තතිය කොට්ඨිත සුත්තං
135. බාරාණසියං:
එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිතං එතදවොච: “අවිජ්ජා අවිජ්ජා”ති ඛො ආවුසො කොට්ඨිත, වුච්චති. කතමා නු ඛො ආවුසො අවිජ්ජා? කිත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතීති?
ඉධාවුසො අස්සුතවා පුථුජ්ජනො රූපං නප්පජානාති, රූපසමුදයං නප්පජානාති, රූපනිරොධං නප්පජානාති, රූපනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානාති.
වෙදනං නප්පජානාති -පෙ- සඤ්ඤං -පෙ- සඞ්ඛාරෙ -පෙ- විඤ්ඤාණං නප්පජානාති. විඤ්ඤාණසමුදයං නප්පජානාති, විඤ්ඤාණනිරොධං නප්පජානාති, විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනිං පටිපදං නප්පජානාති. අයං වුච්චතාවුසො අවිජ්ජා. එත්තාවතා ච අවිජ්ජාගතො හොතීති.
එවං වුත්තෙ ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිතං එතදවොච: “විජ්ජා, විජ්ජා”ති ආවුසො කොට්ඨිත, වුච්චති. කතමා නු ඛො ආවුසො විජ්ජා? කිත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතීති?
ඉධාවුසො සුතවා අරියසාවකො රූපං පජානාති. රූපසමුදයං පජානාති. රූපනිරොධං පජානාති. රූපනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති. වෙදනං -පෙ- සඤ්ඤං -පෙ- සඞ්ඛාරෙ -පෙ- විඤ්ඤාණං පජානාති විඤ්ඤාණසමුදයං පජානාති, විඤ්ඤාණනිරොධං පජානාති, විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනිං පටිපදං පජානාති. අයං වුච්චතාවුසො විජ්ජා. එත්තාවතා ච විජ්ජාගතො හොතීති.
අවිජ්ජාවග්ගො තතියො.
තත්රුද්දානං:
සමුදයධම්මෙන තීණි අස්සාදො අපරෙ දුවෙ සමුදයෙන ද්වෙ වුත්තා කොට්ඨිතෙන පරෙ තයොති.
4. කුක්කුළවග්ගො
1. 3. 4. 1.
කුක්කුළ සුත්තං
136. සාවත්ථියං:
රූපං භික්ඛවෙ කුක්කුලං, වෙදනා කුක්කුලා, සඤ්ඤා කුක්කුලා, සඞ්ඛාරා කුක්කුලා, විඤ්ඤාණං කුක්කුලං. එවං පස්සං භික්ඛවෙ සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිං නිබ්බින්දති, වෙදනායපි නිබ්බින්දති, සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති, සඞ්ඛාරෙසුපි නිබ්බින්දති, විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති -පෙ- නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
1. 2. 4. 2.
පඨම අනිච්ච සුත්තං
137. සාවත්ථියං:
යං හි භික්ඛවෙ අනිච්චං, තත්ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො. කිඤ්ච භික්ඛවෙ අනිච්චං:
රූපං භික්ඛවෙ අනිච්චං, තත්ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො. වෙදනා අනිච්චා -පෙ- සඤ්ඤා අනිච්චා -පෙ- සඞ්ඛාරා අනිච්චා -පෙ- විඤ්ඤාණං අනිච්චං. තත්ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො. යං හි භික්ඛවෙ, අනිච්චං. තත්ර වො ඡන්දො පහාතබ්බොති.
1. 3. 4. 3.
දුතිය අනිච්ච සුත්තං
138. සාවත්ථියං:
යං හි භික්ඛවෙ අනිච්චං. තත්ර වො රාගො පහාතබ්බො. කිඤ්ච භික්ඛවෙ අනිච්චං:
රූපං භික්ඛවෙ අනිච්චං, තත්ර වො රාගො පහාතබ්බො. වෙදනා -පෙ- සඤ්ඤා -පෙ- සඞ්ඛාරා -පෙ- විඤ්ඤාණං අනිච්චං, තත්ර වො රාගො පහාතබ්බො. යං හි භික්ඛවෙ අනිච්චං, තත්ර වො රාගො පහාතබ්බොති.
1. 3. 4. 4.
තතිය අනිච්ච සුත්තං
139. සාවත්ථියං:
යං හි භික්ඛවෙ, අනිච්චං, තත්ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. කිඤ්ච භික්ඛවෙ, අනිච්චං:
රූපං භික්ඛවෙ, අනිච්චං. තත්ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. වෙදනා -පෙ- සඤ්ඤා -පෙ- සඞ්ඛාරා -පෙ- විඤ්ඤාණං අනිච්චං. තත්ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. යං හි භික්ඛවෙ, අනිච්චං, තත්ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බොති.”
1. 3. 4. 5.
පඨම දුක්ඛ සුත්තං
140. සාවත්ථියං:
යං හි භික්ඛවෙ, දුක්ඛං, තත්ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො. කිඤ්ච භික්ඛවෙ, දුක්ඛං:
රූපං භික්ඛවෙ, දුක්ඛං. තත්ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො. වෙදනා -පෙ- සඤ්ඤා -පෙ- සඞ්ඛාරා -පෙ- විඤ්ඤාණං දුක්ඛං. තත්ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො. යං හි භික්ඛවෙ, දුක්ඛං, තත්ර වො ඡන්දො පහාතබ්බොති.
1. 3. 4. 6.
දුතිය දුක්ඛ සුත්තං
141. සාවත්ථියං:
යං හි භික්ඛවෙ, දුක්ඛං තත්ර වො රාගො පහාතබ්බො. කිඤ්ච භික්ඛවෙ, දුක්ඛං:
රූපං භික්ඛවෙ, දුක්ඛං. තත්ර වො රාගො පහාතබ්බො. වෙදනා සඤ්ඤා -පෙ- සඞ්ඛාරා -පෙ- විඤ්ඤාණං දුක්ඛං. තත්ර වො රාගො පහාතබ්බො. යං හි භික්ඛවෙ, දුක්ඛං, තත්ර වො රාගො පහාතබ්බොති.
1. 3. 4. 7.
තතිය දුක්ඛ සුත්තං
142. සාවත්ථියං:
යං හි භික්ඛවෙ, දුක්ඛං තත්ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. කිඤ්ච භික්ඛවෙ, දුක්ඛං:
රූපං භික්ඛවෙ, දුක්ඛං. තත්ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. වෙදනා -පෙ- සඤ්ඤා -පෙ- සඞ්ඛාරා -පෙ- විඤ්ඤාණං දුක්ඛං. තත්ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. යං හි භික්ඛවෙ, දුක්ඛං, තත්ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බොති.
1. 3. 4. 8.
අනත්ත සුත්තං
143. සාවත්ථියං:
යො හි භික්ඛවෙ, අනත්තා. තත්ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො. කො ච භික්ඛවෙ, අනත්තා:
රූපං භික්ඛවෙ, අනත්තා. තත්ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො. වෙදනා අනත්තා -පෙ- සඤ්ඤා අනත්තා -පෙ- සඞ්ඛාරා අනත්තා -පෙ- විඤ්ඤාණං අනත්තා. තත්ර වො ඡන්දො පහාතබ්බො. යො හි භික්ඛවෙ, අනත්තා. තත්ර වො ඡන්දො පහාතබ්බොති.
1. 3. 4. 9.
දුතිය අනත්ත සුත්තං
144. සාවත්ථියං:
යො හි භික්ඛවෙ, අනත්තා. තත්ර වො රාගො පහාතබ්බො. කො ච භික්ඛවෙ, අනත්තා:
රූපං භික්ඛවෙ, අනත්තා. තත්ර වො රාගො පහාතබ්බො. වෙදනා -පෙ- සඤ්ඤා -පෙ- සඞ්ඛාරා -පෙ- විඤ්ඤාණං අනත්තා. තත්ර වො රාගො පහාතබ්බො. යො හි භික්ඛවෙ, අනත්තා. තත්ර වො රාගො පහාතබ්බොති.
1. 3. 4. 10.
තතිය අනත්ත සුත්තං
145. සාවත්ථියං:
යො හි භික්ඛවෙ, අනත්තා තත්ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. කො ච භික්ඛවෙ, අනත්තා:
රූපං භික්ඛවෙ, අනත්තා තත්ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. වෙදනා අනත්තා -පෙ- සඤ්ඤා -පෙ- සඞ්ඛාරා -පෙ- විඤ්ඤාණං අනත්තා. තත්ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බො. යො හි භික්ඛවෙ, අනත්තා තත්ර වො ඡන්දරාගො පහාතබ්බොති.
1. 3. 4. 11.
නිබ්බිදාබහුල සුත්තං
146. සාවත්ථියං:
සද්ධාපබ්බජිතස්ස භික්ඛවෙ, කුලපුත්තස්ස අයමනුධම්මො හොති: යං රූපෙ නිබ්බිදාබහුලං{1} විහරෙය්ය. වෙදනාය -පෙ- සඤ්ඤාය -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු නිබ්බිදාබහුලං විහරෙය්ය, විඤ්ඤාණෙ නිබ්බිදාබහුලං විහරෙය්ය.
සො රූපෙ නිබ්බිදාබහුලං විහරන්තො, වෙදනාය -පෙ- සඤ්ඤාය -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු -පෙ- විඤ්ඤාණෙ නිබ්බිදාබහුලං විහරන්තො, රූපං පරිජානාති වෙදනං පරිජානාති සඤ්ඤං පරිජානාති සඞ්ඛාරෙ පරිජානාති විඤ්ඤාණං පරිජානාති. සො රූපං පරිජානං වෙදනං පරිජානං සඤ්ඤං පරිජානං, සඞ්ඛාරෙ පරිජානං, විඤ්ඤාණං පරිජානං, පරිමුච්චති රූපම්හා, පරිමුච්චති වෙදනාය, පරිමුච්චති සඤ්ඤාය, පරිමුච්චති සඞ්ඛාරෙහි, පරිමුච්චති විඤ්ඤාණම්හා. පරිමුච්චති ජාතියා ජරාමරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි. පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමීති.
1. 3. 4. 12.
අනිච්චානුපස්සනා සුත්තං
147. සාවත්ථියං:
සද්ධාපබ්බජිතස්ස භික්ඛවෙ, කුලපුත්තස්ස අයමනුධම්මො හොති: යං රූපෙ අනිච්චානුපස්සී විහරෙය්ය. වෙදනාය -පෙ- සඤ්ඤාය -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු -පෙ- විඤ්ඤාණෙ අනිච්චානුපස්සී විහරෙය්ය.
සො රූපෙ අනිච්චානුපස්සී විහරන්තො වෙදනාය -පෙ- සඤ්ඤාය -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු -පෙ- විඤ්ඤාණෙ අනිච්චානුපස්සී විහරන්තො රූපං පරිජානාති, වෙදනං -පෙ- සඤ්ඤං -පෙ- සඞ්ඛාරෙ -පෙ- විඤ්ඤාණං පරිජානාති. සො රූපං පරිජානං වෙදනං -පෙ- සඤ්ඤං -පෙ- සඞ්ඛාරෙ -පෙ- විඤ්ඤාණං පරිජානං පරිමුච්චති රූපම්හා පරිමුච්චති වෙදනාය, පරිමුච්චති සඤ්ඤාය, පරිමුච්චති සඞ්ඛාරෙහි, පරිමුච්චති විඤ්ඤාණම්හා, පරිමුච්චති ජාතියා ජරාමරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, පරිමුච්චති, දුක්ඛස්මාති වදාමීති.
1. 3. 4. 13.
දුක්ඛානුපස්සී සුත්තං
148. සාවත්ථියං:
සද්ධාපබ්බජිතස්ස භික්ඛවෙ, කුලපුත්තස්ස අයමනුධම්මො හොති: යං රූපෙ දුක්ඛානුපස්සී විහරෙය්ය. වෙදනාය -පෙ- සඤ්ඤාය -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු -පෙ- විඤ්ඤාණෙ දුක්ඛානුපස්සී විහරෙය්ය.
සො රූපෙ දුක්ඛානුපස්සී විහරන්තො වෙදනාය -පෙ- සඤ්ඤාය -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු -පෙ- විඤ්ඤාණෙ දුක්ඛානුපස්සී විහරන්තො රූපං පරිජානාති, වෙදනං පරිජානාති, සඤ්ඤං පරිජානාති, සඞ්ඛාරෙ පරිජානාති, විඤ්ඤාණං පරිජානාති.
සො රූපං පරිජානං වෙදනං පරිජානං සඤ්ඤං පරිජානං සඞ්ඛාරෙ පරිජානං විඤ්ඤාණං පරිජානං පරිමුච්චති රූපම්හා පරිමුච්චති වෙදනාය, පරිමුච්චති සඤ්ඤාය, පරිමුච්චති සඞ්ඛාරෙහි, පරිමුච්චති විඤ්ඤාණම්හා, පරිමුච්චති ජාතියා ජරාමරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, පරිමුච්චති, දුක්ඛස්මාති වදාමීති.
1. 3. 4. 14.
අනත්තානුපස්සනා සුත්තං
149. සාවත්ථියං:
සද්ධාපබ්බජිතස්ස භික්ඛවෙ, කුලපුත්තස්ස අයමනුධම්මො හොති: යං රූපෙ අනත්තානුපස්සී විහරෙය්ය. වෙදනාය -පෙ- සඤ්ඤාය -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු -පෙ- විඤ්ඤාණෙ අනත්තානුපස්සී විහරෙය්ය:
සො රූපෙ අනත්තානුපස්සී විහරන්තො, වෙදනාය -පෙ- සඤ්ඤාය -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු -පෙ- විඤ්ඤාණෙ අනත්තානුපස්සී විහරන්තො රූපං පරිජානාති, වෙදනං පරිජානාති, සඤ්ඤං පරිජානාති, සඞ්ඛාරෙ පරිජානාති, විඤ්ඤාණං පරිජානාති. සො රූපං පරිජානං වෙදනං -පෙ- සඤ්ඤං -පෙ- සඞ්ඛාරෙ -පෙ- විඤ්ඤාණං පරිජානං පරිමුච්චති රූපම්හා, පරිමුච්චති වෙදනාය, පරිමුච්චති සඤ්ඤාය, පරිමුච්චති සඞ්ඛාරෙහි, පරිමුච්චති විඤ්ඤාණම්හා, පරිමුච්චති ජාතියා ජරාමරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි, පරිමුච්චති දුක්ඛස්මාති වදාමීති.
කුක්කුළවග්ගො චතුත්ථො.
තත්රුද්දානං:
කුක්කුලො තයො අනිච්චෙන - දුක්ඛෙන අපරෙ තයො අනත්තෙන තයො වුත්තා - කුලපුත්තෙන ද්වෙ දුකාති.
5. දිට්ඨිවග්ගො
1. 3. 5. 1.
අජ්ඣත්ත සුත්තං
150. සාවත්ථියං:
කිස්මිං නු ඛො භික්ඛවෙ, සති. කිං උපාදාය උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛන්ති?
භගවංමූලකා නො භන්තෙ, ධම්මා -පෙ-
රූපෙ ඛො භික්ඛවෙ, සති රූපං උපාදාය උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. වෙදනාය සති වෙදනං උපාදාය උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. සඤ්ඤාය සති -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු සති සඞ්ඛාරෙ උපාදාය උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. විඤ්ඤාණෙ සති විඤ්ඤාණං උපාදාය උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛං. තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වාති? අනිච්චං භන්තෙ,
යම්පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති? දුක්ඛං භන්තෙ,
යම්පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිනාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය උප්පජ්ජෙය්ය අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛන්ති? නො හෙතං භන්තෙ,
වෙදනා -පෙ- සඤ්ඤා -පෙ- සඞ්ඛාරා -පෙ- විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වාති? අනිච්චං භන්තෙ,
යම්පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති? දුක්ඛං භන්තෙ,
යම්පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිනාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය උප්පජ්ජෙය්ය අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛන්ති? නො හෙතං භන්තෙ.
එවං පස්සං භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති -පෙ- විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති -පෙ- නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
1. 3. 5. 2.
එතං මම සුත්තං
151. සාවත්ථියං: