10. 1. 2.
අනුරාධසුත්තං
2277. එකං සමයං භගවා වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා අනුරාධො භගවතො අවිදූරෙ අරඤ්ඤකුටිකායං විහරති. අථ ඛො සම්බහුලා අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා යෙනායස්මා අනුරාධො තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා අනුරාධෙන සද්ධිං සම්මොදිංසු. සම්මොදනීයං කථං සාරාණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා ආයස්මන්තං අනුරාධං එතදවොචුං: යො සො ආවුසො අනුරාධ, තථාගතො උත්තමපුරිසො පරමපුරිසො පරමපත්තිපත්තො, තං තථාගතො ඉමෙසු චතූසු ඨානෙසු පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙති: “හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා, න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා”ති.
යො සො ආවුසො තථාගතො උත්තමපුරිසො පරමපුරිසො පරමපත්තිපත්තො, තං තථාගතො අඤ්ඤත්ර ඉමෙහි චතූහි ඨානෙහි පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙති: “හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා”ති. එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා ආයස්මන්තං අනුරාධං එතදවොචුං: යො{3} චායං භික්ඛු නවො භවිස්සති අචිරපබ්බජිතො, ථෙරො වා පන බාලො අව්යත්තොති. අථ තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා ආයස්මන්තං අනුරාධං නවවාදෙන ච බාලවාදෙන ච අපසාදෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කමිංසු.
අථ ඛො ආයස්මතො අනුරාධස්ස අචිරපක්කන්තෙසු තෙසු අඤ්ඤතිත්ථියෙසු පරිබ්බාජකෙසු එතදහොසි: සචෙ ඛො මං තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා උත්තරිං පුච්ඡෙය්යුං, කථං ව්යාකරමානො නු ඛ්වාහං තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං වුත්තවාදී චෙව භගවතො අස්සං, න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛෙය්යං, ධම්මස්ස චානුධම්මං ව්යාකරෙය්යං, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුවාදො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡෙය්යාති. අථ ඛො ආයස්මා අනුරාධො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා අනුරාධො භගවන්තං එතදවොච:
ඉධාහං භන්තෙ, භගවතො අවිදූරෙ අරඤ්ඤකුටිකායං විහරාමි. අථ ඛො භන්තෙ සම්බහුලා අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා මම සද්ධිං සම්මොදිංසු. සම්මොදනීයං කථං සාරාණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො භන්තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා මං එතදවොචුං: යො සො ආවුසො අනුරාධ තථාගතො උත්තමපුරිසො පරමපුරිසො පරමපත්තිප්පත්තො තං තථාගතො ඉමෙසු චතූසු ඨානෙසු පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙති: “හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා”ති. එවං වුත්තාහං භන්තෙ තෙ අඤ්ඤතිත්ථියෙ පරිබ්බාජකෙ එතදවොචුං: යො සො ආවුසො තථාගතො උත්තමපුරිසො පරමපුරිසො පරමපත්තිප්පත්තො තං තථාගතො අඤ්ඤත්රිමෙහි චතූහි ඨානෙහි පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙති: “හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා”ති.
එවං වුත්තෙ භන්තෙ තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා මං එතදවොචුං: යො චායං භික්ඛු නවො භවිස්සති අචිරපබ්බජිතො, ථෙරො වා පන බාලො අව්යත්තොති. අථ ඛො මං භන්තෙ තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා නවවාදෙන ච බාලවාදෙන ච අපසාදෙත්වා උට්ඨායාසනා පක්කමිංසු. තස්ස මය්හං භන්තෙ අචිරපක්කන්තෙසු තෙසු අඤ්ඤතිත්ථියෙසු පරිබ්බාජකෙසු එතදහොසි: සචෙ ඛො මං තෙ අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා උත්තරිං පුච්ඡෙය්යුං, කථං ව්යාකරමානො නු ඛ්වාහං තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං වුත්තවාදී චෙව භගවතො අස්සං, න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛෙය්යං, ධම්මස්ස චානුධම්මං ව්යාකරෙය්යං, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුවාදො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡෙය්යාති.
තං කිම්මඤ්ඤසි අනුරාධ, රූපං නිච්චං වා අනිච්චං වාති. අනිච්චං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති. දුක්ඛං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලන්නු තං සමනුපස්සිතුං: “එතං මම, එසො’හමස්මි, එසො මෙ අත්තා”ති. නො හෙතං භන්තෙ. වෙදනා නිච්චා වා අනිච්චා වාති -පෙ- සඤ්ඤා -පෙ- සඞ්ඛාරා -පෙ- විඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වාති. අනිච්චං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං වා සුඛං වාති. දුක්ඛං භන්තෙ. යං පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලන්නු තං සමනුපස්සිතුං: “එතං මම, එසො’හමස්මි, එසො මෙ අත්තා”ති. නො හෙතං භන්තෙ.
තස්මාතිහ අනුරාධ, යං කිඤ්චිරූපං අතීතානාගත පච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං: “නෙතං මම, නෙසො’හමස්මි, න මෙසො අත්තා”ති. එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං. යා කාචි වෙදනා අතීතානාගතපච්චුප්පන්නා -පෙ- යා කාචි සඤ්ඤා -පෙ- යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා -පෙ- යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා, යං දූරෙ සන්තිකෙ වා සබ්බං විඤ්ඤාණං: “නෙතං මම, නෙසො’හමස්මි, නමෙසො අත්තා”ති එවමෙතං යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බං.
