උපසෙනසුත්තං
69. එකං සමයං ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච උපසෙනො රාජගහෙ විහරන්ති සීතවනෙ සප්පසොණ්ඩික පබ්භාරෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මතො උපසෙනස්ස කායෙ ආසීවිසො පතිතො හොති.
අථ ඛො ආයස්මා උපසෙනො භික්ඛූ ආමන්තෙසි: එථ මෙ ආවුසො, ඉමං කායං මඤ්චකං ආරොපෙත්වා බහිද්ධා නීහරථ. පුරායං කායො ඉධෙව විකිරති සෙය්යථාපි භුසමුට්ඨීති. එවං වුත්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං උපසෙනං එතදවොච: න ඛො පන මයං පස්සාම ආයස්මතො උපසෙනස්ස කායස්ස වා අඤ්ඤථත්තං ඉන්ද්රියානං වා විපරිණාමං. අථ ච පනායස්මා උපසෙනො එවමාහ: එථ මෙ ආවුසො ඉමං කායං මඤ්චකං ආරොපෙත්වා බහිද්ධා නීහරථ. පුරායං කායො ඉධෙව විකිරති සෙය්යථාපි භුසමුට්ඨීති.
යස්ස නූන ආවුසො සාරිපුත්ත, එවමස්ස: අහං චක්ඛුන්ති වා මම චක්ඛුන්ති වා, අහං සොතන්ති වා මම සොතන්ති වා, අහං ඝානන්ති වා මම ඝානන්ති වා, අහං ජිව්හාති වා මම ජිව්හාති වා, අහං කායොති වා මම කායොති වා, අහං මනොති වා මම මනොති වා. තස්ස නූන ආවුසො{1} සාරිපුත්ත, සියා කායස්ස වා අඤ්ඤථත්තං ඉන්ද්රියානං වා විපරිණාමො. මය්හඤ්ච ඛො ආවුසො සාරිපුත්ත, න එවං හොති: අහං චක්ඛුන්ති{2} වා මම චක්ඛුන්ති වා, අහං සොතන්ති වා මම සොතන්ති වා, අහං ඝානන්ති වා මම ඝානන්ති වා, අහං ජිව්හාති වා මම ජිව්හාති වා, අහං කායොති වා මම කායොති වා, අහං මනොති වා මම මනොති වා. තස්ස මය්හං ආවුසො සාරිපුත්ත, කිං කායස්ස වා අඤ්ඤථත්තං භවිස්සති, ඉන්ද්රියානං වා විපරිණාමොති?
තථා හි පනායස්මතො උපසෙනස්ස දීඝරත්තං අහංකාරමමිංකාර මානානුසයො සුසමූහතා.{1} තස්මායස්මතො උපසෙනස්ස න එවං හොති: ‘අහං චක්ඛුන්ති වා මම චක්ඛුන්ති වා -පෙ- අහං ජිව්හාති වා මම ජිව්හාති වා -පෙ- අහං මනොති වා මම මනොති වා’ති.
අථ ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො උපසෙනස්ස කායං මඤ්චකං ආරොපෙත්වා බහිද්ධා නීහරිංසු. අථ ඛො ආයස්මතො උපසෙනස්ස කායො තත්ථෙව විකිරි සෙය්යථාපි භුසමුට්ඨීති.
1. 7. 8.
උපවාණසුත්තං
70. අථ ඛො ආයස්මා උපවාණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි -පෙ- එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා උපවාණො භගවන්තං එතදවොච: සන්දිට්ඨිකො ධම්මො සන්දිට්ඨිකො ධම්මොති භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති, අකාලිකො එහි පස්සිකො ඔපනයිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහීති?
