“චක්ඛුං ඛො ආවුසො දුක්ඛං තස්ස පරිඤ්ඤාය භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සති. රූපා -පෙ- චක්ඛුසම්ඵස්සො දුක්ඛො. තස්ස පරිඤ්ඤාය භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සති. යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පිදුක්ඛං. තස්ස පරිඤ්ඤාය භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සති -පෙ-
ජිව්හා දුක්ඛා, තස්ස පරිඤ්ඤාය භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සති. රසා දුක්ඛා, තෙසං පරිඤ්ඤාය -පෙ- ජිව්හාවිඤ්ඤාණං දුක්ඛං -පෙ- ජිව්හා සම්ඵස්සො දුක්ඛො -පෙ- යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි දුක්ඛං, තස්ස පරිඤ්ඤාය භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සති -පෙ-
මනො දුක්ඛො තස්ස පරිඤ්ඤාය භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සති. ධම්මා දුක්ඛා, තෙසං පරිඤ්ඤාය -පෙ- මනො විඤ්ඤාණං දුක්ඛං -පෙ- මනොසම්ඵස්සො දුක්ඛො -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි දුක්ඛං. තස්ස පරිඤ්ඤාය භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සති. එවං පුට්ඨා තුම්හෙ භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං ව්යාකරෙය්යාථාති.
1. 8. 9.
ලොකසුත්තං
82. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි -පෙ- එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච, ලොකො ලොකොති භන්තෙ වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ, ලොකොති වුච්චතීති.
ලුජ්ජතීති ඛො භික්ඛු තස්මා ලොකොති වුච්චති. කිඤ්ච ලුජ්ජති? චක්ඛුං ඛො භික්ඛු ලුජ්ජති. රූපා ලුජ්ජන්ති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ලුජ්ජති, චක්ඛුසම්ඵස්සො ලුජ්ජති, යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි ලුජ්ජති -පෙ- ලුජ්ජතීති ඛො භික්ඛු තස්මා ලොකොති වුච්චතීති.
1. 8. 10.
ඵග්ගුනසුත්තං
83. අථ ඛො ආයස්මා ඵග්ගුනො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි -පෙ- එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ඵග්ගුනො භගවන්තං එතදවොච.
අත්ථි නු ඛො භන්තෙ, තං චක්ඛු{1} යෙන චක්ඛුනා අතීතෙ බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ ඡින්නපපඤ්චෙ ඡින්නවටුමෙ පරියාදින්නවට්ටෙ සබ්බදුක්ඛවීතිවත්තෙ පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙය්ය -පෙ- අත්ථි නු ඛො සා භන්තෙ, ජිව්හා යාය ජිව්හාය අතීතෙ බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ -පෙ- අත්ථි නු ඛො සො භන්තෙ, මනො යෙන මනෙන අතීතෙ බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ ඡින්නපපඤ්චෙ ඡින්නවටුමෙ පරියාදින්නවට්ටෙ සබ්බදුක්ඛවීතිවත්තෙ පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙය්යාති.
නත්ථි ඛො තං ඵග්ගුන, චක්ඛුං යෙන චක්ඛුනා අතීතෙ බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ ඡින්නපපඤ්චෙ ඡින්නවටුමෙ පරියාදින්නවට්ටෙ සබ්බදුක්ඛ වීතිවත්තෙ පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙය්ය -පෙ- නත්ථි ඛො සා ඵග්ගුන, ජිව්හා යාය ජිව්හාය අතීතෙ බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ -පෙ- පඤ්ඤාපෙය්ය, නත්ථි ඛො සො ඵග්ගුන, මනො යෙන මනෙන අතීතෙ බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ ඡින්නපපඤ්චෙ ඡින්නවටුමෙ පරියාදින්නවට්ටෙ සබ්බදුක්ඛ වීතිවත්තෙ පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙය්යාති.
ගිලානවග්ගො අට්ඨමො.
තස්සුද්දානං:
ගිලානෙන ද්වෙ වුත්තා රාධෙන අපරෙ තයො අවිජ්ජාය ච ද්වෙ වුත්තා භික්ඛු ලොකො ච ඵග්ගුනො.
9. ඡන්නවග්ගො
1. 9. 1.
පලොකධම්මසුත්තං
84. සාවත්ථියං–
අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි -පෙ- එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච: ලොකො ලොකොති භන්තෙ වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ ලොකොති වුච්චතීති.
යං ඛො ආනන්ද පලොකධම්මං අයං වුච්චති අරියස්ස විනයෙ ලොකො. කිඤ්ච ආනන්ද පලොකධම්මං? චක්ඛුං ඛො ආනන්ද පලොකධම්මං, රූපා පලොකධම්මා, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං පලොකධම්මං, චක්ඛු සම්ඵස්සො පලොකධම්මො, යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි පලොකධම්මං -පෙ-
ජිව්හා පලොකධම්මා, රසා පලොකධම්මා, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං පලොක ධම්මං ජිව්හාසම්ඵස්සො පලොකධම්මො, යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි පලොකධම්මං -පෙ-
මනො පලොකධම්මො, ධම්මා පලොකධම්මා, මනොවිඤ්ඤාණං පලොකධම්මං, මනොසම්ඵස්සො පලොකධම්මො, යම්පිදං මනොසම්ඵස්ස පච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි පලොකධම්මං. යං ඛො ආනන්ද, පලොකධම්මං අයං වුච්චති අරියස්ස විනයෙ ලොකොති.