එවං පස්සං අනුරාධ, සුතවා අරියසාවකො රූපස්මිම්පි නිබ්බින්දති. වෙදනායපි නිබ්බින්දති, සඤ්ඤායපි නිබ්බින්දති, සඞ්ඛාරෙසුපි නිබ්බින්දති, විඤ්ඤාණස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති. විරාගා විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාති.
තං කිංමඤ්ඤසි අනුරාධ, රූපං තථාගතොති සමනුපස්සසීති? නො හෙතං භන්තෙ. වෙදනං තථාගතොති සමනුපස්සසීති? නො හෙතං භන්තෙ. සඤ්ඤං තථාගතොති සමනුපස්සසීති? නො හෙතං භන්තෙ. සඞ්ඛාරෙ තථාගතොති සමනුපස්සසීති? නො හෙතං භන්තෙ. විඤ්ඤාණං තථාගතොති සමනුපස්සසීති? නො හෙතං භන්තෙ. තං කිංමඤ්ඤසි අනුරාධ, රූපස්මිං තථාගතොති සමනුපස්සසීති? නො හෙතං භන්තෙ. අඤ්ඤත්ර රූපා තථාගතොති සමනුපස්සසීති? නො හෙතං භන්තෙ. වෙදනාය තථාගතොති සමනුපස්සසීති? නො හෙතං භන්තෙ. අඤ්ඤත්ර වෙදනාය -පෙ- සඤ්ඤාය -පෙ- අඤ්ඤත්ර සඤ්ඤාය -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු -පෙ- අඤ්ඤත්ර සඞ්ඛාරෙහි -පෙ- විඤ්ඤාණස්මිං තථාගතොති සමනුපස්සසීති? නො හෙතං භන්තෙ. අඤ්ඤත්ර විඤ්ඤාණා තථාගතොති සමනුපස්සසීති? නො හෙතං භන්තෙ. තං කිංමඤ්ඤසි අනුරාධ, රූපං -පෙ- වෙදනං -පෙ- සඤ්ඤං{1} -පෙ- සඞ්ඛාරෙ. -පෙ- විඤ්ඤාණං තථාගතොති සමනුපස්සසීති? නො හෙතං භන්තෙ.
තං කිං මඤ්ඤසි අනුරාධ, අයං සො අරූපී අවෙදනො අසඤ්ඤී අසඞ්ඛාරො අවිඤ්ඤාණො තථාගතොති සමනුපස්සසීති? නො හෙතං භන්තෙ. එත්ථ තෙ අනුරාධ, දිට්ඨෙව ධම්මෙ සච්චතො ථෙතතො{2} තථාගතෙ අනුපලබ්භියමානෙ{3} කල්ලන්නු තෙ තං ව්යාකරණාය:{4} “යො සො ආවුසො තථාගතො උත්තමපුරිසො පරමපුරිසො පරමපත්තිපත්තො. තං තථාගතො අඤ්ඤත්රිමෙහි චතූහි ඨානෙහි පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙති: හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා”ති? නො හෙතං භන්තෙ: සාධු සාධු{5} අනුරාධ, පුබ්බෙ චාහං අනුරාධ, එතරහි ච දුක්ඛඤ්චෙව පඤ්ඤාපෙමි දුක්ඛස්ස ච නිරොධන්ති.
10. 1. 3.
උපගතසුත්තං
2278. එකං සමයං ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිතො බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිතො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරාණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිතො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච:
කින්නු ඛො ආවුසො සාරිපුත්ත, හොති තථාගතො පරම්මරණාති? අව්යාකතං ඛො එතං ආවුසො, භගවතා: “හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති. කිං පනාවුසො, න හොති තථාගතො පරම්මරණාති? එතම්පි ඛො ආවුසො, අව්යාකතං භගවතා: “න හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති. කින්නු ඛො ආවුසො, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාති? එතම්පි ඛො ආවුසො, අව්යාකතං භගවතා: “හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති. කිං පනාවුසො, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති? එතම්පි ඛො ආවුසො, අව්යාකතං භගවතා: නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති.
කින්නු ඛො ආවුසො, හොති තථාගතො පරම්මරණාති ඉති පුට්ඨො සමානො අව්යාකතං ඛො ආවුසො, එතං භගවතා: “හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති වදෙසි -පෙ- කිං පනාවුසො, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති ඉති පුට්ඨො සමානො එතම්පි ඛො ආවුසො, අව්යාකතං භගවතා: “නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති වදෙසි. කො නු ඛො ආවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන තං අව්යාකතං භගවතාති.
හොති තථාගතො පරම්මරණාති ඛො ආවුසො, රූපගතමෙතං. න හොති තථාගතො පරම්මරණාති රූපගතමෙතං. හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාති රූපගතමෙතං. නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති රූපගතමෙතං. හොති තථාගතො පරම්මරණාති ඛො ආවුසො, වෙදනාගතමෙතං. න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වෙදනාගතමෙතං. හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාති වෙදනාගතමෙතං. නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වෙදනාගතමෙතං.
හොති තථාගතො පරම්මරණාති ඛො ආවුසො සඤ්ඤාගතමෙතං. න හොති තථාගතො පරම්මරණාති සඤ්ඤාගතමෙතං. හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාති සඤ්ඤාගතමෙතං. නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති සඤ්ඤාගතමෙතං. හොති තථාගතො පරම්මරණාති ඛො ආවුසො, සඞ්ඛාරගතමෙතං. න හොති තථාගතො පරම්මරණාති සඞ්ඛාරගතමෙතං. හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාති සඞ්ඛාරගතමෙතං. නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති සඞ්ඛාරගතමෙතං. හොති තථාගතො පරම්මරණාති ඛො ආවුසො, විඤ්ඤාණගතමෙතං. න හොති තථාගතො පරම්මරණාති විඤ්ඤාණගතමෙතං. හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාති විඤ්ඤාණගතමෙතං. නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති විඤ්ඤාණගතමෙතං.
