ඉධ භන්තෙ කාපිලවත්ථවානං සක්යානං නවං සන්ථාගාරං අචිරකාරිතං හොති, අනජ්ඣාවුත්ථං සමණෙන වා බ්රාහ්මණෙන වා කෙනචි වා මනුස්සභූතෙ, තං භන්තෙ භගවා පඨමං පරිභුඤ්ජතු. භගවතා පඨමං පරිභුත්තං පච්ඡා කාපිලවත්ථවා සක්යා පරිභුඤ්ජිස්සන්ති; තදස්ස කාපිලවත්ථවානං සක්යානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන.
අථ ඛො කාපිලවත්ථවා සක්යා භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා යෙන නවං සන්ථාගාරං තෙනුපසඞ්කමිංසු, උපසඞ්කමිත්වා සබ්බසන්ථරිං සන්ථාගාරං සන්ථරාපෙත්වා{1} ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා උදකමණිකං පතිට්ඨාපෙත්වා තෙලප්පදීපං ආරොපෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොචුං: සබ්බසන්ථරිසන්ථතං භන්තෙ සන්ථාගාරං, ආසනානි පඤ්ඤත්තානි උදකමණිකො පතිට්ඨාපිතො, තෙලප්පදීපො ආරොපිතො යස්ස දානි භගවා කාලං මඤ්ඤතීති.{2}
අථ ඛො භගවා නිවාසෙත්වා පත්තචීවරං ආදාය සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන යෙන නවං සන්ථාගාරං තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා සන්ථාගාරං පවිසිත්වා මජ්ඣිමථම්භං නිස්සාය පුරත්ථාභිමුඛො නිසීදි. භික්ඛුසඞ්ඝොපි ඛො පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා සන්ථාගාරං පවිසිත්වා පච්ඡිමං භිත්තිං නිස්සාය පුරත්ථාභිමුඛො නිසීදි භගවන්තඤ්ඤෙව පුරක්ඛත්වා. කාපිලවත්ථවාපි ඛො සක්යා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා සන්ථාගාරං පවිසිත්වා පුරත්ථිමං භිත්තිං නිස්සාය පච්ඡිමාභිමුඛා{3} නිසීදිංසු භගවන්තඤ්ඤෙව පුරක්ඛත්වා.
අථ ඛො භගවා කාපිලවත්ථවෙ සක්යෙ බහුදෙව රත්තිං ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා උය්යොජෙසි: ‘අභික්කන්තා ඛො ගොතමා{4} රත්ති යස්සදානි කාලං මඤ්ඤථා’ති. ‘එවම්භන්තෙ’ති ඛො කාපිලවත්ථවා සක්යා භගවතො පටිස්සුත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කමිංසු.
අථ ඛො භගවා අචිරපක්කන්තෙසු කාපිලවත්ථෙවෙසු සක්යෙසු ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං ආමන්තෙසි: විගතථිනමිද්ධො ඛො මොග්ගල්ලාන, භික්ඛුසඞ්ඝො. පටිභාතු තං මොග්ගල්ලාන, භික්ඛූනං ධම්මී කථා. පිට්ඨි මෙ ආගිලායති{5} තමහං ආයමිස්සාමීති. එවම්භන්තෙති ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො භගවතො පච්චස්සොසි. අථ ඛො භගවා චතුග්ගුණං සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙත්වා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සීහසෙය්යං කප්පෙසි පාදෙ පාදං අච්චාධාය, සතො සම්පජානො උට්ඨානසඤ්ඤං මනසි කරිත්වා.
තත්ර ඛො ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො භික්ඛූ ආමන්තෙසි ‘ආවුසො භික්ඛවො’ති. ආවුසො ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො එතදවොච:
අවස්සුතපරියායඤ්ච වො ආවුසො දෙසිස්සාමි, අනවස්සුතපරියායඤ්ච. තං සුණාථ. කථඤ්චාවුසො අවස්සුතො හොති: ඉධාවුසො භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා පියරූපෙ රූපෙ අධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ රූපෙ බ්යාපජ්ජති, අනුපට්ඨිතකායසති ච විහරති පරිත්තචෙතසො, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති.
සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා -පෙ- ජිව්හාය රසං සායිත්වා -පෙ- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා -පෙ- මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය පියරූපෙ ධම්මෙ අධිමුච්චති, අප්පිය රූපෙ ධම්මෙ බ්යාපජ්ජති, අනුපට්ඨිතකායසති ච විහරති පරිත්තචෙතසො, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති; අයං වුච්චතාවුසො භික්ඛු අවස්සුතො චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යෙසු රූපෙසු අවස්සුතො සොතවිඤ්ඤෙය්යෙසු සද්දෙසු, අවස්සුතො ඝානවිඤ්ඤෙය්යෙසු ගන්ධෙසු, අවස්සුතො ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යෙසු රසෙසු, අවස්සුතො කායවිඤ්ඤෙය්යෙසු ඵොට්ඨබ්බෙසු, අවස්සුතො මනොවිඤ්ඤෙය්යෙසු ධම්මෙසු.
එවං විහාරිං චාවුසො භික්ඛුං චක්ඛුතො චෙපි නං මාරො උපසඞ්කමති, ලභතෙව මාරො ඔතාරං ලභති මාරො ආරම්මණං; සොතතො චෙපි නං -පෙ- ඝානතො චෙපි නං -පෙ- ජිව්හාතො චෙපි නං -පෙ- කායතො චෙපි නං -පෙ- මනතො චෙපි නං මාරො උපසඞ්කමති, ලභතෙව මාරො ඔතාරං ලභති මාරො ආරම්මණං.
සෙය්යථාපි ආවුසො නළාගාරං වා තිණාගාරං වා සුක්ඛං කොලාපං තෙරොවස්සිකං පුරත්ථිමාය චෙපි නං දිසාය පුරිසො ආදිත්තාය තිණුක්කාය උපසඞ්කමෙය්ය; ලභෙථෙව අග්ගි ඔතාරං, ලභෙථ අග්ගි ආරම්මණං. පච්ඡිමාය චෙපි නං දිසාය පුරිසො ආදිත්තාය තිණුක්කාය උපසඞ්කමෙය්ය -පෙ- උත්තරාය චෙපි නං දිසාය -පෙ- දක්ඛිණාය චෙපි නං දිසාය -පෙ- හෙට්ඨතො චෙපි නං -පෙ- උපරිතො චෙපි නං -පෙ- යතො කුතො චෙපි නං පුරිසො, ආදිත්තාය තිණුක්කාය උපසඞ්කමෙය්ය; ලභෙථෙව අග්ගි ඔතාරං, ලභෙථ අග්ගි ආරම්මණං.
එවමෙව ඛො ආවුසො එවං විහාරිං භික්ඛුං චක්ඛුතො චෙපි නං මාරො උපසඞ්කමති; ලභතෙව මාරො ඔතාරං, ලභති මාරො ආරම්මණං. සොතතො චෙපි නං -පෙ- ඝානතො චෙපි නං -පෙ- ජිව්හාතො චෙපි නං -පෙ- කායතො චෙපි නං -පෙ- මනතො චෙපි නං මාරො උපසඞ්කමති ලභතෙව මාරො ඔතාරං, ලභති මාරො ආරම්මණං. එවං විහාරිං චාවුසො භික්ඛුං රූපා අධිභංසු, න භික්ඛු රූපෙ අධිභොසි; සද්දා භික්ඛුං අධිභංසු, න භික්ඛු සද්දෙ අධිභොසි; ගන්ධා භික්ඛුං අධිභංසු, න භික්ඛුං ගන්ධෙ අධිභොසි; රසා භික්ඛුං අධිභංසු, න භික්ඛු රසෙ අධිභොසි; ඵොට්ඨබ්බා භික්ඛුං අධිභංසු, න භික්ඛු ඵොට්ඨබ්බෙ අධිභොසි; ධම්මා භික්ඛුං අධිභංසු, න භික්ඛු ධම්මෙ අධිභොසි;
අයං වුච්චතාවුසො භික්ඛු රූපාධිභූතො{1} සද්දාධිභූතො ගන්ධාධිභූතො රසාධිභූතො ඵොට්ඨබ්බාධිභූතො ධම්මාධිභූතො, අධිභූතො අනධිභූ අධිභංසු නං පාපකා අකුසලා ධම්මා සඞ්කිලෙසිකා පොනොභවිකා{2} සදරා දුක්ඛවිපාකා ආයතිං{3} ජාති ජරාමරණියා. එවං ඛො ආවුසො අවස්සුතො හොති.
