සාධු ඛො මාරිස මොග්ගල්ලාන ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගමනං හොති “ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො -පෙ- පච්චත්තං වෙදිතබ්බො විඤ්ඤූහී”ති. ධම්මෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගමනහෙතු ඛො මාරිස මොග්ගල්ලාන එවමිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරම්මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. තෙ අඤ්ඤෙ දෙවෙ දසහි ඨානෙහි අධිගණ්හන්ති දිබ්බෙන ආයුනා -පෙ- දිබ්බෙහි ඵොට්ඨබ්බෙහි.
සාධු ඛො මාරිස මොග්ගල්ලාන සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගමනං හොති “සුපටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො -පෙ- අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා”ති. සඞ්ඝෙ අවෙච්චප්පසාදෙන සමන්නාගමනහෙතු ඛො මාරිස මොග්ගල්ලාන එවමිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරම්මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. තෙ අඤ්ඤෙ දෙවෙ දසහි ඨානෙහි අධිගණ්හන්ති දිබ්බෙන ආයුනා -පෙ- දිබ්බෙහි ඵොට්ඨබ්බෙහි.
සාධු ඛො මාරිස මොග්ගල්ලාන, අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගමනං හොති. අඛණ්ඩෙහි -පෙ- සමාධිසංවත්තනිකෙහි. අරියකන්තෙහි සීලෙහි සමන්නාගමනහෙතු ඛො මාරිස මොග්ගල්ලාන එවමිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරම්මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්ති. තෙ අඤ්ඤෙ දෙවෙ දසහි ඨානෙහි අධිගණ්හන්ති දිබ්බෙන ආයුනා, දිබ්බෙන වණ්ණෙන, දිබ්බෙන සුඛෙන , දිබ්බෙන යසෙන, දිබ්බෙන ආධිපතෙය්යෙන, දිබ්බෙහි රූපෙහි, දිබ්බෙහි සද්දෙහි, දිබ්බෙහි ගන්ධෙහි, දිබ්බෙහි රසෙහි, දිබ්බෙහි ඵොට්ඨබ්බෙහීති.
6. 1. 18-25.
නන්දන{1}සුත්තානි
365-372 අථ ඛො නන්දනො දෙවපුත්තො -පෙ- ඵොට්ඨබ්බෙහීති.
6. 1. 26-33.
සුයාමසුත්තානි
373-380 අථ ඛො සුයාමො දෙවපුත්තො -පෙ- ඵොට්ඨබ්බෙහීති.
6. 1. 34-41.
සන්තුසිතසුත්තානි
381-388 අථ ඛො සන්තුසිතො දෙවපුත්තො -පෙ- ඵොට්ඨබ්බෙහීති.
6. 1. 42-49.
සුනිම්මිතසුත්තානි
389-396 අථ ඛො සුනිම්මිතො දෙවපුත්තො -පෙ- ඵොට්ඨබ්බෙහීති.
6. 1. 50-57.
වසවත්තිසුත්තානි
397-404 අථ ඛො වසවත්තී දෙවපුත්තො -පෙ- ඵොට්ඨබ්බෙහීති.
(යථා සක්කසුත්තානි තථා ඉමෙ සුත්තන්තාපි විත්ථාරෙතබ්බා).
මොග්ගල්ලානවත්තො පඨමො.
තත්රුද්දානං:
සවිතක්කාවිතක්කඤ්ච සුඛෙන ච උපෙඛකො ආකාසානඤ්ච විඤ්ඤාණං ආකිඤ්චඤ්ඤා නෙවසඤ්ඤා ච අනිමිත්තො චෙති නව සක්කො ච නන්දනෙන ච සුයාමො ච සන්තුසිතො සුනිම්මිතො වසවත්තී අට්ඨ අට්ඨ භවන්තීති සත්තපඤ්ඤාය හොන්ති තෙ’ති.
මොග්ගල්ලාන සංයුත්තං නිට්ඨිතං.
7. චිත්තසංයුත්තං
1. චිත්තවග්ගො
7. 1. 1.
සඤ්ඤොජනසුත්තං
405. එකං සමයං සම්බහුලා ථෙරා භික්ඛූ මච්ඡිකාසණ්ඩෙ විහරන්ති අම්බාටකවනෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලානං ථෙරානං භික්ඛූනං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං මණ්ඩලමාලෙ සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි: සඤ්ඤොජනන්ති වා ආවුසො සඤ්ඤොජනියා ධම්මාති වා ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා නානාව්යඤ්ජනා, උදාහු එකත්ථා ව්යඤ්ජනමෙව නානන්ති?
