තෙන ඛො පන සමයෙන පඤ්චන්නං රාජූනං පසෙනදිපමුඛානං පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතානං සමඞ්ගීභූතානං පරිචාරයමානානං අයමන්තරා කථා උපදපාදි: කින්නු ඛො කාමානං අග්ගන්ති?
තත්රෙකච්චෙ එවමාහංසු: රූපා කාමානං අග්ගන්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු: සද්දා කාමානං අග්ගන්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු: ගන්ධා කාමානං අග්ගන්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු: රසා කාමානං අග්ගන්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු: ඵොට්ඨබ්බා කාමානං අග්ගන්ති. යතො ඛො තෙ රාජානො{1} නාසක්ඛිංසු අඤ්ඤමඤ්ඤං සඤ්ඤාපෙතුං. අථ ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො තෙ රාජානො එතදවොච: ආයාම මාරිසා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිස්සාම. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතමත්ථං පටිපුච්ඡිස්සාම. යථා නො භගවා ව්යාකරිස්සති තථා නං ධාරෙස්සාමාති{2}
එවං මාරිසාති ඛො තෙ රාජානො රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස පච්චස්සොසුං. අථ ඛො තෙ පඤ්ච රාජානො පසෙනදිප්පමුඛා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො භගවන්තං එතදවොච: “ඉධ භන්තෙ අම්හාකං පඤ්චන්නං රාජූනං පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතානං සමඞ්ගීභූතානං පරිචාරයමානානං අයමන්තරා කථා උදපාදි: කින්නු ඛො කාමානං අග්ගන්ති? එකච්චෙ එවමාහංසු: රූපා කාමානං අග්ගන්ති. එකච්චෙ එවමාහංසු: සද්දා -පෙ- ඵොට්ඨබ්බා කාමානං අග්ගන්ති. කින්නු ඛො භන්තෙ කාමානං අග්ග”න්ති?
මනාපපරියන්තං ඛ්වාහං මහාරාජ පඤ්චසු කාමගුණෙසු අග්ගන්ති වදාමි. තෙ’ව{3} මහාරාජ රූපා එකච්චස්ස මනාපා හොන්ති. තෙ’ව{3} රූපා එකච්චස්ස අමනාපා හොන්ති. යෙහි ච යො රූපෙහි අත්තමනො හොති. පරිපුණ්ණසඞ්කප්පො, සො තෙහි රූපෙහි අඤ්ඤං රූපං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න පත්ථෙති. තෙ තස්ස රූපා පරමා හොන්ති. තෙ තස්ස රූපා අනුත්තරා හොන්ති.
තෙ’ව{3} මහාරාජ සද්දා -පෙ- තෙ’ව මහාරාජ ගන්ධා -පෙ- තෙ’ව මහාරාජ රසා -පෙ- තෙ’ව මහාරාජ ඵොට්ඨබ්බා එකච්චස්ස මනාපා හොන්ති. තෙ’ව{3} ඵොට්ඨබ්බා එකච්චස්ස අමනාපා හොන්ති. යෙහි ච යො ඵොට්ඨබ්බෙහි අත්තමනො හොති පරිපුණ්ණසඞ්කප්පො, සො තෙහි ඵොට්ඨබ්බෙහි අඤ්ඤං ඵොට්ඨබ්බං උත්තරිතරං වා පණීතතරං වා න පත්ථෙති. තෙ තස්ස ඵොට්ඨබ්බා පරමා හොන්ති. තෙ තස්ස ඵොට්ඨබ්බා අනුත්තරා හොන්තීති.
තෙන ඛො පන සමයෙන චන්දනඞ්ගලිකො උපාසකො තස්සං පරිසායං නිසින්නො හොති. අථ ඛො චන්දනඞ්ගලිකො උපාසකො උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා භගවන්තං එතදවොච: පටිභාති මං භගවා, පටිභාති මං සුගතාති.
“පටිභාතු තං චන්දනඞ්ගලිකා”ති භගවා අවොච.
අථ ඛො චන්දනඞ්ගලිකො උපාසකො භගවතො සම්මුඛා තදනුරූපාය ගාථාය අභිත්ථවි:
පදුමං යථා කොකනදං සුගන්ධං පාතො සියා ඵුල්ලමවීතගන්ධං, අඞ්ගීරසං පස්ස විරොචමානං තපන්තමාදිච්චමිවන්තලික්ඛෙති.