කථඤ්චාවුසො අනවස්සුතො හොති: ඉධාවුසො භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා පියරූපෙ රූපෙ නාධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ රූපෙ න ව්යාපජ්ජති, උපට්ඨිතකායසති ච විහරති අප්පමාණචෙතසො, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං පජානාති යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති;
සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා -පෙ- ජිව්හාය රසං සායිත්වා -පෙ- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා -පෙ- මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය පියරූපෙ ධම්මෙ නාධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ ධම්මෙ න ව්යාපජ්ජති, උපට්ඨිතකායසති ච විහරති අප්පමාණ චෙතසො, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං පජානාති යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති. අයං වුච්චතාවුසො භික්ඛු අනවස්සුතො චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යෙසු රූපෙසු -පෙ- අනවස්සුතො ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යෙසු රසෙසු -පෙ- අනවස්සුතො මනොවිඤ්ඤෙය්යෙසු ධම්මෙසු.
එවං විහාරිං චාවුසො භික්ඛුං චක්ඛුතො චෙපි නං මාරො උපසඞ්කමති, නෙව ලභති මාරො ඔතාරං, න ලභති මාරො ආරම්මණං; සොතතො චෙපි නං -පෙ- ඝානතො චෙපි නං -පෙ- ජිව්හාතො චෙපි නං -පෙ- කායතො චෙපි නං -පෙ- මනතො චෙපි නං මාරො උපසඞ්කමති, නෙව ලභති මාරො ඔතාරං, න ලභති මාරො ආරම්මණං.
සෙය්යථාපි ආවුසො, කූටාගාරකා වා කූටාගාරසාලා වා{1} බහලමත්තිකා අද්දාවලිම්පනා.{2} පුරත්ථිමාය චෙපි නං දිසාය පුරිසො ආදිත්තාය තිණුක්කාය උපසඞ්කමෙය්ය, නෙව ලභෙථ අග්ගි ඔතාරං න ලභෙථ අග්ගි ආරම්මණං; පච්ඡිමාය චෙපි නං දිසාය -පෙ- උත්තරාය චෙපි නං දිසාය -පෙ- දක්ඛිණාය චෙපි නං දිසාය -පෙ- හෙට්ඨතො චෙපි නං -පෙ- උපරිතො චෙපි නං -පෙ- යතො කුතො චෙපි නං පුරිසො ආදිත්තාය තිණුක්කාය උපසඞ්කමෙය්ය, නෙව ලභෙථ අග්ගි ඔතාරං, න ලභෙථ අග්ගි ආරම්මණං.
එවමෙව ඛො ආවුසො, එවං විහාරිං භික්ඛුං චක්ඛුතො චෙපි නං මාරො උපසඞ්කමති, නෙව ලභති මාරො ඔතාරං, න ලභති මාරො ආරම්මණං -පෙ- මනතො චෙපි නං මාරො උපසඞ්කමති නෙව ලභති මාරො ඔතාරං න ලභති මාරො ආරම්මණං. එවං විහාරී චාවුසො භික්ඛු රූපෙ අධිභොසි, න රූපා භික්ඛුං අධිභංසු; සද්දෙ භික්ඛු අධිභොසි, න සද්දා භික්ඛුං අධිභංසු; ගන්ධෙ භික්ඛු අධිභොසි, න ගන්ධා භික්ඛුං අධිභංසු; රසෙ භික්ඛු අධිභොසි, න රසා භික්ඛුං අධිභංසු; ඵොට්ඨබ්බෙ භික්ඛු අධිභොසි, න ඵොට්ඨබ්බා භික්ඛුං අධිභංසු; ධම්මෙ භික්ඛු අධිභොසි, න ධම්මා භික්ඛුං අධිභංසු;
අයං වුච්චතාවුසො භික්ඛු රූපාධිභූ සද්දාධිභූ ගන්ධාධිභූ රසාධිභූ ඵොට්ඨබ්බාධිභූ ධම්මාධිභූ; අධිභූ, අනධිභූතො අධිභොසි තෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ සංකිලෙසිකෙ පොනොභවිකෙ සදරෙ දුක්ඛවිපාකෙ ආයතිං ජාතිජරාමරණිකෙ. එවං ඛො ආවුසො අනවස්සුතො හොතීති.
අථ ඛො භගවා වුට්ඨහිත්වා ආයස්මන්තං මහාමොග්ගල්ලානං ආමන්තෙසි: සාධු සාධු මොග්ගල්ලාන, සාධු{3} ඛො ත්වං මොග්ගල්ලාන භික්ඛූනං අවස්සුතපරියායඤ්ච අනවස්සුතපරියායඤ්ච අභාසීති. ඉදමවොච ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො. සමනුඤ්ඤො සත්ථා අහොසි. අත්තමනා තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස භාසිතං අභිනන්දිංසූති.{4}
1. 19. 7.
දුක්ඛධම්මසුත්තං
244. යතො ඛො භික්ඛවෙ භික්ඛු සබ්බෙසං යෙව දුක්ඛධම්මානං සමුදයඤ්ච{5} අත්ථගමඤ්ච යථාභූතං පජානාති. තථා ඛො පනස්ස කාමා දිට්ඨා හොන්ති, යථාස්ස කාමෙ පස්සතො යො කාමෙසු කාමච්ඡන්දො කාමස්නෙහො කාමමුච්ඡා කාමපරිළාහො සො නානුසෙති. තථා ඛො පනස්ස චාරො ච විහාරො ච අනුබුද්ධො හොති, යථා චරන්තං විහරන්තං අභිජ්ඣා දොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා නානුස්සවන්ති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ භික්ඛු සබ්බෙසංයෙව දුක්ඛධම්මානං සමුදයඤ්ච අත්ථගමඤ්ච යථාභූතං පජානාති ඉති රූපං, ඉතිරූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථගමො ඉති වෙදනා, ඉති වෙදනාය සමුදයො, ඉති වෙදනාය අත්ථගමො; ඉති සඤ්ඤා -පෙ- ඉති සඤ්ඤාය අත්ථගමො ඉති සඞ්ඛාරා, ඉති සඞ්ඛාරානං සමුදයො, ඉති සඞ්ඛාරානං අත්ථගමො; ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථගමොති. එවං ඛො භික්ඛවෙ භික්ඛු සබ්බෙසංයෙව දුක්ඛධම්මානං සමුදයඤ්ච අත්ථගමඤ්ච යථාභූතං පජානාති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ භික්ඛුනො කාමා දිට්ඨා හොන්ති යථාස්ස කාමෙ පස්සතො යො කාමෙසු කාමච්ඡන්දො කාමස්නෙහො කාමමුච්ඡා කාමපරිළාහො සො නානුසෙති. සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ අඞ්ගාරකාසු සාධිකපොරිසා පුණ්ණා අඞ්ගාරානං වීතච්චිකානං වීතධූමානං. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්ය ජීවිතුකාමො අමරිතුකාමො සුඛකාමො දුක්ඛපටික්කූලො. තමෙනං ද්වෙ බලවන්තො පුරිසා නානාබාහාසු ගහෙත්වා තං අඞ්ගාරකාසුං උපකඩ්ඪෙය්යුං. සො ඉති චිති චෙව{1} කායං සන්නාමෙය්ය. තං කිස්ස හෙතු ඤාතං හි{2} භික්ඛවෙ තස්ස පුරිසස්ස හොති: ‘ඉමඤ්චාහං අඞ්ගාරකාසුං පපතිස්සාමි,{3} තතොනිදානං මරණං වා නිගච්ඡාමි{4} මරණමත්තං වා දුක්ඛ’න්ති. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ භික්ඛුනො අඞ්ගාරකාසූපමා කාමා දිට්ඨා හොන්ති, යථාස්ස කාමෙ පස්සතො, යො කාමෙසු කාමච්ඡන්දො කාමස්නෙහො කාමමුච්ඡා කාමපරිළාහො සො නානුසෙති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ භික්ඛුනො චාරො ච විහාරො ච අනුබුද්ධො හොති, යථා චරන්තං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා නානුස්සවන්ති, සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ පුරිසො බහුකණ්ටකං දායං පවිසෙය්ය; තස්සස්ස පුරතොපි{5} කණ්ටකො, පච්ඡතො පි කණ්ටකො, උත්තරතොපි කණ්ටකො, දක්ඛිණතොපි කණ්ටකො, හෙට්ඨතොපි කණ්ටකො, උපරිතොපි කණ්ටකො. සො සතො ව{6} අභික්කමෙය්ය සතො පටික්කමෙය්ය; මා මං කණ්ටකොති. එවං ඛො භික්ඛවෙ යං ලොකෙ පියරූපං සාතරූපං අයං වුච්චති අරියස්ස විනයෙ කණ්ටකො; තං කණ්ටකොති ඉති විදිත්වා සංවරො ච අසංවරො ච වෙදිතබ්බො.