තත්රෙකච්චෙහි ථෙරෙහි භික්ඛූහි එවං ව්යාකතං හොති: “සඤ්ඤොජනන්ති වා ආවුසො{1} සඤ්ඤොජනියා ධම්මාති වා ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා චෙව නානාව්යඤ්ජනා චා”ති. එකච්චෙහි ථෙරෙහි භික්ඛූහි එවං ව්යාකතං හොති: සඤ්ඤොජනන්ති වා ආවුසො සඤ්ඤොජනියා ධම්මාති වා ඉමෙ ධම්මා එකත්ථා ව්යඤ්ජනමෙව නාන”න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන චිත්තො ගහපති මිගපථකං අනුප්පත්තො හොති කෙනචිදෙව කරණීයෙන. අස්සොසි ඛො චිත්තො ගහපති සම්බහුලානං කිර ථෙරානං භික්ඛූනං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං මණ්ඩලමාලෙ සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි: “සඤ්ඤොජනන්ති වා ආවුසො සඤ්ඤොජනියා ධම්මාති වා ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා නානාව්යඤ්ජනා, උදාහු එකත්ථා ව්යඤ්ජනමෙව නානන්ති? තත්රෙකච්චෙහි ථෙරෙහි භික්ඛූහි එවං ව්යාකතං: සඤ්ඤොජනන්ති වා ආවුසො සඤ්ඤොජනියා ධම්මාති වා ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා චෙව නානාව්යඤ්ජනා චා”ති. එකච්චෙහි ථෙරෙහි භික්ඛූහි එවං ව්යාකතං: සඤ්ඤොජනන්ති වා ආවුසො සඤ්ඤොජනියා ධම්මාති වා ඉමෙ ධම්මා එකත්ථා ව්යඤ්ජනමෙව නානන්ති”. අථ ඛො චිත්තො ගහපති යෙන ථෙරා භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො චිත්තො ගහපති ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච:
සුතං මෙතං භන්තෙ සම්බහුලානං කිර ථෙරානං භික්ඛූනං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තානං මණ්ඩලමාලෙ සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි: “සඤ්ඤොජනන්ති වා ආවුසො සඤ්ඤොජනියා ධම්මාති වා ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා නානාව්යඤ්ජනා? උදාහු එකත්ථා ව්යඤ්ජනමෙව නානන්ති? එකච්චෙහි ථෙරෙහි භික්ඛූහි එවං ව්යාකතං: සඤ්ඤොජනන්ති වා ආවුසො සඤ්ඤොජනියා ධම්මාති වා ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා චෙව නානාව්යඤ්ජනා චාති. එකච්චෙහි ථෙරෙහි භික්ඛූහි එවං ව්යාකතං: සඤ්ඤොජනන්ති වා ආවුසො සඤ්ඤොජනියා ධම්මාති වා ඉමෙ ධම්මා එකත්ථා ව්යඤ්ජනමෙව නානන්ති”. එවං ගහපතීති.
සඤ්ඤොජනන්ති වා භන්තෙ සඤ්ඤොජනියා ධම්මාති වා ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා චෙව නානා ව්යඤ්ජනා ච. තෙන හි භන්තෙ උපමං වො කරිස්සාමි. උපමායපිධෙකච්චෙ විඤ්ඤූ පුරිසා භාසිතස්ස අත්ථං ආජානන්ති. සෙය්යථාපි භන්තෙ කාළො ච බලිවද්දො ඔදාතො ච බලිවද්දො එකෙන දාමෙන වා යොත්තෙන වා සඤ්ඤුත්තා අස්සු. යො නු ඛො එවං වදෙය්ය: කාළො බලිවද්දො ඔදාතස්ස බලිවද්දස්ස සඤ්ඤොජනං, ඔදාතො ච{1} බලිවද්දො කාළස්ස බලිවද්දස්ස සඤ්ඤොජනන්ති සම්මා නු ඛො වදමානො වදෙය්යාති? නො හෙතං ගහපති,
න ඛො ගහපති කාළො බලිවද්දො ඔදාතස්ස බලිවද්දස්ස සඤ්ඤොජනං, නපි ඔදාතො බලිවද්දො කාළස්ස බලාවද්දස්ස සඤ්ඤොජනං, යෙන ච ඛො තෙ එකෙන දාමෙන වා යොත්තෙන වා සඤ්ඤුත්තා තං තත්ථ සඤ්ඤොජනන්ති. එවමෙව ඛො භන්තෙ, න චක්ඛු රූපානං සඤ්ඤොජනං, න රූපා චක්ඛුස්ස සඤ්ඤොජනං, යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං.
න සොතං සද්දානං සඤ්ඤොජනං, න සද්දා සොතස්ස සඤ්ඤොජනං, යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං; න ඝානං ගන්ධානං සඤ්ඤොජනං, න ගන්ධා ඝානස්ස සඤ්ඤොජනං, යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං. න ජිව්හා රසානං සඤ්ඤොජනං, න රසා ජිව්හාය සඤ්ඤොජනං, යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං. න කායො ඵොට්ඨබ්බානං සඤ්ඤොජනං, න ඵොට්ඨබ්බා කායස්ස සඤ්ඤොජනං, යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං. න මනො ධම්මානං සඤ්ඤොජනං, න ධම්මා මනස්ස සඤ්ඤොජනං, යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං. ලාභා තෙ ගහපති සුලද්ධං තෙ ගහපති, යස්ස තෙ ගම්භීරෙ බුද්ධවචනෙ පඤ්ඤාචක්ඛු කමතීති.
7. 1. 2.
ඉසිදත්තසුත්තං
406. එකං සමයං සම්බහුලා ථෙරා භික්ඛූ මච්ඡිකාසණ්ඩෙ විහරන්ති අම්බාටකවනෙ. අථ ඛො චිත්තො ගහපති යෙන ථෙරා භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො චිත්තො ගහපති ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච: “අධිවාසෙන්තු මෙ භන්තෙ ථෙරා ස්වාතනාය භත්තන්ති”. අධිවාසෙසුං ච ඛො ථෙරා භික්ඛූ තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො චිත්තො ගහපති ථෙරානං භික්ඛූනං අධිවාසනං විදිත්වා උට්ඨායාසනා ථෙරෙ භික්ඛූ අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.
අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පුබ්බන්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන චිත්තස්ස ගහපතිනො නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමිංසු, උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදිංසු. අථ ඛො චිත්තො ගහපති යෙන ථෙරා භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො චිත්තො ගහපති ආයස්මන්තං ථෙරං එතදවොච:
ධාතුනානත්තං ධාතුනානත්තන්ති භන්තෙ ථෙර වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ ධාතුනානත්තං වුත්තං භගවතාති? එවං වුත්තෙ ආයස්මා ථෙරො තුණ්හී අහොසි. දුතියම්පි ඛො චිත්තො ගහපති ආයස්මන්තං ථෙරං එතදවොච: ධාතුනානත්තං ධාතුනානත්තන්ති භන්තෙ ථෙර වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ ධාතුනානත්තං වුත්තං භගවතාති? දුතියම්පි ඛො ආයස්මා ථෙරො තුණ්හී අහොසි. තතියම්පි ඛො චිත්තො ගහපති ආයස්මන්තං ථෙරං එතදවොච: ධාතුනානත්තං ධාතුනානත්තන්ති භන්තෙ ථෙර වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ ධාතුනානත්තං වුත්තං භගවතාති? තතියම්පි ඛො ආයස්මා ථෙරො තුණ්හී අහොසි.
තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ඉසිදත්තො තස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ සබ්බනවකො හොති. අථ ඛො ආයස්මා ඉසිදත්තො ආයස්මන්තං ථෙරං එතදවොච: ව්යාකරොමහං භන්තෙ ථෙර චිත්තස්ස ගහපතිනො එතං පඤ්හන්ති? ව්යාකරොහි ත්වං ආවුසො ඉසිදත්ත චිත්තස්ස ගහපතිනො එතං පඤ්හන්ති.
එවං හි ත්වං ගහපති පුච්ඡසි: ධාතුනානත්තං ධාතුනානත්තන්ති භන්තෙ ථෙර වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ ධාතුනානත්තං වුත්තං භගවතාති? එවං භන්තෙ. ඉදං ඛො ගහපති ධාතුනානත්තං වුත්තං භගවතා: චක්ඛුධාතු රූපධාතු චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සොතධාතු සද්දධාතු සොතවිඤ්ඤාණධාතු, ඝානධාතු ගන්ධධාතු ඝානවිඤ්ඤාණධාතු, ජිව්හාධාතු රසධාතු ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු, කායධාතු ඵොට්ඨබ්බධාතු කායවිඤ්ඤාණධාතු, මනොධාතු, ධම්මධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු. එත්තාවතා ඛො ගහපති ධාතුනානත්තං වුත්තං භගවතාති.
අථ ඛො චිත්තො ගහපති ආයස්මතො ඉසිදත්තස්ස භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙසි, සම්පවාරෙසි. අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ භුත්තාවිනො ඔනීතපත්තපාණිනො උට්ඨායාසනා පක්කමිංසු. අථ ඛො ආයස්මා ථෙරො ආයස්මන්තං ඉසිදත්තං එතදවොච: සාධු ඛො තං{1} ආවුසො ඉසිදත්ත එසො පඤ්හො පටිභාසි{2}, නෙසො පඤ්හො මං පටිභාසි. තෙනහාවුසො{3} ඉසිදත්ත, යදා අඤ්ඤදාපි{4} එවරූපො පඤ්හො ආගච්ඡෙය්ය, තංයෙවෙත්ථ පටිභාසෙය්යාති.{5}
7. 1. 3.
දුතියඉසිදත්තසුත්තං
407. එකං සමයං සම්බහුලා ථෙරා භික්ඛූ මච්ඡිකාසණ්ඩෙ විහරන්ති අම්බාටකවනෙ. අථ ඛො චිත්තො ගහපති යෙන ථෙරා භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො චිත්තො ගහපති ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච: අධිවාසෙන්තු මෙ භන්තෙ ථෙරා ස්වාතනාය භත්තන්ති. අධිවාසෙසුං ඛො ථෙරා භික්ඛූ තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො චිත්තො ගහපති ථෙරානං භික්ඛූනං අධිවාසනං විදිත්වා උට්ඨායාසනා ථෙරෙ භික්ඛූ අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.
අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන චිත්තස්ස ගහපතිස්ස නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදිංසු. අථ ඛො චිත්තො ගහපති යෙන ථෙරා භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො චිත්තො ගහපති ආයස්මන්තං ථෙරං එතදවොච:
යා ඉමා භන්තෙ ථෙර අනෙකවිහිතා දිට්ඨියො ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති: සස්සතො ලොකො’ති වා, අසස්සතො ලොකො’ති වා, අන්තවා ලොකො’ති වා, අනන්තවා ලොකො’ති වා, තං ජීවං තං සරීර’න්ති වා, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීර’න්ති වා, හොති තථාගතො පරම්මරණා’ති වා, න හොති තථාගතො පරම්මරණා’ති වා, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණා’ති වා. යානිචිමානි ද්වාසට්ඨිදිට්ඨිගතානි බ්රහ්මජාලෙ භණිතානි. ඉමා නු ඛො භන්තෙ දිට්ඨියො කිස්මිං සති හොන්ති කිස්මිං අසති න හොන්තීති?
එවං වුත්තෙ ආයස්මා ථෙරො තුණ්හී අහොසි. දුතියම්පි ඛො චිත්තො ගහපති -පෙ- තතියම්පි ඛො චිත්තො ගහපති ආයස්මන්තං ථෙරං එතදවො ච: යා ඉමා භන්තෙ ථෙර අනෙකවිහිතා දිට්ඨියො ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති. සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා, අන්තවා ලොකොති වා, අනන්තවා ලොකොති වා, තං ජීවං තං සරීරන්ති වා, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති වා, හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා, න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා. යානිචිමානි ද්වාසට්ඨිදිට්ඨිගතානි බ්රහ්මජාලෙ භණිතානි. ඉමා නු ඛො භන්තෙ, දිට්ඨියො කිස්මිං සති හොන්ති, කිස්මිං අසති න හොන්තීති? තතියම්පි ඛො ආයස්මා ථෙරො තුණ්හී අහොසි.
තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ඉසිදත්තො තස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ සබ්බනවො හොති. අථ ඛො ආයස්මා ඉසිදත්තො ආයස්මන්තං ථෙරං එතදවොච: ව්යාකරොමහං භන්තෙ ථෙර චිත්තස්ස ගහපතිනො එතං පඤ්හන්ති? ව්යාකරොහි ත්වං ආවුසො ඉසිදත්ත චිත්තස්ස ගහපතිනො එතං පඤ්හන්ති. එවං ත්වං ගහපති පුච්ඡසි: යා ඉමා භන්තෙ ථෙර අනෙකවිහිතා දිට්ඨියො ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති: සස්සතො ලොකොති වා -පෙ- ඉමා නු ඛො භන්තෙ දිට්ඨියො කිස්මිං සති හොන්ති කිස්මිං අසති න හොන්තීති? එවං භන්තෙ.
යා ඉමා ගහපති අනෙකවිහිතා දිට්ඨියො ලොකෙ උප්පජ්ජන්ති: සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා, අන්තවා ලොකොති වා, අනන්තවා ලොකොති වා, තං ජීවං තං සරීරන්ති වා, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති වා, හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා, න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා, නෙව හොති න නහොති තථාගතො පරම්මරණාති වා. යානිචිමානි ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි බ්රහ්මජාලෙ භණිතානි. ඉමා ඛො ගහපති දිට්ඨියො සක්කායදිට්ඨියා සති හොන්ති සක්කායදිට්ඨියා අසති න හොන්තීති.
කථම්පන භන්තෙ සක්කායදිට්ඨි හොතීති? ඉධ ගහපති අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අකොවිදො අරියධම්මෙ අවිනීතො, සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අකොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං; වෙදනං අත්තතො සමනුපස්සති -පෙ- සඤ්ඤං -පෙ- සඞ්ඛාරෙ -පෙ- විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. එවං ඛො ගහපති සක්කායදිට්ඨි හොතීති.
කථම්පන භන්තෙ සක්කායදිට්ඨි න හොතීති? ඉධ ගහපති සුතවා අරියසාවකො අරියානං දස්සාවී අරියධම්මස්ස කොවිදො අරියධම්මෙ සුවිනීතො සප්පුරිසානං දස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස කොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ සුවිනීතො න රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, න රූපවන්තං වා අත්තානං, න අත්තනි වා රූපං, න රූපස්මිං වා අත්තානං; න වෙදනං -පෙ- න සඤ්ඤං -පෙ- න සඞ්ඛාරෙ -පෙ- න විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, න විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං, න අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, න විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. එවං ඛො ගහපති, සක්කායදිට්ඨි න හොතීති.
කුතො භන්තෙ අය්යො ඉසිදත්තො ආගච්ඡතීති? අවන්තියා ඛ්වාහං ගහපති ආගච්ඡාමීති. අත්ථි භන්තෙ අවන්තියා ඉසිදත්තො නාම කුලපුත්තො අම්හාකං අදිට්ඨසහායො පබ්බජිතො දිට්ඨො සො ආයස්මතාති? එවං ගහපතීති. කහං නු ඛො සො භන්තෙ ආයස්මා එතරහි විහරතීති? එවං වුත්තෙ ආයස්මා ඉසිදත්තො තුණ්හී අහොසි. අය්යො නො භන්තෙ ඉසිදත්තොති? එවං ගහපතීති. අභිරමතු භන්තෙ අය්යො ඉසිදත්තො මච්ඡිකාසණ්ඩෙ. රමණීයං අම්බාටකවනං. අහං අය්යස්ස ඉසිදත්තස්ස උස්සුක්කං කරිස්සාමි චීවර-පිණ්ඩපාත-සෙනාසන-ගිලානප්පච්චය-භෙසජ්ජපරික්ඛාරානන්ති. කල්යාණං වුච්චති ගහපතීති.
අථ ඛො චිත්තො ගහපති ආයස්මතො ඉසිදත්තස්ස භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙසි සම්පවාරෙසි. අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ භුත්තාවිනො ඔනීතපත්තපාණිනො උට්ඨායාසනා පක්කමිංසු.
අථ ඛො ආයස්මා ථෙරො ආයස්මන්තං ඉසිදත්තං එතදවොච: සාධු ඛො තං ආවුසො ඉසිදත්ත එසො පඤ්හො පටිභාසි. නෙසො පඤ්හො මං පටිභාසි. තෙනහාවුසො{1} ඉසිදත්ත යදා අඤ්ඤදාපි එවරූපො පඤ්හො ආගච්ඡෙය්ය, තං යෙවෙත්ථ පටිභාසෙය්යාති. අථ ඛො ආයස්මා ඉසිදත්තො සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරං ආදාය මච්ඡිකාසණ්ඩම්හා පක්කාමි. යං මච්ඡිකාසණ්ඩම්හා පක්කාමි, තථා පක්කන්තොව අහොසි, න පුන පච්චාගඤ්ඡීති.
7. 1. 4.
මහකසුත්තං
408. එකං සමයං සම්බහුලා ථෙරා භික්ඛූ මච්ඡිකාසණ්ඩෙ විහරති අම්බාටකවනෙ. අථ ඛො චිත්තො ගහපති යෙන ථෙරා භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො චිත්තො ගහපති ථෙරෙ භික්ඛූ එතදවොච: අධිවාසෙන්තු මෙ භන්තෙ ථෙරා ස්වාතනාය ගොකුලෙ භත්තන්ති. අධිවාසෙසුං ඛො ථෙරා භික්ඛූ තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො චිත්තො ගහපති ථෙරානං භික්ඛූනං අධිවාසනං විදිත්වා උට්ඨායාසනා ථෙරෙ භික්ඛූ අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.
අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන චිත්තස්ස ගහපතිනො ගොකුලං තෙනුපසඞ්කමිංසු, උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදිංසු. අථ ඛො චිත්තො ගහපති ථෙරෙ භික්ඛූ පණීතෙන සප්පිපායාසෙන සහත්ථා සන්තප්පෙසි සම්පවාරෙසි. අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ භුත්තාවිනො ඔනීතපත්තපාණිනො උට්ඨායාසනා පක්කමිංසු. චිත්තොපි ඛො ගහපති සෙසකං විස්සජ්ජෙථාති වත්වා ථෙරෙ භික්ඛූ පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධි.
තෙන ඛො පන සමයෙන උණ්හං හොති කුඨිතං{1}, තෙ ච ථෙරා භික්ඛූ පවෙලියමානෙන මඤ්ඤෙ කායෙන ගච්ඡන්ති යථා තං සුභොජනං භුත්තාවිනො. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා මහකො තස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ සබ්බනවකො හොති. අථ ඛො ආයස්මා මහකො ආයස්මන්තං ථෙරං එතදවොච: සාධු ඛ්වස්ස භන්තෙ ථෙර{2} යං සීතකො වාතො වායෙය්ය, අබ්භසම්පිලාපො{3} ච අස්ස, දෙවො ච එකමෙකං ඵුසායෙය්යාති{4}. සාධු ඛ්වස්ස ආවුසො මහක යං සීතකො ච වාතො වායෙය්ය, අබ්භසම්පිලාපො ච අස්ස, දෙවො ච එකමෙකං ඵුසායෙය්යාති. අථ ඛො ආයස්මා මහකො තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛාසි{5} යථා{6} සීතකො ච වාතො වායිත්ථ{7} අබ්භසම්පිලාපො ච අස්ස, දෙවො ච එකමෙකං ඵුසි.
අථ ඛො චිත්තස්ස ගහපතිස්ස{8} එතදහොසි: යො ඛො ඉමස්මිං භික්ඛුසඞ්ඝෙ සබ්බනවකො භික්ඛු, තස්ස{9} එවරූපො ඉද්ධානුභාවොති. අථ ඛො ආයස්මා මහකො ආරාමං සම්පාපුණිත්වා ආයස්මන්තං ථෙරං එතදවොච: අලමෙත්තාවතා භන්තෙ ථෙරාති. අලමෙත්තාවතා ආවුසො මහක, කතමෙත්තාවතා ආවුසො මහක, පූජිතමෙත්තාවතා ආවුසො මහකාති. අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ යථාවිහාරං අගමංසු. ආයස්මාපි මහකො සකං විහාරං අගමාසි.
අථ ඛො චිත්තො ගහපති යෙනායස්මා මහකො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං මහකං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො චිත්තො ගහපති ආයස්මන්තං මහකං එතදවොච: සාධු මෙ භන්තෙ අය්යො මහකො උත්තරිමනුස්සධම්මා ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙතූති. තෙන හි ත්වං ගහපති ආලින්දෙ උත්තරාසඞ්ගං පඤ්ඤාපෙත්වා තිණකලාපං ඔකාසෙහීති. එවම්භන්තෙති ඛො චිත්තො ගහපති ආයස්මතො මහකස්ස පටිස්සුත්වා ආලින්දෙ උත්තරාසඞ්ගං පඤ්ඤාපෙත්වා තිණකලාපං ඔකාසෙසි.
අථ ඛො ආයස්මා මහකො විහාරං පවිසිත්වා සූචිඝටිකං දත්වා තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛාසි, යථා තාලච්ඡිග්ගලෙන ච අග්ගලන්තරිකාය ච අච්චි නික්ඛමිත්වා තිණානි ඣාපෙසි, උත්තරාසඞ්ගං න ඣාපෙසි. අථ ඛො චිත්තො ගහපති උත්තරාසඞ්ගං පප්ඵොටෙත්වා සංවිග්ගො ලොමහට්ඨජාතො එකමන්තං අට්ඨාසි. අථ ඛො ආයස්මා මහකො විහාරා නික්ඛමිත්වා චිත්තං ගහපතිං එතදවොච: “අලමෙත්තාවතා, ගහපතී”ති. අලමෙත්තාවතා භන්තෙ මහක, කතමෙත්තාවතා භන්තෙ මහක, පූජිතමෙත්තාවතා භන්තෙ මහක, අභිරමතු භන්තෙ අය්යො මහකො මච්ඡිකාසණ්ඩෙ. රමණීයං අම්බාටකවනං. අහං අය්යස්ස මහකස්ස උස්සුක්කං කරිස්සාමි චීවර-පිණ්ඩපාත-සෙනාසන-ගිලානප්පච්චය-භෙසජ්ජපරික්ඛාරානන්ති. කල්යාණං වුච්චති ගහපතීති. අථ ඛො ආයස්මා මහකො සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරං ආදාය මච්ඡිකාසණ්ඩම්හා පක්කාමි. යං මච්ඡිකාසණ්ඩම්හා පක්කාමි තථා පක්කන්තොව අහොසි. න පුන පච්චාගඤඡීති.
7. 1. 5.
කාමභූසුත්තං
409. එකං සමයං ආයස්මා කාමභූ මච්ඡිකාසණ්ඩෙ විහරති අම්බාටකවනෙ. අථ ඛො චිත්තො ගහපති යෙනායස්මා කාමභූ තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං කාමභුං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො චිත්තං ගහපතිං ආයස්මා කාමභූ එතදවොච: වුත්තමිදං ගහපති:
නෙලඞ්ගො සෙතපච්ඡාදො එකාරො වත්තතී රථො අනීඝං පස්ස ආයන්තං{1} ඡින්නසොතං අබන්ධනන්ති.
ඉමස්ස නු ඛො ගහපති සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස කථං විත්ථාරෙන අත්ථො දට්ඨබ්බොති? කින්නු ඛො එතං භන්තෙ භගවතා භාසිතන්ති? එවං ගහපතීති. තෙන හි භන්තෙ මුහුත්තං ආගමෙහි යාවස්ස අත්ථං පෙක්ඛාමීති. අථ ඛො චිත්තො ගහපති මුහුත්තං තුණ්හී හුත්වා ආයස්මන්තං කාමභුං එතදවොච:
නෙලඞ්ගන්ති ඛො භන්තෙ සීලානමෙතං අධිවචනං. සෙතපච්ඡාදොති ඛො භන්තෙ විමුත්තියා එතං අධිවචනං. එකාරොති ඛො භන්තෙ සතියා එතං අධිවචනං. වත්තතීති ඛො භන්තෙ අභික්කමපටික්කමස්සෙතං අධිවචනං. රථොති ඛො භන්තෙ ඉමස්සෙතං චාතුමහාභූතිකස්ස කායස්ස අධිවචනං මාතාපෙත්තිකසම්භවස්ස ඔදනකුම්මාසූපචයස්ස අනිච්චුච්ඡාදන පරිමද්දන භෙදන විද්ධංසන ධම්මස්ස. රාගො ඛො භන්තෙ නීඝො දොසො නීඝො මොහො නීඝො. තෙ ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. තස්මා ඛීණාසවො භික්ඛු අනීඝොති වුච්චති. ආයන්තන්ති{1} ඛො භන්තෙ අරහතො එතං අධිවචනං. සොතොති ඛො භන්තෙ තණ්හාය එතං අධිවචනං. සා ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. තස්මා ඛීණාසවො භික්ඛු ඡින්නසොතොති වුච්චති. රාගො ඛො භන්තෙ බන්ධනං, දොසො බන්ධනං, මොහො බන්ධනං. තෙ ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. තස්මා ඛීණාසවො භික්ඛු අබන්ධනොති වුච්චති. ඉති ඛො භන්තෙ යන්තං වුත්තං භගවතා:
“නෙලඞ්ගො සෙතපච්ඡාදො එකාරො වත්තතී රථො අනීඝං පස්ස ආයන්තං{1} ඡින්නසොතං අබන්ධන”න්ති.
ඉමස්ස ඛ්වාහං භන්තෙ{2} භගවතා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස එවං විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානාමීති. ලාභා තෙ ගහපති, සුලද්ධන්තෙ ගහපති, යස්ස තෙ ගම්භීරෙ බුද්ධවචනෙ පඤ්ඤාචක්ඛු කමතීති.
7. 1. 6.
දුතියකාමභූසුත්තං
410. එකං සමයං ආයස්මා කාමභූ මච්ඡිකාසණ්ඩෙ විහරති අම්බාටකවනෙ. අථ ඛො චිත්තො ගහපති යෙනායස්මා කාමභූ -පෙ- එකමන්තං නිසින්නො ඛො චිත්තො ගහපති ආයස්මන්තං කාමභුං එතදවොච: කති නු ඛො භන්තෙ සඞ්ඛාරාති. තයො ඛො ගහපති සඞ්ඛාරා කායසඞ්ඛාරො වචීසඞ්ඛාරො චිත්තසඞ්ඛාරොති. සාධු භන්තෙති ඛො චිත්තො ගහපති ආයස්මතො කාමභුස්ස භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා ආයස්මන්තං කාමභුං උත්තරිං පඤ්හං ආපුච්ඡි. කතමො පන භන්තෙ කායසඞ්ඛාරො? කතමො වචීසඞ්ඛාරො? කතමො චිත්තසඞ්ඛාරොති? අස්සාසපස්සාසා ඛො ගහපති කායසඞ්ඛාරො, විතක්කවිචාරා වචීසඞ්ඛාරො, සඤ්ඤා ච වෙදනා ච චිත්තසඞ්ඛාරොති. සාධු භන්තෙති ඛො චිත්තො ගහපති -පෙ- උත්තරිං පඤ්හං ආපුච්ඡි:
කස්මා පන භන්තෙ අස්සාසපස්සාසා කායසඞ්ඛාරො? කස්මා විතක්කවිචාරා වචීසඞ්ඛාරො? කස්මා සඤ්ඤා ච වෙදනා ච චිත්තසඞ්ඛාරොති? අස්සාසපස්සාසා ඛො ගහපති කායිකා. එතෙ ධම්මා කායපටිබද්ධා, තස්මා අස්සාසපස්සාසා කායසඞ්ඛාරො. පුබ්බෙ ඛො ගහපති විතක්කෙත්වා විචාරෙත්වා පච්ඡා වාචං භින්දති, තස්මා විතක්කවිචාරා වචීසඞ්ඛාරො. සඤ්ඤා ච වෙදනා ච චෙතසිකා. එතෙ ධම්මා චිත්තපටිබද්ධා, තස්මා සඤ්ඤා ච වෙදනා ච චිත්තසඞ්ඛාරොති. සාධු භන්තෙති ඛො චිත්තො ගහපති -පෙ- උත්තරිං පඤ්හං ආපුච්ඡි:
කථං පන භන්තෙ සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්ති හොතීති? න ඛො ගහපති සඤ්ඤාවෙදයිත නිරොධං සමාපජ්ජන්තස්ස භික්ඛුනො එවං හොති: “අහං සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපජ්ජිස්සන්ති වා අහං සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපජ්ජාමීති වා අහං සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපන්නො’ති වා{1} ති, අථ ඛ්වස්ස පුබ්බෙව තථා චිත්තං භාවිතං හොති යංතං තථත්තාය උපනෙතීති. සාධු භන්තෙති ඛො චිත්තො ගහපති -පෙ- උත්තරිං පඤ්හං ආපුච්ඡි:
සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපජ්ජන්තස්ස පන භන්තෙ භික්ඛුනො කතමෙ ධම්මා පඨමං නිරුජ්ඣන්ති යදි වා කායසඞ්ඛාරො යදි වා වචීසඞ්ඛාරො යදි වා චිත්තසඞ්ඛාරො? ති. සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපජ්ජන්තස්ස ඛො ගහපති භික්ඛුනො වචීසඞ්ඛාරො පඨමං නිරුජ්ඣති, තතො කායසඞ්ඛාරො, තතො චිත්තසඞ්ඛාරොති. සාධු භන්තෙති ඛො චිත්තො ගහපති -පෙ- උත්තරිං පඤ්හං ආපුච්ඡි:
යොයං භන්තෙ මතො කාලකතො, යොචායං භික්ඛු සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපන්නො, ඉමෙසං කිං නානාකරණන්ති? ය්වායං ගහපති මතො කාලකතො, තස්ස කායසඞ්ඛාරො නිරුද්ධො පටිප්පස්සද්ධො, වචීසඞ්ඛාරො නිරුද්ධො පටිප්පස්සද්ධො චිත්තසඞ්ඛාරො නිරුද්ධො පටිප්පස්සද්ධො, ආයු පරික්ඛීණං උස්මා වූපසන්තා, ඉන්ද්රියානි විපරිභින්නානි{2}. යො ච ඛ්වායං ගහපති භික්ඛු සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපන්නො, තස්සපි කායසඞ්ඛාරො නිරුද්ධො පටිප්පස්සද්ධො, වචීසඞ්ඛාරො නිරුද්ධො පටිප්පස්සද්ධො, චිත්තසඞ්ඛාරො නිරුද්ධො පටිප්පස්සද්ධො, ආයු අපරික්ඛීණං, උස්මා අවුපසන්තා, ඉන්ද්රියානි විප්පසන්නානි. ය්වායං ගහපති, මතො කාලකතො, යොචායං භික්ඛු සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපන්නො, ඉදං නෙසං නානාකරණන්ති. සාධු භන්තෙති ඛො චිත්තො ගහපති -පෙ- උත්තරිං පඤ්හං ආපුච්ඡි:
කථං පන භන්තෙ සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්තියා වුට්ඨානං හොතීති. න ඛො ගහපති සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්තියා වුට්ඨහන්තස්ස භික්ඛුනො එවං හොති: “අහං සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්තියා වුට්ඨහිස්සන්ති වා අහං සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්තියා වුට්ඨහාමීති වා අහං සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්තියා වුට්ඨිතො වා” ති. අථ ඛ්වස්ස පුබ්බෙව තථා චිත්තං භාවිතං හොති යං තං තථත්තාය උපනෙතීති. සාධු භන්තෙති ඛො චිත්තො ගහපති -පෙ- උත්තරිං පඤ්හං ආපුච්ඡි:
සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්තියා වුට්ඨහන්තස්ස පන භන්තෙ භික්ඛුනො කතමෙ ධම්මා පඨමං උප්පජ්ජන්ති, යදි වා කායසඞ්ඛාරො යදි වා වචීසඞ්ඛාරො යදි වා චිත්තසඞ්ඛාරොති? සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්තියා වුට්ඨහන්තස්ස ඛො ගහපති, භික්ඛුනො චිත්තසඞ්ඛාරො පඨමං උප්පජ්ජති, තතො කායසඞ්ඛාරො, තතො වචීසඞ්ඛාරොති. සාධු භන්තෙති ඛො චිත්තො ගහපති -පෙ- උත්තරිං පඤ්හං ආපුච්ඡි:
සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්තියා වුට්ඨිතං පන භන්තෙ භික්ඛුං කති ඵස්සා ඵුසන්තීති? සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්තියා වුට්ඨිතං ඛො ගහපති භික්ඛුං තයො ඵස්සා ඵුසන්ති සුඤ්ඤතො ඵස්සො අනිමිත්තො ඵස්සො අප්පණිහිතො ඵස්සොති. සාධු භන්තෙති ඛො චිත්තො ගහපති -පෙ- උත්තරිං පඤ්හං ආපුච්ඡි:
සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්තියා වුට්ඨිතස්ස පන භන්තෙ භික්ඛුනො කිං නින්නං චිත්තං හොති කිං පොනං කිං පබ්භාරන්ති? සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්තියා වුට්ඨිතස්ස ඛො ගහපති භික්ඛුනො විවෙකනින්නං චිත්තං හොති විවෙකපොණං විවෙකපබ්භාරන්ති. සාධු භන්තෙති ඛො චිත්තො ගහපති ආයස්මතො කාමභුස්ස භාසිතං අභිනන්දිත්වා අනුමොදිත්වා ආයස්මන්තං කාමභුං උත්තරිං පඤ්හං ආපුච්ඡි:
සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්තියා පන භන්තෙ කති ධම්මා බහුකාරාති. අද්ධා ඛො ත්වං ගහපති යං පඨමං පුච්ඡිතබ්බං තං පච්ඡා පුච්ඡසි. අපි ච ත්යාහං ව්යාකරිස්සාමි. සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධසමාපත්තියා ඛො ගහපති ද්වෙ ධම්මා බහූපකාරා සමථො ච විපස්සනා චාති.
7. 1. 7.
ගොදත්තසුත්තං
411. එකං සමයං ආයස්මා ගොදත්තො මච්ඡිකාසණ්ඩෙ විහරති අම්බාටකවනෙ. අථ ඛො චිත්තො ගහපති යෙනායස්මා ගොදත්තො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ගොදත්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො චිත්තං ගහපතිං ආයස්මා ගොදත්තො එතදවොච:
යා චායං ගහපති අප්පමාණා චෙතොවිමුත්ති, යා ච ආකිඤ්චඤ්ඤා චෙතොවිමුත්ති යා ච සුඤ්ඤතා චෙතොවිමුත්ති යා ච අනිමිත්තා චෙතොවිමුත්ති. ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා{1} නානා ව්යඤ්ජනා? උදාහු එකත්ථා{2} ව්යඤ්ජනමෙව නානන්ති?
අත්ථි භන්තෙ පරියායො යං පරියායං ආගම්ම ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා චෙව නානාව්යඤ්ජනා ච. අත්ථි පන භන්තෙ පරියායො යං පරියායං ආගම්ම ඉමෙ ධම්මා එකත්ථා ව්යඤ්ජනමෙව නානන්ති.
කතමො ච භන්තෙ පරියායො යං පරියායං ආගම්ම ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා චෙව නානාව්යඤ්ජනා ච:
ඉධ භන්තෙ භික්ඛු මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථිං,{1} ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්යාපජ්ඣෙන{2} ඵරිත්වා විහරති. කරුණාසහගතෙන චෙතසා -පෙ- මුදිතාසහගතෙන චෙතසා -පෙ- උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථිං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරති. අයං වුච්චති, භන්තෙ, අප්පමාණා චෙතොවිමුත්ති.
කතමා ච භන්තෙ, ආකිඤ්චඤ්ඤාචෙතොවිමුත්ති:
ඉධ භන්තෙ භික්ඛු සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම, නත්ථි කිඤ්චීති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති භන්තෙ ආකිඤ්චඤ්ඤාචෙතොවිමුත්ති.
කතමා ච භන්තෙ සුඤ්ඤතාචෙතොවිමුත්ති:
ඉධ භන්තෙ භික්ඛු අරඤ්ඤගතො වා රුක්ඛමූලගතො වා සුඤ්ඤාගාරගතො වා ඉති පටිසංචික්ඛති සුඤ්ඤමිදං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා, අයං වුච්චති භන්තෙ සුඤ්ඤතාචෙතොවිමුත්ති.
කතමා ච භන්තෙ අනිමිත්තා චෙතොවිමුත්ති:
ඉධ භන්තෙ භික්ඛු සබ්බනිමිත්තානං අමනසිකාරා අනිමිත්තං චෙතො සමාධිං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති භන්තෙ අනිමිත්තාචෙතොවිමුත්ති. අයං ඛො භන්තෙ පරියායො යං පරියායං ආගම්ම ඉමෙ ධම්මා නානත්ථා චෙව නානාව්යඤ්ජනා ච.
කතමො ච භන්තෙ පරියායො යං පරියායං ආගම්ම ඉමෙ ධම්මා එකත්ථා ව්යඤ්ජනමෙව නානං:
රාගො ඛො භන්තෙ පමාණකරණො දොසො පමාණකරණො මොහො පමාණකරණො. තෙ ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. යාවතා ඛො භන්තෙ අප්පමාණා චෙතොවිමුත්තියො අකුප්පා තාසං චෙතොවිමුත්ති අග්ගමක්ඛායති. සා ඛො පනාකුප්පා චෙතොවිමුත්ති සුඤ්ඤා රාගෙන සුඤ්ඤා දොසෙන සුඤ්ඤා මොහෙන. රාගො ඛො භන්තෙ කිඤ්චනං දොසො කිඤ්චනං මොහො කිඤ්චනං. තෙ ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. යාවතා ඛො භන්තෙ ආකිඤ්චඤ්ඤා චෙතොවිමුත්තියො අකුප්පා තාසං චෙතොවිමුත්ති අග්ගමක්ඛායති; සා ඛො පනාකුප්පා චෙතොවිමුත්ති සුඤ්ඤා රාගෙන සුඤ්ඤා දොසෙන සුඤ්ඤා මොහෙන.
රාගො ඛො භන්තෙ නිමිත්තකරණො දොසො නිමිත්තකරණො මොහො නිමිත්තකරණො. තෙ ඛීණාසවස්ස භික්ඛුනො පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. යාවතා ඛො භන්තෙ අනිමිත්තා චෙතොවිමුත්තියො අකුප්පා තාසං චෙතොවිමුත්ති අග්ගමක්ඛායති; සා ඛො පනාකුප්පා චෙතොවිමුත්ති සුඤ්ඤා රාගෙන සුඤ්ඤා දොසෙන සුඤ්ඤා මොහෙන. අයං ඛො භන්තෙ පරියායො යං පරියායං ආගම්ම ඉමෙ ධම්මා එකත්ථා ව්යඤ්ජනමෙව නානන්ති. ලාභා තෙ ගහපති සුලද්ධන්තෙ ගහපති යස්ස තෙ ගම්භීරෙ බුද්ධවචනෙ පඤ්ඤාචක්ඛු කමතීති.
7. 1. 8.