අථ ඛො තෙ පඤ්ච රාජානො චන්දනඞ්ගලිකං උපාසකං පඤ්චහි උත්තරාසඞ්ගෙහි අච්ඡාදෙසුං. අථ ඛො චන්දනඞ්ගලිකො උපාසකො තෙහි පඤ්චහි උත්තරාසඞ්ගෙහි භගවන්තං අච්ඡාදෙසීති.
3. 2. 3.
දොණපාකසුත්තං.
124. සාවත්ථියං–
තෙන ඛො පන සමයෙන රාජා පසෙනදි කොසලො දොණපාකං සුදං{1} පරිභුඤ්ජති. අථ ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො භුත්තාවී මහස්සාසී යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි.
අථ ඛො භගවා තං රාජානං පසෙනදිං කොසලං භුත්තාවිං මහස්සාසිං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං ගාථං අභාසි:
මනුජස්ස සදා සතීමතො මත්තං ජානතො ලද්ධභොජනෙ, තනු තස්ස{2} භවන්ති වෙදනා සනිකං ජීරති ආයුපාලයන්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන සුදස්සනො මාණවො රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස පිට්ඨිතො ඨිතො හොති. අථ ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො සුදස්සනං මාණවං ආමන්තෙසි: “එහි ත්වං, තාත සුදස්සන, භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං පරියාපුණිත්වා මම භත්තාභිහාරෙ භාස. අහඤ්ච තෙ දෙවසිකං කහාපණසතං නිච්චභික්ඛං{3} පවත්තයිස්සාමීති.” එවං දෙවාති ඛො සුදස්සනො මාණවො රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස පටිස්සුත්වා{4} භගවතො සන්තිකෙ ඉමං ගාථං පරියාපුණිත්වා පසෙනදිස්ස කොසලස්ස භත්තාභිහාරෙ සුදං භාසති:
“මනුජස්ස සදා සතීමතො මත්තං ජානතො ලද්ධභොජනෙ, තනු තස්ස{2} භවන්ති වෙදනා සනිකං ජීරති ආයුපාලයන්ති.”
අථ ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො අනුපුබ්බෙන නාළිකොදනපරමතාය සණ්ඨාසි. අථ ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො අපරෙන සමයෙන සල්ලිඛිතගත්තො{5} පාණිනා ගත්තානි අනුමජ්ජන්තො තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි: “උභයෙන වත මං සො භගවා අත්ථෙන අනුකම්පි, දිට්ඨධම්මිකෙන චෙව අත්ථෙන සම්පරායිකෙන චා”ති.
3. 2. 4.
පඨමසඞ්ගාමසුත්තං.
125. සාවත්ථියං–
අථ ඛො රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා රාජානං පසෙනදිං කොසලං අබ්භුය්යාසි යෙන කාසි.
අස්සොසි ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො “රාජා කිර මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා මමං අබ්භුය්යාතො යෙන කාසී”ති. අථ ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා රාජානං මාගධං අජාතසත්තුං වෙදෙහිපුත්තං පච්චුය්යාසි යෙන කාසි.
අථ ඛො රාජා ච මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො රාජා ච පසෙනදි කොසලො සඞ්ගාමෙසුං. තස්මිං ඛො පන සඞ්ගාමෙ රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො රාජානං පසෙනදිං කොසලං පරාජෙසි. පරාජිතො ච රාජා පසෙනදි කොසලො සකමෙව රාජධානිං සාවත්ථිං පායාසි{1}.
අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පවිසිංසු. සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං:
ඉධ භන්තෙ රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා රාජානං පසෙනදිං කොසලං අබ්භුය්යාසි යෙන කාසි. අස්සොසි ඛො භන්තෙ රාජා පසෙනදි කොසලො “රාජා කිර මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා මමං අබ්භුය්යාතො යෙන කාසී”ති. අථ ඛො භන්තෙ රාජා පසෙනදි කොසලො චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා රාජානං මාගධං අජාතසත්තුං වෙදෙහිපුත්තං පච්චුය්යාසි යෙන කාසි. අථ ඛො භන්තෙ රාජා ච මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො රාජා ච පසෙනදි කොසලො සඞ්ගාමෙසුං.
තස්මිං ඛො පන භන්තෙ, සඞ්ගාමෙ රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො රාජානං පසෙනදිං කොසලං පරාජෙසි. පරාජිතො ච භන්තෙ, රාජා පසෙනදි කොසලො සකමෙව රාජධානිං සාවත්ථිං පායාසීති.
රාජා භික්ඛවෙ, මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො පාපමිත්තො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො. රාජා ච ඛො භික්ඛවෙ, පසෙනදි කොසලො කල්යාණමිත්තො කල්යාණසහායො කල්යාණසම්පවඞ්කො. අජ්ජතඤ්ච{2} භික්ඛවෙ රාජා පසෙනදි කොසලො ඉමං රත්තිං දුක්ඛං සෙස්සති{3} පරාජිතොති.
ජයං වෙරං පසවති දුක්ඛං සෙති පරාජිතො, උපසන්තො සුඛං සෙති හිත්වා ජයපරාජයන්ති.
3. 2. 5.
දුතියසඞ්ගාමසුත්තං.
126. සාවත්ථියං–
අථ ඛො රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා රාජානං පසෙනදිං කොසලං අබ්භුය්යාසි යෙන කාසි.{1} අස්සොසි ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො රාජා කිර මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා මමං අබ්භුය්යාතො යෙන කාසීති.
අථ ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා රාජානං මාගධං අජාතසත්තුං වෙදෙහිපුත්තං පච්චුය්යාසි යෙන කාසි.{1} අථ ඛො රාජා ච මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො රාජා ච පසෙනදි කොසලො සඞ්ගාමෙසුං. තස්මිං ඛො පන සඞ්ගාමෙ රාජා පසෙනදි කොසලො රාජානං මාගධං අජාතසත්තුං වෙදෙහිපුත්තං පරාජෙසි, ජීවග්ගාහඤ්ච{2} නං අග්ගහෙසි.
අථ ඛො රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස එතදහොසි: කිඤ්චාපි ඛො ම්යායං රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො අදුබ්භන්තස්ස දුබ්භති. අථ ච පන මෙ භාගිනෙය්යො හොති. යන්නූනාහං රඤ්ඤො මාගධස්ස අජාතසත්තුනො{3} වෙදෙහිපුත්තස්ස සබ්බං හත්ථිකායං පරියාදියිත්වා සබ්බං අස්සකායං පරියාදියිත්වා සබ්බං රථකායං පරියාදියිත්වා සබ්බං පත්තිකායං පරියාදියිත්වා ජීවන්තමෙව නං ඔස්සජ්ජෙය්යන්ති{4}.
අථ ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො රඤ්ඤො මාගධස්ස අජාතසත්තුනො වෙදෙහිපුත්තස්ස සබ්බං හත්ථිකායං පරියාදියිත්වා -පෙ- ජීවන්තමෙව නං ඔස්සජ්ජි{5}.
අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පවිසිංසු. සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං:
ඉධ භන්තෙ, රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා රාජානං පසෙනදිං කොසලං අබ්භුය්යාසි යෙන කාසි. අස්සොසි ඛො භන්තෙ, රාජා පසෙනදි කොසලො -පෙ- කාසීති. අථ ඛො භන්තෙ, රාජා පසෙනදි කොසලො චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා රාජානං මාගධං අජාතසත්තුං වෙදෙහිපුත්තං පච්චුය්යාසි යෙන කාසි. අථ ඛො භන්තෙ, රාජා ච මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො රාජා ච පසෙනදි කොසලො සඞ්ගාමෙසුං. තස්මිං ඛො පන භන්තෙ, සඞ්ගාමෙ රාජා පසෙනදි කොසලො රාජානං මාගධං අජාතසත්තුං වෙදෙහිපුත්තං පරාජෙසි, ජීවග්ගාහඤ්ච නං අග්ගහෙසි.
අථ ඛො භන්තෙ, රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස එතදහොසි: කිඤ්චාපි ඛො ම්යායං රාජා මාගධො අජාතසත්තු වෙදෙහිපුත්තො අදුබ්භන්තස්ස දුබ්භති, අථ ච පන මෙ භාගිනෙය්යො හොති. යන්නූනාහං රඤ්ඤො මාගධස්ස අජාතසත්තුනො වෙදෙහිපුත්තස්ස සබ්බං හත්ථිකායං පරියාදියිත්වා සබ්බං අස්සකායං සබ්බං රථකායං පරියාදියිත්වා සබ්බං පත්තිකායං පරියාදියිත්වා ජීවන්තමෙව නං ඔස්සජ්ජෙය්යන්ති. අථ ඛො භන්තෙ, රාජා පසෙනදි කොසලො රඤ්ඤො මාගධස්ස අසතජාතසත්තුනො වෙදෙහිපුත්තස්ස සබ්බං හත්ථිකායං පරියාදියිත්වා සබ්බං අස්සකායං පරියාදියිත්වා සබ්බං රථකායං පරියාදියිත්වා සබ්බං පත්තිකායං පරියාදියිත්වා ජීවන්තමෙව නං ඔස්සජ්ජි.
අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමා ගාථායො අභාසි:
විලුම්පතෙව පුරිසො යාවස්ස උපකප්පති, යදා චඤ්ඤෙ විලුම්පන්ති සො විලුත්තො විලුප්පති{1}.
ඨානං හි මඤ්ඤති බාලො යාව පාපං න පච්චති, යදා ච පච්චති පාපං අථ{2} බාලො දුක්ඛං නිගච්ඡති.
හන්තා ලභති හන්තාරං ජෙතාරං ලභතෙ ජයං, අක්කොසකො ච අක්කොසං රොසෙතාරඤ්ච රොසකො, අථ කම්මවිවට්ටෙන සො විලුත්තො විලුප්පතීති{1}.
3. 2. 6.
ධීතුසුත්තං.
127. සාවත්ථියං–
අථ ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි.
අථ ඛො අඤ්ඤතරො පුරිසො යෙන රාජා පසෙනදි කොසලො තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා රඤ්ඤො පසෙනදිස්ස කොසලස්ස උපකණ්ණකෙ ආරොචෙසි: මල්ලිකා දෙව, දෙවී ධීතරං විජාතාති. එවං වුත්තෙ රාජා පසෙනදි කොසලො අනත්තමනො අහොසි.
අථ ඛො භගවා රාජානං පසෙනදිං කොසලං අනත්තමනං{3} විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමා ගාථායො අභාසි:
ඉත්ථි පි හි එකච්චියා සෙය්යා පොස ජනාධිප, මෙධාවිනී සීලවතී සස්සුදෙවා පතිබ්බතා.
තස්සා යො ජායති පොසො සූරො හොති දිසම්පති, තාදිසා සුභගියා{4} පුත්තො රජ්ජම්පි අනුසාසතීති.
3. 2. 7.
අප්පමාදසුත්තං.
128. සාවත්ථියං–
එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නො ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො භගවන්තං එතදවොච: අත්ථි නු ඛො භන්තෙ එකො ධම්මො යො උභො අත්ථෙ සමධිගය්හ{1} තිට්ඨති, දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං සම්පරායිකඤ්චාති.
අත්ථි ඛො මහාරාජ එකො ධම්මො යො උභො අත්ථෙ සමධිගය්හ{1} තිට්ඨති, දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං සම්පරායිකඤ්චාති.
කතමො පන භන්තෙ එකො ධම්මො යො උභො අත්ථෙ සමධිගය්හ{1} තිට්ඨති, දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං සම්පරායිකඤ්චාති?
අප්පමාදො ඛො මහාරාජ එකො ධම්මො යො උභො අත්ථෙ සමධිගය්හ{1} තිට්ඨති දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං සම්පරායිකඤ්චාති. සෙය්යථාපි මහාරාජ යානි කානිචි ජඞ්ගමානං{2} පාණානං පදජාතානි සබ්බානි තානි හත්ථිපදෙ සමොධානං ගච්ඡන්ති, හත්ථිපදං තෙසං අග්ගමක්ඛායති යදිදං මහන්තත්තෙන. එවමෙව ඛො මහාරාජ අප්පමාදො එකො ධම්මො යො උභො අත්ථෙ සමධිගය්හ{1} තිට්ඨති දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං සම්පරායිකඤ්චාති.
ආයුං අරොගියං වණ්ණං සග්ගං උච්චාකුලීනතං, රතියො පත්ථයන්තෙන උළාරා අපරාපරා, අප්පමාදං පසංසන්ති පුඤ්ඤකිරියාසු පණ්ඩිතා
අප්පමත්තො උභො අත්ථෙ අධිගණ්හාති{3} පණ්ඩිතො, දිට්ඨෙ ධම්මෙ ච යො අත්ථො යො චත්ථො සම්පරායිකො, අත්ථාභිසමයා ධීරො පණ්ඩිතොති පවුච්චතීති.
3. 2. 8.
කල්යාණමිත්තසුත්තං.{*}
129. සාවත්ථියං–
එකමන්තං නිසින්නො ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො භගවන්තං එතදවොච: ඉධ මය්හං භන්තෙ රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි: ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො. සො ච ඛො කල්යාණමිත්තස්ස කල්යාණසහායස්ස කල්යාණසම්පවඞ්කස්ස නො පාපමිත්තස්ස නො පාපසහායස්ස නො පාපසම්පවඞ්කස්සාති.