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ අසංවරො හොති ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා පියරූපෙ රූපෙ අධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ රූපෙ ව්යාපජ්ජති, අනුපට්ඨිතකායසති ච විහරති පරිත්තචෙතසො, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති; සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා -පෙ- ජිව්හාය රසං සායිත්වා -පෙ- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා -පෙ-
මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය පියරූපෙ ධම්මෙ අධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ ධම්මෙ ව්යාපජ්ජති, අනුපට්ඨිතකායසති ච විහරති පරිත්තචෙතසො, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති. එවං ඛො භික්ඛවෙ අසංවරො හොති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ සංවරො හොති: ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා පියරූපෙ රූපෙ නාධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ රූපෙ න ව්යාපජ්ජති, උපට්ඨිතකායසති ච විහරති අප්පමාණචෙතසො, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති; සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා -පෙ- ජිව්හාය රසං සායිත්වා -පෙ- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා -පෙ- මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය පියරූපෙ ධම්මෙ නාධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ ධම්මෙ න ව්යාපජ්ජති, උපට්ඨිතකායස්සති ච විහරති අප්පමාණ චෙතසො, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති; එවං ඛො භික්ඛවෙ සංවරො හොති.
තස්ස චෙ භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො එවං චරතො එවං විහරතො කදාචි කරහචි සතිසම්මොසා උප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා සරසඞ්කප්පා සඤ්ඤොජනියා, දන්ධො භික්ඛවෙ, සතුප්පාදො. අථ ඛො නං{1} ඛිප්පමෙව පජහති විනොදෙති, බ්යන්තීකරොති, අනභාවං ගමෙති.
සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ, පුරිසො දිවසසන්තත්තෙ අයොකටාහෙ ද්වෙ වා තීණි වා උදකඵුසිතානි නිපාතෙය්ය. දන්ධො භික්ඛවෙ උදකඵුසිතානං නිපාතො, අථ ඛො නං ඛිප්පමෙව පරික්ඛයං පරියාදානං ගච්ඡෙය්ය. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ, තස්ස චෙ භික්ඛුනො එවං චරතො එවං විහරතො කදාචි කරහචි සතිසම්මොසා උප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා සරසඞ්කප්පා සඤ්ඤොජනියා; දන්ධො භික්ඛවෙ, සතුප්පාදො. අථ ඛො නං ඛිප්පමෙව පජහති විනොදෙති බ්යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති. එවං ඛො භික්ඛවෙ භික්ඛුනො චාරො ච විහාරො ච අනුබුද්ධො හොති යථා චරන්තං විහරන්තං අභිජ්ඣා දොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා නානුස්සවන්ති.
තඤ්චෙ භික්ඛවෙ භික්ඛුං එවං චරන්තං එවං විහරන්තං රාජානො වා රාජමහාමත්තා වා මිත්තා වා අමච්චා වා ඤාතී වා සාලොහිතා වා භොගෙහි අභිහට්ඨුං පවාරෙය්යුං: එහම්භො පුරිස, කින්තෙ ඉමෙ කාසාවා අනුදහන්ති?{2} කිං මුණ්ඩො කපාලමනුචරසි? එහි හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජස්සු, පුඤ්ඤානි ච කරොහීති. සො වත භික්ඛවෙ භික්ඛු එවං චරන්තො එවං විහරන්තො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති.
සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ ගඞ්ගානදී පාචීනනින්නා පාචීනපොණා පාචීනපබ්භාරා. අථ මහාජනකායො ආගච්ඡෙය්ය කුද්දාලපිටකං ආදාය: මයං ඉමං ගඞ්ගානදිං පච්ඡානින්නං කරිස්සාම පච්ඡාපොණං පච්ඡාපබ්භාරන්ති. තං කිම්මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, අපි නු සො මහාජනකායො ගඞ්ගානදිං පච්ඡානින්නං කරෙය්ය පච්ඡාපොණං පච්ඡාපබ්භාරන්ති? නො හෙතං භන්තෙ. තං කිස්ස හෙතු: ගඞ්ගානදී භන්තෙ පාචීන නින්නා පාචීන පොණා පාචීන පබ්භාරා, සා න සුකරා පච්ඡානින්නං කාතුං පච්ඡාපොණං පච්ඡාපබ්භාරං. යාවදෙව ච පන සො මහාජනකායො කිලමථස්ස විඝාතස්ස භාගී අස්සාති.
එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ තඤ්චෙ{1} භික්ඛුං එවං චරන්තං එවං විහරන්තං රාජානො වා රාජමහාමත්තා වා මිත්තා වා අමච්චා වා ඤාතී වා සාලොහිතා වා භොගෙහි අභිහට්ඨුං පවාරෙය්යුං: “එහම්භො පුරිස, කින්තෙ ඉමෙ කාසාවා අනුදහන්ති? කිං මුණ්ඩො කපාලමනුචරසි? එහි හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජස්සු, පුඤ්ඤානි ච කරොහී”ති. සො පන භික්ඛවෙ භික්ඛු එවං චරන්තො එවං විහරන්තො සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජති, තං කිස්ස හෙතු: යං හි තං භික්ඛවෙ චිත්තං දීඝරත්තං විවෙකනින්නං විවෙකපොණං විවෙකපබ්භාරං. තථ{2} හීනායාවත්තිස්සතීති නෙතං ඨානං විජ්ජතීති.
1. 19. 8.
කිංසුකොපමසුත්තං
245. අථ{3} ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙනඤ්ඤතරො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා තං භික්ඛුං එතදවොච: “කිත්තාවතා නු ඛො ආවුසො භික්ඛුනො දස්සනං සුවිසුද්ධං හොතී”ති? යතො ඛො ආවුසො භික්ඛු ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථගමඤ්ච යථාභූතං පජානාති, එත්තාවතා ඛො ආවුසො භික්ඛුනො දස්සනං සුවිසුද්ධං හොතීති.
අථ ඛො සො භික්ඛු අසන්තුට්ඨො තස්ස භික්ඛුස්ස පඤ්හව්යාකරණෙන{4} යෙනඤ්ඤතරො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා තං භික්ඛුං එතදවොච: “කිත්තාවතා නු ඛො ආවුසො භික්ඛුනො දස්සනං සුවිසුද්ධං හොතී”ති? යතො ඛො ආවුසො භික්ඛු පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං සමුදයඤ්ච අත්ථගමඤ්ච යථාභූතං පජානාති, එත්තාවතා ඛො ආවුසො භික්ඛුනො දස්සනං සුවිසුද්ධං හොතීති.
අථ ඛො සො භික්ඛු අසන්තුට්ඨො තස්ස භික්ඛුස්ස පඤ්හව්යාකරණෙන යෙනඤ්ඤතරො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා තං භික්ඛුං එතදවොච: “කිත්තාවතා නු ඛො ආවුසො භික්ඛුනො දස්සනං සුවිසුද්ධං හොතී”ති? යතො ඛො ආවුසො භික්ඛු චතුන්නං මහාභූතානං සමුදයඤ්ච අත්ථගමඤ්ච යථාභූතං පජානාති. එත්තාවතා ඛො ආවුසො භික්ඛුනො දස්සනං සුවිසුද්ධං හොතීති.
අථ ඛො සො භික්ඛු අසන්තුට්ඨො තස්ස භික්ඛුස්ස පඤ්හව්යාකරණෙන යෙනඤ්ඤතරො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා තං භික්ඛුං එතදවොච: “කිත්තාවතා නු ඛො ආවුසො භික්ඛුනො දස්සනං සුවිසුද්ධං හොතී”ති? යතො ඛො ආවුසො භික්ඛු “යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බන්තං නිරොධධම්මන්ති” යථාභූතං පජානාති, එත්තාවතා ඛො ආවුසො භික්ඛුනො දස්සනං සුවිසුද්ධං හොතීති.
අථ ඛො සො භික්ඛු අසන්තුට්ඨො තස්ස භික්ඛුනො පඤ්හව්යාකරණෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච: ඉධාහං භන්තෙ යෙනඤ්ඤතරො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා තං භික්ඛුං එතදවොච: “කිත්තාවතා නු ඛො ආවුසො භික්ඛුනො දස්සනං සුවිසුද්ධං හොතී”ති? එවං වුත්තෙ භන්තෙ සො භික්ඛු මං එතදවොච: යතො ඛො ආවුසො භික්ඛු ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයඤ්ච අත්ථගමඤ්ච යථාභූතං පජානාති, එත්තාවතා ඛො ආවුසො භික්ඛුනො දස්සනං සුවිසුද්ධං හොතීති.
අථ ඛ්වාහං භන්තෙ, අසන්තුට්ඨො තස්ස භික්ඛුස්ස පඤ්හව්යාකරණෙන යෙනඤ්ඤතරො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා තං භික්ඛුං එතදවොච: “කිත්තාවතා නු ඛො ආවුසො භික්ඛුනො දස්සනං සුවිසුද්ධං හොතී”ති? එවං වුත්තෙ භන්තෙ සො භික්ඛු මං එතදවොච: යතො ච ඛො ආවුසො භික්ඛු පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං සමුදයඤ්ච අත්ථගමඤ්ච යථාභූතං පජානාති -පෙ- චතුන්නං මහාභූතානං සමුදයඤ්ච අත්ථගමඤ්ච යථාභූතං පජානාති -පෙ- යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බන්තං නිරොධධම්මන්ති යථාභූතං පජානාති, එත්තාවතා ඛො ආවුසො භික්ඛුනො දස්සනං සුවිසුද්ධං හොතීති.
අථ ඛ්වාහං භන්තෙ, අසන්තුට්ඨො තස්ස භික්ඛුනො පඤ්හව්යාකරණෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ භික්ඛුනො දස්සනං සුවිසුද්ධං හොතීති?
සෙය්යථාපි භික්ඛු පුරිසස්ස කිංසුකො අදිට්ඨපුබ්බො අස්ස. සො යෙනඤ්ඤතරො පුරිසො කිංසුකස්ස දස්සාවී තෙනුපසඞ්කමෙය්ය. උපසඞ්කමිත්වා තං පුරිසං එවං වදෙය්ය: “කීදිසො භො පුරිස, කිංසුකො”ති. සො එවං වදෙය්ය “කාළකො ඛො අම්භො පුරිස, කිංසුකො, සෙය්යථාපි ඣාමඛාණූති? තෙන ඛො පන භික්ඛු, සමයෙන තාදිසො වස්ස කිංසුකො යථා තස්ස පුරිසස්ස දස්සනං.
අථ ඛො සො භික්ඛු පුරිසො අසන්තුට්ඨො තස්ස පුරිසස්ස පඤ්හව්යාකරණෙන යෙනඤ්ඤතරො පුරිසො කිංසුකස්ස දස්සාවී තෙනුපසඞ්කමෙය්ය, උපසඞ්කමිත්වා තං පුරිසං එවං වදෙය්ය: “කීදිසො භො පුරිස, කිංසුකො”ති? සො එවං වදෙය්ය: “ලොහිතකො අම්භො පුරිස, කිංසුකො සෙය්යථාපි මංසපෙසී”ති. තෙන ඛො පන භික්ඛු සමයෙන තාදිසො වස්ස කිංසුකො යථා තස්ස පුරිසස්ස දස්සනං.
අථ ඛො සො භික්ඛු පුරිසො අසන්තුට්ඨො තස්ස පුරිසස්ස පඤ්හව්යාකරණෙන යෙනඤ්ඤතරො පුරිසො කිංසුකස්ස දස්සාවී තෙනුපසඞ්කමෙය්ය, උපසඞ්කමිත්වා තං පුරිසං එවං වදෙය්ය: කීදිසො භො පුරිස, කිංසුකොති? සො එවං වදෙය්ය: ඔචීරකජාතො{1} ඛො අම්භො පුරිස, කිංසුකො ආදින්නසිපාටිකො, සෙය්යථාපි සිරීසොති. තෙන ඛො පන භික්ඛු සමයෙන තාදිසොවස්ස කිංසුකො යථා තස්ස පුරිසස්ස දස්සනං.
අථ ඛො සො භික්ඛු පුරිසො අසන්තුට්ඨො තස්ස පුරිසස්ස පඤ්හව්යාකරණෙන යෙනඤ්ඤතරො පුරිසො කිංසුකස්ස දස්සාවී තෙනුපසඞ්කමෙය්ය, උපසඞ්කමිත්වා තං පුරිසං එවං වදෙය්ය: කීදිසො භො පුරිස, කිංසුකොති? සො එවං වදෙය්ය බහලපත්තපලාසො ඛො අම්භො පුරිස, කිංසුකො සන්දච්ඡායො සෙය්යථාපි නිග්රොධොති. තෙන ඛො පන භික්ඛු සමයෙන තාදිසොවස්ස කිංසුකො යථා තස්ස පුරිසස්ස දස්සනං. එවමෙව ඛො භික්ඛු යථා යථා අධිමුත්තානං තෙසං සප්පුරිසානං දස්සනං සුවිසුද්ධං{2}, තථා තථා තෙහි තෙහි සප්පුරිසෙහි{3} බ්යාකතං.
සෙය්යථාපි භික්ඛු රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං දළ්හුද්දාපං{4} දළ්හ පාකාරතොරණං ඡද්වාරං. තත්රස්ස දොවාරිකො පණ්ඩිතො ව්යත්තො මෙධාවී අඤ්ඤාතානං නිවාරෙතා ඤාතානං පවෙසෙතා. පුරත්ථිමාය දිසාය ආගන්ත්වා සීඝං දූතයුගං තං දොවාරිකං එවං වදෙය්ය: “කහත්ථම්භො පුරිස, ඉමස්ස නගරස්ස නගරසාමී”ති?{5} සො එවං වදෙය්ය: එසො භන්තෙ මජ්ඣෙ සිංඝාටකෙ නිසින්නොති.