අයං ඛො ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන තං අව්යාකතං භගවතාති.
10. 1. 4.
සමුදයසුත්තං
2279. එකං සමයං ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිතො බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ -පෙ- කො නු ඛො ආවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන තං අව්යාකතං භගවතාති. රූපං ඛො ආවුසො, අජානතො අපස්සතො යථාභූතං, රූපසමුදයං අජානතො අපස්සතො යථාභූතං, රූපනිරොධං අජානතො අපස්සතො යථාභූතං, රූපනිරොධගාමිනිං පටිපදං අජානතො අපස්සතො යථාභූතං: හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති: න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති.
වෙදනං අජානතො අපස්සතො යථාභූතං, වෙදනා සමුදයං -පෙ- සඤ්ඤං -පෙ- සඞ්ඛාරෙ -පෙ- විඤ්ඤාණං අජානතො අපස්සතො යථාභූතං, විඤ්ඤාණසමුදයං අජානතො අපස්සතො යථාභූතං, විඤ්ඤාණනිරොධං අජානතො අපස්සතො යථාභූතං, විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනිං පටිපදං අජානතො අපස්සතො යථාභූතං හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති, න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති.
රූපඤ්ච ඛො ආවුසො, ජානතො පස්සතො යථාභූතං, රූපසමුදයං ජානතො පස්සතො යථාභූතං, රූපනිරොධං ජානතො පස්සතො යථාභූතං, රූපනිරොධගාමිනිං පටිපදං ජානතො පස්සතො යථාභූතං, හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති. වෙදනං ජානතො පස්සතො යථාභූතං, වෙදනා සමුදයං -පෙ- සඤ්ඤං -පෙ- සඞ්ඛාරෙ -පෙ- විඤ්ඤාණං ජානතො පස්සතො යථාභූතං, විඤ්ඤාණසමුදයං ජානතො පස්සතො යථාභූතං, විඤ්ඤාණනිරොධං ජානතො පස්සතො යථාභූතං, විඤ්ඤාණනිරොධගාමිනිං පටිපදං ජානතො පස්සතො යථාභූතං හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති, න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති. අයං ඛො ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන තං අව්යාකතං භගවතාති.
10. 1. 5.
පෙමසුත්තං
2280. එකං සමයං ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිතො බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ -පෙ- කො නු ඛො ආවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන තං අව්යාකතං භගවතාති? රූපෙ ඛො ආවුසො අවිගතරාගස්ස අවිගතච්ඡන්දස්ස අවිගතපෙමස්ස අවිගතපිපාසස්ස අවිගතපරිළාහස්ස අවිගතතණ්හස්ස: හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති.
වෙදනාය අවිගතරාගස්ස අවිගතච්ඡන්දස්ස අවිගතපෙමස්ස අවිගතපිපාසස්ස අවිගතපරිළාහස්ස අවිගතතණ්හස්ස -පෙ- සඤ්ඤාය -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු -පෙ- විඤ්ඤාණෙ අවිගතරාගස්ස අවිගතච්ඡන්දස්ස අවිගතපෙමස්ස අවිගතපිපාසස්ස අවිගතපරිළාහස්ස අවිගතතණ්හස්ස හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති.
රූපෙ ච ඛො ආවුසො විගතරාගස්ස විගතඡන්දස්ස විගතපෙමස්ස විගතපිපාසස්ස විගතපරිළාහස්ස විගතතණ්හස්ස හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති. වෙදනාය -පෙ- සඤ්ඤාය -පෙ- සඞ්ඛාරෙසු -පෙ- විඤ්ඤාණෙ විගතරාගස්ස විගතච්ඡන්දස්ස විගතපෙමස්ස විගතපිපාසස්ස විගතපරිළාහස්ස විගතතණ්හස්ස හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති. අයං ඛො ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන තං අව්යාකතං භගවතාති.
10. 1. 6.
ආරාමසුත්තං
2281. එකං සමයං ආයස්මා ච සාරිපුත්තො ආයස්මා ච මහාකොට්ඨිතො බාරාණසියං විහරන්ති ඉසිපතනෙ මිගදායෙ. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා මහාකොට්ඨිතො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා මහාකොට්ඨිකෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරාණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාකොට්ඨිතං එතදවොච: කින්නු ඛො ආවුසො කොට්ඨිත, හොති තථාගතො පරම්මරණාති? -පෙ- කිංපනාවුසො, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති ඉති පුට්ඨො සමානො එතම්පි ඛො ආවුසො, අව්යාකතං භගවතා: “නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති වදෙසි. කො නු ඛො ආවුසො, හෙතු කො පච්චයො යෙන තං අව්යාකතං භගවතාති.
රූපාරාමස්ස ඛො ආවුසො, රූපරතස්ස රූපසම්මුදිතස්ස රූපනිරොධං අජානතො අපස්සතො යථාභූතං හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති; න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති, නෙව හොති න නහොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති. වෙදනාරාමස්ස ඛො ආවුසො, වෙදනාරතස්ස වෙදනාසම්මුදිතස්ස වෙදනානිරොධං අජානතො අපස්සතො යථාභූතං හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති -පෙ- සඤ්ඤාරාමස්ස ඛො ආවුසො -පෙ- සඞ්ඛාරාරාමස්ස ඛො ආවුසො -පෙ- විඤ්ඤාණාරාමස්ස ඛො ආවුසො, විඤ්ඤාණරතස්ස විඤ්ඤාණසම්මුදිතස්ස විඤ්ඤාණනිරොධං අජානතො අපස්සතො යථාභූතං හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති.