එවමෙතං මහාරාජ, එවමෙතං මහාරාජ, ස්වාක්ඛාතො මහාරාජ මයා ධම්මො. සො ච ඛො කල්යාණමිත්තස්ස කල්යාණසහායස්ස කල්යාණසම්පවඞ්කස්ස. නො පාපමිත්තස්ස නො පාපසහායස්ස නො පාපසම්පවඞ්කස්සාති.
එකමිදාහං මහාරාජ, සමයං සක්කෙසු විහරාමි නාගරකං{1} නාම සක්යානං නිගමො. අථ ඛො මහාරාජ ආනන්දො භික්ඛු යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො මහාරාජ ආනන්දො භික්ඛු මං එතදවොච: උපඩ්ඪමිදං භන්තෙ බ්රහ්මචරියස්ස යදිදං කල්යාණමිත්තතා කල්යාණසහායතා කල්යාණසම්පවඞ්කතාති. එවං වුත්තාහං මහාරාජ ආනන්දං භික්ඛුං එතදවොචං: මා හෙවං ආනන්ද, මා හෙවං ආනන්ද, සකලමෙව හිදං ආනන්ද බ්රහ්මචරියං යදිදං කල්යාණමිත්තතා කල්යාණසහායතා කල්යාණසම්පවඞ්කතා. කල්යාණමිත්තස්සෙතං ආනන්ද භික්ඛුනො පාටිකඞ්ඛං කල්යාණසහායස්ස කල්යාණසම්පවඞ්කස්ස අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං භාවෙස්සති{2} අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං බහුලීකරිස්සතීති.
කථඤ්ච ආනන්ද භික්ඛු කල්යාණමිත්තො කල්යාණසහායො කල්යාණසම්පවඞ්කො “අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං භාවෙති”{3} අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං බහුලීකරොති? ඉධානන්ද භික්ඛු සම්මාදිට්ඨිං භාවෙති විවෙකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධනිස්සිතං වොස්සග්ගපරිණාමිං. සම්මාසඞ්කප්පං භාවෙති - සම්මාවාචං භාවෙති - සම්මාකම්මන්තං භාවෙති - සම්මාආජීවං භාවෙති - සම්මාවායාමං භාවෙති - සම්මාසතිං භාවෙති - සම්මාසමාධිං භාවෙති විවෙකනිස්සිතං විරාගනිස්සිතං නිරොධනිස්සිතං වොස්සග්ගපරිණාමිං. එවං ඛො ආනන්ද භික්ඛු කල්යාණමිත්තො කල්යාණසහායො කල්යාණසම්පවඞ්කො අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං භාවෙති, අරියං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං බහුලීකරොති.
තදමිනාපෙතං ආනන්ද පරියායෙන වෙදිතබ්බං: යථා සකලමෙවිදං බ්රහ්මචරියං යදිදං කල්යාණමිත්තතා කල්යාණසහායතා කල්යාණසම්පවඞ්කතාති.
මමං හි ආනන්ද කල්යාණමිත්තං ආගම්ම ජාතිධම්මා සත්තා ජාතියා පරිමුච්චන්ති. ජරාධම්මා සත්තා ජරාය පරිමුච්චන්ති. ව්යාධිධම්මා සත්තා ව්යාධිනා{4} පරිමුච්චන්ති. මරණධම්මා සත්තා මරණෙන පරිමුච්චන්ති. සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසධම්මා සත්තා සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසෙහි පරිමුච්චන්ති. ඉමිනා ඛො එතං ආනන්ද පරියායෙන වෙදිතබ්බං: යථා සකලමෙවහිදං බ්රහ්මචරියං යදිදං කල්යාණමිත්තතා කල්යාණසහායතා කල්යාණසම්පවඞ්කතාති.
තස්මාතිහ තෙ මහාරාජ එවං සික්ඛිතබ්බං: කල්යාණමිත්තො භවිස්සාමි කල්යාණසහායො කල්යාණසම්පවඞ්කොති. එවං හි තෙ මහාරාජ සික්ඛිතබ්බං. කල්යාණමිත්තස්ස තෙ මහාරාජ කල්යාණසහායස්ස කල්යාණසම්පවඞ්කස්ස අයං එකො ධම්මො උපනිස්සාය විහාතබ්බො අප්පමාදො කුසලෙසු ධම්මෙසු.