ඉධූපවාණ{2} භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා රූපපටිසංවෙදී ච හොති රූපරාගපටිසංවෙදී ච. සන්තඤ්ච අජ්ඣත්තං රූපෙසු රාගං අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රූපෙසු රාගොති පජානාති. යන්තං උපවාණ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා රූපපටිසංවෙදී{3} ච හොති, රූපරාගපටිසංවෙදී{4} ච සන්තඤ්ච අජ්ඣත්තං රූපෙසු රාගං අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රූපෙසු රාගොති පජානාති. එවම්පි ඛො උපවාණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනයිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී -පෙ-
පුන චපරං උපවාණ, භික්ඛු ජිව්හාය රසං සායිත්වා රසපටිසංවෙදී ච හොති රසරාගපටිසංවෙදී ච. සන්තඤ්ච අජ්ඣත්තං රසෙසු රාගං අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රසෙසු රාගොති පජානාති. යන්තං උපවාණ, භික්ඛු ජිව්හාය රසං සායිත්වා රසපටිසංවෙදී ච හොති රසරාගපටිසංවෙදී ච. සන්තඤ්ච අජ්ඣත්තං රසෙසු රාගං අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රසෙසු රාගොති පජානාති. එවම්පි ඛො උපවාණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනයිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී -පෙ-
පුන චපරං උපවාණ, භික්ඛු මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය ධම්මපටිසංවෙදී ච හොති ධම්මරාගපටිසංවෙදී ච. සන්තඤ්ච අජ්ඣත්තං ධම්මෙසු රාගං අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ධම්මෙසු රාගොති පජානාති. යන්තං උපවාණ, භික්ඛු මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය ධම්මපටිසංවෙදී ච හොති ධම්මරාගපටිසංවෙදී ච. සන්තඤ්ච අජ්ඣත්තං ධම්මෙසු රාගං: අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ධම්මෙසු රාගොති පජානාති. එවම්පි ඛො උපවාණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනයිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහි.
ඉධූපවාණ භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා රූපපටිසංවෙදී හි ඛො හොති නො ච රූපරාගපටිසංවෙදී. අසන්තඤ්ච අජ්ඣත්තං රූපෙසු රාගං නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රූපෙසු රාගොති පජානාති. යන්තං උපවාණ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා රූපපටිසංවෙදී හි ඛො හොති, නො ච රූපරාගපටිසංවෙදී.{1} අසන්තඤ්ච අජ්ඣත්තං රූපෙසු රාගං නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රූපෙසු රාගොති පජානාති. එවම්පි ඛො උපවාණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති, අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනයිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහි. -පෙ-
පුන චපරං උපවාණ භික්ඛු ජිව්හාය රසං සායිත්වා රසපටිසංවෙදී හි ඛො හොති නො ච රසරාගපටිසංවෙදී. අසන්තඤ්ච අජ්ඣත්තං රසෙසු රාගං: නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රසෙසු රාගොති පජානාති. යන්තං උපවාණ භික්ඛු ජිව්හාය රසං සායිත්වා රසපටිසංවෙදී හි ඛො හොති නො ච රසරාගපටිසංවෙදී. අසන්තඤ්ච අජ්ඣත්තං රසෙසු රාගං: නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රසෙසු රාගොති පජානාති. එවම්පි ඛො උපවාණ, සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති, අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනයිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහි. -පෙ-
පුන චපරං උපවාණ, භික්ඛු මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය ධම්මපටිසංවෙදී හි ඛො හොති, නො ච ධම්මරාගපටිසංවෙදී. අසන්තඤ්ච අජ්ඣත්තං ධම්මෙසු රාගං: නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ධම්මෙසු රාගොති පජානාති. යන්තං උපවාණ, භික්ඛු මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය ධම්මපටිසංවෙදී හි ඛො හොති, නො ච ධම්මරාගපටිසංවෙදී. අසන්තඤ්ච අජ්ඣත්තං ධම්මෙසු රාගං: නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං ධම්මෙසු රාගොති පජානාති. එවම්පි ඛො උපවාණ සන්දිට්ඨිකො ධම්මො හොති අකාලිකො එහිපස්සිකො ඔපනයිකො පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී ති.
1. 7. 9.
පඨම ඡඵස්සායතනසුත්තං
71. යො හි කොචි භික්ඛවෙ භික්ඛු ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති: අවුසිතං තෙන බ්රහ්මචරියං, ආරකා සො ඉමම්හා ධම්මවිනයාති.
එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච: එත්ථාහං භන්තෙ, අනස්සාසිං,{1} අහඤ්හි භන්තෙ ඡන්නං ආයතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාමීති.
තං කිම්මඤ්ඤසි භික්ඛු චක්ඛුං: “එතං මම එසො’හමස්මි එසො මෙ අත්තා”ති සමනුපස්සසීති? නොහෙතං භන්තෙ. සාධු භික්ඛු එත්ථ ච තෙ භික්ඛු චක්ඛුං: “නෙතං මම නෙසොහමස්මි න මෙසො අත්තා”ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨං භවිස්සති. එසෙවන්තො දුක්ඛස්ස -පෙ-
ජිව්හං:{2} “එතං මම එසො’හමස්මි එසො මෙ අත්තා”ති සමනුපස්සසීති? නො හෙතං භන්තෙ. සාධු භික්ඛු එත්ථ ච තෙ භික්ඛු ජිව්හා: “නෙතං මම නෙසොහමස්මි න මෙසො අත්තා”ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨා භවිස්සති. එසෙවන්තො දුක්ඛස්ස -පෙ-
මනං: “එතං මම, එසො’හමස්මි එසො මෙ අත්තාති සමනුපස්සසී”ති. නොහෙතං භන්තෙ. සාධු භික්ඛු එත්ථ ච තෙ භික්ඛු මනො “නෙතං මම නෙසො’හමස්මි න මෙසො අත්තා”ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො{3} භවිස්සති. එසෙවන්තො දුක්ඛස්සාති.
1. 7. 10.
දුතිය ඡඵස්සායතනසුත්තං
72. යො හි කොචි භික්ඛවෙ භික්ඛු ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති, අවුසිතං තෙන බ්රහ්මචරියං, ආරකාව සො ඉමම්හා ධම්මවිනයාති.
එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච: එත්ථාහං භන්තෙ අනස්සාසිං, අහඤ්හි භන්තෙ ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාමීති.
තං කිම්මඤ්ඤසි භික්ඛු, චක්ඛුං “නෙතං මම නෙසො’හමස්මි න මෙසො අත්තා”ති සමනුපස්සසීති? එවං භන්තෙ. සාධු භික්ඛු, එත්ථ ච තෙ භික්ඛු චක්ඛුං “නෙතං මම නෙසො හමස්මි න මෙසො අත්තා”ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨං භවිස්සති. එවන්තෙ එතං පඨමං ඵස්සායතනං පහීනං භවිස්සති ආයතිං{1} අපුනබ්භවාය -පෙ-
ජිව්හං “නෙතං මම නෙසො’හමස්මි න මෙසො අත්තා”ති සමනුපස්සසීති? එවං භන්තෙ. සාධු භික්ඛු, එත්ථ ච තෙ භික්ඛු, ජිව්හා “නෙතං මම නෙසො’හමස්මි න මෙසො අත්තා”ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨා භවිස්සති. එවන්තෙ එතං චතුත්ථං ඵස්සායතනං පහීනං භවිස්සති ආයතිං{1} අපුනබ්භවාය -පෙ-
මනං “නෙතං මම නෙසො’හමස්මි න මෙසො අත්තා”ති සමනුපස්සසීති? එවං භන්තෙ. සාධු භික්ඛු, එත්ථ ච තෙ භික්ඛු, මනො{2} “නෙතං මම නෙසො’හමස්මි න මෙසො අත්තා”ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය සුදිට්ඨො භවිස්සති. එවන්තෙ එතං ඡට්ඨං ඵස්සායතනං පහීනං භවිස්සති ආයතිං{1} අපුනබ්භවායාති.
1. 7. 11.
තතිය ඡඵස්සායතනසුත්තං
73. යො හි කොචි භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාති, අවුසිතං තෙන බ්රහ්මචරියං, ආරකාව සො ඉමම්හා ධම්මවිනයාති.
එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච: එත්ථාහං භන්තෙ, පනස්සස්සං, අහඤ්හි භන්තෙ ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථගමඤ්ච අස්සාදඤ්ච ආදීනවඤ්ච නිස්සරණඤ්ච යථාභූතං නප්පජානාමීති.
තං කිම්මඤ්ඤසි භික්ඛු, “චක්ඛුං නිච්චං වා අනිච්චං වා”ති. අනිච්චං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති. දුක්ඛං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, කල්ලන්නු තං සමනුපස්සිතුං “එතං මම එසො’හමස්මි එසො මෙ අත්තා”ති. නො හෙතං භන්තෙ -පෙ-
ජිව්හා “නිච්චා වා අනිච්චා වා”ති. අනිච්චා භන්තෙ. -පෙ- මනො නිච්චො වා අනිච්චො වාති. අනිච්චො භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති. දුක්ඛං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලන්නු තං සමනුපස්සිතුං “එතං මම එසො’හමස්මි එසො මෙ අත්තාති. නො හෙතං භන්තෙ,
එවං පස්සං භික්ඛු සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති, සොතස්මිම්පි නිබ්බින්දති, ඝානස්මිම්පි නිබ්බින්දති, ජිව්හායපි නිබ්බින්දති, කායස්මිම්පි නිබ්බින්දති, මනස්මිම්පි නිබ්බින්දති.
නිබ්බින්දං විරජ්ජති විරාගා විමුච්චති විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතීති.
මිගජාලවග්ගො සත්තමො.
තස්සුද්දානං:
මිගජාලෙන ද්වෙ වුත්තා චත්තාරො ච සමිද්ධිනා උපසෙනො උපවාණො ච ඡඵස්සායතනිකා තයො.
8. ගිලානවග්ගො
1. 8. 1.
ගිලානසුත්තං
74. සාවත්ථියං–
අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසංකමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච:
අමුකස්මිං{1} භන්තෙ, විහාරෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු නවො අප්පඤ්ඤාතො ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. සාධු භන්තෙ, භගවා යෙන සො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායාති.
අථ ඛො භගවා නවවාදඤ්ච සුත්වා ගිලානවාදඤ්ච{2} අප්පඤ්ඤාතො භික්ඛූති ඉති විදිත්වා යෙන සො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන මඤ්චෙන සමඤ්චොසි. අථඛො භගවා තං භික්ඛුං එතදවොච: අලං භික්ඛු මා ත්වං මඤ්චෙන සමඤ්චොසි. සන්තිමානි ආසනානි පඤ්ඤත්තානි, තත්ථාහං නිසීදිස්සාමීති. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. නිසජ්ජ ඛො භගවා තං භික්ඛුං එතදවොච:
කච්චි තෙ භික්ඛු ඛමනීයං, කච්චි යාපනීයං, කච්චි දුක්ඛා වෙදනා පටික්කමන්ති නො අභික්කමන්ති, පටික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො අභික්කමොති?
න මෙ භන්තෙ ඛමනීයං, න යාපනීයං, බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති නො පටික්කමන්ති, අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො පටික්කමොති.
කච්චි තෙ භික්ඛු න කිඤ්චි කුක්කුච්චං, න කොචි විප්පටිසාරොති? තග්ඝ මෙ භන්තෙ, අනප්පකං කුක්කුච්චං, අනප්පකො විප්පටිසාරොති.
කච්චි පන ත්වං භික්ඛු අත්තා සීලතො උපවදතීති. න ඛො මෙ භන්තෙ අත්තා සීලතො උපවදතීති.
නො චෙ කිර ත්වං භික්ඛු අත්තා සීලතො උපවදති, අථ කිස්මිඤ්ච තෙ කුක්කුච්චං? කො ච විප්පටිසාරොති? න ඛො අහං භන්තෙ, සීලවිසුද්ධත්ථං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමීති.
නො චෙ කිර ත්වං භික්ඛු සීලවිසුද්ධත්ථං මයා ධම්මං දෙසිතං ආජානාසි, අථ කිමත්ථං චරහි ත්වං භික්ඛු, මයා ධම්මං දෙසිතං ආජානාසීති? රාගවිරාගත්ථඤ්ච ඛ්වාහං භන්තෙ භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමීති.
සාධු සාධු භික්ඛු, සාධු ඛො ත්වං භික්ඛු රාගවිරාගත්ථං මයා ධම්මං දෙසිතං ආජානාසි. රාගවිරාගත්ථො හි භික්ඛු මයා ධම්මො දෙසිතො.
තං කිම්මඤ්ඤසි භික්ඛු චක්ඛුං “නිච්චං වා අනිච්චං වා”ති? අනිච්චං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති? දුක්ඛං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලන්නු තං සමනුපස්සිතුං එතං මම, එසො’හමස්මි එසො මෙ අත්තාති? නො හෙතං භන්තෙ -පෙ- ජිව්හා නිච්චා වා අනිච්චාවා ති? අනිච්චා භන්තෙ. -පෙ- මනො නිච්චො වා අනිච්චො වාති? අනිච්චො භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති? දුක්ඛං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාම ධම්මං කල්ලන්නු තං සමනුපස්සිතුං එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තාති? නො හෙතං භන්තෙ,
එවං පස්සං භික්ඛු සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති සොතස්මිම්පි නිබ්බින්දති ඝානස්මිම්පි නිබ්බින්දති ජිව්හායපි නිබ්බින්දති කායස්මිම්පි නිබ්බින්දති මනස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ඛීණා ජාති වුසිතං බ්රහ්මචරියං. කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
ඉදමවොච භගවා. අත්තමනො සො භික්ඛු භගවතො භාසිතං අභිනන්දි. ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ තස්ස භික්ඛුනො විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි “යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බන්තං නිරොධධම්මන්ති.
1. 8. 2.
දුතියගිලානසුත්තං
75. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසංඞ්කමි -පෙ- එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච: අමුකස්මිං භන්තෙ විහාරෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු නවො අප්පඤ්ඤාතො ආබාධිකො දුක්ඛිතො බාළ්හගිලානො. සාධු භන්තෙ, භගවා යෙන සො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායාති.
අථ ඛො භගවා නවවාදඤ්ච සුත්වා ගිලානවාදඤ්ච අප්පඤ්ඤාතො භික්ඛූති ඉති විදිත්වා යෙන සො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන මඤ්චෙන සමඤ්චොසි. අථ ඛො භගවා තං භික්ඛුං එතදවොච “අලං භික්ඛු මා ත්වං මඤ්චෙන සමඤ්චොසි, සන්තිමානි ආසනානි පඤ්ඤත්තානි, තත්ථාහං නිසීදිස්සාමීති. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. නිසජ්ජ ඛො භගවා තං භික්ඛුං එතදවොච,
කච්චි තෙ භික්ඛු ඛමනීයං, කච්චි යාපනීයං කච්චි දුක්ඛා වෙදනා, පටික්කමන්ති නො අභික්කමන්ති, පටික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො අභික්කමොති?
න මෙ භන්තෙ, ඛමනීයං, න යාපනීයං, බාළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා අභික්කමන්ති නො පටික්කමන්ති, අභික්කමොසානං පඤ්ඤායති නො පටික්කමොති.
කච්චි තෙ භික්ඛු න කිඤ්චි කුක්කුච්චං, න කොචි විප්පටිසාරොති. තග්ඝ මෙ භන්තෙ, අනප්පකං කුක්කුච්චං, අනප්පකො විප්පටිසාරොති.
කච්චි පන ත්වං භික්ඛු අත්තා සීලතො න උපවදතීති. න ඛො මෙ භන්තෙ අත්තා සීලතො උපවදතීති.
නො චෙ කිර ත්වං භික්ඛු අත්තා සීලතො උපවදති, අථ කිස්මිඤ්ච තෙ කුක්කුච්චං, කො ච විප්පටිසාරොති. න ඛොහං භන්තෙ සීලවිසුද්ධත්ථං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමීති.
නො චෙ කිර ත්වං භික්ඛු සීලවිසුද්ධත්ථං මයා ධම්මං දෙසිතං ආජානාසි, අථ කිමත්ථං චරහි ත්වං භික්ඛු මයා ධම්මං දෙසිතං ආජානාසීති. අනුපාදා පරිනිබ්බානත්ථං ඛ්වාහං භන්තෙ භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමීති.
සාධු සාධු භික්ඛු, සාධු ඛො පන ත්වං භික්ඛු අනුපාදාපරිනිබ්බානත්ථාය මයා ධම්මං දෙසිතං ආජානාසි. අනුපාදා පරිනිබ්බානත්ථො හි භික්ඛු මයා ධම්මො දෙසිතො.
තං කිං මඤ්ඤසි භික්ඛු චක්ඛුං නිච්චං වා අනිච්චං වාති. අනිච්චං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති. දුක්ඛං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලන්නුතං සමනුපස්සිතුං “එතං මම, එසො හමස්මි එසො මෙ අත්තා”ති. නොහෙතං භන්තෙ රූපා නිච්චා වා අනිච්චා වාති. අනිච්චා භන්තෙ -පෙ- චක්ඛු විඤ්ඤාණං -පෙ- චක්ඛුසම්ඵස්සො -පෙ- යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වාති. අනිච්චං භන්තෙ. යම්පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති. දුක්ඛං භන්තෙ. යම්පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලන්නු තං සමනුපස්සිතුං. “එතං මම, එසො’හමස්මි, එසො මෙ අත්තා”ති. නොහෙතං භන්තෙ.
එවං පස්සං භික්ඛු සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති, රූපෙසුපි නිබ්බින්දති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙපි නිබ්බින්දති, චක්ඛුසම්ඵස්සෙපි නිබ්බින්දති, යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තස්මිම්පි නිබ්බින්දති -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
ඉදමවොච භගවා. අත්තමනො සො භික්ඛු භගවතො භාසිතං අභිනන්දි. ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ තස්ස භික්ඛුස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චීති.
1. 8. 3.
අනිච්චසුත්තං
76. අථ ඛො ආයස්මා රාධො යෙන භගවා තෙනුපසංකමි -පෙ- එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා රාධො භගවන්තං එතදවොච: සාධු මෙ භන්තෙ, භගවා සඞ්ඛිත්තෙන ධම්මං දෙසෙතු, යමහං භගවතො ධම්මං සුත්වා එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරෙය්යන්ති.
යං ඛො රාධ, අනිච්චං තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. කිඤ්ච රාධ, අනිච්චං? චක්ඛුං ඛො රාධ, අනිච්චං, තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. රූපා අනිච්චා, තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො; චක්ඛුවිඤ්ඤාණං අනිච්චං, තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො; චක්ඛුසම්ඵස්සො අනිච්චො, තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො; යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චං. තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො; -පෙ-
ජිව්හා අනිච්චා, තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො: රසා අනිච්චා, -පෙ- ජිව්හාවිඤ්ඤාණං අනිච්චං -පෙ- ජිව්හාසම්ඵස්සො අනිච්චො -පෙ- යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චං, තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො -පෙ-
මනො අනිච්චො. තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. ධම්මා අනිච්චා -පෙ- මනොවිඤ්ඤාණං අනිච්චං -පෙ- මනොසම්ඵස්සො අනිච්චො -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චං. තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. යං ඛො රාධ අනිච්චං, තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බොති.
1. 8. 4.
දුක්ඛසුත්තං
77. යං ඛො රාධ, දුක්ඛං තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. කිඤ්ච රාධ දුක්ඛං: චක්ඛුං ඛො රාධ, දුක්ඛං. තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. රූපා දුක්ඛා, තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං දුක්ඛං, තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බා. චක්ඛුසම්ඵස්සො දුක්ඛො, තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි දුක්ඛං, තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පිදුක්ඛං. තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. යං ඛො රාධ, දුක්ඛං තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බොති.
1. 8. 5.
අනත්තසුත්තං
78. අථ ඛො ආයස්මා රාධො යෙන භගවා තෙනුපසංකමි -පෙ- “යො ඛො රාධ, අනත්තා තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. කො ච රාධ, අනත්තා: චක්ඛුං ඛො රාධ අනත්තා. තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. රූපා අනත්තා, තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං අනත්තා තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. චක්ඛුසම්ඵස්සො අනත්තා තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො.
යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනත්තා. තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො -පෙ-
ජිව්හා අනත්තා, තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. රසා -පෙ- ජිව්හා විඤ්ඤාණං -පෙ- ජිව්හාසම්ඵස්සො -පෙ- යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි -පෙ- මනො අනත්තා, තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. ධම්මා -පෙ- මනොවිඤ්ඤාණං -පෙ- මනොසම්ඵස්සො -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි අනත්තා. තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බො. යො ඛො රාධ අනත්තා තත්ර තෙ ඡන්දො පහාතබ්බොති.
1. 8. 6.
අවිජ්ජාසුත්තං
79. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි -පෙ- එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච: අත්ථි නු ඛො භන්තෙ, එකො ධම්මො යස්ස පහාණා භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති විජ්ජා උප්පජ්ජතීති. අත්ථි ඛො භික්ඛු එකො ධම්මො යස්ස පහාණා භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති විජ්ජා උප්පජ්ජතීති. කතමො පන භන්තෙ, එකො ධම්මො යස්ස පහාණා භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති විජ්ජා උප්පජ්ජතීති? අවිජ්ජා ඛො භික්ඛු එකො ධම්මො යස්ස පහාණා භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති විජ්ජා උප්පජ්ජතීති.
කථම්පන භන්තෙ, ජානතො කථම්පස්සතො භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති විජ්ජා උප්පජ්ජතීති? චක්ඛුං ඛො භික්ඛු අනිච්චතො ජානතො පස්සතො භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති. රූපෙ අනිච්චතො ජානතො පස්සතො භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං අනිච්චතො ජානතො පස්සතො භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති. චක්ඛුසම්ඵස්සං අනිච්චතො ජානතො පස්සතො භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති. යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චතො ජානතො පස්සතො භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති -පෙ-
ජිව්හං අනිච්චතො ජානතො පස්සතො භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති. රසෙ -පෙ- ජිව්හාවිඤ්ඤාණං -පෙ- ජිව්හාසම්ඵස්සං -පෙ- යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි අනිච්චතො ජානතො පස්සතො භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති -පෙ-
මනං අනිච්චතො ජානතො පස්සතො භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති. ධම්මෙ -පෙ- මනොවිඤ්ඤාණං -පෙ- මනොසම්ඵස්සං -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චතො ජානතො පස්සතො භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති. එවං ඛො භික්ඛු ජානතො එවං පස්සතො භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති විජ්ජා උප්පජ්ජතීති.
1. 8. 7.
දුතිය අවිජ්ජාසුත්තං
80. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි -පෙ- එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච: අත්ථි නු ඛො භන්තෙ, එකො ධම්මො යස්ස පහාණා භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති විජ්ජා උප්පජ්ජතීති. අත්ථි ඛො භික්ඛු එකො ධම්මො යස්ස පහාණා භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති විජ්ජා උප්පජ්ජතීති. කතමො පන භන්තෙ, එකො ධම්මො යස්ස පහාණා භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති විජ්ජා උප්පජ්ජතීති. අවිජ්ජා ඛො භික්ඛු එකො ධම්මො යස්ස පහාණා භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජතීති.
කථම්පන භන්තෙ, ජානතො කථං පස්සතො අවිජ්ජා පහීයති විජ්ජා උප්පජ්ජතීති? ඉධ භික්ඛු, භික්ඛුනො සුතං හොති සබ්බෙ ධම්මා නාලං අභිනිවෙසායාති. එවඤ්චෙතං භික්ඛු, භික්ඛුනො සුතං හොති සබ්බෙ ධම්මා නාලං අභිනිවෙසායාති; සො සබ්බං ධම්මං{1} අභිජානාති, සබ්බං ධම්මං අභිඤ්ඤාය සබ්බං ධම්මං පරිජානාති සබ්බං ධම්මං පරිඤ්ඤාය සබ්බනිමිත්තානි අඤ්ඤතො පස්සති, චක්ඛුං අඤ්ඤතො පස්සති, රූපෙ අඤ්ඤතො පස්සති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං අඤ්ඤතො පස්සති, චක්ඛුසම්ඵස්සං අඤ්ඤතො පස්සති, යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අඤ්ඤතො පස්සති -පෙ-
යම්පිදං මනො සම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා. තම්පි අඤ්ඤතො පස්සති එවං ඛො භික්ඛු ජානතො එවං පස්සතො භික්ඛුනො අවිජ්ජා පහීයති විජ්ජා උප්පජ්ජතීති.
1. 8. 8.
සම්බහුලභික්ඛුසුත්තං
81. අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු -පෙ- එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං ඉධ නො භන්තෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා අම්හෙ එවං පුච්ඡන්ති: කිමත්ථියං ආවුසො සමණෙ ගොතමෙ බ්රහ්මචරියං වුස්සතීති? එවං පුට්ඨා මයං භන්තෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං බ්යාකරොම: දුක්ඛස්ස ඛො ආවුසො පරිඤ්ඤත්ථං භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සතීති. කච්චි මයං භන්තෙ, එවං පුට්ඨා එවං බ්යාකරමානා වුත්තවාදිනො චෙව භගවතො හොම න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛාම, ධම්මස්ස චානුධම්මං ව්යාකරොම, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුවාදො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡතීති.
තග්ඝ තුම්හෙ භික්ඛවෙ, එවං පුට්ඨා එවං බ්යාකරමානා වුත්තවාදිනො චෙව මෙ හොථ න ච මං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛථ, ධම්මස්ස චානුධම්මං ව්යාකරොථ, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුවාදො{1} ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡති. දුක්ඛස්ස හි භික්ඛවෙ, පරිඤ්ඤත්ථං මයි බ්රහ්මචරියං වුස්සති. සචෙ වො භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්යුං “කතමං පන තං ආවුසො දුක්ඛං යස්ස පරිඤ්ඤාය සමණෙ ගොතමෙ බ්රහ්මචරියං වුස්සතී”ති. එවං පුට්ඨා තුම්හෙ භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං ව්යාකරෙය්යාථ: