න ඛො ආවුසො කොට්ඨිත, චක්ඛු රූපානං සඤ්ඤොජනං, න රූපා චක්ඛුස්ස සඤ්ඤොජනං. යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං -පෙ- න ජිව්හා රසානං සඤ්ඤොජනං, න රසා ජිව්හාය සඤ්ඤොජනං. යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං -පෙ- න මනො ධම්මානං සඤ්ඤොජනං, න ධම්මා මනස්ස සඤ්ඤොජනං. යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං.
සෙය්යථාපි ආවුසො කාළො ච බලිවද්දො{1} ඔදාතො ච බලිවද්දො එකෙන දාමෙන වා යොත්තෙන වා සංයුත්තා අස්සු. යො නු ඛො එවං වදෙය්ය: කාළො බලිවද්දො ඔදාතස්ස බලිවද්දස්ස සඤ්ඤොජනං, ඔදාතො බලිවද්දො කාළස්ස බලිවද්දස්ස සඤ්ඤොජනන්ති. සම්මා නු ඛො සො වදමානො වදෙය්යාති. නො හෙතං ආවුසො. න ඛො ආවුසො කාළො බලිවද්දො ඔදාතස්ස බලිවද්දස්ස සඤ්ඤොජනං, නපි ඔදාතො බලිවද්දො කාළස්ස බලිවද්දස්ස සඤ්ඤොජනං. යෙන ච ඛො තෙ එකෙන දාමෙන වා යොත්තෙන වා සංයුත්තා, තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං.
එවමෙව ඛො ආවුසො න චක්ඛු රූපානං සඤ්ඤොජනං, න රූපා චක්ඛුස්ස සඤ්ඤොජනං. යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං -පෙ- න ජිව්හා රසානං සඤ්ඤොජනං -පෙ- න මනො ධම්මානං සඤ්ඤොජනං, න ධම්මා මනස්ස සඤ්ඤොජනං. යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං.
චක්ඛුං වා ආවුසො රූපානං සඤ්ඤොජනං අභවිස්ස, රූපා වා චක්ඛුස්ස සඤ්ඤොජනං අභවිස්ස, න ඉදං බ්රහ්මචරියවාසො පඤ්ඤායෙථ සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය, යස්මා ච ඛො ආවුසො න චක්ඛු රූපානං සඤ්ඤොජනං න රූපා චක්ඛුස්ස සඤ්ඤොජනං, යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං, තස්මා බ්රහ්මචරියවාසො පඤ්ඤායති සම්මාදුක්ඛක්ඛයාය -පෙ-
ජිව්හා වා ආවුසො රසානං සඤ්ඤොජනං අභවිස්ස, රසා වා ජිව්හාය සඤ්ඤොජනං, න ඉදං බ්රහ්මචරියවාසො පඤ්ඤායෙථ සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය, යස්මා ච ඛො ආවුසො න ජිව්හා රසානං සඤ්ඤොජනං න රසා ජිව්හාය සඤ්ඤොජනං, යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං, තස්මා බ්රහ්මචරියවාසො පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය -පෙ-
මනො වා ආවුසො ධම්මානං සඤ්ඤොජනං අභවිස්ස, ධම්මා වා මනස්ස සඤ්ඤොජනං, නයිදං බ්රහ්මචරියවාසො පඤ්ඤායෙථ සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය. යස්මා ච ඛො ආවුසො න මනො ධම්මානං සඤ්ඤොජනං, න ධම්මා මනස්ස සඤ්ඤොජනං, යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං, තස්මා බ්රහ්මචරියවාසො පඤ්ඤායති සම්මා දුක්ඛක්ඛයාය.
තදමිනාපෙතං ආවුසො පරියායෙන වෙදිතබ්බං: යථා න චක්ඛු රූපානං සඤ්ඤොජනං, න රූපා චක්ඛුස්ස සඤ්ඤොජනං. යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං -පෙ- න ජිව්හා රසානං සඤ්ඤොජනං -පෙ- න මනො ධම්මානං සඤ්ඤොජනං, න ධම්මා මනස්ස සඤ්ඤොජනං. යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං.
සංවිජ්ජති ඛො ආවුසො භගවතො චක්ඛු, පස්සති භගවා චක්ඛුනා රූපං, ඡන්දරාගො භගවතො නත්ථි, සුවිමුත්තචිත්තො භගවා -පෙ- සංවිජ්ජති ඛො ආවුසො භගවතො ජිව්හා, සායති භගවා ජිව්හාය රසං, ඡන්දරාගො භගවතො නත්ථි. සුවිමුත්තචිත්තො භගවා -පෙ- සංවිජ්ජති ඛො ආවුසො භගවතො මනො. ජානාති භගවා මනසා ධම්මං. ඡන්දරාගො භගවතො නත්ථි. සුවිමුත්තචිත්තො භගවා.
ඉමිනා ඛො එතං ආවුසො පරියායෙන වෙදිතබ්බං: යථා න චක්ඛු රූපානං සඤ්ඤොජනං, න රූපා චක්ඛුස්ස සඤ්ඤොජනං, යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං -පෙ- න ජිව්හා රසානං සඤ්ඤොජනං න රසා ජිව්හාය සඤ්ඤොජනං, යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං -පෙ- න මනො ධම්මානං සඤ්ඤොජනං, න ධම්මා මනස්ස සඤ්ඤොජනං, යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනන්ති.
1. 18. 6.
කාමභූසුත්තං
233. එකං සමයං ආයස්මා ච ආනන්දො ආයස්මා ච කාමභූ කොසම්බියං විහරන්ති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා කාමභූ සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරාණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා කාමභූ ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච:
කින්නු ඛො ආවුසො ආනන්ද, චක්ඛු රූපානං සඤ්ඤොජනං, රූපා චක්ඛුස්ස සඤ්ඤොජනං -පෙ- ජිව්හා රසානං සඤ්ඤොජනං, රසා ජිව්හාය සඤ්ඤොජනං, -පෙ- මනො ධම්මානං, ධම්මා මනස්ස සඤ්ඤොජනන්ති.
න ඛො ආවුසො කාමභූ, චක්ඛු රූපානං සඤ්ඤොජනං, න රූපා චක්ඛුස්ස සඤ්ඤොජනං. යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං -පෙ- න ජිව්හා රසානං සඤ්ඤොජනං න රසා ජිව්හාය සඤ්ඤොජනං -පෙ- න මනො ධම්මානං සඤ්ඤොජනං, න ධම්මා මනස්ස සඤ්ඤොජනං. යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං.