අප්පමත්තස්ස තෙ මහාරාජ, විහරතො අප්පමාදං උපනිස්සාය ඉත්ථාගාරස්ස{1} එවං භවිස්සති: රාජා ඛො අප්පමත්තො විහරති අප්පමාදං උපනිස්සාය. හන්ද මයම්පි අප්පමත්තා විහරාම අප්පමාදං උපනිස්සායාති.
අප්පමත්තස්ස තෙ මහාරාජ විහරතො අප්පමාදං උපනිස්සාය ඛත්තියානම්පි අනුයුත්තානං{2} එවං භවිස්සති: රාජා ඛො අප්පමත්තො විහරති අප්පමාදං උපනිස්සාය. හන්ද මයම්පි අප්පමත්තා විහරාම අප්පමාදං උපනිස්සායාති.
අප්පමත්තස්ස තෙ මහාරාජ විහරතො අප්පමාදං උපනිස්සාය බලකායස්සපි එවං භවිස්සති: රාජා ඛො අප්පමත්තො විහරති අප්පමාදං උපනිස්සාය. හන්ද මයම්පි අප්පමත්තා විහරාම අප්පමාදං උපනිස්සායාති.
අප්පමත්තස්ස තෙ මහාරාජ විහරතො අප්පමාදං උපනිස්සාය නෙගමජානපදස්සාපි{3} එවං භවිස්සති: රාජා ඛො අප්පමත්තො විහරති, අප්පමාදං උපනිස්සාය. හන්ද මයම්පි අප්පමත්තා විහරාම අප්පමාදං උපනිස්සායාති.
අප්පමත්තස්ස තෙ මහාරාජ විහරතො අප්පමාදං උපනිස්සාය අත්තාපි ගුත්තො රක්ඛිතො භවිස්සති, ඉත්ථාගාරම්පි ගුත්තං රක්ඛිතං භවිස්සති, කොසකොට්ඨාගාරම්පි ගුත්තං රක්ඛිතං භවිස්සතීති.
භොගෙ පත්ථයමානෙන උළාරෙ අපරාපරෙ, අප්පමාදං පසංසන්ති පුඤ්ඤකිරියාසු පණ්ඩිතා.
අප්පමත්තො උභො අත්ථෙ අධිගණ්හාති පණ්ඩිතො, දිට්ඨෙ{4} ධම්මෙ ච යො අත්ථො යො චත්ථො සම්පරායිකො, අත්ථාභිසමයා ධීරො පණ්ඩිතොති පවුච්චතීති.
3. 2. 9.
පඨමං අපුත්තකසුත්තං.
130. සාවත්ථියං–
අථ ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො දිවාදිවස්ස යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො රාජානං පසෙනදිං{5} කොසලං භගවා එතදවොච: හන්ද කුතො නු ත්වං මහාරාජ ආගච්ඡසි දිවාදිවස්සාති?
ඉධ භන්තෙ සාවත්ථියං සෙට්ඨි ගහපති කාලකතො.{1} තමහං අපුත්තකං සාපතෙය්යං රාජන්තෙපුරං අතිහරිත්වා ආගච්ඡාමි. අසීති භන්තෙ සතසහස්සානි හිරඤ්ඤස්සෙව, කො පන වාදො රූපියස්ස. තස්ස ඛො පන භන්තෙ සෙට්ඨිස්ස ගහපතිස්ස එවරූපො භත්තභොගො අහොසි: කණාජකං භුඤ්ජති බිලඞ්ගදුතියං. එවරූපො වත්ථභොගො අහොසි: සාණං ධාරෙති තිපක්ඛවසනං. එවරූපො යානභොගො අහොසි: ජජ්ජරරථකෙන යාති පණ්ණච්ඡත්තකෙන ධාරියමානෙනාති.
එවමෙතං මහාරාජ, එවමෙතං මහාරාජ, අසප්පුරිසො ඛො මහාරාජ උළාරෙ භොගෙ ලභිත්වා නෙව අත්තානං සුඛෙති පීණෙති. න මාතාපිතරො සුඛෙති පීණෙති. න පුත්තදාරං සුඛෙති පීණෙති. න දාසකම්මකරපොරිසෙ සුඛෙති පීණෙති. න මිත්තාමච්චෙ සුඛෙති පීණෙති. න සමණබ්රාහ්මණෙසු උද්ධග්ගිකං දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙති සොවග්ගිකං සුඛවිපාකං සග්ගසංවත්තනිකං. තස්ස තෙ භොගෙ එවං සම්මා අපරිභුඤ්ජියමානෙ{2} රාජානො වා හරන්ති. චොරා වා හරන්ති. අග්ගි වා ඩහති. උදකං වා වහති. අප්පියා වා දායාදා හරන්ති. එවං ස තෙ{3} මහාරාජ භොගා සම්මා අපරිභුඤ්ජියමානා{4} පරික්ඛයං ගච්ඡන්ති නො පරිභොගං.
සෙය්යථාපි මහාරාජ, අමනුස්සට්ඨානෙ පොක්ඛරණී අච්ඡොදකා සීතොදකා සාතොදකා සෙතකා{5} සුපතිත්ථා රමණීයා. තං ජනො නෙව හරෙය්ය, න පිවෙය්ය, න නහායෙය්ය, න යථාප්පච්චයං වා කරෙය්ය. එවං හි තං මහාරාජ උදකං සම්මා අපරිභුඤ්ජියමානං පරික්ඛයං ගච්ඡෙය්ය නො පරිභොගං.
එවමෙව ඛො මහාරාජ, අසප්පුරිසො උළාරෙ භොගෙ ලභිත්වා නෙවත්තානං සුඛෙති පීණෙති -පෙ- අප්පියා වා දායාදා හරන්ති. එවං ස තෙ භොගා සම්මා අපරිභුඤ්ජියමානා පරික්ඛයං ගච්ඡන්ති නො පරිභොගං.
සප්පුරිසො ච ඛො මහාරාජ උළාරෙ භොගෙ ලභිත්වා අත්තානං සුඛෙති පීණෙති. මාතාපිතරො සුඛෙති පීණෙති. පුත්තදාරං සුඛෙති පීණෙති. දාසකම්මකරපොරිසෙ සුඛෙති පීණෙති. මිත්තාමච්චෙ සුඛෙති පීණෙති. සමණබ්රාහ්මණෙසු උද්ධග්ගිකං දක්ඛිණං පතිට්ඨාපෙති සොවග්ගිකං සුඛවිපාකං සග්ගසංවත්තනිකං. තස්ස තෙ භොගෙ එවං සම්මා පරිභුඤ්ජියමානෙ නෙව රාජානො හරන්ති. න චොරා හරන්ති. න අග්ගි ඩහති. න උදකං වහති. න අප්පියා දායාදා හරන්ති. එවං ස තෙ මහාරාජ භොගා සම්මා පරිභුඤ්ජියමානා පරිභොගං ගච්ඡන්ති නො පරික්ඛයං.
සෙය්යථාපි මහාරාජ ගාමස්ස වා නිගමස්ස වා අවිදූරෙ පොක්ඛරණී අච්ඡොදකා සීතොදකා සාතොදකා සෙතකා සුපතිත්ථා රමණීයා. තං ජනො හරෙය්යපි පිවෙය්යපි නහායෙය්යපි යථාප්පච්චයම්පි කරෙය්ය. එවං හි තං මහාරාජ උදකං සම්මා පරිභුඤ්ජියමානං පරිභොගං ගච්ඡෙය්ය නො පරික්ඛයං. එවමෙව ඛො මහාරාජ ධීරො සප්පුරිසො උළාරෙ භොගෙ ලභිත්වා අත්තානං සුඛෙති පීණෙති -පෙ- එවං ස තෙ භොගා සම්මා පරිභුඤ්ජියමානා පරිභොගං ගච්ඡන්ති නො පරික්ඛයන්ති.
අමනුස්සට්ඨානෙ උදකංව සීතං තදපෙය්යමානං පරිසොසමෙති, එවං ධනං කාපුරිසො ලභිත්වා නෙවත්තනා භුඤ්ජති නො දදාති. ධීරො ච විඤ්ඤූ අධිගම්ම භොගෙ යො භුඤ්ජති කිච්චකරො ච හොති, සො ඤාතිසඞ්ඝං නිසභො භරිත්වා අනින්දිතො සග්ගමුපෙති ඨානන්ති.
3. 2. 10.
දුතියං අපුත්තකසුත්තං.
131. සාවත්ථියං–
අථ ඛො රාජා පසෙනදි කොසලො දිවාදිවස්ස යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො රාජානං පසෙනදිං කොසලං භගවා එතදවොච: හන්ද කුතො නු ත්වං මහාරාජ ආගච්ඡසි දිවාදිවස්සාති?
ඉධ භන්තෙ සාවත්ථියං සෙට්ඨි ගහපති කාලකතො. තමහං අපුත්තකං සාපතෙය්යං රාජන්තෙපුරං අතිහරිත්වා ආගච්ඡාමි. සතං භන්තෙ සතසහස්සානං{1} හිරඤ්ඤස්සෙව, කො පන වාදො රූපියස්ස. තස්ස ඛො පන භන්තෙ සෙට්ඨිස්ස ගහපතිස්ස එවරූපො භත්තභොගො අහොසි: කණාජකං භුඤ්ජති බිලඞ්ගදුතියං. එවරූපො වත්ථභොගො අහොසි: සාණං ධාරෙති තිපක්ඛවසනං. එවරූපො යානභොගො අහොසි: ජජ්ජරරථකෙන යාති පණ්ණඡත්තකෙන ධාරියමානෙනාති.
එවමෙතං මහාරාජ, එවමෙතං මහාරාජ, භූතපුබ්බං සො මහාරාජ සෙට්ඨි ගහපති තගරසිඛිං{2} පච්චෙකසම්බුද්ධං{3} පිණ්ඩපාතෙන පටිපාදෙසි, “දෙථ සමණස්ස පිණ්ඩන්ති” වත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. දත්වා ච පන පච්ඡා විප්පටිසාරී අහොසි: “වරමෙතං පිණ්ඩපාතං දාසා වා කම්මකරා වා භුඤ්ජෙය්යුන්ති.” භාතුච්ච පන එකපුත්තකං සාපතෙය්යස්ස කාරණා ජීවිතා වොරොපෙසි.
යං ඛො සො මහාරාජ සෙට්ඨි ගහපති තගරසිඛිං{2} පච්චෙකසම්බුද්ධං{3} පිණ්ඩපාතෙන පටිපාදෙසි, තස්ස කම්මස්ස විපාකෙන සත්තක්ඛත්තුං සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජි, තස්සෙව කම්මස්ස විපාකාවසෙසෙන ඉමිස්සායෙව සාවත්ථියා සත්තක්ඛත්තුං සෙට්ඨිත්තං කාරෙසි.
යං ඛො සො මහාරාජ සෙට්ඨි ගහපති දත්වා පච්ඡා විප්පටිසාරී අහොසි: “වරමෙතං පිණ්ඩපාතං දාසා වා කම්මකරා වා භුඤ්ජෙය්යුන්ති,” තස්ස කම්මස්ස විපාකෙන නාස්සුළාරාය භත්තභොගාය චිත්තං නමති. නාස්සුළාරාය වත්ථභොගාය චිත්තං නමති. නාස්සුළාරාය යානභොගාය චිත්තං නමති. නාස්සුළාරානං පඤ්චන්නං කාමගුණානං භොගාය චිත්තං නමති.
යං ඛො සො මහාරාජ සෙට්ඨි ගහපති භාතුච්ච පන එකපුත්තකං සාපතෙය්යස්ස කාරණා ජීවිතා වොරොපෙසි. තස්ස කම්මස්ස විපාකෙන බහූනි වස්සානි බහූනි වස්සසතානි බහූනි වස්සසහස්සානි බහූනි වස්සසතසහස්සානි නිරයෙ පච්චිත්ථ. තස්සෙව කම්මස්ස විපාකාවසෙසෙන ඉදං සත්තමං අපුත්තකං සාපතෙය්යං රාජකොසං පවෙසෙති. තස්ස ඛො පන මහාරාජ සෙට්ඨිස්ස ගහපතිස්ස පුරාණඤ්ච පුඤ්ඤං පරික්ඛීණං, නවඤ්ච පුඤ්ඤං අනුපචිතං. අජ්ජ පන මහාරාජ සෙට්ඨි ගහපති මහාරොරුවනිරයෙ{1} පච්චතීති. එවං භන්තෙ සෙට්ඨි ගහපති මහාරොරුවං නිරයං උපපන්නොති? එවං මහාරාජ සෙට්ඨි ගහපති මහාරොරුවං නිරයං උපපන්නොති.
ධඤ්ඤං ධනං රජතං ජාතරූපං පරිග්ගහං වාපි{2} යදත්ථි කිඤ්චි, දාසා කම්මකරා පෙස්සා යෙ චස්ස අනුජීවිනො, සබ්බං නාදාය ගන්තබ්බං සබ්බං නික්ඛිප්පගාමිනං{3}
යඤ්ච කරොති කායෙන වාචාය උද චෙතසා, තං හි තස්ස සකං හොති තඤ්ච ආදාය ගච්ඡති, තඤ්චස්ස අනුගං හොති ඡායාව අනපායිනී.