1. 9. 2.
සුඤ්ඤලොකසුත්තං
85. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච: සුඤ්ඤො ලොකො සුඤ්ඤො ලොකොති භන්තෙ වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ සුඤ්ඤො ලොකොති වුච්චතීති? යස්මා ච ඛො ආනන්ද, සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා, තස්මා සුඤ්ඤො ලොකොති වුච්චති.
කිඤ්ච ආනන්ද, සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා: චක්ඛුං ඛො ආනන්ද, සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා. රූපා සුඤ්ඤා අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා, චක්ඛුසම්ඵස්සො සුඤ්ඤො අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා. යස්මා ච ඛො, ආනන්ද, සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා, තස්මා සුඤ්ඤො ලොකොති වුච්චතීති.
1. 9. 3.
සංඛිත්තධම්මසුත්තං
86. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච, සාධු මෙ භන්තෙ, භගවා සඞ්ඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්යන්ති.
තං කිම්මඤ්ඤසි ආනන්ද, චක්ඛුං නිච්චං වා අනිච්චං වාති? අනිච්චං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති? දුක්ඛං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලන්නු තං සමනුපස්සිතුං: ‘එතං මම, එසො හමස්මි, එසො මෙ අත්තා”ති? නොහෙතං භන්තෙ. රූපා නිච්චා වා අනිච්චා වාති? අනිච්චා භන්තෙ -පෙ- චක්ඛුවිඤ්ඤාණං -පෙ- චක්ඛුසම්ඵස්සො -පෙ- යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වාති? අනිච්චං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති? දුක්ඛං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලන්නු තං සමනුපස්සිතුං. “එතං මම එසො හමස්මි, එසො මෙ අත්තා”ති. නොහෙතං භන්තෙ, -පෙ-
ජිව්හා නිච්චා වා අනිච්චා වාති -පෙ- රසා -පෙ- ජිව්හාවිඤ්ඤාණං -පෙ- ජිව්හාසම්ඵස්සො -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වාති? අනිච්චං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති. දුක්ඛං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලන්නු තං සමනුපස්සිතුං “එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තාති? නොහෙතං භන්තෙ.
එවං පස්සං ආනන්ද, සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති, රූපෙසුපි නිබ්බින්දති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙපි නිබ්බින්දති, චක්ඛුසම්ඵස්සෙපි නිබ්බින්දති -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
1. 9. 4.
ඡන්නසුත්තං
87. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දක නිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාචුන්දො ආයස්මා ච ඡන්නො ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ විහරන්ති. තෙන ඛො පන සමයෙන යෙන ආයස්මා ඡන්නො ආබාධිකො හොති දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා මහාචුන්දො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං මහාචුන්දං එතදවොච: “ආයාමාවුසො චුන්ද, යෙනායස්මා ඡන්නො තෙනුපසඞ්කමිස්සාම ගිලානපුච්ඡකා”ති. එවමාවුසොති ඛො ආයස්මා මහාචුන්දො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසි.
අථ ඛො ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාචුන්දො යෙනායස්මා ඡන්නො තෙනුපසඞ්කමිංසු, උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදිංසු. නිසජ්ජ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං ඡන්නං එතදවොච:
“කච්චි තෙ ආවුසො ඛමනීයං, කච්චි යාපනීයං, කච්චි දුක්ඛා වෙදනා පටික්කමන්ති, නො අභික්කමන්ති, පටික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො අභික්කමොති.
න මෙ ආවුසො සාරිපුත්ත ඛමනීයං, න යාපනීයං, බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති නො පටික්කමන්ති, අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො පටික්කමො{1}. සෙය්යථාපි ආවුසො, බලවා පුරිසො තිණ්හෙන සිඛරෙන මුද්ධානං{2} අභිමන්ථෙය්ය{3}, එවමෙව ඛො ආවුසො අධිමත්තා වාතා මුද්ධානං{2} උපහනන්ති{4}.
න මෙ ආවුසො ඛමනීයං, න යාපනීයං -පෙ- නො පටික්කමො{1}. සෙය්යථාපි ආවුසො බලවා පුරිසො දළ්හෙන වරත්තඛණ්ඩෙන{5} සීසෙ සීසවෙඨං දදෙය්ය, එවමෙව ඛො ආවුසො, අධිමත්තා සීසෙ සීසෙ වෙදනා{6}.
න මෙ ආවුසො ඛමනීයං, න යාපනීයං -පෙ- නො පටික්කමො{1}. සෙය්යථාපි ආවුසො දක්ඛො ගොඝාතකො වා ගොඝාතකන්තෙවාසී වා තිණ්හෙන ගොවිකන්තනෙන කුච්ඡිං පරිකන්තෙය්ය, එවමෙව ඛො ආවුසො අධිමත්තා වාතා කුච්ඡිං පරිකන්තන්ති.
න මෙ ආවුසො ඛමනීයං, න යාපනීයං, -පෙ- නො පටික්කමො{1}. සෙය්යථාපි ආවුසො, ද්වෙ බලවන්තො පුරිසා දුබ්බලතරං පුරිසං නානාබාහාසු ගහෙත්වා අඞ්ගාරකාසුයා සන්තාපෙය්යුං, සම්පරිතාපෙය්යුං, එවමෙව ඛො ආවුසො, අධිමත්තො කායස්මිං ඩාහො.
න මෙ ආවුසො ඛමනීයං, න යාපනීයං, බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා. අභික්කමන්ති නො පටික්කමන්ති, අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො පටික්කමො{1}. සත්ථං ආවුසො සාරිපුත්ත, ආහරිස්සාමි නාවකඞ්ඛාමි ජීවිතන්ති.
මා ආයස්මා ඡන්නො සත්ථං ආහරෙසි. යාපෙතායස්මා ඡන්නො, යාපෙන්තං මයං ආයස්මන්තං ඡන්නං ඉච්ඡාම. සචෙ ආයස්මතො ඡන්නස්ස නත්ථි සප්පායානි භොජනානි, අහං ආයස්මතො ඡන්නස්ස සප්පායානි භොජනානි පරියෙසිස්සාමි. සචෙ ආයස්මතො ඡන්නස්ස නත්ථි සප්පායානි භෙසජ්ජානි, අහං ආයස්මතො ඡන්නස්ස සප්පායානි භෙසජ්ජානි පරියෙසිස්සාමි. සචෙ ආයස්මතො ඡන්නස්ස නත්ථි පතිරූපා උපට්ඨාකා, අහං ආයස්මන්තං ඡන්නං උපට්ඨහිස්සාමි. මායස්මා{7} ඡන්නො සත්ථං ආහරෙසි. යාපෙතායස්මා ඡන්නො, යාපෙන්තං මයං ආයස්මන්තං ඡන්නං ඉච්ඡාමාති.
න මෙ ආවුසො සාරිපුත්ත නත්ථි සප්පායානි භොජනානි, අත්ථි මෙ සප්පායානි භොජනානි. නපි මෙ නත්ථි සප්පායානි භෙසජ්ජානි, අත්ථි මෙ සප්පායානි භෙසජ්ජානි. නපි මෙ නත්ථි පතිරූපා උපට්ඨාකා, අත්ථි මෙ පතිරූපා උපට්ඨාකා. අපි ච මෙ ආවුසො සත්ථා පරිචිණ්ණො දීඝරත්තං මනාපෙනෙව නො අමනාපෙන. එතං හි ආවුසො, සාවකස්ස පතිරූපං යං සත්ථාරං පරිචරෙය්ය මනාපෙනෙව නො අමනාපෙන. තං අනුපවජ්ජං ඡන්නො භික්ඛු සත්ථං ආහරිස්සතීති, එවමෙතං ආවුසො සාරිපුත්ත ධාරෙහීති.
පුච්ඡෙය්යාම මයං ආයස්මන්තං ඡන්නං කඤ්චි{1}දෙව දෙසං, සචෙ ආයස්මා ඡන්නො ඔකාසං කරොති පඤ්හස්ස වෙය්යාකරණායාති.
පුච්ඡාවුසො සාරිපුත්ත සුත්වා වෙදිස්සාමාති.
චක්ඛුං ආවුසො ඡන්න, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙ ධම්මෙ “එතං මම, එසො’හමස්මි, එසො මෙ අත්තා”ති සමනුපස්සසි. සොතං ආවුසො ඡන්න -පෙ- ඝානං ආවුසො ඡන්න -පෙ- ජිව්හං ආවුසො ඡන්න -පෙ- ජිව්හාවිඤ්ඤාණංජිව්හාවිඤ්ඤාණ විඤ්ඤාතබ්බෙ ධම්මෙ: “එතං මම, එසො’හමස්මි එසො මෙ අත්තා”ති සමනුපස්සසි කායං ආවුසො ඡන්න -පෙ- මනං ආවුසො ඡන්න, මනොවිඤ්ඤාණං මනොවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙ ධම්මෙ “එතං මම, එසො’හමස්මි, එසො මෙ අත්තා”ති සමනුපස්සසීති.
චක්ඛුං ආවුසො සාරිපුත්ත, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙ ධම්මෙ: “නෙතං මම, නෙසො’හමස්මි, න මෙසො අත්තා”ති සමනුපස්සාමි, සොතං ආවුසො සාරිපුත්ත, -පෙ- ඝානං ආවුසො සාරිපුත්ත -පෙ- ජිව්හං ආවුසො සාරිපුත්ත, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං ජිව්හාවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙ ධම්මෙ “නෙතං මම නෙසො’හමස්මි න මෙසො අත්තා”ති සමනුපස්සාමි, කායං ආවුසො සාරිපුත්ත -පෙ- මනං ආවුසො සාරිපුත්ත, මනොවිඤ්ඤාණං මනොවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙ ධම්මෙ “නෙතං මම, නෙසො’හමස්මි, න මෙසො අත්තා”ති සමනුපස්සාමීති.
චක්ඛුස්මිං ආවුසො ඡන්න, චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙ චක්ඛුවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙසු ධම්මෙසු කිං දිස්වා කිං අභිඤ්ඤාය චක්ඛුං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙ ධම්මෙ “නෙතං මම, නෙසො’හමස්මි, න මෙසො අත්තා”ති සමනුපස්සසි? සොතස්මිං ආවුසො ඡන්න -පෙ- ඝානස්මිං ආවුසො ඡන්න -පෙ- ජිව්හාය ආවුසො ඡන්න ජිව්හාවිඤ්ඤාණෙ ජිව්හාවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙසු ධම්මෙසු කිං දිස්වා කිං අභිඤ්ඤාය ජිව්හං ජිව්හාවිඤ්ඤාණං ජිව්හාවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙ ධම්මෙ “නෙතං මම නෙසො’හමස්මි, න මෙසො අත්තා”ති සමනුපස්සසි? කායස්මිං ආවුසො ඡන්න -පෙ- මනස්මිං ආවුසො ඡන්න, මනොවිඤ්ඤාණෙ මනොවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙසු ධම්මෙසු කිං දිස්වා කිං අභිඤ්ඤාය මනං මනොවිඤ්ඤාණං මනොවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙ ධම්මෙ “නෙතං මම, නෙසො’හමස්මි, න මෙසො අත්තා”ති සමනුපස්සසි?
චක්ඛුස්මිං ආවුසො සාරිපුත්ත, චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙ චක්ඛුවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙසු ධම්මෙසු නිරොධං දිස්වා නිරොධං අභිඤ්ඤාය චක්ඛුං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙ ධම්මෙ “නෙතං මම, නෙසො’හමස්මි, න මෙසො අත්තා”ති සමනුපස්සාමි. සොතස්මිං ආවුසො සාරිපුත්ත -පෙ- ඝානස්මිං ආවුසො සාරිපුත්ත -පෙ- ජිව්හාය ආවුසො සාරිපුත්ත, ජිව්හාවිඤ්ඤාණෙ ජිව්හාවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙසු ධම්මෙසු නිරොධං දිස්වා නිරොධං අභිඤ්ඤාය ජිව්හං ජිව්හාවිඤ්ඤාණං ජිව්හාවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙ ධම්මෙ “නෙතං මම, නෙසො’හමස්මි, න මෙසො අත්තා”ති සමනුපස්සාමි, කායස්මිං ආවුසො සාරිපුත්ත -පෙ- මනස්මිං ආවුසො සාරිපුත්ත, මනොවිඤ්ඤාණෙ මනොවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙසු ධම්මෙසු නිරොධං දිස්වා නිරොධං අභිඤ්ඤාය මනං මනොවිඤ්ඤාණං මනොවිඤ්ඤාණවිඤ්ඤාතබ්බෙ ධම්මෙ “නෙතං මම, නෙසො’හමස්මි, න මෙසො අත්තාති සමනුපස්සාමීති.
එවං වුත්තෙ ආයස්මා මහාචුන්දො ආයස්මන්තං ඡන්නං එතදවොච: “තස්මාතිහ ආවුසො ඡන්න, ඉදම්පි තස්ස භගවතො සාසනං නිච්චකප්පං සාධුකං මනසිකාතබ්බං: “නිස්සිතස්ස චලිතං, අනිස්සිතස්ස චලිතං නත්ථි. චලිතෙ අසති පස්සද්ධි හොති. පස්සද්ධියා සති නති{1} න හොති. නතියා අසති ආගතිගති න හොති. ආගතිගතියා අසති චුතූපපාතො න හොති. චුතූපපාතෙ අසති නෙවිධ න හුරං න උභයමන්තරෙන. එසෙවන්තො දුක්ඛස්සාති.
අථ ඛො ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාචුන්දො ආයස්මන්තං ඡන්නං ඉමිනා ඔවාදෙන ඔවදිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කමිංසු. අථ ඛො ආයස්මා ඡන්නො අචිරපක්කන්තෙසු තෙසු ආයස්මන්තෙසු සත්ථං ආහරෙසි.
අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච: “ආයස්මතා භන්තෙ, ඡන්නෙන සත්ථං ආහරිතං. තස්ස කා ගති කො අභිසම්පරායොති? නනු තෙ සාරිපුත්ත, ඡන්නෙන භික්ඛුනා සම්මුඛායෙව අනුපවජ්ජතා බ්යාකතාති.
අත්ථි භන්තෙ, පුබ්බචීරං{1} නාම වජ්ජිගාමො. තත්ථායස්මතො ඡන්නස්ස මිත්තකුලානි සුහජ්ජකුලානි උපවජ්ජකුලානීති.
හොන්ති හෙතෙ සාරිපුත්ත, ඡන්නස්ස භික්ඛුනො මිත්තකුලානි සුහජ්ජකුලානි උපවජ්ජකුලානි. න ඛො පනාහං සාරිපුත්ත, එත්තාවතා සඋපවජ්ජොති{2} වදාමි. යො ඛො සාරිපුත්ත ඉමඤ්ච{3} කායං නික්ඛිපති, අඤ්ඤඤ්ච කායං උපාදියති, තමහං සඋපවජ්ජොති වදාමි. තං ඡන්නස්ස භික්ඛුනො නත්ථි. අනුපවජ්ජං ඡන්නෙන භික්ඛුනා සත්ථං ආහරිතන්ති එවමෙතං සාරිපුත්ත, ධාරෙහීති.
1. 9. 5.
පුණ්ණසුත්තං
88. අථ ඛො ආයස්මා පුණ්ණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි -පෙ- එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා පුණ්ණො භගවන්තං එතදවොච “සාධු මෙ භන්තෙ, භගවා සඞ්ඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්යන්ති.
සන්ති ඛො පුණ්ණ, චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා රූපා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා. තඤ්චෙ භික්ඛු අභිනන්දති, අභිවදති, අජ්ඣොසාය තිට්ඨති. තස්ස තං අභිනන්දතො අභිවදතො අජ්ඣොසාය තිට්ඨතො උප්පජ්ජති නන්දී. නන්දිසමුදයා දුක්ඛසමුදයො පුණ්ණාති වදාමි.
සන්ති ඛො පුණ්ණ, සොතවිඤ්ඤෙය්යා සද්දා -පෙ- ඝානවිඤ්ඤෙය්යා ගන්ධා -පෙ- ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යා රසා -පෙ- කායවිඤ්ඤෙය්යා ඵොට්ඨබ්බා -පෙ- සන්ති ඛො පුණ්ණ, මනොවිඤ්ඤෙය්යා ධම්මා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා. තඤ්චෙ භික්ඛු අභිනන්දති අභිවදති අජ්ඣොසාය තිට්ඨති. තස්ස තං අභිනන්දතො අභිවදතො අජ්ඣොසාය තිට්ඨතො උප්පජ්ජති නන්දී. නන්දිසමුදයා දුක්ඛසමුදයො පුණ්ණාති වදාමි.
සන්ති ච ඛො පුණ්ණ, චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා රූපා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා. තඤ්චෙ භික්ඛු නාභිනන්දති නාභිවදති නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති, තස්ස තං අනභිනන්දතො අනභිවදතො අනජ්ඣොසාය තිට්ඨතො නන්දි නිරුජ්ඣති, නන්දිනිරොධා දුක්ඛනිරොධො, පුණ්ණාති වදාමි.
සන්ති ච ඛො පුණ්ණ, සොතවිඤ්ඤෙය්යා සද්දා -පෙ- ඝානවිඤ්ඤෙය්යා ගන්ධා -පෙ- ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යා රසා -පෙ- කායවිඤ්ඤෙය්යා ඵොට්ඨබ්බා -පෙ- සන්ති ච ඛො පුණ්ණ, මනොවිඤ්ඤෙය්යා ධම්මා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා. තඤ්චෙ භික්ඛු නාභිනන්දති නාභිවදති නාජ්ඣොසාය තිට්ඨති, තස්ස තං අනභිනන්දතො අනභිවදතො අනජ්ඣොසාය තිට්ඨතො නන්දි නිරුජ්ඣති. නන්දි නිරොධා දුක්ඛනිරොධො පුණ්ණාති වදාමි.
ඉමිනා ත්වං පුණ්ණ, මයා සඞ්ඛිත්තෙන ඔවාදෙන ඔවදිතො කතමස්මිං ජනපදෙ විහරිස්සසීති? අත්ථි භන්තෙ, සුනාපරන්තො නාම ජනපදො, තත්ථාහං විහරිස්සාමීති.
චණ්ඩා ඛො පුණ්ණ, සුනාපරන්තකා මනුස්සා, ඵරුසා ඛො පුණ්ණ, සුනාපරන්තකා මනුස්සා. සචෙ ඛො ත්වං පුණ්ණ, සුනාපරන්තකා මනුස්සා අක්කොසිස්සන්ති පරිභාසිස්සන්ති, තත්ර තෙ පුණ්ණ, කින්ති භවිස්සතීති? සචෙ මං භන්තෙ, සුනාපරන්තකා මනුස්සා අක්කොසිස්සන්ති, පරිභාසිස්සන්ති, තත්ර මෙ එවං භවිස්සති, භද්දකා වතිමෙ සුනාපරන්තකා මනුස්සා, සුභද්දකා වතිමෙ සුනාපරන්තකා මනුස්සා, යං මෙ නයිමෙ පාණිනා පහාරං දෙන්තීති. එවමෙත්ථ භගවා භවිස්සති, එවමෙත්ථ සුගත භවිස්සතීති.
සචෙ පන තෙ පුණ්ණ, සුනාපරන්තකා මනුස්සා පාණිනා පහාරං දස්සන්ති, තත්ර පන තෙ පුණ්ණ, කින්ති භවිස්සතීති? සචෙ මෙ භන්තෙ, සුනාපරන්තකා මනුස්සා පාණිනා පහාරං දස්සන්ති තත්ර මෙ එවං භවිස්සති:
“භද්දකා වතිමෙ සුනාපරන්තකා මනුස්සා, සුභද්දකා වතිමෙ සුනාපරන්තකා මනුස්සා, යං මෙ නයිමෙ ලෙඩ්ඩුනා පහාරං දෙන්තී”ති. එවමෙත්ථ භගවා භවිස්සති, එවමෙත්ථ සුගත, භවිස්සතීති.
සචෙ පන තෙ පුණ්ණ, සුනාපරන්තකා මනුස්සා ලෙඩ්ඩුනා පහාරං දස්සන්ති, තත්ර පන තෙ පුණ්ණ, කින්ති භවිස්සතීති? සචෙ මෙ භන්තෙ, සුනාපරන්තකා මනුස්සා ලෙඩ්ඩුනා පහාරං දස්සන්ති, තත්ර මෙ එවං භවිස්සති: “භද්දකා වතිමෙ සුනාපරන්තකා මනුස්සා, සුභද්දකා වතිමෙ සුනාපරන්තකා මනුස්සා, යං මෙ නයිමෙ දණ්ඩෙන පහාරං දෙන්තී”ති. එවමෙත්ථ භගවා භවිස්සති එවමෙත්ථ සුගත භවිස්සතීති.
සචෙ පන තෙ පුණ්ණ, සුනාපරන්තකා මනුස්සා දණ්ඩෙන පහාරං දස්සන්ති,{1} තත්ර පන තෙ පුණ්ණ, කින්ති භවිස්සතීති? සචෙ මෙ භන්තෙ, සුනාපරන්තකා මනුස්සා දණ්ඩෙන පහාරං දස්සන්ති,{1} තත්ර මෙ එවං භවිස්සති: “භද්දකා වතිමෙ සුනාපරන්තකා මනුස්සා, සුභද්දකා වතිමෙ සුනාපරන්තකා මනුස්සා, යං මෙ නයිමෙ සත්ථෙන පහාරං දෙන්තී”ති. එවමෙත්ථ භගවා භවිස්සති, එවමෙත්ථ සුගත භවිස්සතීති.
සචෙ පන තෙ පුණ්ණ, සුනාපරන්තකා මනුස්සා සත්ථෙන පහාරං දස්සන්ති{1}, තත්ර පන තෙ පුණ්ණ කින්ති භවිස්සතීති? සචෙ මෙ භන්තෙ, සුනාපරන්තකා මනුස්සා සත්ථෙන පහාරං දස්සන්ති{1} තත්ර මෙ එවං භවිස්සති: “භද්දකා වතිමෙ සුනාපරන්තකා මනුස්සා සුභද්දකා වතිමෙ සුනාපරන්තකා මනුස්සා, යං මං නයිමෙ තිණ්හෙන සත්ථෙන ජීවිතා වොරොපෙන්තීති. එවමෙත්ථ භගවා භවිස්සති, එවමෙත්ථ සුගත භවිස්සතීති.
සචෙ පන ත්වං{1} පුණ්ණ සුනාපරන්තකා මනුස්සා තිණ්හෙන සත්ථෙන ජීවිතා වොරොපෙස්සන්ති, තත්ර පන තෙ පුණ්ණ, කින්ති භවිස්සතීති? සචෙ මං භන්තෙ සුනාපරන්තකා මනුස්සා තිණ්හෙන සත්ථෙන ජීවිතා වොරොපෙස්සන්ති, තත්ර මෙ එවං භවිස්සති: “සන්ති ඛො තස්ස භගවතො සාවකා කායෙන ච ජීවිතෙන ච අට්ටීයමානා හරායමානා ජිගුච්ඡමානා සත්ථහාරකං පරියෙසන්ති, තං මෙ ඉදං අපරයිට්ඨමෙව{3} සත්ථහාරකං ලද්ධන්ති”. එවමෙත්ථ භගවා භවිස්සති, එවමෙත්ථ සුගත භවිස්සතීති.
සාධු සාධු පුණ්ණ සක්ඛිස්සසි ඛො ත්වං පුණ්ණ ඉමිනා දමූපසමෙන සමන්නාගතො සුනාපරන්තස්මිං ජනපදෙ වත්ථුං. යස්සදානි ත්වං පුණ්ණ කාලං මඤ්ඤසීති.
අථ ඛො ආයස්මා පුණ්ණො භගවතො භාසිතං{4} අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරං ආදාය යෙන සුනාපරන්තො ජනපදො තෙන චාරිකං පක්කමි. අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො යෙන සුනාපරන්තො ජනපදො තදවසරි. තත්ර සුදං ආයස්මා පුණ්ණො සුනාපරන්තස්මිං ජනපදෙ විහරති.
අථ ඛො ආයස්මා පුණ්ණො තෙනෙවන්තරවස්සෙන පඤ්චමත්තානි උපාසකසතානි පටිවෙදෙසි, “තෙනෙව අන්තරවස්සෙන පඤ්චමත්තානි උපාසිකාසතානි පටිවෙදෙසි{5}. තෙනෙවන්තරවස්සෙන තිස්සො විජ්ජා සච්ඡාකාසි. තෙනෙවන්තරවස්සෙන පරිනිබ්බායි.
අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු -පෙ- එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං: “යො සො භන්තෙ පුණ්ණො නාම කුලපුත්තො භගවතා සඞ්ඛිත්තෙන ඔවාදෙන ඔවදිතො සො කාලකතො තස්ස කා ගති? කො අභිසම්පරායොති? පණ්ඩිතො භික්ඛවෙ, පුණ්ණො, කුලපුත්තො අහොසි පච්චපාදි{6} ධම්මස්සානු ධම්මං, න ච මං ධම්මාධිකරණං විහෙසෙසි{7} පරිනිබ්බුතො භික්ඛවෙ පුණ්ණො කුලපුත්තොති.
1. 9. 6.
බාහියසුත්තං
89. අථ ඛො ආයස්මා බාහියො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි -පෙ- එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා බාහියො භගවන්තං එතදවොච, සාධු මෙ භන්තෙ, භගවා සඞ්ඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්යන්ති.
තං කිම්මඤ්ඤසි බාහිය, “චක්ඛුං නිච්චං වා අනිච්චං වාති. අනිච්චං භන්තෙ. යම්පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති. දුක්ඛං භන්තෙ. යම්පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලන්නුතං සමනුපස්සිතුං “එතං මම, එසො’හමස්මි, එසො මෙ අත්තා”ති. නො හෙතං භන්තෙ.
රූපා නිච්චා වා අනිච්චා වාති. අනිච්චා භන්තෙ -පෙ- චක්ඛුවිඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වාති. අනිච්චං භන්තෙ. -පෙ- චක්ඛුසම්ඵස්සො නිච්චො වා අනිච්චො වාති. අනිච්චො භන්තෙ. -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වාති. අනිච්චං භන්තෙ. යම්පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති. දුක්ඛං භන්තෙ. යම්පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලන්නු තං සමනුපස්සිතුං “එතං මම එසො’හමස්මි එසො මෙ අත්තා”ති. නො හෙතං භන්තෙ.
එවං පස්සං බාහිය, සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති, රූපෙසුපි නිබ්බින්දති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙපි නිබ්බින්දති, චක්ඛුසම්ඵස්සෙපි -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ඛීණාජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
අථ ඛො ආයස්මා බාහියො භගවතො භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කමි. අථ ඛො ආයස්මා බාහියො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො න චිරස්සෙව යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං බ්රහ්මචරිය පරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි.
ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති අබ්භඤ්ඤාසි. අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා බාහියො අරහතං අහොසීති.
1. 9. 7.
එජාසුත්තං
90. එජා භික්ඛවෙ රොගො, එජා ගණ්ඩො, එජා සල්ලං. තස්මාතිහ භික්ඛවෙ, තථාගතො අනෙජො විහරති වීතසල්ලො. තස්මාතිහ භික්ඛවෙ, භික්ඛු චෙපි ආකඞ්ඛෙය්ය අනෙජො විහරෙය්යං වීතසල්ලොති: චක්ඛුං න මඤ්ඤෙය්ය, චක්ඛුස්මිං න මඤ්ඤෙය්ය, චක්ඛුතො න මඤ්ඤෙය්ය, චක්ඛුං මෙති න මඤ්ඤෙය්ය. රූපෙ න මඤ්ඤෙය්ය රූපෙසු න මඤ්ඤෙය්ය, රූපතො න මඤ්ඤෙය්ය, රූපා මෙති න මඤ්ඤෙය්ය, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං න මඤ්ඤෙය්ය, චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්මිං න මඤ්ඤෙය්ය, චක්ඛුවිඤ්ඤාණතො න මඤ්ඤෙය්ය, චක්ඛුවිඤ්ඤාණ මෙති න මඤ්ඤෙය්ය. චක්ඛුසම්ඵස්සං න මඤ්ඤෙය්ය, චක්ඛුසම්ඵස්සස්මිං න මඤ්ඤෙය්ය, චක්ඛුසම්ඵස්සතො න මඤ්ඤෙය්ය, චක්ඛුසම්ඵස්සො මෙති න මඤ්ඤෙය්ය. යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි න මඤ්ඤෙය්ය, තස්මිම්පි න මඤ්ඤෙය්ය, තතොපි න මඤ්ඤෙය්ය, තං මෙති න මඤ්ඤෙය්ය.
සොතං න මඤ්ඤෙය්ය සොතස්මිං න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- ඝානං න මඤ්ඤෙය්ය ඝානස්මිං න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- ජිව්හං න මඤ්ඤෙය්ය, ජිව්හාය න මඤ්ඤෙය්ය, ජිව්හාතො න මඤ්ඤෙය්ය, ජිව්හා මෙති න මඤ්ඤෙය්ය. රසෙ න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- ජිව්හාවිඤ්ඤාණං න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- ජිව්හාසම්ඵස්සං න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි න මඤ්ඤෙය්ය, තස්මිම්පි න මඤ්ඤෙය්ය, තතොපි න මඤ්ඤෙය්ය, තම්මෙති න මඤ්ඤෙය්ය.
කායං න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- මනං න මඤ්ඤෙය්ය මනස්මිං න මඤ්ඤෙය්ය, මනතො න මඤ්ඤෙය්ය, මනො මෙති න මඤ්ඤෙය්ය. ධම්මෙ න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- මනො විඤ්ඤාණං න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- මනොසම්ඵස්සං න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි න මඤ්ඤෙය්ය, තස්මිම්පි න මඤ්ඤෙය්ය, තතොපි න මඤ්ඤෙය්ය, තම්මෙති න මඤ්ඤෙය්ය. සබ්බං න මඤ්ඤෙය්ය, සබ්බස්මිං න මඤ්ඤෙය්ය, සබ්බතො න මඤ්ඤෙය්ය, සබ්බං මෙති න මඤ්ඤෙය්ය.
සො එවං න මඤ්ඤමානො න ච කිඤ්චි{1} ලොකෙ උපාදියති. අනුපාදියං න පරිතස්සති. අපරිතස්සං පච්චත්තඤ්ඤෙව පරිනිබ්බායති, ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
1. 9. 8.
දුතියඑජාසුත්තං
91. එජා භික්ඛවෙ රොගො එජා ගණ්ඩො එජා සල්ලං. තස්මාතිහ භික්ඛවෙ, තථාගතො අනෙජො විහරති වීතසල්ලො. තස්මාතිහ භික්ඛවෙ, භික්ඛු චෙපි ආකඞ්ඛෙය්ය අනෙජො විහරෙය්යං වීතසල්ලොති, චක්ඛුං න මඤ්ඤෙය්ය, චක්ඛුස්මිං න මඤ්ඤෙය්ය, චක්ඛුතො න මඤ්ඤෙය්ය, චක්ඛුං මෙති න මඤ්ඤෙය්ය. රූපෙ න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- චක්ඛුවිඤ්ඤාණං න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- චක්ඛුසම්ඵස්සං න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි න මඤ්ඤෙය්ය, තස්මිම්පි න මඤ්ඤෙය්ය තතොපි න මඤ්ඤෙය්ය, තං මෙති න මඤ්ඤෙය්ය. යං හි භික්ඛවෙ{2} මඤ්ඤති, යස්මිං මඤ්ඤති, යතො මඤ්ඤති, යං මෙති මඤ්ඤති, තතො තං හොති අඤ්ඤථා. අඤ්ඤථාභාවී භවසත්තො ලොකො භවමෙවාභිනන්දති.
සොතං න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- ඝානං න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- ජිව්හං න මඤ්ඤෙය්ය, ජිව්හාය න මඤ්ඤෙය්ය, ජිව්හාතො න මඤ්ඤෙය්ය, ජිව්හා මෙති න මඤ්ඤෙය්ය. රසෙ න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- ජිව්හාවිඤ්ඤාණං -පෙ- ජිව්හාසම්ඵස්සං -පෙ- යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි න මඤ්ඤෙය්ය, තස්මිම්පි න මඤ්ඤෙය්ය, තතොපි න මඤ්ඤෙය්ය, තම්මෙති න මඤ්ඤෙය්ය. යං හි{2} භික්ඛවෙ මඤ්ඤති යස්මිං මඤ්ඤති යතො මඤ්ඤති යං මෙති මඤ්ඤති, තතො තං හොති අඤ්ඤථා. අඤ්ඤථාභාවී භවසත්තො ලොකො භවමෙවාභිනන්දති.
කායං න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- මනං න මඤ්ඤෙය්ය, මනස්මිං න මඤ්ඤෙය්ය, මනතො න මඤ්ඤෙය්ය, මනො මෙති න මඤ්ඤෙය්ය.
ධම්මෙ න මඤ්ඤෙය්ය -පෙ- මනොවිඤ්ඤාණං -පෙ- මනොසම්ඵස්සං -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි න මඤ්ඤෙය්ය, තස්මිම්පි න මඤ්ඤෙය්ය, තතොපි න මඤ්ඤෙය්ය, තං මෙති න මඤ්ඤෙය්ය. යං හි{1} භික්ඛවෙ, මඤ්ඤති, යස්මිං මඤ්ඤති, යතො මඤ්ඤති, යං මෙති මඤ්ඤති තතො තං හොති අඤ්ඤථා. අඤ්ඤථාභාවී භවසත්තො ලොකො භවමෙවාභිනන්දති.
යාවතා භික්ඛවෙ, ඛන්ධධාතුආයතනා තම්පි න මඤ්ඤෙය්ය, තස්මිම්පි න මඤ්ඤෙය්ය, තතොපි න මඤ්ඤෙය්ය, තං මෙති න මඤ්ඤෙය්ය. සො එවං අමඤ්ඤමානො න ච කිඤ්චි{2} ලොකෙ උපාදියති. අනුපාදියං න පරිතස්සති. අපරිතස්සං පච්චත්තඤ්ඤෙව පරිනිබ්බායති. ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
1. 9. 9.
ද්වයසුත්තං
92. ද්වයං වො භික්ඛවෙ, දෙසිස්සාමි. තං සුණාථ. කිඤ්ච භික්ඛවෙ ද්වයං? චක්ඛුඤ්චෙව රූපා ච, සොතඤ්චෙව සද්දා ච, ඝානඤ්චෙව ගන්ධා ච, ජිව්හාචෙව රසා ච, කායො චෙව ඵොට්ඨබ්බා ච, මනො චෙව ධම්මා ච, ඉදං වුච්චති භික්ඛවෙ ද්වයං.
යො භික්ඛවෙ එවං වදෙය්ය: “අහමෙතං ද්වයං පච්චක්ඛාය අඤ්ඤං ද්වයං පඤ්ඤාපෙස්සාමී”ති, තස්ස වාචාවත්ථුරෙවස්ස. පුට්ඨො ච න සම්පායෙය්ය. උත්තරිඤ්ච විඝාතං ආපජ්ජෙය්ය. තං කිස්ස හෙතු? යථා තං භික්ඛවෙ අවිසයස්මින්ති.