න රූපාරාමස්ස ඛො ආවුසො, න රූපරතස්ස න රූපසම්මුදිතස්ස රූපනිරොධං ජානතො පස්සතො යථාභූතං හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති. න වෙදනාරාමස්ස ඛො ආවුසො, න වෙදනාරතස්ස න වෙදනාසම්මුදිතස්ස -පෙ- න සඤ්ඤාරාමස්ස ඛො ආවුසො -පෙ- න සඞ්ඛාරාරාමස්ස ඛො ආවුසො -පෙ- න විඤ්ඤාණාරාමස්ස ඛො ආවුසො, න විඤ්ඤාණරතස්ස න විඤ්ඤාණසම්මුදිතස්ස විඤ්ඤාණනිරොධං ජානතො පස්සතො යථාභූතං හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති. අයං ඛො ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො යෙන තං අව්යාකතං භගවතාති.
සියා පනාවුසො, අඤ්ඤොපි පරියායො යෙන තං අව්යාකතං භගවතාති? සියා ආවුසො. භවාරාමස්ස ඛො ආවුසො, භවරතස්ස භවසම්මුදිතස්ස භවනිරොධං අජානතො අපස්සතො යථාභූතං හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති.
න භවාරාමස්ස ඛො ආවුසො, න භවරතස්ස න භවසම්මුදිතස්ස භවනිරොධං ජානතො පස්සතො යථාභූතං හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති. අයම්පි ඛො ආවුසො, පරියායො යෙන තං අව්යාකතං භගවතාති.
සියා පනාවුසො අඤ්ඤොපි පරියායො යෙන තං අව්යාකතං භගවතාති? සියා ආවුසො. උපාදානාරාමස්ස ඛො ආවුසො, උපාදානරතස්ස උපාදානසම්මුදිතස්ස උපාදානනිරොධං අජානතො අපස්සතො යථාභූතං හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති.
න උපාදානාරාමස්ස ඛො ආවුසො, න උපාදානරතස්ස න උපාදානසම්මුදිතස්ස උපාදානනිරොධං ජානතො පස්සතො යථාභූතං හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති. අයම්පි ඛො ආවුසො, පරියායො, යෙන තං අව්යාකතං භගවතාති.
සියා පනාවුසො, අඤ්ඤොපි පරියායො යෙන තං අව්යාකතං භගවතාති? සියා ආවුසො. තණ්හාරාමස්ස ඛො ආවුසො, තණ්හාරතස්ස තණ්හාසම්මුදිතස්ස තණ්හානිරොධං අජානතො අපස්සතො යථාභූතං හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස හොති.
න තණ්හාරාමස්ස ඛො ආවුසො, න තණ්හාරතස්ස න තණ්හාසම්මුදිතස්ස තණ්හානිරොධං ජානතො පස්සතො යථාභූතං හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපිස්ස න හොති. අයං ඛො ආවුසො, පරියායො යෙන තං අව්යාකතං භගවතාති.
සියා පනාවුසො, අඤ්ඤොපි පරියායො යෙන තං අව්යාකතං භගවතාති. එත්ථදානි ආවුසො සාරිපුත්ත, ඉතො උත්තරිං කිං ඉච්ඡසි? තණ්හාසඞ්ඛයවිමුත්තස්ස ආවුසො, සාරිපුත්ත, භික්ඛුනො වට්ටං{1} නත්ථි පඤ්ඤාපනායාති.
10. 1. 7.
ආයතනසුත්තං
2282. අථ ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො යෙනායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා මහාමොග්ගල්ලානෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරාණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච: කින්නු ඛො භො මොග්ගල්ලාන, සස්සතො ලොකොති? අව්යාකතං ඛො එතං වච්ඡ{2} භගවතා: “සස්සතො ලොකො”ති. කිං පන භො මොග්ගල්ලාන, අසස්සතො ලොකොති? එතම්පි ඛො වච්ඡ, අව්යාකතං භගවතා: “අසස්සතො ලොකො”ති. කින්නු ඛො භො මොග්ගල්ලාන, අන්තවා ලොකොති? අව්යාකතං ඛො එතං වච්ඡ, භගවතා: “අන්තවා ලොකො”ති. කිං පන භො මොග්ගල්ලාන, අනන්තවා ලොකොති? එතම්පි ඛො වච්ඡ, අව්යාකතං භගවතා “අනන්තවා ලොකො”ති.
කින්නු ඛො භො මොග්ගල්ලාන, තං ජීවං තං සරීරන්ති? අව්යාකතං ඛො එතං වච්ඡ, භගවතා: “තං ජීවං තං සරීර”න්ති. කිං පන භො මොග්ගල්ලාන, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති? එතම්පි ඛො වච්ඡ, අව්යාකතං භගවතා: “අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීර”න්ති. කින්නු ඛො භො මොග්ගල්ලාන, හොති තථාගතො පරම්මරණාති? අව්යාකතං ඛො එතං{1} වච්ඡ භගවතා: “හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති. කිං පන භො මොග්ගල්ලාන, න හොති තථාගතො පරම්මරණාති? එතම්පි ඛො වච්ඡ, අව්යාකතං භගවතා: “න හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති. කින්නු ඛො මොග්ගල්ලාන, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාති? අව්යාකතං ඛො එතං වච්ඡ, භගවතා: “හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති. කිං පන භො මොග්ගල්ලාන, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති? එතම්පි ඛො වච්ඡ, අව්යාකතං භගවතා “නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති.
කො නු ඛො භො මොග්ගල්ලාන, හෙතු කො පච්චයො යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං පුට්ඨානං එවං ව්යාකරණං හොති: “සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා අන්තවා ලොකොති වා, අනන්තවා ලොකොති වා, තං ජීවං තං සරීරන්ති වා අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති වා, හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා, න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති”වා?