සෙය්යථාපි ආවුසො කාළො ච බලිවද්දො ඔදාතො ච බලිවද්දො එකෙන දාමෙන වා යොත්තෙන වා සංයුත්තා අස්සු. යො නු ඛො එවං වදෙය්ය: කාළො බලිවද්දො ඔදාතස්ස බලිවද්දස්ස සඤ්ඤොජනං, ඔදාතො බලිවද්දො කාළස්ස බලිවද්දස්ස සඤ්ඤොජනන්ති සම්මා නු ඛො සො වදමානො වදෙය්යාති. නොහෙතං ආවුසො. න ඛො ආවුසො කාළො බලිවද්දො ඔදාතස්ස බලිවද්දස්ස සඤ්ඤොජනං, නපි ඔදාතො බලිවද්දො කාළස්ස බලිවද්දස්ස සඤ්ඤොජනං. යෙන ච ඛො තෙ එකෙන දාමෙන වා යොත්තෙන වා සඤ්ඤුත්තා තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං.
එවමෙව ඛො ආවුසො න චක්ඛු රූපානං සඤ්ඤොජනං, න රූපා චක්ඛුස්ස සඤ්ඤොජනං, යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනං -පෙ- න ජිව්හා රසානං සඤ්ඤොජනං -පෙ- න මනො ධම්මානං සඤ්ඤොජනං, තං ධම්මා මනස්ස සඤ්ඤොජනං, යඤ්ච තත්ථ තදුභයං පටිච්ච උප්පජ්ජති ඡන්දරාගො තං තත්ථ සඤ්ඤොජනන්ති.
1. 18. 7.
උදායීසුත්තං
234. එකං සමයං ආයස්මා ච ආනන්දො, ආයස්මා ච උදායී කොසම්බියං විහරන්ති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා උදායී සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරාණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා උදායී ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච:
යථෙව නු ඛො{1} ආවුසො ආනන්ද, අයං කායො භගවතා අනෙකපරියායෙන අක්ඛාතො විවටො පකාසිතො, ඉතිපායං{2} කායො අනත්තාති. සක්කා එවමෙවං විඤ්ඤාණම්පිදං{3} ආචික්ඛිතුං දෙසෙතුං පඤ්ඤාපෙතුං පට්ඨපෙතුං විවරිතුං විභජිතුං උත්තානීකාතුං ඉතිපිදං විඤ්ඤාණං අනත්තාති.
යථෙව ඛො ආවුසො උදායී අයං කායො භගවතා අනෙක පරියායෙන අක්ඛාතො විවටො පකාසිතො, ඉතිපායං කායො අනත්තාති, සක්කා එවමෙව විඤ්ඤාණම්පිදං ආචික්ඛිතුං දෙසෙතුං පඤ්ඤාපෙතුං පට්ඨපෙතුං විවරිතුං විභජිතුං උත්තානීකාතුං ඉතිපිදං විඤ්ඤාණං අනත්තාති.
චක්ඛුඤ්චාවුසො පටිච්ච රූපෙ චුප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණන්ති, එවමාවුසොති. යො චාවුසො හෙතු යො ච පච්චයො චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස උප්පාදාය{1} සො ච හෙතු සො ච පච්චයො සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං අපරිසෙසා{2} නිරුජ්ඣෙය්ය, අපි නු ඛො චක්ඛු විඤ්ඤාණං පඤ්ඤායෙථාති. නො හෙතං ආවුසො. ඉමිනාපි ඛො එතං ආවුසො පරියායෙන භගවතා අක්ඛාතං විවටං පකාසිතං: ඉතිපිදං විඤ්ඤාණං අනත්තාති. -පෙ-
ජිව්හඤ්චාවුසො පටිච්ච රසෙ චුප්පජ්ජති ජිව්හාවිඤ්ඤාණන්ති. එවමාවුසොති. යො චාවුසො හෙතු යො ච පච්චයො ජිව්හා විඤ්ඤාණස්ස උප්පාදාය, සො ච හෙතු සො ච පච්චයො සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං අපරිසෙසා නිරුජ්ඣෙය්ය, අපිනු ඛො ජිව්හාවිඤ්ඤාණං පඤ්ඤායෙථාති. නො හෙතං ආවුසො. ඉමිනාපි ඛො එතං ආවුසො පරියායෙන භගවතා අක්ඛාතං විවටං පකාසිතං ඉතිපිදං විඤ්ඤාණං අනත්තාති -පෙ-
මනඤ්චාවුසො පටිච්ච ධම්මෙ චුප්පජ්ජති මනොවිඤ්ඤාණන්ති. එවමාවුසොති. යො චාවුසො හෙතු යො ච පච්චයො මනොවිඤ්ඤාණස්ස උප්පාදාය, සො ච හෙතු සො ච පච්චයො සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං අපරිසෙසා නිරුජ්ඣෙය්ය. අපි නු ඛො මනොවිඤ්ඤාණං පඤ්ඤායෙථාති. නො හෙතං ආවුසො. ඉමිනාපි ඛො එතං ආවුසො පරියායෙන භගවතා අක්ඛාතං විවටං පකාසිතං ඉතිපිදං විඤ්ඤාණං අනත්තාති.
සෙය්යථාපි ආවුසො පුරිසො සාරත්ථිකො සාරගවෙසී සාරපරියෙසනං චරමානො තිණ්හං කුඨාරිං ආදාය වනං පවිසෙය්ය. සො තත්ථ පස්සෙය්ය මහන්තං කදලික්ඛන්ධං උජුකං නවං අකුක්කුකජාතං{3}. තමෙනං මූලෙ ඡින්දෙය්ය මූලෙ ඡෙත්වා අග්ගෙ ඡින්දෙය්ය අග්ගෙ ඡෙත්වා පත්තං වට්ටිං විනිබ්භුජෙය්ය{4}, සො තත්ථ ඵෙග්ගුම්පි නාධිගච්ඡෙය්ය, කුතො සාරං.
එවමෙව ඛො ආවුසො භික්ඛු ඡස්සු ඵස්සායතනෙසු නෙව අත්තානං නානත්තනියං සමනුපස්සති. සො එවං අසමනුපස්සන්තො න කිඤ්චි ලොකෙ උපාදියති. අනුපාදියං න පරිතස්සති. අපරිතස්සං පච්චත්තඤ්ඤෙව පරිනිබ්බායති. ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
1. 18. 8.