අථ ඛො තං සීඝං දූතයුගං නගරසාමිස්ස{5} යථාභූතං වචනං නිය්යාතෙත්වා යථාගතමග්ගං පටිපජ්ජෙය්ය. පච්ඡිමාය දිසාය ආගන්ත්වා සීඝං දූතයුගං -පෙ- උත්තරාය දිසාය ආගන්ත්වා සීඝං දූතයුගං -පෙ- දක්ඛිණාය දිසාය ආගන්ත්වා සීඝං දූතයුගං තං දොවාරිකං එවං වදෙය්ය: “කහත්ථම්භො පුරිස ඉමස්ස නගරස්ස නගරසාමීති? සො එවං වදෙය්ය: “එසො භන්තෙ මජ්ඣෙ සිංඝාටකෙ නිසින්නො”ති. අථ ඛො තං සීඝං දූතයුගං නගරසාමිස්ස{5} යථාභූතං වචනං නීය්යාතෙත්වා යථාගතමග්ගං පටිපජ්ජෙය්ය.
උපමා ඛො ම්යායං භික්ඛු කතා අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනාය. අයඤ්චෙත්ථ අත්ථො: නගරන්ති ඛො භික්ඛු ඉමස්සෙතං චාතුමහාභූතිකස්ස කායස්ස අධිවචනං. මාතාපෙත්තිකසම්භවස්ස ඔදනකුම්මාසූපචයස්ස අනිච්චුච්ඡාදන පරිමද්දන භෙදන විද්ධංසන ධම්මස්ස. ඡද්වාරන්ති ඛො භික්ඛු, ඡන්නෙතං අජ්ඣත්තිකානං ආයතනානං අධිවචනං. දොවාරිකොති ඛො භික්ඛු සතියා එතං අධිවචනං. සීඝං දූතයුගන්ති ඛො භික්ඛු සමථවිපස්සනානෙතං අධිවචනං. නගරසාමීති ඛො භික්ඛු විඤ්ඤාණස්සෙතං අධිවචනං. මජ්ඣෙ සිඞ්ඝාටකොති ඛො භික්ඛු චතුන්නෙතං මහාභූතානං අධිවචනං: පඨවීධාතුයා ආපොධාතුයා තෙජොධාතුයා වායොධාතුයා. යථාභූතවචනන්ති ඛො භික්ඛු නිබ්බානස්සෙතං අධිවචනං. යථාගතමග්ගොති ඛො භික්ඛු අරියස්සෙතං අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස අධිවචනං සෙය්යථිදං: සම්මාදිට්ඨියා -පෙ- සම්මාසමාධිස්සාති.
1. 19. 9.
වීණොපමසුත්තං
246. යස්ස කස්ස චි භික්ඛවෙ භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යෙසු රූපෙසු උප්පජ්ජෙය්ය ඡන්දො වා රාගො වා දොසො වා මොහො වා පටිඝං{1} වා චෙතසො, තතො චිත්තං නිවාරයෙ,{2} සභයො චෙසො මග්ගො සප්පටිභයො ච සකණ්ටකො ච සගහනො ච උම්මග්ගො ච කුම්මග්ගො ච දුහිතිකො ච. අසප්පුරිසසෙවිතො චෙසො මග්ගො න චෙසො මග්ගො සප්පුරිසෙහි සෙවිතො. න ත්වං අරහසීති තතො චිත්තං නිවාරයෙ චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යෙහි රූපෙහි.
යස්ස කස්සචි භික්ඛවෙ භික්ඛුස්ස වා භික්ඛුනියා වා සොතවිඤ්ඤෙය්යෙසු සද්දෙසු -පෙ- ඝානවිඤ්ඤෙය්යෙසු ගන්ධෙසු -පෙ- ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යෙසු රසෙසු -පෙ- කායවිඤ්ඤෙය්යෙසු ඵොට්ඨබ්බෙසු -පෙ- මනොවිඤ්ඤෙය්යෙසු ධම්මෙසු උප්පජ්ජෙය්ය ඡන්දො වා රාගො වා දොසො වා මොහො වා පටිඝං වා චෙතසො, තතො චිත්තං නිවාරයෙ. සභයො චෙසො මග්ගො සප්පටිභයො ච සකණ්ටකො ච සගහනො ච උම්මග්ගො ච කුම්මග්ගො ච දුහිතිකො ච. අසප්පුරිසසෙවිතො චෙසො මග්ගො, න චෙසො මග්ගො සප්පුරිසෙහි සෙවිතො. න ත්වං එතං අරහසීති. තතො චිත්තං නිවාරයෙ මනො විඤ්ඤෙය්යෙහි ධම්මෙහි.
සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ කිට්ඨං සම්පන්නං, කිට්ඨරක්ඛකො{1}ච පමත්තො ගොණො ච කිට්ඨාදො අදුං කිට්ඨං ඔතරිත්වා{2} යාවදත්ථං මදං ආපජ්ජෙය්ය, එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ අස්සුතවා පුථුජ්ජනො ඡසු ඵස්සායතනෙසු අසංවුතකාරී පඤ්චසු කාමගුණෙසු යාවදත්ථං මදං ආපජ්ජති. සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ කිට්ඨං සම්පන්නං කිට්ඨරක්ඛකො ච අප්පමත්තො ගොණො ච කිට්ඨාදො අදුං කිට්ඨං ඔතරෙය්ය{3} තමෙනං කිට්ඨරක්ඛකො නාසාය සුග්ගහීතං ගණ්හෙය්ය. නාසාය සුග්ගහිතං ගහෙත්වා උපරිඝටායං සුනිග්ගහිතං නිග්ගණ්හෙය්ය. උපරිඝටායං සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා දණ්ඩෙන සුතාළිතං තාළෙය්ය. දණ්ඩෙන සුතාළිතං තාළෙත්වා ඔසජ්ජෙය්ය,{4}
දුතියම්පි ඛො භික්ඛවෙ -පෙ- තතියම්පි ඛො භික්ඛවෙ ගොණො කිට්ඨාදො අදුං කිට්ඨං ඔතරෙය්ය. තමෙනං කිට්ඨරක්ඛකො නාසාය සුග්ගහිතං ගණ්හෙය්ය. නාසාය සුග්ගහිතං ගහෙත්වා උපරිඝටායං සුනිග්ගහිතං නිග්ගණ්හෙය්ය. උපරිඝටායං සුනිග්ගහිතං නිග්ගහෙත්වා දණ්ඩෙන සුතාළිතං තාළෙය්ය. දණ්ඩෙන සුතාළිතං තාළෙත්වා ඔස්සජෙය්ය. එවං හි සො භික්ඛවෙ ගොණො කිට්ඨාදො ගාමගතො වා අරඤ්ඤගතො වා ඨාන බහුලො අස්ස නිසජ්ජබහුලො, න තං කිට්ඨං පුන ඔතරෙය්ය. තමෙව පුරිමං දණ්ඩසම්ඵස්සං සමනුස්සරන්තො. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ යතො භික්ඛුනො ඡසු ඵස්සායතනෙසු චිත්තං උදුජ්ජිතං{5} හොති සුදුජ්ජිතං{6} අජ්ඣත්තං සන්තිට්ඨති, සන්නිසීදති, එකොදි හොති, සමාධියති.
සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ රඤ්ඤො වා රාජමහාමත්තස්ස වා වීණාය සද්දො අස්සුතපුබ්බො අස්ස. සො වීණාසද්දං සුණෙය්ය. සො එවං වදෙය්ය: “අම්භො, කිස්ස{7}නුඛො එසො සද්දො එවං රජනීයො එවං කමනීයො එවං මදනීයො එවං මුච්ඡනීයො එවංබන්ධනීයො”ති? තමෙනං එවං වදෙය්යුං: “එසා ඛො භන්තෙ වීණා නාම යස්සා එසො සද්දො එවං රජනීයො එවං කමනීයො එවං මදනීයො එවං මුච්ඡනීයො එවං බන්ධනීයො”ති.
සො එවං වදෙය්ය: “ගච්ඡථ මෙ භො තං වීණං ආහරථා”ති. තස්ස තං වීණං ආහරෙය්යුං. තමෙනං එවං වදෙය්යුං: “අයං ඛො සා භන්තෙ, වීණා යස්සා එසො සද්දො එවං රජනීයො එවං කමනීයො එවං මදනීයො එවං මුච්ඡනීයො එවං බන්ධනීයො”ති. සො එවං වදෙය්ය: “අලං මෙ භො තාය වීණාය, තමෙව මෙ සද්දං ආහරථා”ති.
තමෙනං එවං වදෙය්යුං: “අයං ඛො භන්තෙ වීණා නාම අනෙකසම්භාරා මහාසම්භාරා. අනෙකෙහි සම්භාරෙහි සමාරද්ධා වදති{1} සෙය්යථිදං? දොණිඤ්ච පටිච්ච චම්මඤ්ච{2} පටිච්ච දණ්ඩඤ්ච පටිච්ච උපවෙණඤ්ච{3} පටිච්ච තන්තියො ච පටිච්ච කොණඤ්ච පටිච්ච පුරිසස්ස ච තජ්ජං වායාමං පටිච්ච එවායං භන්තෙ වීණා නාම අනෙකසම්භාරා මහාසම්භාරා. අනෙකෙහි සම්භාරෙහි සමාරද්ධා වදතීති.
සො තං වීණං දසධා වා සතධා{4} වා ඵාලෙය්ය, දසධා වා සතධා වා තං ඵාලෙත්වා සකලිකං සකලිකං කරෙය්ය. සකලිකං සකලිකං කරිත්වා අග්ගිනා ඩහෙය්ය, අග්ගිනා ඩහෙත්වා මසිං කරෙය්ය. මසිං කරිත්වා මහාවාතෙ වා ඔපුනෙය්ය, නදියා වා සීඝසොතාය පවාහෙය්ය.
සො එවං වදෙය්ය: අසතී{5} කිරායං භො වීණා නාම, යථෙවං යං කිඤ්චි වීණා නාම, එත්ථ ච පනායං ජනො අතිවෙලං පමත්තො පලාළිතො{6}ති. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ භික්ඛු රූපං සමන්නෙසති යාවතා රූපස්ස ගති. වෙදනං සමන්නෙසති යාවතා වෙදනාය ගති, සඤ්ඤං සමන්නෙසති යාවතා සඤ්ඤාය ගති, සඞ්ඛාරෙ සමන්නෙසති යාවතා සඞ්ඛාරානං ගති, විඤ්ඤාණං සමන්නෙසති යාවතා විඤ්ඤාණස්ස ගති. තස්ස රූපං සමන්නෙසතො යාවතා රූපස්ස ගති. වෙදනං -පෙ- සඤ්ඤං -පෙ- සඞ්ඛාරෙ -පෙ- විඤ්ඤාණං සමන්නෙසතො යාවතා විඤ්ඤාණස්ස ගති. යම්පිස්ස තං හොති අහන්ති වා මමන්ති වා අස්මීති වා තම්පි තස්ස න හොතීති.
1. 19. 10.
ඡප්පාණකසුත්තං
247. සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ පුරිසො අරුගත්තො පක්කගත්තො සරවනං පවිසෙය්ය. තස්ස කුසකණ්ටකා චෙව පාදෙ විජ්ඣෙය්යුං, සරපත්තානි ච ගත්තානි විලිඛෙය්යුං{7} එවං හි සො භික්ඛවෙ පුරිසො භිය්යො සොමත්තාය තතො නිදානං දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදියෙථ. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ ඉධෙකච්චො භික්ඛු ගාමගතො වා අරඤ්ඤගතො වා ලභති වත්තාරං: අයඤ්ච සො{8} ආයස්මා එවංකාරී එවංසමාචාරො අසුචි ගාමකණ්ටකොති. තං කණ්ටකොති ඉති විදිත්වා සංවරො ච අසංවරො ච වෙදිතබ්බො.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ අසංවරො හොති: ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා පියරූපෙ රූපෙ අධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ රූපෙ ව්යාපජ්ජති, අනුපට්ඨිතකායසති ච විහරති පරිත්තචෙතසො. තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති.
සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා -පෙ- ජිව්හාය රසං සායිත්වා -පෙ- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා -පෙ- මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය පියරූපෙ ධම්මෙ අධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ ධම්මෙ ව්යාපජ්ජති, අනුපට්ඨිතකායසති ච විහරති පරිත්තචෙතසො තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති.
සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ පුරිසො ඡප්පාණකෙ ගහෙත්වා නානාවිසයෙ නානාගොචරෙ දළ්හාය රජ්ජුයා බන්ධෙය්ය: අහිං ගහෙත්වා දළ්හාය රජ්ජුයා බන්ධෙය්ය. සුංසුමාරං ගහෙත්වා දළ්හාය රජ්ජුයා බන්ධෙය්ය. පක්ඛිං ගහෙත්වා දළ්හාය රජ්ජුයා බන්ධෙය්ය. කුක්කුරං ගහෙත්වා දළ්හාය රජ්ජුයා බන්ධෙය්ය. සිගාලං ගහෙත්වා දළ්හාය රජ්ජුයා බන්ධෙය්ය. මක්කටං ගහෙත්වා දළ්හාය රජ්ජුයා බන්ධෙය්ය; දළ්හාය රජ්ජුයා බන්ධිත්වා මජ්ඣෙ ගණ්ඨිං කරිත්වා ඔස්සජ්ජෙය්ය. අථ ඛො තෙ භික්ඛවෙ ඡප්පාණකා නානා විසයා නානා ගොචරා සකං සකං ගොචරවිසයං ආවිඤ්ඡෙය්යුං,
අහි ආවිඤ්ඡෙය්ය වම්මිකං පවෙක්ඛාමීති, සුංසුමාරො ආවිඤ්ඡෙය්ය උදකං පවෙක්ඛාමීති, පක්ඛී ආවිඤ්ඡෙය්ය ආකාසං ඩෙස්සාමීති, කුක්කුරො ආවිඤ්ඡෙය්ය ගාමං පවෙක්ඛාමීති, සිගාලො ආවිඤ්ඡෙය්ය සීවථිකං පවෙක්ඛාමීති, මක්කටො ආවිඤ්ඡෙය්ය වනං පවෙක්ඛාමීති. යදා ඛො තෙ භික්ඛවෙ ඡප්පාණකා ඣත්තා අස්සු කිලන්තා, අථ යො නෙසං පාණකො{1} බලවතරො අස්ස, තස්ස තෙ අනුප්පවත්තෙය්යුං, අනුවිධායෙය්යුං,{2} වසං ගච්ඡෙය්යුං.
එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ යස්ස කස්සචි භික්ඛුනො කායගතාසති අභාවිතා අබහුලීකතා, තං චක්ඛු ආවිඤ්ඡති මනාපිකෙසු රූපෙසු, අමනාපිකස්ස රූපා පටික්කූලා හොන්ති, සොතං ආවිඤ්ජති මනාපිකෙසු සද්දෙසු, අමනාපිකස්ස සද්දා පටික්කූලා හොන්ති, ඝානං ආවිඤ්ජති මනාපිකෙසු ගන්ධෙසු අමනාපිකස්ස ගන්ධා පටික්කූලා හොන්ති, ජිව්හා ආවිඤ්ජති මනාපිකෙසු රසෙසු අමනාපිකස්ස රසා පටික්කූලා හොන්ති, කායො ආවිඤ්ජති මනාපිකෙසු ඵොට්ඨබ්බෙසු, අමනාපිකස්ස ඵොට්ඨබ්බා පටික්කූලා හොන්ති, මනො ආවිඤ්ඡති මනාපිකෙසු ධම්මෙසු, අමනාපිකස්ස ධම්මා පටික්කූලා හොන්ති.
එවං ඛො භික්ඛවෙ අසංවරො හොති. කථඤ්ච භික්ඛවෙ සංවරො හොති: ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා පියරූපෙ රූපෙ නාධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ රූපෙ න ව්යාපජ්ජති, උපට්ඨිතකායසති ච විහරති අප්පමාණචෙතසො, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති.
සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා -පෙ- ජිව්හා රසං සායිත්වා -පෙ- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා -පෙ- මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය පියරූපෙ ධම්මෙ නාධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ ධම්මෙ න ව්යාපජ්ජති, උපට්ඨිතකායසති ච විහරති අප්පමාණචෙතසො, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං පජානාති යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති.
සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ පුරිසො ඡප්පාණකෙ ගහෙත්වා නානා විසයෙ නානා ගොචරෙ දළ්හාය රජ්ජුයා බන්ධෙය්ය. අහිං ගහෙත්වා දළ්හාය රජ්ජුයා බන්ධෙය්ය. සුසුමාරං ගහෙත්වා -පෙ- පක්ඛිං ගහෙත්වා -පෙ- කුක්කුරං ගහෙත්වා -පෙ- සිගාලං ගහෙත්වා -පෙ- මක්කටං ගහෙත්වා දළ්හාය රජ්ජුයා බන්ධෙය්ය. දළ්හාය රජ්ජුයා බන්ධිත්වා දළ්හෙ ඛීලෙ වා ථම්භෙ වා උපනිබන්ධෙය්ය.
අථ ඛො තෙ භික්ඛවෙ ඡප්පාණකා නානා විසයා නානා ගොචරා සකං සකං ගොචරවිසයං ආවිඤ්ඡෙය්යුං; අහි ආවිඤ්ඡෙය්ය වම්මිකං පවෙක්ඛාමීති, සුංසුමාරො ආවිඤ්ඡෙය්ය උදකං පවෙක්ඛාමීති, පක්ඛී ආවිඤ්ඡෙය්ය ආකාසං ඩෙස්සාමීති, කුක්කුරො ආවිඤ්ඡෙය්ය ගාමං පවෙක්ඛාමීති, සිගාලො ආවිඤ්ඡෙය්ය සීවථිකං පවෙක්ඛාමීති, මක්කටො ආවිඤ්ඡෙය්ය වනං පවෙක්ඛාමීති. යදා ඛො තෙ භික්ඛවෙ ඡප්පාණකා ඣත්තා අස්සු කිලන්තා, අථ තමෙව ඛීලං වා ථම්භං වා උපතිට්ඨෙය්යුං, උපනිසීදෙය්යුං, උපනිපජ්ජෙය්යුං, වසං ගච්ඡෙය්යුං.
එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ යස්ස කස්සචි භික්ඛුනො කායගතාසති භාවිතා බහුලීකතා, තං චක්ඛු නාවිඤ්ඡති මනාපිකෙසු රූපෙසු, අමනාපිකස්ස රූපානි නප්පටික්කූලානි හොන්ති; සොතං නාවිඤ්ජති -පෙ- ඝානං නාවිඤ්ජති -පෙ- ජිව්හා නාවිඤ්ජති -පෙ- කායො නාවිඤ්ජති -පෙ- මනො නාවිඤ්ජති මනාපිකෙසු ධම්මෙසු, අමනාපිස්ස ධම්මා නප්පටිකූලා හොන්ති. එවං ඛො භික්ඛවෙ සංවරො හොති.
දළ්හෙ ඛීලෙ වා ථම්භෙ වා. ති ඛො භික්ඛවෙ කායගතා සතියා එතං අධිවචනං. තස්මාතිහ භික්ඛවෙ එවං සික්ඛිතබ්බං: “කායගතා නො සති භාවිතා භවිස්සති බහුලීකතා යානීකතා වත්ථුකතා අනුට්ඨිතා පරිචිතා සුසමාරද්ධා”ති. එවං හි වො භික්ඛවෙ සික්ඛිතබ්බන්ති.
1. 19. 11.
යවකලාපීසුත්තං
248. සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ යවකලාපී චාතුම්මහාපථෙ නික්ඛිත්තා අස්ස. අථ ඡ පුරිසා ආගච්ඡෙය්යුං ව්යාභඞ්ගිහත්ථා. නෙ තෙ යවකලාපිං ඡහි ව්යාභඞ්ගීහි හනෙය්යුං. එවං හි සා භික්ඛවෙ යවකලාපී සුහතා අස්ස ඡහි ව්යාභඞ්ගීහි හඤ්ඤමානා. අථ සත්තමො පුරිසො ආගච්ඡෙය්ය ව්යාභඞ්ගිහත්ථො. සො තං යවකලාපිං සත්තමාය ව්යාභඞ්ගියා හනෙය්ය. එවං හි සා භික්ඛවෙ යවකලාපී සුහතතරා අස්ස සත්තමාය ව්යාභඞ්ගියා හඤ්ඤමානා.
එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ අස්සුතවා පුථුජ්ජනො චක්ඛුස්මිං හඤ්ඤති මනාපාමනාපෙහි රූපෙහි, සොතස්මිං හඤ්ඤති මනාපාමනාපෙහි සද්දෙහි, ඝානස්මිං හඤ්ඤති මනාපාමනාපෙහි ගන්ධෙහි, ජිව්හාය හඤ්ඤති මනාපාමනාපෙහි රසෙහි, කායස්මිං හඤ්ඤති මනාපාමනාපෙහි ඵොට්ඨබ්බෙහි, මනස්මිං හඤ්ඤති මනාපාමනාපෙහි ධම්මෙහි.
සචෙ සො භික්ඛවෙ අස්සුතවා පුථුජ්ජනො ආයතිං පුනබ්භවාය චෙතෙති එවං හි සො භික්ඛවෙ මොඝපුරිසො සුහතතරො හොති, සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ සා යවකලාපී සත්තමාය ව්යාභඞ්ගියා හඤ්ඤමානා.
භූතපුබ්බං භික්ඛවෙ, දෙවාසුරසඞ්ගාමො සමුපබ්බූළ්හො අහොසි. අථ ඛො භික්ඛවෙ වෙපචිත්ති අසුරින්දො අසුරෙ ආමන්තෙසි: “සචෙ මාරිසා, දෙවාසුරසඞ්ගාමෙ සමුපබ්බූළ්හෙ, අසුරා ජිනෙය්යුං දෙවා පරාජිනෙය්යුං, යෙන නං{1} සක්කං දෙවානමින්දං කණ්ඨපඤ්චමෙහි බන්ධනෙහි බන්ධිත්වා මම සන්තිකෙ ආනෙය්යාථ අසුරපුරන්ති”. සක්කොපි ඛො භික්ඛවෙ දෙවානමින්දො දෙවෙ තාවතිංසෙ ආමන්තෙසි: “සචෙ මාරිසා දෙවාසුරසඞ්ගාමෙ සමුපබ්බූළ්හෙ දෙවා ජිනෙය්යුං අසුරා පරාජිනෙය්යුං, යෙන නං වෙපචිත්තිං{2} අසුරින්දං කණ්ඨපඤ්චමෙහි බන්ධනෙහි බන්ධිත්වා මම සන්තිකෙ ආනෙය්යාථ සුධම්ම දෙවසභන්ති”{3}. තස්මිං ඛො පන භික්ඛවෙ සඞ්ගාමෙ දෙවා ජිනිංසු අසුරා පරාජිනිංසු. අථ ඛො භික්ඛවෙ දෙවා තාවතිංසා වෙපචිත්තිං අසුරින්දං කණ්ඨපඤ්චමෙහි බන්ධනෙහි බන්ධිත්වා සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස සන්තිකෙ ආනෙසුං සුධම්මදෙවසභං. තත්ර සුදං භික්ඛවෙ, වෙපචිත්ති අසුරින්දො කණ්ඨපඤ්චමෙහි බන්ධනෙහි බද්ධො{4} හොති. යදා ඛො භික්ඛවෙ, වෙපචිත්තිස්ස අසුරින්දස්ස එවං හොති; “ධම්මිකා ඛො දෙවා අධම්මිකා අසුරා, ඉධෙවදානාහං{5} දෙවපුරං{6} ගච්ඡාමී”ති. අථ කණ්ඨපඤ්චමෙහි බන්ධනෙහි මුත්තං අත්තානං සමනුපස්සති, දිබ්බෙහි පඤ්චකාමගුණෙහි සමප්පිතො සමඞ්ගීභූතො පරිචාරෙති.