කො පන භො මොග්ගල්ලාන, හෙතු කො පච්චයො යෙන සමණස්ස ගොතමස්ස එවං පුට්ඨස්ස න එවං ව්යාකරණං හොති: “සස්සතො ලොකොතිපි, අසස්සතො ලොකොතිපි, අන්තවා ලොකොතිපි, අනන්තවා ලොකොතිපි, තං ජීවං තං සරීරන්තිපි, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්තිපි, හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපි, න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපි, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපි, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපී”ති?
අඤ්ඤතිත්ථියා ඛො වච්ඡ, පරිබ්බාජකා චක්ඛුං: “එතං මම, එසො’හමස්මි, එසො මෙ අත්තා”ති සමනුපස්සන්ති. සොතං -පෙ- ඝානං -පෙ- ජිව්හං: “එතං මම, එසො’හමස්මි, එසො මෙ අත්තා”ති සමනුපස්සන්ති. කායං -පෙ- මනං: එතං මම, එසො’හමස්මි, එසො මෙ අත්තා”ති සමනුපස්සන්ති. තස්මා අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං පුට්ඨානං එවං ව්යාකරණං හොති: “සස්සතො ලොකොති වා -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති”වා.
තථාගතො ච ඛො වච්ඡ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො චක්ඛුං: “නෙතං මම, නෙසො’හමස්මි, න මෙසො අත්තා”ති සමනුපස්සති. සොතං -පෙ- ඝානං -පෙ- ජිව්හං: “නෙතං මම, නෙසො’හමස්මි, න මෙසො අත්තා”ති සමනුපස්සති. කායං -පෙ- මනං: “නෙතං මම, නෙසො’හමස්මි, න මෙසො අත්තා”ති සමනුපස්සති. තස්මා තථාගතස්ස එවං පුට්ඨස්ස න එවං ව්යාකරණං හොති: “සස්සතො ලොකොතිපි -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපී”ති.
අථ ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො උට්ඨායාසනා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරාණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච: කින්නු ඛො භො ගොතම, සස්සතො ලොකොති? අව්යාකතං ඛො එතං වච්ඡ, මයා: “සස්සතො ලොකො”ති -පෙ- කිං පන භො ගොතම, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති? එතම්පි ඛො වච්ඡ, අව්යාකතං මයා: “නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති.
කො නු ඛො භො ගොතම හෙතු කො පච්චයො යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං පුට්ඨානං එවං ව්යාකරණං හොති; “සස්සතො ලොකොති වා -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති”වා? කො පන භො ගොතම, හෙතු කො පච්චයො යෙන භොතො ගොතමස්ස එවං පුට්ඨස්ස න එවං ව්යාකරණං හොති: “සස්සතො ලොකොතිපි -පෙ- නෙව හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපී”ති?
අඤ්ඤතිත්ථියා ඛො වච්ඡ, පරිබ්බාජකා චක්ඛුං: “එතං මම, එසො’හමස්මි, එසො මෙ අත්තාති” සමනුපස්සන්ති. සොතං -පෙ- ඝානං -පෙ- ජිව්හං: “එතං මම, එසො’හමස්මි, එසො මෙ අත්තාති” සමනුපස්සන්ති. කායං -පෙ- මනං “එතං මම, එසො’හමස්මි, එසො මෙ අත්තාති” සමනුපස්සන්ති. තස්මා අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං පුට්ඨානං එවං ව්යාකරණං හොති: “සස්සතො ලොකොති වා -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති”වා.
තථාගතො ච ඛො වච්ඡ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො චක්ඛුං: “නෙතං මම, නෙසො’හමස්මි, න මෙසො අත්තා”ති සමනුපස්සති. සොතං -පෙ- ඝානං -පෙ- ජිව්හං -පෙ- කායං -පෙ- මනං: “නෙතං මම, නෙසො’හමස්මි, න මෙසො අත්තා”ති සමනුපස්සති. තස්මා තථාගතස්ස එවං පුට්ඨස්ස එවං ව්යාකරණං හොති: “සස්සතො ලොකොතිපි, අසස්සතො ලොකොතිපි, අන්තවා ලොකොතිපි, අනන්තවා ලොකොතිපි, තං ජීවං තං සරීරන්තිපි, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්තිපි, හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපි, න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපි, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපි නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපී”ති.
අච්ඡරියං භො ගොතම, අබ්භුතං භො ගොතම, යත්ර හි නාම සත්ථුස්ස ච අත්ථෙනත්ථො ව්යඤ්ජනෙන ව්යඤ්ජනං සංසන්දිස්සති සමෙස්සති න විහායිස්සති යදිදං අග්ගපදස්මිං. ඉදානාහං භො ගොතම, සමණං මහාමොග්ගල්ලානං උපසඞ්කමිත්වා එතමත්ථං ආපුච්ඡිං. සමණොපි මෙ මොග්ගල්ලානො එතෙහි පදෙහි එතෙහි ව්යඤ්ජනෙහි එතමත්ථං ව්යාකාසි, සෙය්යථාපි භවං ගොතමො. අච්ඡරියං භො ගොතම, අබ්භුතං භො ගොතම, යත්ර හි නාම සත්ථුස්ස ච සාවකස්ස ච අත්ථෙනත්ථො ව්යඤ්ජනෙන ව්යඤ්ජනං සංසන්දිස්සති සමෙස්සති න විහායිස්සති, යදිදං අග්ගපදස්මින්ති.
10. 1. 8.
ඛන්ධසුත්තං
2283. අථ ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරාණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච: කින්නු ඛො භො ගොතම, සස්සතො ලොකොති? අව්යාකතං ඛො එතං වච්ඡ මයා: “සස්සතො ලොකො”ති -පෙ- කිම්පන භො ගොතම, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති? එතම්පි ඛො වච්ඡ, අව්යාකතං මයා: “නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති.
කො නු ඛො භො ගොතම, හෙතු කො පච්චයො යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං පුට්ඨානං එවං ව්යාකරණං හොති: “සස්සතො ලොකොති වා -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා?” කො පන භො ගොතම, හෙතු කො පච්චයො යෙන භොතො ගොතමස්ස එවං පුට්ඨස්ස න එවං ව්යාකරණං හොති: “සස්සතො ලොකොතිපි -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපී”ති?
අඤ්ඤතිත්ථියා ඛො වච්ඡ, පරිබ්බාජකා රූපං අත්තතො සමනුපස්සන්ති, රූපවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං; වෙදනං අත්තතො සමනුපස්සන්ති, -පෙ- සඤ්ඤං -පෙ- සඞ්ඛාරෙ -පෙ- විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සන්ති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. තස්මා අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං පුට්ඨානං එවං ව්යාකරණං හොති: “සස්සතො ලොකොති වා -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා.
තථාගතො ච ඛො වච්ඡ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො න රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න රූපවන්තං වා අත්තානං, න අත්තනි වා රූපං, න රූපස්මිං වා අත්තානං. න වෙදනං අත්තතො සමනුපස්සති -පෙ- න සඤ්ඤං -පෙ- න සඞ්ඛාරෙ -පෙ- න විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, න විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං, න අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, න විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. තස්මා තථාගතස්ස එවං පුට්ඨස්ස න එවං ව්යාකරණං හොති: “සස්සතො ලොකොතිපි -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපී”ති.
අථ ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො උට්ඨායාසනා යෙනායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා මහාමොග්ගල්ලානෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරාණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං එතදවොච: කින්නු ඛො භො මොග්ගල්ලාන, සස්සතො ලොකොති? අව්යාකතං ඛො එතං වච්ඡ, භගවතා, “සස්සතො ලොකො”ති -පෙ- කිං පන භො මොග්ගල්ලාන, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති? එතම්පි ඛො වච්ඡ, අව්යාකතං භගවතා “නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති.
කො නු ඛො භො මොග්ගල්ලාන, හෙතු කො පච්චයො යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං පුට්ඨානං එවං ව්යාකරණං හොති: “සස්සතො ලොකොති වා -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති”වා? කො පන භො මොග්ගල්ලාන, හෙතු කො පච්චයො යෙන සමණස්ස ගොතමස්ස එවං පුට්ඨස්ස න එවං ව්යාකරණං හොති: “සස්සතො ලොකොතිපි -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපී”ති?
අඤ්ඤතිත්ථියා ඛො වච්ඡ, පරිබ්බාජකා රූපං අත්තතො සමනුපස්සන්ති, රූපවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. වෙදනං -පෙ- සඤ්ඤං -පෙ- සඞ්ඛාරෙ -පෙ- විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සන්ති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. තස්මා අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං පුට්ඨානං එවං ව්යාකරණං හොති: “සස්සතො ලොකොති වා -පෙ- නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා.”
තථාගතො ච ඛො වච්ඡ, අරහං සම්මාසම්බුද්ධො න රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න රූපවන්තං වා අත්තානං, න අත්තනි වා රූපං, න රූපස්මිං වා අත්තානං. න වෙදනං -පෙ- න සඤ්ඤං -පෙ- න සඞ්ඛාරෙ -පෙ- න විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, න විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං, න අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, න විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. තස්මා තථාගතස්ස එවං ඵුට්ඨස්ස න එවං ව්යාකරණං හොති: “සස්සතො ලොකොතිපි, අසස්සතො ලොකොතිපි, අන්තවා ලොකොතිපි, අනන්තවා ලොකොතිපි, තං ජීවං තං සරීරන්තිපි, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්තිපි, හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපි, න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපි, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපි, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාතිපී”ති.
අච්ඡරියං භො මොග්ගල්ලාන, අබ්භුතං භො මොග්ගල්ලාන, යත්ර හි නාම සත්ථු ච සාවකස්ස ච අත්ථෙනත්ථො ව්යඤ්ජනෙන ව්යඤ්ජනං සංසන්දිස්සති සමෙස්සති න විහායිස්සති යදිදං අග්ගපදස්මිං. ඉදානාහං භො මොග්ගල්ලාන, සමණං ගොතමං උපසඞ්කමිත්වා එතමත්ථං ආපුච්ඡිං. සමණොපි මෙ ගොතමො එතෙහි පදෙහි එතෙහි ව්යඤ්ජනෙහි එතමත්ථං ව්යාකාසි, සෙය්යථාපි භවං මොග්ගල්ලානො. අච්ඡරියං භො මොග්ගල්ලාන, අබ්භුතං භො මොග්ගල්ලාන, යත්ර හි නාම සත්ථු ච සාවකස්ස ච අත්ථෙනත්ථො ව්යඤ්ජනෙන ව්යඤ්ජනං සංසන්දිස්සති සමෙස්සති න විහායිස්සති යදිදං අග්ගපදස්මින්ති.
10. 1. 9.
කුතූහලසාලාසුත්තං
2284. අථ ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරාණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච: පුරිමානි භො ගොතම දිවසානි පුරිමතරානි සම්බහුලානං නානාතිත්ථිය{1} සමණබ්රාහ්මණානපරිබ්බාජකානං කුතූහලසාලායං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරා කථා උදපාදි.
අයං ඛො පූරණො{2} කස්සපො සඞ්ඝී චෙව ගණී ච ගණාචරියො ච ඤාතො යසස්සි තිත්ථකරො සාධුසම්මතො බහුජනස්ස. සොපි සාවකං අබ්භතීතං කාලකතං උප්පත්තීසු{3} ව්යාකරොති: අසු අමුත්ර උප්පන්නො{4} අසු අමුත්ර උප්පන්නොති. යො{5} පිස්ස සාවකො උත්තමපුරිසො පරමපුරිසො පරමපත්තිපත්තො, තම්පි සාවකං අබ්භතීතං කාලකතං උප්පත්තීසු ව්යාකරොති: අසු අමුත්ර උප්පන්නො, අසු අමුත්ර උප්පන්නොති.
අයම්පි ඛො මක්ඛලි ගොසාලො -පෙ- අයම්පි ඛො නිගණ්ඨො නාතපුත්තො{1} -පෙ- අයම්පි ඛො සඤ්ජයො බෙල්ලට්ඨිපුත්තො{2} -පෙ- අයම්පි ඛො පකුධො කච්චායනො{3} -පෙ- අයම්පි ඛො අජිතො කෙසකම්බලො සඞ්ඝී චෙව ගණී ච ගණාචරියො ච ඤාතො යසස්සී තිත්ථකරො සාධුසම්මතො බහුජනස්ස. සොපි සාවකං අබ්භතීතං කාලකතං උපපත්තීසු ව්යාකරොති: අසු අමුත්ර උපපන්නො, අසු අමුත්ර උපපන්නොති. යොපිස්ස සාවකො උත්තමපුරිසො පරමපුරිසො පරමපත්තිපත්තො, තම්පි සාවකං අබ්භතීතං කාලකතං උපපත්තීසු ව්යාකරොති: අසු අමුත්ර උපපන්නො අසු අමුත්ර උපපන්නොති.
අයම්පි ඛො සමණො ගොතමො සඞ්ඝී චෙව ගණී ච ගණාචරියො ච ඤාතො යසස්සී තිත්ථකරො සාධුසම්මතො බහුජනස්ස. සො’පි සාවකං අබ්භතීතං කාලකතං උපපත්තීසු ව්යාකරොති: අසු අමුත්ර උපපන්නො, අසු අමුත්ර උපපන්නොති. යො පිස්ස සාවකො උත්තමපුරිසො පරමපුරිසො පරමපත්තිපත්තො, තම්පි සාවකං අබ්භතීතං කාලකතං උපපත්තීසු න ව්යාකරොති: අසු අමුත්ර උපපන්නො, අසු අමුත්ර උපපන්නොති. අපි ච ඛො නං එවං ව්යාකරොති: “අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං, විවත්තයි{4} සඤ්ඤොජනං, සම්මා මානාභිසමයා අන්තමකාසි දුක්ඛස්සා”ති. තස්ස මය්හං භො ගොතම අහුදෙව කඞ්ඛා අහු විචිකිච්ඡා කථන්නාම{5} සමණස්ස ගොතමස්ස ධම්මො අභිඤ්ඤෙය්යො.
අලං හි තෙ වච්ඡ, කඞ්ඛිතුං අලං විචිකිච්ඡිතුං. කඞ්ඛනීයෙ ච පන තෙ ඨානෙ විචිකිච්ඡා උප්පන්නා. ස උපාදානස්ස ඛො’හං වච්ඡ උපපත්තිං පඤ්ඤාපෙමි නො අනුපාදානස්ස; සෙය්යථාපි වච්ඡ, අග්ගි සඋපාදානො ජලති, නො අනුපාදානො; එවමෙව ඛො’හං වච්ඡ සඋපාදානස්ස උපපත්තිං පඤ්ඤාපෙමි, නො අනුපාදානස්සාති. යස්මිං පන භො ගොතම සමයෙ අච්චි වාතෙන ඛිත්තා දූරම්පි ගච්ඡති, ඉමස්ස{6} පන භවං ගොතමො කිං උපාදානස්මිං පඤ්ඤාපෙතීති. යස්මිං වච්ඡ සමයෙ අච්චි වාතෙන ඛිත්තා දූරම්පි ගච්ඡති, තමහං වාතූපාදානං වදාමි.{7} වාතොහිස්ස වච්ඡ තස්මිං සමයෙ උපාදානං හොතීති.
යස්මිඤ්ච පන භො ගොතම, සමයෙ ඉමඤ්ච කායං නික්ඛිපති, සත්තො ච අඤ්ඤතරං කායං අනුප්පන්නො{8} හොති, ඉමස්ස පන භවං ගොතමො කිං උපාදානස්මිං පඤ්ඤාපෙති? යස්මිං ඛො වච්ඡ සමයෙ ඉමඤ්ච කායං නික්ඛිපති, සත්තො ච අඤ්ඤතරං කායං අනුප්පන්නො හොති, තමහං තණ්හූපාදානං වදාමි. තණ්හාහිස්ස වච්ඡ, තස්මිං සමයෙ උපාදානං හොතීති.
10. 1. 10.
අත්ථත්තසුත්තං
2285. අථ ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරාණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච: කින්නු ඛො භො ගොතම, අත්ථත්තාති. එවං වුත්තෙ භගවා තුණ්හී අහොසි. කිං පන භො ගොතම, නත්ථත්තාති. දුතියම්පි ඛො භගවා තුණ්හී අහොසි. අථ ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො උට්ඨායාසනා පක්කාමි. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො අචිරපක්කන්තෙ වච්ඡගොත්තෙ පරිබ්බාජකෙ භගවන්තං එතදවොච: කින්නු ඛො භන්තෙ භගවා වච්ඡගොත්තස්ස පරිබ්බාජකස්ස පඤ්හං පුට්ඨො න ව්යාකාසීති.
අහඤ්ච ආනන්ද, වච්ඡගොත්තස්ස පරිබ්බාජකස්ස අත්ථත්තාති පුට්ඨො සමානො අත්ථත්තාති ව්යාකරෙය්යං, යෙ තෙ ආනන්ද, සමණබ්රාහ්මණා සස්සතවාදා, තෙසමෙතං ලද්ධි අභවිස්ස. අහඤ්ච ආනන්ද, වච්ඡගොත්තස්ස පරිබ්බාජකස්ස නත්ථත්තාති පුට්ඨො සමානො නත්ථත්තාති ව්යාකරෙය්යං, යෙ තෙ ආනන්ද, සමණබ්රාහ්මණා උච්ඡෙදවාදා, තෙසමෙතං ලද්ධි අභවිස්ස. අහඤ්ච ආනන්ද, වච්ඡගොත්තස්ස පරිබ්බාජකස්ස අත්ථත්තාති පුට්ඨො සමානො අත්ථත්තාති ව්යාකරෙය්යං, අපිනු මෙතං ආනන්ද, අනුලොමං අභවිස්ස ඤාණස්ස උප්පාදාය. සබ්බෙ ධම්මා{1} අනත්තාති. නො හෙතං භන්තෙ. අහඤ්ච ආනන්ද{2} වච්ඡගොත්තස්ස පරිබ්බාජකස්ස නත්ථත්තාති පුට්ඨො සමානො නත්ථත්තාති ව්යාකරෙය්යං, සම්මූළ්හස්ස ආනන්ද, වච්ඡගොත්තස්ස පරිබ්බාජකස්ස භිය්යො සම්මොහාය අභවිස්ස: අහුවා මෙ නූන පුබ්බෙ අත්තා, සො එතරහි නත්ථීති.
10. 1. 11.
සභියසුත්තං
2286. එකං සමයං ආයස්මා සභියො කච්චානො ඤාතිකෙ විහරති ගිඤ්ජකාවසථෙ. අථ ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො යෙනායස්මා සභියො කච්චානො තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සභියෙන කච්චානෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරාණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො වච්ඡගොත්තො පරිබ්බාජකො ආයස්මන්තං සභියං කච්චානං එතදවොච:
කින්නු ඛො භො කච්චාන හොති තථාගතො පරම්මරණාති. අව්යාකතං ඛො එතං වච්ඡ, භගවතා “හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති. කිං පන භො කච්චාන න හොති තථාගතො පරම්මරණාති. එතම්පි ඛො වච්ඡ අව්යාකතං භගවතා “න හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති. කින්නු ඛො භො කච්චාන හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාති. අව්යාකතං ඛො එතං වච්ඡ භගවතා “හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති. කිං පන භො කච්චාන නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති එතම්පි ඛො වච්ඡ අව්යාකතං භගවතා “නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති.
කින්නු ඛො භො කච්චාන, හොති තථාගතො පරම්මරණාති ඉති පුට්ඨො සමානො අව්යාකතං ඛො එතං වච්ඡ භගවතා “හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති වදෙසි. කිං පන භො කච්චාන, න හොති තථාගතො පරම්මරණාති ඉති පුට්ඨො සමානො එතම්පි ඛො වච්ඡ, අව්යාකතං භගවතා “න හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති වදෙසි. කින්නු ඛො භො කච්චාන, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාති ඉති පුට්ඨො සමානො අව්යාකතං ඛො එතං වච්ඡ භගවතා “හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති වදෙසි. කිං පන භො කච්චාන, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති ඉති පුට්ඨො සමානො එතම්පි ඛො වච්ඡ අව්යාකතං භගවතා: “නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණා”ති වදෙසි. කො නු ඛො භො කච්චාන හෙතු කො පච්චයො යෙන තං අව්යාකතං සමණෙන ගොතමෙනාති.
යො ච ආවුසො,{1} හෙතු යො ච පච්චයො පඤ්ඤාපනාය: රූපීති වා අරූපීති වා සඤ්ඤීති වා අසඤ්ඤීති වා නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීති වා, සො ච හෙතු සො ච පච්චයො සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣෙය්ය. කෙන නං පඤ්ඤාපයමානො පඤ්ඤාපෙය්ය, “රූපීති වා අරූපීති වා සඤ්ඤීති වා අසඤ්ඤීති වා නෙවසඤ්ඤීති නාසඤ්ඤීති වා”ති.
කීවචිරං පබ්බජිතො’සි භො කච්චානාති න චිරං ආවුසො, තීණි වස්සානීති. යස්සපස්ස ආවුසො, එතමෙත්තකෙන එත්තකමෙව තම්පස්ස බහු. කො පන වාදො එව{1} අභික්කන්තෙති.
අව්යාකතවග්ගො පඨමො.
තත්රුද්දානං:
ඛෙමා අනුරාධොපගතං සමුදය පෙම ආරාමං, ආයතන ඛන්ධං කුතුහලසාලා අත්ථත්තො සභියෙන චාති.
අබ්යාකතසංයුත්තං සමත්තං.
සළායතනවග්ගෙ සංයුත්ත උද්දානං:
සළායතන වෙදනා මාතුගාමො ජම්බුඛාදකො සාමණ්ඩො මොග්ගල්ලානො චිත්තො ගාමණී සඞ්ඛතං අබ්යාකතන්ති
දසබලසෙලප්පභවා නිබ්බානමහාසමුද්දපරියන්තා අට්ඨඞ්ග මග්ගසලිලා ජිනවචනනදී චිරං වහතූති.
සළායතනවග්ගො නිට්ඨිතො.
සුත්තන්තපිටකෙ
සංයුත්තනිකායො
පඤ්චමො භාගො
මහාවග්ගො
1. මග්ගසංයුත්තං
1. අවිජ්ජාවග්ගො
නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස