246. සාවත්ථියං:
-පෙ- “එකන්තසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරම්මරණා”ති.
3. 2. 24.
එකන්තදුක්ඛී අත්තා සුත්තං
247. සාවත්ථියං:
-පෙ- “එකන්තදුක්ඛී අත්තා හොති අරොගො පරම්මරණා”ති.
3. 2. 25.
සුඛදුක්ඛී අත්තා සුත්තං
248. සාවත්ථියං:
-පෙ- “සුඛදුක්ඛී අත්තා හොති අරොගො පරම්මරණා”ති.
3. 2. 26.
අදුක්ඛමසුඛී අත්තා සුත්තං
249. සාවත්ථියං:
-පෙ- “අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරම්මරණා”ති.
භගවම්මූලකා නො භන්තෙ, ධම්මා -පෙ-
රූපෙ ඛො භික්ඛවෙ, සති රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති : “අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරම්මරණා”ති. වෙදනාය සති -පෙ- සඤ්ඤාය සති -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු සති -පෙ- විඤ්ඤාණෙ සති විඤ්ඤාණං උපාදාය විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති : “අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරම්මරණා”’ති.
තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වාති -පෙ- විපරිනාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්ය : “අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරම්මරණා”ති.
නො හෙතං භන්තෙ,
වෙදනා -පෙ- සඤ්ඤා -පෙ- සඞ්ඛාරා -පෙ- විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වාති -පෙ- විපරිනාමධම්මං අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්ය : “අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරම්මරණා”ති.
නො හෙතං භන්තෙ.
ඉති ඛො භික්ඛවෙ, දුක්ඛෙ සති දුක්ඛං උපාදාය දුක්ඛං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති : “අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරම්මරණා”ති. -පෙ-
ගමනවග්ගො දුතියො.
තත්රුද්දානං:
වාතං එතං මම සො අත්තා නො ච මෙ සියා, නත්ථි කරතො හෙතුච්ච මහාදිට්ඨෙන අට්ඨමං.
සස්සතො අසස්සතො චෙව අන්තා නන්තා ච වුච්චති, තං ජීවං අඤ්ඤං ජීවං ච තථාගතෙන චත්තාරො.
රූපී අත්තා යථා හොති අරූපී ච තථා පරං, රූපී චාරූපී ච අත්තා නෙව රූපී නාරූපී ච,
එකන්තසුඛී ච අත්තා එකන්ත දුක්ඛී තථා. සුඛදුක්ඛී අත්තා ච අදුක්ඛමසුඛී පරං, ඉමෙ ඡබ්බීසසුත්තන්තා දුතියවාරෙ සුදෙසිතාති.
3. තතියගමන වග්ගො
3. 3. 1–25.
වාත සුත්තං
250-274. සාවත්ථියං:
කිස්මිං නු ඛො භික්ඛවෙ, සති කිං උපාදාය කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති : “න වාතා වායන්ති, න නජ්ජො සන්දන්ති, න ගබ්භිනියො විජායන්ති, න චන්දිමසුරියා උදෙන්ති වා අපෙන්ති වා එසිකට්ඨායිට්ඨිතා”ති.
භගවම්මූලකා නො භන්තෙ, ධම්මා -පෙ- .
රූපෙ ඛො භික්ඛවෙ, සති රූපං උපාදාය රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති : “න වාතා වායන්ති -පෙ- එසිකට්ඨායිට්ඨිතා”ති. වෙදනාය සති -පෙ- සඤ්ඤාය සති -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු සති -පෙ- විඤ්ඤාණෙ සති විඤ්ඤාණං උපාදාය විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති : “න වාතා වායන්ති -පෙ- එසිකට්ඨායිට්ඨිතා”ති.
තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වාති -පෙ- විපරිනාමධම්මං. අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්ය : “න වාතා වායන්ති -පෙ- එසිකට්ඨායිට්ඨිතා”ති.
නො හෙතං භන්තෙ.
ඉති ඛො භික්ඛවෙ, යදනිච්චං තං දුක්ඛං. තස්මිං සති තදුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති : “න වාතා වායන්ති -පෙ- එසිකට්ඨායිට්ඨිතා”ති.(පඤ්චවීසති සුත්තන්තා එවං විත්ථාරෙතබ්බා.)
3. 3. 26.
අදුක්ඛමසුඛී අත්තාසුත්තං
275. සාවත්ථියං:
කිස්මිං නු ඛො භික්ඛවෙ, සති කිං උපාදාය කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති : “අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරම්මරණා”ති.
භගවම්මූලකා නො භන්තෙ ධම්මා -පෙ- .
රූපෙ ඛො භික්ඛවෙ, සති රූපං උපාදාය, රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති : “අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරම්මරණා”ති. වෙදනාය සති -පෙ- සඤ්ඤාය සති -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු සති -පෙ- විඤ්ඤාණෙ සති විඤ්ඤාණං උපාදාය විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති : “අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති, අරොගො පරම්මරණා”ති.
තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වාති -පෙ- විපරිනාමධම්මං. අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්ය : “අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරම්මරණා”ති.
නො හෙතං භන්තෙ.
වෙදනා -පෙ- සඤ්ඤා -පෙ- සඞ්ඛාරා -පෙ- විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වාති -පෙ- විපරිනාමධම්මං. අපි නු තං අනුපාදාය එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්ය : “අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරම්මරණා”ති.
නො හෙතං භන්තෙ.
ඉති ඛො භික්ඛවෙ, යදනිච්චං තං දුක්ඛං. තස්මිං සති තදුපාදාය තං අභිවනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජෙය්ය: “අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරම්මරණා”ති.
තතියගමනවග්ගො තතියො.
තත්රුද්දානං:
වාතං එතං මම සො අත්තා නො ච මෙ සියා, නත්ථි කරතො හෙතු ච මහාදිට්ඨෙන අට්ඨමං.
සස්සතො අසස්සතො චෙව අත්තානත්තා ච වුච්චති, තං ජීවං අඤ්ඤං ජීවං ච තථාගතෙන චත්තාරො.
රූපී අත්තා යථා හොති අරූපී ච තථා පරං, රූපී චාරූපී ච අත්තා නෙව රූපී නාරූපී ච.
එකන්තසුඛී ච අත්තා එකන්තදුක්ඛී තථා, සුඛදුක්ඛී අත්තා ච අදුක්ඛමසුඛී පරං, ඉමෙ ඡබ්බීස සුත්තන්තා තතියවාරෙ සුදෙසිතාති.
4. චතුත්ථ ගමන වග්ගො
3. 4. 1-25.
වාත සුත්තං
276-300. සාවත්ථියං:
කිස්මිං නු ඛො භික්ඛවෙ, සති කිං උපාදාය කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති; න වාතා වායන්ති න නජ්ජො සන්දන්ති න ගබ්භිනියො විජායන්ති න චන්දිමසුරියා උදෙන්ති වා අපෙන්ති වා එසිකට්ඨායිට්ඨිතා”ති.
භගවම්මූලකා නො භන්තෙ, ධම්මා -පෙ-
රූපෙ ඛො භික්ඛවෙ, සති රූපං උපාදාය රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති : “න වාතා වායන්ති න නජ්ජො සන්දන්ති න ගබ්භිනියො විජායන්ති න චන්දිමසුරියා උදෙන්ති වා අපෙන්ති වා එසිකට්ඨායිට්ඨිතා”. වෙදනාය සති -පෙ- සඤ්ඤාය සති -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු සති -පෙ- විඤ්ඤාණෙ සති, විඤ්ඤාණං උපාදාය, විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවංදිට්ඨි උප්පජ්ජති; න වාතා වායන්ති -පෙ- එසිකට්ඨායිට්ඨිතා”ති.
තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වාති -පෙ- විපරිනාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං “එතං මම එසොහමස්මි එසො මෙ අත්තා”ති.
නො හෙතං භන්තෙ.
වෙදනා -පෙ- සඤ්ඤා -පෙ- සඞ්ඛාරා -පෙ- “විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වාති. -පෙ- විපරිනාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං : “එතං මම එසො’හමස්මි එසො මෙ අත්තා”ති.
නො හෙතං භන්තෙ.
තස්මාතිහ භික්ඛවෙ, යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං -පෙ- සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. යා කාචි වෙදනා -පෙ- යා කාචි සඤ්ඤා -පෙ- යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා -පෙ- යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං -පෙ- සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං.
එවං පස්සං භික්ඛවෙ -පෙ- නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
(පඤ්චවීසතිසුත්තන්තා විත්ථාරෙතබ්බා)
3. 4. 26.
අදුක්ඛමසුඛී අත්තා සුත්තං
301. සාවත්ථියං:
කිස්මිං නු ඛො භික්ඛවෙ, සති කිං උපාදාය, කිං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති : “අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති, අරොගො පරම්මරණා”ති.
භගවම්මූලකා නො භන්තෙ, ධම්මා -පෙ-
රූපෙ ඛො භික්ඛවෙ, සති රූපං උපාදාය රූපං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති : “අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරම්මරණා”ති.
වෙදනාය සති -පෙ- සඤ්ඤාය සති -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු සති -පෙ- විඤ්ඤාණෙ සති විඤ්ඤාණං උපාදාය විඤ්ඤාණං අභිනිවිස්ස එවං දිට්ඨි උප්පජ්ජති : “අදුක්ඛමසුඛී අත්තා හොති අරොගො පරම්මරණා”ති.
තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වාති.
අනිච්චං භන්තෙ, -පෙ- විපරිනාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං “එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා”ති.
නො හෙතං භන්තෙ.
වෙදනා -පෙ- සඤ්ඤා -පෙ- සඞ්ඛාරා -පෙ- විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වාති. -පෙ- විපරිනාමධම්මං, කල්ලං නු තං සමනුපස්සිතුං “එතං මම, එසොහමස්මි, එසො මෙ අත්තා”ති.
නො හෙතං භන්තෙ.
තස්මාතිහ භික්ඛවෙ, යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං -පෙ- සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. යා කාචි වෙදනා -පෙ- යා කාචි සඤ්ඤා -පෙ- යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා -පෙ- යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං -පෙ- සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං.
එවං පස්සං භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති, වෙදනායපි නිබ්බින්දති, සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති, සඞ්ඛාරෙසුපි නිබ්බින්දති, විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
චතුත්ථගමනවග්ගො චතුත්ථො.
තත්රුද්දානං:
වාතා එතං මම සො අත්තා නො ච මෙ සියා, නත්ථි කරතො හෙතු ච මහාදිට්ඨෙන අට්ඨමං. සස්සතො අසස්සතො චෙව අන්තා නන්තා ච වුච්චති, තං ජීවං අඤ්ඤංජීවඤ්ච තථාගතෙන චත්තාරො, රූපී අත්තා යථා හොති අරූපී ච තථාපරෙ. නෙව රූපී නාරූපිනා එකන්තසුඛී අත්තා ච, එකන්තදුක්ඛී සුඛදුක්ඛී අදුක්ඛමසුඛී චා ති.
දිට්ඨිසංයුත්තං සමත්තං.
4. ඔක්කන්තිසංයුත්තං
1. චක්ඛුවග්ගො
4. 1. 1.
චක්ඛු සුත්තං
302. සාවත්ථියං:
චක්ඛුං භික්ඛවෙ, අනිච්චං විපරිණාමී{1} අඤ්ඤථාභාවී, සොතං අනිච්චං විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවි, ඝානං අනිච්චං විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවි, ජිව්හා අනිච්චා විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී, කායො අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී, මනො අනිච්චො විපරිණාමී අඤ්ඤථාභාවී.
යො භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මෙ එවං සද්දහති අධිමුච්චති, අයං වුච්චති සද්ධානුසාරී ඔක්කන්තො සම්මත්තනියාමං සප්පුරිසභූමිං ඔක්කන්තො වීතිවත්තො පුථුජ්ජනභූමිං, අභබ්බො තං කම්මං කාතුං යං කම්මං කත්වා නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා පෙත්තිවිසයං වා උපපජ්ජෙය්ය. අභබ්බො ච{2} තාව කාලං කාතුං යාව න සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොති.
යස්ස ඛො භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මා එවං පඤ්ඤාය මත්තසො නිජ්ඣානං ඛමන්ති, අයං වුච්චති ධම්මානුසාරී ඔක්කන්තො සම්මත්තනියාමං සප්පුරිසභූමිං ඔක්කන්තො වීතිවත්තො පුථුජ්ජනභූමිං. අභබ්බො තං කම්මං කාතුං යං කම්මං කත්වා නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා පෙත්තිවිසයං වා උපපජ්ජෙය්ය, අභබ්බො ච තාව කාලං කාතුං යාව න සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොති.
යො භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මෙ එවං ජානාති{3} එවං පස්සති, අයං වුච්චති සොතාපන්නො අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනොති.
4. 1. 2.
රූප සුත්තං
303. සාවත්ථියං:
රූපා භික්ඛවෙ, අනිච්චා විපරිනාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො, සද්දා අනිච්චා විපරිනාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො, ගන්ධා අනිච්චා විපරිනාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො, රසා අනිච්චා විපරිනාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො, ඵොට්ඨබ්බා අනිච්චා විපරිනාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො, ධම්මා අනිච්චා විපරිනාමිනො අඤ්ඤථාභාවිනො.
යො භික්ඛවෙ, ඉමෙ ධම්මෙ එවං සද්දහති අධිමුච්චති, අයං වුච්චති සද්ධානුසාරී -පෙ- අයං වුච්චති ධම්මානුසාරී ඔක්කන්තො සම්මත්තනියාමං, සප්පුරිසභූමිං ඔක්කන්තො, වීතිවත්තො පුථුජ්ජනභූමිං. අභබ්බො තං කම්මං කාතුං යං කම්මං කත්වා නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා පෙත්තිවිසයං වා උපපජ්ජෙය්ය, අභබ්බොච තාව කාලං කාතුං යාව න සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොති.