සබ්බඤ්ච ද්වෙපි පහානා පරිජානා අපරෙ දුවෙ ආදිත්තං අන්ධභූතඤ්ච සාරුප්පා ද්වෙව සප්පායා වග්ගො තෙන පවුච්චතීති.
4. ජාතිධම්මවග්ගො
1. 4. 1.
ජාතිධම්ම සුත්තං
33. සාවත්ථියං–
සබ්බං භික්ඛවෙ, ජාතිධම්මං. කිඤ්ච භික්ඛවෙ, සබ්බං ජාතිධම්මං: චක්ඛුං භික්ඛවෙ, ජාතිධම්මං. රූපා ජාතිධම්මා, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ජාතිධම්මං, චක්ඛුසම්ඵස්සො ජාතිධම්මො. යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි ජාතිධම්මං.
සොතං ජාතිධම්මං. සද්දා ජාතිධම්මා, සොතවිඤ්ඤාණං ජාතිධම්මං, සොතසම්ඵස්සො ජාතිධම්මො. යම්පිදං සොතසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි ජාතිධම්මං.
ඝානං ජාතිධම්මං. ගන්ධා ජාතිධම්මා, ඝානවිඤ්ඤාණං ජාතිධම්මං, ඝානසම්ඵස්සො ජාතිධම්මො. යම්පිදං ඝානසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි ජාතිධම්මං.
ජිව්හා ජාතිධම්මං. රසා ජාතිධම්මා, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං ජාතිධම්මං, ජිව්හාසම්ඵස්සො ජාතිධම්මො. යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි ජාතිධම්මං.
කායො ජාති ධම්මො, ඵොට්ඨබ්බා ජාතිධම්මා, කායවිඤ්ඤාණං ජාතිධම්මං, කායසම්ඵස්සො ජාතිධම්මො, යම්පිදං කායසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමුඛං වා තම්පි ජාති ධම්මං.
මනො ජාතිධම්මො, ධම්මා ජාතිධම්මා, මනොවිඤ්ඤාණං ජාතිධම්මං, මනොසම්ඵස්සො ජාතිධම්මො. යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි ජාතිධම්මං.
එවං පස්සං භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති, -පෙ- නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
1. 4. 2.
ජරාධම්මසුත්තං
34. සාවත්ථියං–
සබ්බං භික්ඛවෙ ජරාධම්මං -පෙ-
1. 4. 3.
ව්යාධිධම්මසුත්තං
35. සබ්බං භික්ඛවෙ, ව්යාධිධම්මං -පෙ-
1. 4. 4.
මරණධම්මසුත්තං
36. සබ්බං භික්ඛවෙ, මරණධම්මං -පෙ-
1. 4. 5.
සොකධම්මසුත්තං
37. සබ්බං භික්ඛවෙ, සොකධම්මං -පෙ-
1. 4. 6.
සංකිලෙසධම්මසුත්තං
38. සබ්බං භික්ඛවෙ, සංකිලෙසිකධම්මං -පෙ-
1. 4. 7.
ඛයධම්මසුත්තං
39. සබ්බං භික්ඛවෙ, ඛයධම්මං -පෙ-
1. 4. 8.
වයධම්මසුත්තං
40. සබ්බං භික්ඛවෙ, වයධම්මං -පෙ-
1. 4. 9.
සමුදයධම්මසුත්තං
41. සබ්බං භික්ඛවෙ, සමුදයධම්මං -පෙ-
1. 4. 10.
නිරොධධම්මසුත්තං
42. සාවත්ථියං–
සබ්බං භික්ඛවෙ, නිරොධධම්මං, කිඤ්ච භික්ඛවෙ සබ්බං නිරොධධම්මං: චක්ඛුං භික්ඛවෙ, නිරොධධම්මං. රූපා නිරොධධම්මා, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං නිරොධධම්මං, චක්ඛුසම්ඵස්සො නිරොධධම්මො. යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි නිරොධධම්මං. සොතං -පෙ-
ජිව්හා නිරොධධම්මා, රසා නිරොධධම්මා, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං නිරොධධම්මං, ජිව්හාසම්ඵස්සො නිරොධධම්මො. යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි නිරොධධම්මං. කායො -පෙ-
මනො නිරොධධම්මො, ධම්මා නිරොධධම්මා, මනොවිඤ්ඤාණං නිරොධධම්මං, මනොසම්ඵස්සො නිරොධධම්මො. යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි නිරොධධම්මං.
එවං පස්සං භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති, -පෙ- නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
ජාතිධම්මවග්ගො චතුත්ථො.
තස්සුද්දානං:
ජාතිජරාව්යාධිමරණං සොකො ච සංකිලෙසො ච{1} ඛයධම්මං වයධම්මඤ්ච සමුදයධම්මං{2} නිරොධධම්මෙන තෙ දසාති.
5. සබ්බානිච්චවග්ගො
1. 5. 1.
අනිච්චසුත්තං
43. සාවත්ථියං–
සබ්බං භික්ඛවෙ, අනිච්චං. කිඤ්ච භික්ඛවෙ සබ්බං අනිච්චං: චක්ඛුං භික්ඛවෙ අනිච්චං, රූපා අනිච්චා, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං අනිච්චං, චක්ඛුසම්ඵස්සො අනිච්චො. යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චං. සොතං -පෙ-
ජිව්හා අනිච්චා, රසා අනිච්චා, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං අනිච්චං, ජිව්හාසම්ඵස්සො අනිච්චො. යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චං. කායො -පෙ-
මනො අනිච්චො, ධම්මා අනිච්චා, මනොවිඤ්ඤාණං අනිච්චං, මනොසම්ඵස්සො අනිච්චො. යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චං.
එවං පස්සං භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති -පෙ- නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
1. 5. 2.
දුක්ඛසුත්තං
44. සබ්බං භික්ඛවෙ දුක්ඛං -පෙ-
1. 5. 3.
අනත්තසුත්තං
45. සබ්බං භික්ඛවෙ අනත්තා -පෙ-
1. 5. 4.
අභිඤ්ඤෙය්යසුත්තං
46. සබ්බං භික්ඛවෙ අභිඤ්ඤෙය්යං -පෙ-
1. 5. 5.
පරිඤ්ඤෙය්යසුත්තං
47. සාවත්ථියං–
සබ්බං භික්ඛවෙ පරිඤ්ඤෙය්යං -පෙ-
1. 5. 6.
පහාතබ්බසුත්තං
48. සබ්බං භික්ඛවෙ පහාතබ්බං -පෙ-
1. 5. 7.
සච්ඡිකාතබ්බසුත්තං
49. සබ්බං භික්ඛවෙ සච්ඡිකාතබ්බං -පෙ-
1. 5. 8.
අභිඤ්ඤෙය්යපරිඤ්ඤෙය්යසුත්තං
50. සබ්බං භික්ඛවෙ අභිඤ්ඤෙය්යපරිඤ්ඤෙය්යං -පෙ-
1. 5. 9.
උපද්දුතසුත්තං
51. සබ්බං භික්ඛවෙ උපද්දුතං -පෙ-
1. 5. 10.
උපස්සට්ඨසුත්තං
52. සබ්බං භික්ඛවෙ උපස්සට්ඨං{1} කිඤ්ච භික්ඛවෙ, සබ්බං උපස්සට්ඨං:
චක්ඛුං භික්ඛවෙ උපස්සට්ඨං, රූපා උපස්සට්ඨා, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උපස්සට්ඨං, චක්ඛුසම්ඵස්සො උපස්සට්ඨො. යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි උපස්සට්ඨං. සොතං -පෙ-
ජිව්හා උපස්සට්ඨා, රසා උපස්සට්ඨා, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං උපස්සට්ඨං, ජිව්හාසම්ඵස්සො උපස්සට්ඨො. යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි උපස්සට්ඨං. කායො උපස්සට්ඨො -පෙ-
මනො උපස්සට්ඨො, ධම්මා උපස්සට්ඨා, මනොවිඤ්ඤාණං උපස්සට්ඨං, මනොසම්ඵස්සො උපස්සට්ඨො. යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි උපස්සට්ඨං.
එවං පස්සං භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති -පෙ- නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
සබ්බානිච්චවග්ගො පඤ්චමො.
තස්සුද්දානං:
අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා ච අභිඤ්ඤෙය්යං පරිඤ්ඤෙය්යං පහාතබ්බං සච්ඡිකාතබ්බං අභිඤ්ඤෙය්යං පරිඤ්ඤෙය්යං උපද්දුතං උපසට්ඨං වග්ගො තෙන පවුච්චති.
පඨමො පණ්ණාසකො.
තස්ස වග්ගුද්දානං:
අනිච්චවග්ගො යමකො සබ්බවග්ගො ජාතිධම්මො සබ්බානිච්චෙන පඤ්ඤාසො පඨමො තෙන පවුච්චති.
6. අවිජ්ජාවග්ගො
1. 6. 1.
අවිජ්ජාපහානසුත්තං
53. සාවත්ථියං–
අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච: කථන්නු ඛො භන්තෙ, ජානතො කථං පස්සතො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජතීති?
චක්ඛුං ඛො භික්ඛු අනිච්චතො ජානතො පස්සතො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති. රූපෙ අනිච්චතො ජානතො පස්සතො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං අනිච්චතො ජානතො පස්සතො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති. චක්ඛුසම්ඵස්සං අනිච්චතො ජානතො පස්සතො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති. යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චතො ජානතො පස්සතො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති.
සොතං -පෙ- ඝානං -පෙ- ජිව්හා අනිච්චතො ජානතො පස්සතො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති. රසෙ අනිච්චතො ජානතො පස්සතො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති. ජිව්හා විඤ්ඤාණං අනිච්චතො ජානතො පස්සතො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති. ජිව්හාසම්ඵස්සං අනිච්චතො ජානතො පස්සතො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති. යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චතො ජානතො පස්සතො අවිජ්ජා පහීයති, විජ්ජා උප්පජ්ජති.