යදා ච ඛො භික්ඛවෙ වෙපචිත්තිස්ස අසුරින්දස්ස එවං හොති: ධම්මිකා ඛො අසුරා, අධම්මිකා දෙවා, තත්ථෙව දානාහං අසුරපුරං ගමිස්සාමීති, අථ කණ්ඨපඤ්චමෙහි බන්ධනෙහි බද්ධං{1} අත්තානං සමනුපස්සති; දිබ්බෙහි ච පඤ්චකාමගුණෙහි පරිහායති. එවං සුඛුමං ඛො භික්ඛවෙ වෙපචිත්තිබන්ධනං. තතො සුඛුමතරං මාරබන්ධනං. මඤ්ඤමානො භික්ඛවෙ, බද්ධො{2} මාරස්ස, අමඤ්ඤමානො මුත්තො පාපිමතො.
අස්මීති භික්ඛවෙ මඤ්ඤිතමෙතං, අයමහමස්මීති මඤ්ඤිතමෙතං, භවිස්සන්ති මඤ්ඤිතමෙතං, න භවිස්සන්ති මඤ්ඤිතමෙතං, රූපී භවිස්සන්ති මඤ්ඤිතමෙතං, අරූපී භවිස්සන්ති මඤ්ඤිතමෙතං, සඤ්ඤී භවිස්සන්ති මඤ්ඤිතමෙතං, අසඤ්ඤී භවිස්සන්ති මඤ්ඤිතමෙතං, නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී භවිස්සන්ති මඤ්ඤිතමෙතං; මඤ්ඤිතං භික්ඛවෙ රොගො, මඤ්ඤිතං ගණ්ඩො, මඤ්ඤිතං සල්ලං. තස්මාතිහ භික්ඛවෙ අමඤ්ඤමානෙන චෙතසා විහරිස්සාමාති, එවං හි වො භික්ඛවෙ සික්ඛිතබ්බං.
අස්මීති භික්ඛවෙ ඉඤ්ජිතමෙතං, අයමහමස්මීති ඉඤ්ජිතමෙතං, භවිස්සන්ති ඉඤ්ජිතමෙතං, න භවිස්සන්ති ඉඤ්ජිතමෙතං, රූපී භවිස්සන්ති ඉඤ්ජිතමෙතං, අරූපී භවිස්සන්ති ඉඤ්ජිතමෙතං, සඤ්ඤී භවිස්සන්ති ඉඤ්ජිතමෙතං, අසඤ්ඤී භවිස්සන්ති ඉඤ්ජිතමෙතං, නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී භවිස්සන්ති ඉඤ්ජිතමෙතං. ඉඤ්ජිතං භික්ඛවෙ රොගො, ඉඤ්ජිතං ගණ්ඩො, ඉඤ්ජිතං සල්ලං. තස්මාතිහ භික්ඛවෙ අනිඤ්ජමානෙන චෙතසා විහරිස්සාමාති, එවං හි වො භික්ඛවෙ සික්ඛිතබ්බං.
අස්මීති භික්ඛවෙ ඵන්දිතමෙතං, අයමහමස්මීති ඵන්දිතමෙතං, භවිස්සන්ති ඵන්දිතමෙතං, න භවිස්සන්ති ඵන්දිතමෙතං, රූපී භවිස්සන්ති ඵන්දිතමෙතං, අරූපී භවිස්සන්ති ඵන්දිතමෙතං, සඤ්ඤී භවිස්සන්ති ඵන්දිතමෙතං, අසඤ්ඤී භවිස්සන්ති ඵන්දිතමෙතං, නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී භවිස්සන්ති ඵන්දිතමෙතං; ඵන්දිතං භික්ඛවෙ රොගො, ඵන්දිතං ගණ්ඩො, ඵන්දිතං සල්ලං. තස්මාතිහ භික්ඛවෙ අඵන්දමානෙන චෙතසා විහරිස්සාමාති එවං හි වො භික්ඛවෙ සික්ඛිතබ්බං.
අස්මීති{1} භික්ඛවෙ පපඤ්චිතමෙතං, අයමහමස්මීති පපඤ්චිතමෙතං භවිස්සන්ති පපඤ්චිතමෙතං න භවිස්සන්ති පපඤ්චිතමෙතං, රූපී භවිස්සන්ති පපඤ්චිතමෙතං, අරූපී භවිස්සන්ති පපඤ්චිතමෙතං, සඤ්ඤී භවිස්සන්ති පපඤ්චිතමෙතං, අසඤ්ඤී භවිස්සන්ති පපඤ්චිතමෙතං, නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී භවිස්සන්ති පපඤ්චිතමෙතං, පපඤ්චිතං භික්ඛවෙ රොගො, පපඤ්චිතං ගණ්ඩො, පපඤ්චිතං සල්ලං. තස්මාතිහ භික්ඛවෙ නිප්පපඤ්චාරාමෙන චෙතසා විහරිස්සාමාති, එවං හි වො භික්ඛවෙ සික්ඛිතබ්බං.
අස්මීති{1} භික්ඛවෙ මානගතමෙතං, අයමහමස්මීති මානගතමෙතං, භවිස්සන්ති මානගතමෙතං, න භවිස්සන්ති මානගතමෙතං, රූපී භවිස්සන්ති මානගතමෙතං, අරූපී භවිස්සන්ති මානගතමෙතං, සඤ්ඤී භවිස්සන්ති මානගතමෙතං, අසඤ්ඤී භවිස්සන්ති මානගතමෙතං, නෙවසඤ්ඤී නාසඤ්ඤී භවිස්සන්ති මානගතමෙතං. මානගතමෙතං භික්ඛවෙ රොගො, මානගතමෙතං ගණ්ඩො, මානගතමෙතං සල්ලං. තස්මාතිහ භික්ඛවෙ, නිහතමානෙන චෙතසා විහරිස්සාමාති, එවං හි වො භික්ඛවෙ සික්ඛිතබ්බන්ති.
ආසීවිසවග්ගො එකූනවීසතිමො.
තත්රුද්දානං:
ආසීවිසො රථො කුම්මො ද්වෙ දාරුක්ඛන්ධෙන අවස්සුතා දුක්ඛධම්මා කිංසුකා වීණා ඡප්පාණකා{2} යවකලාපෙන චාති.
චතුත්ථො පණ්ණාසකො.
තත්ර වග්ගුද්දානං:
නන්දික්ඛයා සට්ඨිනයා සමුද්දො උරගෙන ච චතුත්ථපණ්ණාසකා එතෙ නිපාතෙසු පකාසිතාති.
2. වෙදනාසංයුත්තං
1. සගාථාවග්ගො
1. 20. 1.
සමාධිසුත්තං
249. තිස්සො ඉමා භික්ඛවෙ වෙදනා. කතමා තිස්සො: සුඛා වෙදනා දුක්ඛා වෙදනා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා. ඉමා ඛො භික්ඛවෙ තිස්සො වෙදනාති.
සමාහිතො සම්පජානො සතො බුද්ධස්ස සාවකො වෙදනා ච පජානාති වෙදනානඤ්ච සම්භවං. යත්ථ චෙතා නිරුජ්ඣන්ති මග්ගඤ්ච ඛයගාමිනං වෙදනානං ඛයා භික්ඛු නිච්ඡාතො පරිනිබ්බුතොති.
1. 20. 2.
සුඛසුත්තං