ආදිත්තපරියායසුත්තං
235. ආදිත්තපරියායං වො භික්ඛවෙ ධම්මපරියායං දෙසිස්සාමි. තං සුණාථ. කතමො ච භික්ඛවෙ ආදිත්තපරියායො ධම්මපරියායො? වරං භික්ඛවෙ තත්තාය අයොසලාකාය ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය චක්ඛුන්ද්රියං සම්පලිමට්ඨං, න ත්වෙව චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යෙසු රූපෙසු අනුබ්යඤ්ජනසො නිමිත්තග්ගාහො. නිමිත්තස්සාදගථිතං{1}වා භික්ඛවෙ විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨෙය්ය අනුබ්යඤ්ජනස්සාදගථිතං වා, තස්මිං චෙ සමයෙ කාලං කරෙය්ය, ඨානමෙතං විජ්ජති යං ද්වින්නං ගතීනං අඤ්ඤතරං ගතිං ගච්ඡෙය්ය නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා. ඉමං ඛ්වාහං භික්ඛවෙ ආදීනවං දිස්වා එවං වදාමි.
වරං භික්ඛවෙ තිණ්හෙන අයොසඞ්කුනා ආදිත්තෙන සම්පජ්ජලිතෙන සජොතිභූතෙන සොතින්ද්රියං සම්පලිමට්ඨං, න ත්වෙව සොත විඤ්ඤෙය්යෙසු සද්දෙසු අනුබ්යඤ්ජනසො නිමිත්තග්ගාහො. නිමිත්තස්සාදගථිතං වා භික්ඛවෙ විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨෙය්ය අනුබ්යඤ්ජනස්සාද ගථිතං වා. තස්මිං චෙ සමයෙ කාලං කරෙය්ය ඨානමෙතං විජ්ජති යං ද්වින්නං ගතීනං අඤ්ඤතරං ගතිං ගච්ඡෙය්ය නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා. ඉමං ඛ්වාහං භික්ඛවෙ ආදීනවං දිස්වා එවං වදාමි.
වරං භික්ඛවෙ තිණ්හෙන නිඛාදනෙන ආදිත්තෙන සම්පජ්ජලිතෙන සජොතිභූතෙන ඝානින්ද්රියං සම්පලිමට්ඨං, න ත්වෙව ඝානවිඤ්ඤෙය්යෙසු ගන්ධෙසු අනුබ්යඤ්ජනසො නිමිත්තග්ගාහො. නිමිත්තස්සාදගථිතං වා භික්ඛවෙ විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨෙය්ය අනුබ්යඤ්ජනස්සාදගථිතං වා. තස්මිං චෙ සමයෙ කාලං කරෙය්ය, ඨානමෙතං විජ්ජති යං ද්වින්නං ගතීනං අඤ්ඤතරං ගතිං ගච්ඡෙය්ය නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා. ඉමං ඛ්වාහං භික්ඛවෙ ආදීනවං දිස්වා එවං වදාමි.
වරං භික්ඛවෙ තිණ්හෙන ඛුරෙන ආදිත්තෙන සම්පජ්ජලිතෙන සජොතිභූතෙන ජිව්හින්ද්රියං සම්පලිමට්ඨං, නත්වෙව ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්යෙසු රසෙසු අනුබ්යඤ්ජනසො නිමිත්තග්ගාහො. නිමිත්තස්සාදගථිතං වා භික්ඛවෙ විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨෙය්ය අනුබ්යඤ්ජනස්සාදගථිතං වා. තස්මිං චෙ සමයෙ කාලං කරෙය්ය ඨානමෙතං විජ්ජති යං ද්වින්නං ගතීනං අඤ්ඤතරං ගතිං ගච්ඡෙය්ය නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා. ඉමං ඛ්වාහං භික්ඛවෙ ආදීනවං දිස්වා එවං වදාමි.
වරං භික්ඛවෙ තිණ්හාය සත්තියා ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොති භූතාය කායින්ද්රියං සම්පලිමට්ඨං න ත්වෙව කායවිඤ්ඤෙය්යෙසු ඵොට්ඨබ්බෙසු අනුබ්යඤ්ජනසො නිමිත්තග්ගාහො. නිමිත්තස්සාදගථිතං වා භික්ඛවෙ විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨෙය්ය අනුබ්යඤ්ජනස්සාදගථිතං වා, තස්මිං චෙ සමයෙ කාලං කරෙය්ය ඨානමෙතං විජ්ජති යං ද්වින්නං ගතීනං අඤ්ඤතරං ගතිං ගච්ඡෙය්ය නිරයං වා තිරච්ඡානයොනිං වා. ඉමං ඛ්වාහං භික්ඛවෙ ආදීනවං දිස්වා එවං වදාමි.
වරං භික්ඛවෙ සොත්තං{1}, සොත්තං ඛො පනාහං භික්ඛවෙ වඤ්ඣං{2} ජීවිතානං වදාමි, අඵලං ජීවිතානං වදාමි, මොමූහං ජීවිතානං වදාමි. න ත්වෙව තථාරූපෙ විතක්කෙ විතක්කෙය්ය යථාරූපානං විතක්කානං වසංගතො සඞ්ඝං භින්දෙය්ය. ඉමං ඛ්වාහං භික්ඛවෙ ආදීනවං දිස්වා එවං වදාමි.
තත්ර භික්ඛවෙ සුතවා අරියසාවකො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති: තිට්ඨතු තාව තත්තාය අයොසලාකාය ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය චක්ඛුන්ද්රියං සම්පලිමට්ඨං. හන්දාහං ඉදමෙව මනසිකරොමි, ‘ඉති චක්ඛුං අනිච්චං, රූපා අනිච්චා, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං අනිච්චං, චක්ඛු සම්ඵස්සො අනිච්චො, යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චං.’
තිට්ඨතු තාව තිණ්හෙන අයොසඞ්කුනා ආදිත්තෙන සම්පජ්ජලිතෙන සජොතිභූතෙන සොතින්ද්රියං සම්පලිමට්ඨං. හන්දාහං ඉදමෙව මනසිකරොමි: ‘ඉති සොතං අනිච්චං සද්දා අනිච්චා. සොතවිඤ්ඤාණං අනිච්චං සොතසම්ඵස්සො අනිච්චො, යම්පිදං සොතසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චං’.
තිට්ඨතු තාව තිණ්හෙන නිඛාදනෙන ආදිත්තෙන සම්පජ්ජලිතෙන සජොතිභූතෙන ඝානින්ද්රියං සම්පලිමට්ඨං. හන්දාහං ඉදමෙව මනසි කරොමි: ‘ඉති ඝානං අනිච්චං, ගන්ධා අනිච්චා, ඝානවිඤ්ඤාණං අනිච්චං ඝානසම්ඵස්සො අනිච්චො, යම්පිදං ඝානසම්ඵස්ස පච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චං.’
තිට්ඨතු තාව තිණ්හෙන ඛුරෙන ආදිත්තෙන සම්පජ්ජලිතෙන සජොතිභූතෙන ජිව්හින්ද්රියං සම්පලිමට්ඨං. හන්දාහං ඉදමෙව මනසිකරොමි: ‘ඉති ජිව්හා අනිච්චා රසා අනිච්චා ජිව්හාවිඤ්ඤාණං අනිච්චං ජිව්හාසම්ඵස්සො අනිච්චො, යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා දුක්ඛං වා තම්පි අනිච්චං.’
තිට්ඨතු තාව තිණ්හාය සත්තියා ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොති භූතාය කායින්ද්රියං සම්පලිමට්ඨං, හන්දාහං ඉදමෙව මනසිකරොමි. “ඉති කායො අනිච්චො, ඵොට්ඨබ්බා අනිච්චා, කායවිඤ්ඤාණං අනිච්චං, කායසම්ඵස්සො අනිච්චො, යම්පිදං කායසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චං.”
තිට්ඨතු තාව සොත්තං, හන්දාහං ඉදමෙව මනසිකරොමි, “ඉති මනො අනිච්චො, ධම්මා අනිච්චා, මනො විඤ්ඤාණං අනිච්චං, මනොසම්ඵස්සො අනිච්චො, යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චං.”
එවං පස්සං භික්ඛවෙ සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති, රූපෙසුපි නිබ්බින්දති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙපි නිබ්බින්දති, චක්ඛුසම්ඵස්සෙපි නිබ්බින්දති. යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තස්මිම්පි නිබ්බින්දති, -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාති. අයං ඛො භික්ඛවෙ ආදිත්තපරියායො ධම්මපරියායොති.
1. 18. 9.
හත්ථපාදූපමසුත්තං
236. හත්ථෙසු භික්ඛවෙ සති ආදානනික්ඛෙපනං පඤ්ඤායති. පාදෙසු සති අභික්කමපටික්කමො පඤ්ඤායති. පබ්බෙසු සති සම්මිඤ්ජන{1} පසාරණං පඤ්ඤායති. කුච්ඡිස්මිං සති ජිඝච්ඡා පිපාසා පඤ්ඤායති. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ චක්ඛුස්මිං සති චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛං දුක්ඛං{2}. සොතස්මිං සති සොතසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛං දුක්ඛං. ඝානස්මිං සති ඝානසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛං දුක්ඛං. ජිව්හාය සති ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛං දුක්ඛං. කායස්මිං සති කායසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛං දුක්ඛං. මනස්මිං සති මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛං දුක්ඛං.
හත්ථෙසු භික්ඛවෙ අසති ආදානනික්ඛෙපනං න පඤ්ඤායති, පාදෙසු අසති අභික්කමපටික්කමො න පඤ්ඤායති, පබ්බෙසු අසති සමිඤ්ජනපසාරණං න පඤ්ඤායති, කුච්ඡිස්මිං අසති ජිඝච්ඡා පිපාසා න පඤ්ඤායති. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ චක්ඛුස්මිං අසති චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා නුප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛං දුක්ඛං. සොතස්මිං අසති -පෙ- ඝානස්මිං අසති -පෙ- ජිව්හාය අසති ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා නුප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛං දුක්ඛං. කායස්මිං අසති -පෙ- මනස්මිං අසති මනො සම්ඵස්සපච්චයා නුප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛං දුක්ඛන්ති.
1. 18. 10.
දුතියහත්ථපාදුපමසුත්තං
237. හත්ථෙසු භික්ඛවෙ සති ආදානනික්ඛෙපනං හොති, පාදෙසු සති අභික්කමපටික්කමො හොති. පබ්බෙසු සති සම්මිඤ්ජනපසාරණං හොති. කුච්ඡිස්මිං සති ජිඝච්ඡා පිපාසා හොති. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ චක්ඛුස්මිං සති චක්ඛු සම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛං දුක්ඛං. සොතස්මිං -පෙ- ඝානස්මිං -පෙ- ජිව්හාය -පෙ- කායස්මිං -පෙ- මනස්මිං සති මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛං දුක්ඛං.
හත්ථෙසු භික්ඛවෙ අසති ආදානනික්ඛෙපනං න හොති, පාදෙසු අසති අභික්කමපටික්කමො න හොති. පබ්බෙසු අසති සම්මිඤ්ජන පසාරණං න හොති, කුච්ඡිස්මිං අසති ජිඝච්ඡා පිපාසා න හොති. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ චක්ඛුස්මිං අසති චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා නූප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛං දුක්ඛං. සොතස්මිං අසති -පෙ- ඝානස්මිං අසති -පෙ- ජිව්හාය අසති -පෙ- කායස්මිං අසති -පෙ- මනස්මිං අසති මනොසම්ඵස්සපච්චයා නූප්පජ්ජති අජ්ඣත්තං සුඛදුක්ඛන්ති.
සමුද්දවග්ගො අට්ඨාරසමො{1}
තත්රුද්දානං:
ද්වෙ සමුද්දා බාළිසිකො ඛීරරුක්ඛෙන කොට්ඨිතො කාමභූ උදායී චෙව ආදිත්තෙන ච අට්ඨමං හත්ථපාදූපමා ද්වෙති වග්ගො තෙන පවුච්චති.
19. ආසිවිසවග්ගො
1. 19. 1.
ආසිවිසොපමසුත්තං
238. එවං මෙ සුතං එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්ර ඛො භගවා භික්ඛු ආමන්තෙසි භික්ඛවොති. භදන්තෙති තෙ භික්ඛු භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච:
සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ චත්තාරො ආසිවිසා{1} උග්ගතෙජා ඝොරවිසා. අථ පුරිසො ආගච්ඡෙය්ය ජීවිතුකාමො අමරිතුකාමො සුඛකාමො දුක්ඛපටික්කූලො{2}, තමෙනං එවං වදෙය්යුං: “ඉමෙ තෙ අම්භො පුරිස, චත්තාරො ආසිවිසා උග්ගතෙජා ඝොරවිසා කාලෙනකාලං වුට්ඨාපෙතබ්බා, කාලෙන කාලං නහාපෙතබ්බා,{3} කාලෙන කාලං භොජෙතබ්බා, කාලෙන කාලං සංවෙසෙතබ්බා{4}; යදා ච ඛො තෙ අම්භො පුරිස, ඉමෙසං චතුන්නං ආසිවිසානං උග්ගතෙජානං ඝොරවිසානං අඤ්ඤතරො වා අඤ්ඤතරො වා කුප්පිස්සති: තතො ත්වං අම්භො පුරිස මරණං වා නිගච්ඡසි{5} මරණමත්තං වා දුක්ඛං: යන්තෙ අම්භො, පුරිස කරණීයං තං කරොහී”ති.
අථ ඛො සො භික්ඛවෙ පුරිසො භීතො චතුන්නං ආසිවිසානං උග්ගතෙජානං ඝොරවිසානං යෙන වා තෙන වා පලායෙථ. තමෙනං එවං වදෙය්යුං: ඉමෙ තෙ{6} අම්භො පුරිස, පඤ්චවධකා පච්චත්ථිකා පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබද්ධා{7} යත්ථෙව නං පස්සිස්සාම තත්ථෙව ජීවිතා වොරොපෙස්සාමාති; යන්තෙ අම්භො පුරිස කරණීයං තං කරොහීති. අථ ඛො සො භික්ඛවෙ පුරිසො භීතො චතුන්නං ආසිවිසානං උග්ගතෙජානං ඝොරවිසානං, භීතො පඤ්චන්නං වධකානං පච්චත්ථිකානං යෙන වා තෙන වා පලායෙථ.
තමෙනං එවං වදෙය්යුං: අයං තෙ අම්භො පුරිස ඡට්ඨො අන්තරචරො වධකො උක්ඛිත්තාසිකො පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබද්ධො යත්ථෙව නං පස්සිස්සාමි තත්ථෙව සිරො පාතෙස්සාමීති{8} යන්තෙ අම්භො පුරිස කරණීයං තං කරොහීති. අථ ඛො සො භික්ඛවෙ පුරිසො භීතො චතුන්නං ආසිවිසානං උග්ගතෙජානං ඝොරවිසානං, භීතො පඤ්චන්නං වධකානං පච්චත්ථිකානං භීතො, ඡට්ඨස්ස අන්තරචරස්ස වධකස්ස උක්ඛිත්තාසිකස්ස යෙන වා තෙන වා පලායෙථ.
සො පස්සෙය්ය සුඤ්ඤං ගාමං: යඤ්ඤදෙව ඝරං පවිසෙය්ය රිත්තකඤ්ඤෙව පවිසෙය්ය, තුච්ඡකඤ්ඤෙව පවිසෙය්ය, සුඤ්ඤකඤ්ඤෙව පවිසෙය්ය. යඤ්ඤදෙව භාජනං පරිමසෙය්ය, රිත්තකඤ්ඤෙව පරිමසෙය්ය තුච්ඡකඤ්ඤෙව පරිමසෙය්ය සුඤ්ඤකඤ්ඤෙව පරිමසෙය්ය. තමෙනං එවං වදෙය්යුං: ඉදානම්භො පුරිස, ඉමං සුඤ්ඤං ගාමං චොරා ගාමඝාතකා වධිස්සන්ති,{1} යන්තෙ අම්භො පුරිස, කරණීයං තං කරොහීති.
අථ ඛො සො භික්ඛවෙ පුරිසො භීතො චතුන්නං ආසිවිසානං උග්ගතෙජානං ඝොරවිසානං, භීතො පඤ්චන්නං වධකානං පච්චත්ථිකානං, භීතො ඡට්ඨස්ස අන්තරචරස්ස වධකස්ස උක්ඛිත්තාසිකස්ස, භීතො චොරානං ගාමඝාතකානං යෙන වා තෙන වා පලායෙථ. සො පස්සෙය්ය මහන්තං උදකණ්ණවං, ඔරිමංතීරං සාසඞ්කං සප්පටිභයං පාරිමංතීරං ඛෙමං අප්පටිභයං. නත්ථස්ස{2} නාවා සන්තාරණී උත්තරසෙතු වා අපරාපරං{3} ගමනාය.
අථ ඛො භික්ඛවෙ තස්ස පුරිසස්ස එවමස්ස: ‘අයං ඛො මහාඋදකණ්ණාවො, ඔරිමඤ්ච තීරං සාසඞ්කං සප්පටිභයං, පාරිමංතීරං ඛෙමං අප්පටිභයං, නත්ථි ච නාවා සන්තාරණී උත්තරසෙතු වා අපරාපරං ගමනාය. යන්නූනාහං තිණකට්ඨසාඛාපලාසං සංකඩ්ඪිත්වා කුල්ලං බන්ධිත්වා තං කුල්ලං නිස්සාය හත්ථෙහි ච පාදෙහි ච වායමමානො සොත්ථිනා පාරං ගච්ඡෙය්යන්ති.’ අථ ඛො සො භික්ඛවෙ පුරිසො තිණකට්ඨසාඛාපලාසං සංකඩ්ඪිත්වා කුල්ලං බන්ධිත්වා තං කුල්ලං නිස්සාය හත්ථෙහි ච පාදෙහි ච වායමමානො සොත්ථිනා පාරං ගච්ඡෙය්ය, තිණ්ණො පාරගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්රාහ්මණො.
උපමා ඛො ම්යායං භික්ඛවෙ, කතා අත්ථස්ස විඤ්ඤාපනත්ථාය, අයඤ්චෙවෙත්ථ අත්ථො: චත්තාරො ආසිවිසා උග්ගතෙජා ඝොරවිසාති ඛො භික්ඛවෙ, චතුන්නෙතං{4} මහාභූතානං අධිවචනං, පඨවීධාතුයා ආපොධාතුයා තෙජොධාතුයා වායොධාතුයා.
පඤ්ච වධකා පච්චත්ථිකාති ඛො භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං{5} උපාදානක්ඛන්ධානං අධිවචනං, සෙය්යථිදං – රූපුපාදානක්ඛන්ධස්ස, වෙදනූපාදානක්ඛන්ධස්ස, සඤ්ඤූපාදානක්ඛන්ධස්ස, සඞ්ඛාරූපාදානක්ඛන්ධස්ස, විඤ්ඤාණූපාදානක්ඛන්ධස්ස. ඡට්ඨො අන්තරචරො වධකො උක්ඛිත්තාසිකොති ඛො භික්ඛවෙ, නන්දිරාගස්සෙතං අධිවචනං. සුඤ්ඤො ගාමොති ඛො භික්ඛවෙ, ඡන්නෙතං{6} අජ්ඣත්තිකානං ආයතනානං අධිවචනං.
චක්ඛුතො චෙපි නං භික්ඛවෙ පණ්ඩිතො ව්යත්තො මෙධාවී උපපරික්ඛති, රිත්තකඤ්ඤෙව ඛායති, තුච්ඡකඤ්ඤෙව ඛායති, සුඤ්ඤකඤ්ඤෙව ඛායති. සොතතො චෙපි නං භික්ඛවෙ -පෙ- ඝානතො චෙපි නං භික්ඛවෙ -පෙ- ජිව්හාතො චෙපි නං භික්ඛවෙ -පෙ- කායතො චෙපි නං භික්ඛවෙ -පෙ- මනතො චෙපි නං භික්ඛවෙ පණ්ඩිතො ව්යත්තො මෙධාවී උපපරික්ඛති; රිත්තකඤ්ඤෙව ඛායති, තුච්ඡකඤ්ඤෙව ඛායති, සුඤ්ඤකඤ්ඤෙව ඛායති.
චොරා ගාමඝාතකාති ඛො භික්ඛවෙ, ඡන්නෙතං බාහිරානං ආයතනානං අධිවචනං. චක්ඛු භික්ඛවෙ හඤ්ඤති මනාපාමනාපෙසු රූපෙසු, සොතං හඤ්ඤති මනාපාමනාපෙසු සද්දෙසු, ඝානං හඤ්ඤති මනාපාමනාපෙසු ගන්ධෙසු, ජිව්හා හඤ්ඤති මනාපාමනාපෙසු රසෙසු, කායො හඤ්ඤති මනාපාමනාපෙසු ඵොට්ඨබ්බෙසු. මනො හඤ්ඤති මනාපාමනාපෙසු ධම්මෙසු.
මහාඋදකණ්ණවොති ඛො භික්ඛවෙ, චතුන්නෙතං ඔඝානං අධිවචනං: කාමොඝස්ස, භවොඝස්ස, දිට්ඨොඝස්ස, අවිජ්ජොඝස්ස. ඔරිමං තීරං සාසඞ්කං සප්පටිභයන්ති ඛො භික්ඛවෙ සක්කායස්සෙතං අධිවචනං. පාරිමං තීරං ඛෙමං අප්පටිභයන්ති ඛො භික්ඛවෙ, නිබ්බානස්සෙතං අධිවචනං. කුල්ලන්ති ඛො භික්ඛවෙ, අරියස්සෙතං අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස අධිවචනං, සෙය්යථිදං: සම්මාදිට්ඨියා සම්මාසඞ්කප්පස්ස සම්මාවාචාය සම්මාකම්මන්තස්ස, සම්මාආජීවස්ස, සම්මාවායාමස්ස, සම්මාසතියා, සම්මාසමාධිස්ස. හත්ථෙහි ච පාදෙහි ච වායමමානොති ඛො භික්ඛවෙ විරියාරම්භස්සෙතං අධිවචනං. තිණ්ණො පාරගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්රාහ්මණොති ඛො භික්ඛවෙ, අරහතො එතං අධිවචනන්ති.
1. 19. 2.
රථූපමසුත්තං
239. තීහි භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛසොමනස්සබහුලො විහරති, යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයාය. කතමෙහි තීහි: ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති, භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ, ජාගරියං අනුයුත්තො.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ භික්ඛු ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති: ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති, නානුබ්යඤ්ජනග්ගාහී, යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣා දොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්යුං. තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති චක්ඛුන්ද්රියං, චක්ඛුන්ද්රියෙ සංවරං ආපජ්ජති;
සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා -පෙ- ජිව්හාය රසං සායිත්වා -පෙ- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා -පෙ- මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣා දොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති මනින්ද්රියං, මනින්ද්රියෙ සංවරං ආපජ්ජති.
සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ, සුභූමියං චාතුම්මහාපථෙ ආජඤ්ඤරථො යුත්තො අස්ස{1} ඔධස්තපතොදො:{2} තමෙනං දක්ඛො යොග්ගාචරියො අස්සදම්මසාරථි අභිරූහිත්වා වාමෙන හත්ථෙන රස්මියො ගහෙත්වා, දක්ඛිණෙන හත්ථෙන පතොදං ගහෙත්වා, යෙනිච්ඡකං යදිච්ඡකං සාරෙය්යපි පච්චාසාරෙය්යපි. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉමෙසං ඡන්නං ඉන්ද්රියානං ආරක්ඛාය සික්ඛති. සඤ්ඤමාය සික්ඛති, දමාය සික්ඛති, උපසමාය සික්ඛති. එවං ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ, භික්ඛු භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති: ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු පටිසඞ්ඛායොනිසො ආහාරං ආහාරෙති: ‘නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය, යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්රහ්මචරියානුග්ගහාය, ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චා’ති. සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ, පුරිසො වණං{3} ආලිම්පෙය්ය. යාවදෙව රොපනත්ථාය{4} සෙය්යථා වා පන අක්ඛං අබ්භඤ්ජෙය්ය යාවදෙව භාරස්ස නිත්ථරණත්ථාය; එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ භික්ඛු පටිසඞ්ඛායොනිසො ආහාරං ආහාරෙති. නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය, න විභූසනාය, යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්රහ්මචරියානුග්ගහාය, ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චාති. එවං ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරියං අනුයුත්තො හොති: ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු දිවසං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති,
රත්තියා පඨමං යාමං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති. රත්තියා මජ්ඣිමං යාමං දක්ඛිණෙන පස්සෙන සීහසෙය්යං කප්පෙති පාදෙ පාදං අච්චාධාය සතො සම්පජානො උට්ඨානසඤ්ඤං මනසිකරිත්වා. රත්තියා පච්ඡිමං යාමං පච්චුට්ඨාය චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති. එවං ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරියං අනුයුත්තො හොති. ඉමෙහි ඛො භික්ඛවෙ, තීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛසොමනස්සබහුලො විහරති: යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයායාති.
1. 19. 3.
කුම්මොපමසුත්තං
240. භූතපුබ්බං භික්ඛවෙ, කුම්මො කච්ඡපො සායන්හසමයං අනු නදීතීරෙ ගොචරපසුතො අහොසි; සිගාලොපි ඛො භික්ඛවෙ සායන්හසමයං අනුනදීතීරෙ ගොචරපසුතො හොති. අද්දසා ඛො භික්ඛවෙ කුම්මො කච්ඡපො සිගාලං දූරතොව ගොචරපසුතං. දිස්වාන සොණ්ඩි පඤ්චමානි අඞ්ගානි සකෙ කපාලෙ සමොදහිත්වා අප්පොස්සුක්කො තුණ්හී භූතො සංකසායති{1}. සිගාලොපි ඛො භික්ඛවෙ අද්දස කුම්මං කච්ඡපා දූරතොව,{2} දිස්වාන යෙන කුම්මො කච්ඡපො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා කුම්මං කච්ඡපං පච්චුපට්ඨිතො අහොසි; යදායං කුම්මො කච්ඡපො සොණ්ඩිපඤ්චමානං අඞ්ගානං අඤ්ඤතරං වා අඤ්ඤතරං වා අඞ්ගං අභිනින්නාමෙස්සති, තත්ථෙව නං ගහෙත්වා උද්දාලිත්වා ඛාදිස්සාමීති. යදා ඛො භික්ඛවෙ කුම්මො කච්ඡපො සොණ්ඩිපඤ්චමානං අඞ්ගානං අඤ්ඤතරං වා අඤ්ඤතරං වා අඞ්ගං න අභිනින්නාමෙසි, අථ සිගාලො කුම්මම්හා නිබ්බිජ්ජ පක්කමි. ඔතාරං අලභමානො.
එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ තුම්හෙපි මාරො පාපිමා සතතං සමිතං පච්චුපට්ඨිතො; ‘අප්පෙවනාමාහං ඉමෙසං චක්ඛුතො වා ඔතාරං ලභෙය්යං, සොතතොවා ඔතාරං ලභෙය්යං, ඝානතොවා ඔතාරං ලභෙය්යං, ජිව්හාතො වා ඔතාරං ලභෙය්යං, කායතොවා ඔතාරං ලභෙය්යං, මනතො වා ඔතාරං ලභෙය්ය”න්ති.
තස්මාතිහ භික්ඛවෙ, ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරා විහරථ. චක්ඛුනා රූපං දිස්වා මා නිමිත්තග්ගාහිනො අහුවත්ථ, මානුබ්යඤ්ජනග්ගාහිනො. යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජථ, රක්ඛථ චක්ඛුන්ද්රියං, චක්ඛුන්ද්රියෙ සංවරං ආපජ්ජථ.
සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා -පෙ- ජිව්හාය රසං සායිත්වා -පෙ- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා -පෙ- මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය මා නිමිත්තග්ගාහිනො අහුවත්ථ, මානුබ්යඤ්ජනග්ගාහිනො. යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජථ, රක්ඛථ මනින්ද්රියං, මනින්ද්රියෙ සංවරං ආපජ්ජථ. යතො ඛො තුම්හෙ භික්ඛවෙ, ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරා විහරිස්සථ, අථ තුම්හෙහිපි මාරො පාපිමා නිබ්බිජ්ජ පක්කමිස්සති, ඔතාරං අලභමානො කුම්මම්හාව සිගාලොති.
කුම්මොව අඞ්ගානි සකෙ කපාලෙ සමොදහං භික්ඛු මනො විතක්කෙ අනිස්සිතො අඤ්ඤමහෙඨයානො පරිනිබ්බුතො න උපවදෙය්ය කඤ්චීති.
1. 19. 4.
දාරුක්ඛන්ධොපමසුත්තං
241. එකං සමයං භගවා අයොජ්කධායං{1} විහරති ගඞ්ගාය නදියා තීරෙ. අද්දසා ඛො භගවා මහන්තං දාරුක්ඛන්ධං ගඞ්ගාය නදියා සොතෙන වුය්හමානං. දිස්වාන භික්ඛූ ආමන්තෙසි, පස්සථ නො තුම්හෙ භික්ඛවෙ අමුං මහන්තං දාරුක්ඛන්ධං ගඞ්ගාය නදියා සොතෙන වුය්හමානන්ති? එවම්භන්තෙ.
සචෙ සො භික්ඛවෙ දාරුක්ඛන්ධො න ඔරිමං තීරං උපගච්ඡති, න පාරිමං තීරං උපගච්ඡති, න මජ්ඣෙ සංසීදිස්සති, න ථලෙ උස්සීදිස්සති, න මනුස්සග්ගාහො භවිස්සති, න අමනුස්සග්ගාහො භවිස්සති, න ආවට්ටග්ගාහො භවිස්සති, න අන්තොපූති භවිස්සති: එවං හි සො භික්ඛවෙ දාරුක්ඛන්ධො සමුද්දනින්නො භවිස්සති, සමුද්දපොණො සමුද්දපබ්භාරො. තං කිස්ස හෙතු, සමුද්දනින්නො භික්ඛවෙ, ගඞ්ගාය නදියා සොතො, සමුද්දපොණො, සමුද්දපබ්භාරො.
එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ, සචෙ තුම්හෙපි න ඔරිමං තීරං උපගච්ඡථ{2} න පාරිමං තීරං උපගච්ඡථ, න මජ්ඣෙ සංසීදිස්සථ, න ථලෙ උස්සීදිස්සථ, න මනුස්සග්ගාහා හෙස්සථ{3}, න අමනුස්සග්ගාහා හෙස්සථ, න ආවට්ටග්ගාහා හෙස්සථ, න අන්තොපූති භවිස්සථ. එවං තුම්හෙ භික්ඛවෙ, නිබ්බානනින්නා භවිස්සථ, නිබ්බානපොණා නිබ්බානපබ්භාරා. තං කිස්ස හෙතු: නිබ්බානනින්නා භික්ඛවෙ, සම්මාදිට්ඨි, නිබ්බානපොණා, නිබ්බානපබ්භාරාති.
එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච: කින්නු ඛො භන්තෙ, ඔරිමංතීරං? කිං පාරිමංතීරං? කො මජ්ඣෙ සංසාදො{1}? කො ථලෙ උස්සාදො? කො මනුස්සග්ගාහො? කො අමනුස්සග්ගාහො? කො ආවට්ටග්ගාහො? කො අන්තොපූතිභාවොති?
ඔරිමංතීරන්ති ඛො භික්ඛු, ඡන්නෙතං අජ්ඣත්තිකානං ආයතනානං අධිවචනං. පාරිමංතීරන්ති ඛො භික්ඛු, ඡන්නෙතං බාහිරානං ආයතනානං අධිවචනං. මජ්ඣෙ සංසාදොති ඛො භික්ඛු, නන්දීරාගස්සෙතං අධිවචනං. ථලෙ උස්සාදොති ඛො භික්ඛු, අස්මිමානස්සෙතං අධිවචනං. කතමො ච භික්ඛු, මනුස්සග්ගාහො: ඉධ භික්ඛු, ගිහීහි සංසට්ඨො විහරති, සහනන්දී, සහසොකී, සුඛිතෙසු සුඛිතො, දුක්ඛිතෙසු දුක්ඛිතො, උප්පන්නෙසු කිච්ච කරණීයෙසු අත්තනා වොයොගං ආපජ්ජති. අයං වුච්චති භික්ඛු, මනුස්සග්ගාහො. කතමො ච භික්ඛු, අමනුස්සග්ගාහො: ඉධ භික්ඛු, එකච්චො අඤ්ඤතරං දෙවනිකායං පණිධාය බ්රහ්මචරියං චරති: ‘ඉමිනාහං සීලෙන වා වතෙන වා තපෙන වා බ්රහ්මචරියෙන වා දෙවො වා භවිස්සාමි දෙවඤ්ඤතරො වා’ති. අයං වුච්චති භික්ඛු, අමනුස්සග්ගාහො. ආවට්ටග්ගාහොති ඛො භික්ඛු, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. කතමො ච භික්ඛු, අන්තොපූතිභාවො: ඉධ භික්ඛු, එකච්චො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො. අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො අබ්රහ්මචාරී බ්රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො.{2} අයං වුච්චති භික්ඛු, අන්තොපූතිභාවොති.
තෙන ඛො පන සමයෙන නන්දො ගොපාලකො භගවතො අවිදූරෙ ඨිතො හොති. අථ ඛො නන්දො ගොපාලකො භගවන්තං එතදවොච: අහං ඛො භන්තෙ, න ඔරිමංතීරං උපගච්ඡාමි, න පාරිමංතීරං උපගච්ඡාමි, න මජ්ඣෙ සංසීදිස්සාමි, න ථලෙ උස්සීදිස්සාමි, න මනුස්සග්ගාහො ගහිස්සති{3}, න අමනුස්සග්ගාහො ගහිස්සති, න ආවට්ටග්ගාහො ගහිස්සති, න අන්තොපූති භවිස්සාමි. ලභෙය්යාහං භන්තෙ, භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්යං උපසම්පදන්ති.
තෙන හි ත්වං නන්ද, සාමිකානං ගාවො නීය්යාදෙහීති{4} ගමිස්සන්ති භන්තෙ, ගාවො වච්ඡගිද්ධිනියොති. නිය්යාදෙහෙව ත්වං නන්ද, සාමිකානං ගාවොති. අථ ඛො නන්දො ගොපාලකො සාමිකානං ගාවො නිය්යාදෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච: නිය්යාදිතා භන්තෙ, සාමිකානං ගාවො. ලභෙය්යාහං භන්තෙ, භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්යං උපසම්පදන්ති.
අලත්ථ ඛො නන්දො ගොපාලකො භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, අලත්ථූපසම්පදං; අචිරූපසම්පන්නො ච පනායස්මා නන්දො එකො වූපකට්ඨො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො න චිරස්සෙව යස්සත්ථාය කුලපුත්තා සම්මදෙව අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජන්ති තදනුත්තරං බ්රහ්මචරියපරියොසානං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහාසි, ඛීණා ජාති වුසිතං බ්රහ්මචරියං කතං කරණීයං නාපරං ඉත්තත්ථායාති අබ්භඤ්ඤාසි, අඤ්ඤතරො ච පනායස්මා නන්දො අරහතං අහොසීති.
1. 19. 5.
දුතිය දාරුක්ඛන්ධොපමසුත්තං.
242. එවං මෙ සුතං එකං සමයං භගවා කිම්බිලායං{1} විහරති ගඞ්ගාය නදියා තීරෙ. අද්දසා ඛො භගවා මහන්තං දාරුක්ඛන්ධං ගඞ්ගාය නදියා සොතෙන වුය්හමානං. දිස්වාන භික්ඛූ ආමන්තෙසි: පස්සථ නො තුම්හෙ භික්ඛවෙ, අමුං මහන්තං දාරුක්ඛන්ධං ගඞ්ගාය නදියා සොතෙන වුය්හමානන්ති? එවං භන්තෙ. -පෙ- (විත්ථාරෙතබ්බං)
එවං වුත්තෙ ආයස්මා කිම්බිලො{2} භගවන්තං එතදවොච: කින්නු ඛො භන්තෙ, ඔරිමංතීරං? -පෙ- (විත්ථාරෙතබ්බං) කතමො ච කිම්බිල, අන්තොපූතිභාවො: ඉධ කිම්බිල භික්ඛු අඤ්ඤතරං සඞ්කිලිට්ඨං ආපත්තිං ආපන්නො හොති යථාරූපාය ආපත්තියා වුට්ඨානං{3} පඤ්ඤායති. අයං වුච්චති කිම්බිල, අන්තොපූතිභාවොති.
1. 19. 6.
අවස්සුතපරියායසුත්තං
243. එකං සමයං භගවා සක්කෙසු විහරති කපිලවත්ථුස්මිං නිග්රොධාරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන කාපිලවත්ථවානං{4} සක්යානං නවං සන්ථාගාරං අචිරකාරිතං හොති, අනජ්ඣාවුත්ථං සමණෙන වා බ්රාහ්මණෙන වා කෙනචි වා මනුස්සභූතෙන. අථ ඛො කාපිලවත්ථවා සක්යා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නා ඛො කාපිලවත්ථවා සක්යා භගවන්තං එතදවොචුං: