛං සන්තිකෙ නිබ්බානං වුච්චති.
න සො රජ්ජති ගන්ධෙසු ගන්ධං ඝාත්වා පතිස්සතො විරත්තචිත්තො වෙදෙති තඤ්ච නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති යථාස්ස ඝායතො ගන්ධං සෙවතොචාපි වෙදනං ඛීයති නොපචීයති එවං සො චරතී සතො එවං අපචිනතො දුක්ඛං සන්තිකෙ නිබ්බානං වුච්චති.
න සො රජ්ජති රසෙසු රසං භොත්වා පතිස්සතො විරත්තචිත්තො වෙදෙති තඤ්ච නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති යථාස්ස සායතො රසං සෙවතො චාපි වෙදනං ඛීයති නො පචීයති එවං සො චරතී සතො එවං අපචිනතො දුක්ඛං සන්තිකෙ නිබ්බානං වුච්චති.
න සො රජ්ජති ඵස්සෙසු ඵස්සං ඵුස්ස පතිස්සතො විරත්තචිත්තො වෙදෙති තඤ්ච නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති යථාස්ස ඵුසතො ඵස්සං සෙවතො චාපි වෙදනං ඛීයති නොපචීයති එවං සො චරතී සතො එවං අපචිනතො දුක්ඛං සන්තිකෙ නිබ්බානං වුච්චති.
න සො රජ්ජති ධම්මෙසු ධම්මං ඤත්වා පතිස්සතො විරත්තචිත්තො වෙදෙති තඤ්ච නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති යථාස්ස විජානතො{1} ධම්මං සෙවතොචාපි වෙදනං ඛීයති නොපචීයති එවං සො චරතී සතො එවං අපචිනතො දුක්ඛං සන්තිකෙ නිබ්බානං වුච්චතී ති.
ඉමස්ස ඛො’හං භන්තෙ භගවතා සඞ්ඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමීති. සාධු සාධු මාලුඞ්ක්යපුත්ත, සාධු ඛො ත්වං මාලුඞ්ක්යපුත්ත, මයා සඞ්ඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාසි.
රූපං දිස්වා සති මුට්ඨා පියං නිමිත්තං මනසි කරොතො සාරත්තචිත්තො වෙදෙති තඤ්ච අජ්ඣොසාය තිට්ඨති තස්ස වඩ්ඪන්ති වෙදනා අනෙකා රූපසම්භවා අභිජ්ඣා ච විහෙසා ච චිත්තමස්සූපහඤ්ඤති එවං ආචිනතො දුක්ඛං ආරා නිබ්බානං වුච්චති -පෙ-
න සො රජ්ජති ධම්මෙසු ධම්මං ඤත්වා පතිස්සතො විරත්තචිත්තො වෙදෙති තඤ්ච නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති යථාස්ස විජානතො ධම්මං සෙවතො චාපි වෙදනං ඛීයති නො පචීයති එවං සො චරතී සතො එවං අපචිනතො දුක්ඛං සන්තිකෙ නිබ්බානං වුච්චතී ති.
ඉමස්ස ඛො මාලුඞ්ක්යපුත්ත මයා සඞ්ඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බොති. අථ ඛො ආයස්මා මාලුඞ්ක්යපුත්තො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.
අථ ඛො ආයස්මා මාලුඞ්ක්යපුත්තො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො න චිරස්සෙව යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති, තදනුත්තරං බ්රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි. ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා මාලුඞ්ක්යපුත්තො අරහතං අහොසීති.
1. 10. 3.
පරිහානධම්මසුත්තං
96. පරිහානධම්මඤ්ච වො භික්ඛවෙ, දෙසිස්සාමි අපරිහාන ධම්මඤ්ච ඡ ච අභිභායතනානි. තං සුණාථ. කථඤ්ච භික්ඛවෙ, පරිහානධම්මො හොති. ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා උප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා සරසඞ්කප්පා{1} සංයොජනීයා. තඤ්චෙ{2} භික්ඛු අධිවාසෙති නප්පජහති න විනොදෙති න ව්යන්තීකරොති න අනභාවං ගමෙති. වෙදිතබ්බමෙතං භික්ඛවෙ භික්ඛුනා, පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි. පරිහානං හෙතං වුත්තං භගවතාති.
පුන චපරං භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො සොතෙන සද්දං සුත්වා උප්පජ්ජන්ති -පෙ- පුන චපරං භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා -පෙ- පුන චපරං භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො ජිව්හාය රසං සායිත්වා -පෙ- පුන චපරං භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා -පෙ- පුන චපරං භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය උප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා සරසඞ්කප්පා සංයොජනීයා. තඤ්චෙ භික්ඛු අධිවාසෙති නප්පජහති න විනොදෙති න ව්යන්තීකරොති න අනභාවං ගමෙති, වෙදිතබ්බමෙතං භික්ඛවෙ භික්ඛුනා, පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි. පරිහානං හෙතං වුත්තං භගවතාති. එවං ඛො භික්ඛවෙ පරිහානධම්මො හොති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ, අපරිහානධම්මො හොති. ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛුනො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා උප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා සරසඞ්කප්පා සඤ්ඤොජනියා. තඤ්චෙ භික්ඛු නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති ව්යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. වෙදිතබ්බමෙතං භික්ඛවෙ භික්ඛුනා, න පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි. අපරිහානං හෙතං වුත්තං භගවතාති.
පුන චපරං භික්ඛවෙ භික්ඛුනො සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා -පෙ- ජිව්හාය රසං සායිත්වා -පෙ- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා -පෙ- පුන චපරං භික්ඛවෙ භික්ඛුනො මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය උප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා සරසඞ්කප්පා සංයොජනීයා. තඤ්චෙ භික්ඛු නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති ව්යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. වෙදිතබ්බමෙතං භික්ඛවෙ භික්ඛුනා, න පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි. අපරිහානං හෙතං වුත්තං භගවතාති. එවං ඛො භික්ඛවෙ අපරිහාන ධම්මො හොති.
කතමානි ච භික්ඛවෙ ඡ අභිභායතනානි. ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛුනො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නුප්පජ්ජන්ති{1} පාපකා අකුසලා සරසඞ්කප්පා සඤ්ඤොජනියා. වෙදිතබ්බමෙතං භික්ඛවෙ භික්ඛුනා අභිභූතමෙතං ආයතනං{2}. අභිභායතනං හෙතං වුත්තං භගවතාති.
පුන චපරං භික්ඛවෙ භික්ඛුනො සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා -පෙ- ජිව්හාය රසං සායිත්වා -පෙ- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා -පෙ- පුන චපරං භික්ඛවෙ භික්ඛුනො මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය නුප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා සරසඞ්කප්පා සංයොජනීයා. වෙදිතබ්බමෙතං භික්ඛවෙ භික්ඛුනා අභිභූතමෙතං ආයතනං. අභිභායතනං හෙතං වුත්තං භගවතාති. ඉමානි වුච්චන්ති භික්ඛවෙ ඡ අභිභායතනානී ති.
1. 10. 4.
පමාදවිහාරීසුත්තං
97. පමාදවිහාරිඤ්ච වො භික්ඛවෙ, දෙසිස්සාමි අප්පමාදවිහාරිඤ්ච. තං සුණාථ. කථඤ්ච භික්ඛවෙ, පමාදවිහාරී හොති? චක්ඛුන්ද්රියා සංවුතස්ස{3} භික්ඛවෙ, විහරතො චිත්තං බ්යාසිච්චති{4} චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යෙසු රූපෙසු, තස්ස ව්යාසිත්තචිත්තස්ස පාමොජ්ජං න හොති. පාමුජ්ජෙ අසති පීති න හොති. පීතියා අසති පස්සද්ධි න හොති. පස්සද්ධියා අසති දුක්ඛං විහරති{5}. දුක්ඛිනො චිත්තං න සමාධියති. අසමාහිතෙ චිත්තෙ ධම්මා න පාතුභවන්ති. ධම්මානං අපාතුභාවා පමාදවිහාරීත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.
සොතින්ද්රියා අසංවුතස්ස භික්ඛවෙ විහරතො -පෙ- ඝානින්ද්රියා සංවුතස්ස භික්ඛවෙ විහරතො -පෙ- ජිව්හින්ද්රියා අසංවුතස්ස භික්ඛවෙ විහරතො චිත්තං ව්යාසිච්චති ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යෙසු රසෙසු, තස්ස ව්යාසිත්තචිත්තස්ස පාමුජ්ජං න හොති -පෙ- කායින්ද්රියා සංවුතස්ස භික්ඛවෙ විහරතො -පෙ- මනින්ද්රියා සංවුතස්ස භික්ඛවෙ විහරතො චිත්තං ව්යාසිච්චති මනොවිඤ්ඤෙය්යෙසු ධම්මෙසු, තස්ස ව්යාසිත්තචිත්තස්ස පාමුජ්ජං න හොති. පාමුජ්ජෙ අසති පීති න හොති. පීතියා අසති පස්සද්ධි න හොති. පස්සද්ධියා අසති දුක්ඛං විහරති. දුක්ඛිනො චිත්තං න සමාධියති. අසමාහිතෙ චිත්තෙ ධම්මා න පාතුභවන්ති. ධම්මානං අපාතුභාවා පමාදවිහාරීත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. එවං ඛො භික්ඛවෙ, පමාදවිහාරී හොති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ අප්පමාදවිහාරී හොති? චක්ඛුන්ද්රියසංවුතස්ස භික්ඛවෙ විහරතො චිත්තං න ව්යාසිඤ්චති චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යෙසු රූපෙසු, තස්ස අබ්යාසිත්තචිත්තස්ස පාමුජ්ජං ජායති. පමුදිතස්ස පීති ජායති. පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති. පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති. සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. සමාහිතෙ චිත්තෙ ධම්මා පාතුභවන්ති. ධම්මානං පාතුභාවා අප්පමාදවිහාරීත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.
සොතින්ද්රියසංවුතස්ස භික්ඛවෙ විහරතො -පෙ- ඝානින්ද්රිය සංවුතස්ස භික්ඛවෙ විහරතො -පෙ- ජිව්හින්ද්රියසංවුතස්ස භික්ඛවෙ විහරතො -පෙ- කායින්ද්රියසංවුතස්ස භික්ඛවෙ විහරතො -පෙ- මනින්ද්රියසංවුතස්ස භික්ඛවෙ විහරතො චිත්තං නබ්යාසිච්චති මනොවිඤ්ඤෙය්යෙසු ධම්මෙසු, තස්ස අබ්යාසිත්තචිත්තස්ස පාමුජ්ජං ජායති. පමුදිතස්ස පීති ජායති. පීතිමනස්ස කායො පස්සම්භති. පස්සද්ධකායො සුඛං වෙදියති. සුඛිනො චිත්තං සමාධියති. සමාහිතෙ චිත්තෙ ධම්මා පාතුභවන්ති. ධම්මානං පාතුභාවා අප්පමාදවිහාරීත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. එවං ඛො භික්ඛවෙ අප්පමාදවිහාරී හොතීති.
1. 10. 5.
සංවරසුත්තං
98. සංවරඤ්ච වො භික්ඛවෙ දෙසිස්සාමි අසංවරඤ්ච. තං සුණාථ. කථඤ්ච භික්ඛවෙ අසංවරො හොති? සන්ති භික්ඛවෙ චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා රූපා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා. තඤ්චෙ භික්ඛු අභිනන්දති අභිවදති අජ්ඣොසාය තිට්ඨති, වෙදිතබ්බමෙතං භික්ඛවෙ භික්ඛුනා පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි, පරිහානං හෙතං වුත්තං භගවතාති.
සන්ති භික්ඛවෙ සොතවිඤ්ඤෙය්යා සද්දා -පෙ- ඝානවිඤ්ඤෙය්යා ගන්ධා -පෙ- ජිව්හා විඤ්ඤෙය්යා රසා -පෙ- කායවිඤ්ඤෙය්යා ඵොට්ඨබ්බා -පෙ- සන්ති භික්ඛවෙ මනොවිඤ්ඤෙය්යා ධම්මා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා. තඤ්චෙ භික්ඛු අභිනන්දති අභිවදති අජ්ඣොසාය තිට්ඨති, වෙදිතබ්බමෙතං භික්ඛවෙ භික්ඛුනා, පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි. පරිහානං හෙතං වුත්තං භගවතාති. එවං ඛො භික්ඛවෙ අසංවරො හොති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ සංවරො හොති? සන්ති භික්ඛවෙ චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා රූපා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා. තඤ්චෙ භික්ඛු නාභිනන්දති නාභිවදති නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති. වෙදිතබ්බමෙතං භික්ඛවෙ භික්ඛුනා, න පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි. අපරිහානං හෙතං වුත්තං භගවතා ති.
සන්ති භික්ඛවෙ සොතවිඤ්ඤෙය්යා සද්දා -පෙ- ඝානවිඤ්ඤෙය්යා ගන්ධා -පෙ- ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යා රසා -පෙ- කායවිඤ්ඤෙය්යා ඵොට්ඨබ්බා -පෙ- සන්ති භික්ඛවෙ මනොවිඤ්ඤෙය්යා ධම්මා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා. තඤ්චෙ භික්ඛු නාභිනන්දති නාභිවදති නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති. වෙදිතබ්බමෙතං භික්ඛවෙ භික්ඛුනා, න පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි. අපරිහානං හෙතං වුත්තං භගවතා ති. එවං ඛො භික්ඛවෙ සංවරො හොතී ති.
1. 10. 6.
සමාධිසුත්තං
99. සමාධිං භික්ඛවෙ භාවෙථ. සමාහිතො භික්ඛවෙ භික්ඛු යථාභූතං පජානාති. කිඤ්ච යථාභූතං පජානාති? චක්ඛුං අනිච්චන්ති යථාභූතං පජානාති, රූපා අනිච්චාති යථාභූතං පජානාති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං අනිච්චන්ති යථාභූතං පජානාති, චක්ඛුසම්ඵස්සො අනිච්චොති යථාභූතං පජානාති. යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චන්ති යථාභූතං පජානාති.
සොතං අනිච්චන්ති -පෙ- ඝානං අනිච්චන්ති -පෙ- ජිව්හා අනිච්චාති යථාභූතං පජානාති, රසා අනිච්චාති යථාභූතං පජානාති. ජිව්හාවිඤ්ඤාණං අනිච්චන්ති යථාභූතං පජානාති, ජිව්හාසම්ඵස්සො අනිච්චොති යථාභූතං පජානාති, යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චන්ති යථාභූතං පජානාති.
කායො අනිච්චොති -පෙ- මනො අනිච්චොති{1} යථාභූතං පජානාති. ධම්මා අනිච්චාති යථාභූතං පජානාති, මනොවිඤ්ඤාණං අනිච්චන්ති යථාභූතං පජානාති, මනොසම්ඵස්සො අනිච්චොති යථාභූතං පජානාති. යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා. තම්පි අනිච්චන්ති යථාභූතං පජානාති. සමාධිං භික්ඛවෙ භාවෙථ. සමාහිතො භික්ඛවෙ භික්ඛු යථාභූතං පජානාතී ති.
1. 10. 7.
පටිසල්ලානසුත්තං
100. පටිසල්ලානං{1} භික්ඛවෙ යොගමාපජ්ජථ. පතිසල්ලීනො භික්ඛවෙ භික්ඛු යථාභූතං පජානාති. කිඤ්ච යථාභූතං පජානාති?
චක්ඛුං අනිච්චන්ති යථාභූතං පජානාති, රූපා අනිච්චාති යථාභූතං පජානාති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං අනිච්චන්ති යථාභූතං පජානාති, චක්ඛුසම්ඵස්සො අනිච්චොති යථාභූතං පජානාති, යම්පිදං චක්ඛු සම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චන්ති යථාභූතං පජානාති, සොතං -පෙ- ඝානං -පෙ- ජිව්හා -පෙ- කායො -පෙ- මනො -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චන්ති යථාභූතං පජානාති. පටිසල්ලානං භික්ඛවෙ යොගමාපජ්ජථ. පතිසල්ලීනො භික්ඛවෙ භික්ඛු යථාභූතං පජානාතීති.
1. 10. 8.
නතුම්හාකසුත්තං
101. යං{2} භික්ඛවෙ න තුම්හාකං තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. කිඤ්ච භික්ඛවෙ න තුම්හාකං? චක්ඛුං භික්ඛවෙ න තුම්හාකං. තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. රූපා න තුම්හාකං. තෙ පජහථ. තෙ වො පහීනා හිතාය සුඛාය භවිස්සන්ති.
චක්ඛුවිඤ්ඤාණං න තුම්හාකං. තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. චක්ඛුසම්ඵස්සො න තුම්හාකං. තං පජහථ. සො වො පහීනො හිතාය සුඛාය භවිස්සති. යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි න තුම්හාකං. තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති.
සොතං න තුම්හාකං. -පෙ- ඝානං න තුම්හාකං -පෙ- ජිව්හා න තුම්හාකං තං පජහථ. සා වො පහීනා හිතාය සුඛාය භවිස්සති. රසා න තුම්හාකං තෙ පජහථ. තෙ වො පහීනා හිතාය සුඛාය භවිස්සන්ති.
ජිව්හාවිඤ්ඤාණං න තුම්හාකං. තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. ජිව්හාසම්ඵස්සො න තුම්හාකං. තං පජහථ. සො වො පහීනො හිතාය සුඛාය භවිස්සති. යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා. තම්පි න තුම්හාකං. තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති.
කායො න තුම්හාකං. -පෙ- මනො න තුම්හාකං. තං පජහථ. සො වො පහීනො හිතාය සුඛාය භවිස්සති. ධම්මා න තුම්හාකං. තෙ පජහථ. තෙ වො පහීනා හිතාය සුඛාය භවිස්සන්ති. මනොවිඤ්ඤාණං න තුම්හාකං. තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. මනොසම්ඵස්සො න තුම්හාකං. තං පජහථ. සො වො පහීනො හිතාය සුඛාය භවිස්සති. යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි න තුම්හාකං. තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති.
සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ යං ඉමස්මිං ජෙතවනෙ තිණකට්ඨසාඛාපලාසං, තං ජනො හරෙය්ය වා ඩහෙය්ය වා යථාපච්චයං වා කරෙය්ය, අපිනුතුම්හාකං එවමස්ස: අම්හෙ ජනො හරති වා ඩහති වා යථාපච්චයං වා කරොතීති? නොහෙතං භන්තෙ. තං කිස්ස හෙතු? න හි නො හෙතං භන්තෙ අත්තා වා අත්තනියං වාති.
එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ චක්ඛුං{1} න තුම්හාකං. තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. රූපා න තුම්හාකං -පෙ- චක්ඛුවිඤ්ඤාණං න තුම්හාකං තං පජහථ -පෙ- චක්ඛුසම්ඵස්සො න තුම්හාකං -පෙ- යම්පිදං මනො සම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි න තුම්හාකං. තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සතීති.
1. 10. 9.
දුතියනතුම්හාකසුත්තං
102. යං භික්ඛවෙ න තුම්හාකං තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. කිඤ්ච භික්ඛවෙ න තුම්හාකං?
චක්ඛුං භික්ඛවෙ න තුම්හාකං. තං පජහථ. තං ඛො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. රූපා න තුම්හාකං. තෙ පජහථ. තෙ වො පහීනා හිතාය සුඛාය භවිස්සන්ති. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං න තුම්හාකං. තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. චක්ඛුසම්ඵස්සො න තුම්හාකං. තං පජහථ. සො වො පහීනො හිතාය සුඛාය භවිස්සති.
යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා. තම්පි න තුම්හාකං. තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා. තම්පි න තුම්හාකං. තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. යම්පි භික්ඛවෙ න තුම්හාකං තං පජහථ. තං වො පහීනං හිතාය සුඛාය භවිස්සතී ති.
1. 10. 10.
උද්දකසුත්තං
103. උද්දකො{1} සුදං භික්ඛවෙ රාමපුත්තො එවං වාචං භාසති.