එවං භික්ඛවෙ සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති, සොතස්මිම්පි -පෙ- ඝානස්මිම්පි -පෙ- ජිව්හායපි -පෙ- කායස්මිම්පි -පෙ- මනස්මිම්පි නිබ්බින්දති, නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
1. 14. 8.
අජ්ඣත්තදුක්ඛසුත්තං
141. චක්ඛුං භික්ඛවෙ දුක්ඛං. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො චක්ඛුස්ස උප්පාදාය සොපි දුක්ඛො. දුක්ඛසම්භූතං භික්ඛවෙ, චක්ඛුං කුතො සුඛං භවිස්සති. සොතං -පෙ- ඝානං -පෙ- ජිව්හා දුක්ඛා. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො ජිව්හාය උප්පාදාය සොපි දුක්ඛො. දුක්ඛසම්භූතා භික්ඛවෙ ජිව්හා කුතො සුඛා භවිස්සති. කායො -පෙ- මනො දුක්ඛො. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො මනස්ස උප්පාදාය සොපි දුක්ඛො. දුක්ඛසම්භූතො භික්ඛවෙ මනො කුතො සුඛො භවිස්සති.
එවං පස්සං භික්ඛවෙ සුතවා අරියසාවකො -පෙ- නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
1. 14. 9.
අජ්ඣත්තඅනත්තසුත්තං
142. චක්ඛුං භික්ඛවෙ අනත්තා. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො චක්ඛුස්ස උප්පාදාය සොපි අනත්තා. අනත්තසම්භූතං භික්ඛවෙ චක්ඛුං කුතො අත්තා භවිස්සති. සොතං අනත්තා -පෙ- ඝානං අනත්තා -පෙ- ජිව්හා අනත්තා. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො ජිව්හාය උප්පාදාය, සොපි අනත්තා. අනත්තසම්භූතා භික්ඛවෙ ජිව්හා කුතො අත්තා භවිස්සති? කායො අනත්තා -පෙ- මනො අනත්තා. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො මනස්ස උප්පාදාය සොපි අනත්තා. අනත්තසම්භූතො භික්ඛවෙ, මනො කුතො අත්තා භවිස්සති.
එවං පස්සං භික්ඛවෙ සුතවා අරියසාවකො -පෙ- නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
1. 14. 10.
බාහිරඅනිච්චසුත්තං
143. රූපා භික්ඛවෙ අනිච්චා. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො රූපානං උප්පාදාය සොපි අනිච්චො. අනිච්චසම්භූතා භික්ඛවෙ රූපා කුතො නිච්චා භවිස්සන්ති සද්දා -පෙ- ගන්ධා -පෙ- රසා -පෙ- ඵොට්ඨබ්බා -පෙ- ධම්මා අනිච්චා. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො ධම්මානං උප්පාදාය සොපි අනිච්චො. අනිච්චසම්භූතා භික්ඛවෙ ධම්මා කුතො නිච්චා භවිස්සන්ති.
එවං පස්සං භික්ඛවෙ සුතවා අරියසාවකො රූපෙසුපි නිබ්බින්දති, සද්දෙසුපි නිබ්බින්දති, ගන්ධෙසුපි නිබ්බින්දති, රසෙසුපි නිබ්බින්දති, ඵොට්ඨබ්බෙසුපි නිබ්බින්දති, ධම්මෙසුපි නිබ්බින්දති, නිබ්බින්දං විරජ්ජති -පෙ- නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
1. 14. 11.
බාහිරදුක්ඛසුත්තං
144. රූපා භික්ඛවෙ දුක්ඛා. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො රූපානං උප්පාදාය සොපි දුක්ඛො. දුක්ඛසම්භූතා භික්ඛවෙ රූපා කුතො සුඛා භවිස්සන්ති සද්දා -පෙ- ගන්ධා -පෙ- රසා -පෙ- ඵොට්ඨබ්බා -පෙ- ධම්මා දුක්ඛා. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො ධම්මානං උප්පාදාය සොපි දුක්ඛො. දුක්ඛසම්භූතා භික්ඛවෙ ධම්මා කුතො සුඛා භවිස්සන්ති.
එවං පස්සං භික්ඛවෙ සුතවා අරියසාවකො -පෙ- නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
1. 14. 12.
බාහිරඅනත්තසුත්තං
145. රූපා භික්ඛවෙ අනත්තා. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො රූපානං උප්පාදාය සොපි අනත්තා. අනත්තසම්භූතා භික්ඛවෙ රූපා කුතො අත්තා භවිස්සන්ති. සද්දා -පෙ- ගන්ධා -පෙ- රසා -පෙ- ඵොට්ඨබ්බා -පෙ- ධම්මා අනත්තා. යොපි හෙතු යොපි පච්චයො ධම්මානං උප්පාදාය සොපි අනත්තා. අනත්තසම්භූතා භික්ඛවෙ ධම්මා කුතො අත්තා භවිස්සන්ති.
එවං පස්සං භික්ඛවෙ සුතවා අරියසාවකො -පෙ- නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.
දෙවදහවග්ගො චුද්දසමො.
තත්රුද්දානං:
දෙවදහ ඛණො{1} සතය්හ ගය්හ{2} ද්වෙ හොන්ති පලාසීනා{3} හෙතුනා’පි තයො වුත්තා තෙ ඛො අජ්ඣත්ත බාහිරා{4}ති.
15. නවපුරාණවග්ගො
1. 15. 1.
කම්මසුත්තං
146. නවපුරාණානි භික්ඛවෙ, කම්මානි දෙසිස්සාමි, කම්මනිරොධඤ්ච, කම්මනිරොධගාමිනිඤ්ච පටිපදං. තං සුණාථ, සාධුකං මනසිකරොථ, භාසිස්සාමීති.
කතමඤ්ච භික්ඛවෙ පුරාණං කම්මං{1}: චක්ඛුං භික්ඛවෙ පුරාණං කම්මං අභිසඞ්ඛතං අභිසඤ්චෙතයිතං වෙදනීයං දට්ඨබ්බං. සොතං පුරාණං කම්මං අභිසඞ්ඛතං අභිසඤ්චෙතයිතං වෙදනීයං දට්ඨබ්බං. ඝානං පුරාණං කම්මං අභිසඞ්ඛතං අභිසඤ්චෙතයිතං වෙදනීයං දට්ඨබ්බං. ජිව්හා පුරාණං කම්මං අභිසඞ්ඛතා අභිසඤ්චෙතයිතා වෙදනීයා දට්ඨබ්බා. කායො පුරාණං කම්මං අභිසඞ්ඛතො අභිසඤ්චෙතයිතො වෙදනීයො දට්ඨබ්බො. මනො පුරාණං කම්මං අභිසඞ්ඛතො අභිසඤ්චෙතයිතො වෙදනීයො දට්ඨබ්බො. ඉදං වුච්චති භික්ඛවෙ, පුරාණං කම්මං.
කතමඤ්ච භික්ඛවෙ නවං කම්මං: යං ඛො භික්ඛවෙ එතරහි කම්මං කරොති කායෙන වාචාය මනසා, ඉදං වුච්චති භික්ඛවෙ, නවං කම්මං.
කතමො ච භික්ඛවෙ කම්මනිරොධො: යො ඛො භික්ඛවෙ කායකම්මවචීකම්මමනොකම්මස්ස{2} නිරොධා විමුත්තිං ඵුසති, අයං වුච්චති භික්ඛවෙ, කම්මනිරොධො.
කතමා ච භික්ඛවෙ කම්මනිරොධගාමිනී පටිපදා: අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්යථිදං: සම්මාදිට්ඨි සම්මාසඞ්කප්පො සම්මාවාචා සම්මාකම්මන්තො සම්මාආජීවො සම්මාවායාමො සම්මාසති සම්මාසමාධි. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ, කම්මනිරොධගාමිනී පටිපදා.
ඉති ඛො භික්ඛවෙ දෙසිතං වො මයා පුරාණං කම්මං දෙසිතං නවං කම්මං, දෙසිතො කම්මනිරොධො, දෙසිතා කම්මනිරොධගාමිනී පටිපදා. යං වො භික්ඛවෙ, සත්ථාරා කරණීයං සාවකානං හිතෙසිනා අනුකම්පකෙන අනුකම්පං උපාදාය, කතං වො තං මයා.{2} එතානි භික්ඛවෙ රුක්ඛමූලානි, එතානි සුඤ්ඤාගාරානි. ඣායථ භික්ඛවෙ, මා පමාදත්ථ, මා පච්ඡා විප්පටිසාරිනො අහුවත්ථ. අයං වො අම්හාකං අනුසාසනීති.
1. 15. 2.
සප්පායසුත්තං
147. නිබ්බානසප්පායං වො භික්ඛවෙ පටිපදං දෙසිස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ, භාසිස්සාමීති. කතමා ච සා භික්ඛවෙ, නිබ්බානසප්පායා පටිපදා:
ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු චක්ඛුං අනිච්චන්ති පස්සති, රූපා අනිච්චාති පස්සති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං අනිච්චන්ති පස්සති, චක්ඛුසම්ඵස්සො අනිච්චොති පස්සති. යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චන්ති පස්සති.
සොතං -පෙ- ඝානං -පෙ- ජිව්හා අනිච්චාති පස්සති, රසා අනිච්චාති පස්සති, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං අනිච්චන්ති පස්සති, ජිව්හාසම්ඵස්සො අනිච්චොති පස්සති, යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චන්ති පස්සති.
කායො -පෙ- මනො අනිච්චොති පස්සති, ධම්මා අනිච්චාති පස්සති, මනොවිඤ්ඤාණං අනිච්චන්ති පස්සති, මනොසම්ඵස්සො අනිච්චොති පස්සති, යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනිච්චන්ති පස්සති. අයං ඛො සා භික්ඛවෙ නිබ්බානසප්පායා පටිපදාති.
1. 15. 3.
දුතියසප්පායසුත්තං
148. නිබ්බානසප්පායං වො භික්ඛවෙ පටිපදං දෙසිස්සාමි. තං සුණාථ සාධුකං මනසි කරොථ, භාසිස්සාමීති. කතමා ච සා භික්ඛවෙ, නිබ්බානසප්පායා පටිපදා:
ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු චක්ඛුං දුක්ඛන්ති පස්සති, රූපා දුක්ඛන්ති පස්සති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං දුක්ඛන්ති පස්සති, චක්ඛුසම්ඵස්සො දුක්ඛොති පස්සති, යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි දුක්ඛන්ති පස්සති.
සොතං -පෙ- ඝානං -පෙ- ජිව්හා දුක්ඛාති පස්සති, රසා දුක්ඛාති පස්සති, ජිව්හා විඤ්ඤාණං දුක්ඛන්ති පස්සති, ජිව්හාසම්ඵස්සො දුක්ඛොති පස්සති, යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි දුක්ඛන්ති පස්සති.
කායො -පෙ- මනො දුක්ඛොති පස්සති, ධම්මා දුක්ඛාති පස්සති, මනොවිඤ්ඤාණං දුක්ඛන්ති පස්සති, මනොසම්ඵස්සො දුක්ඛොති පස්සති, යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති. වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි දුක්ඛන්ති පස්සති. අයං ඛො සා භික්ඛවෙ නිබ්බානසප්පායා පටිපදාති.
1. 15. 4.
තතියසප්පායසුත්තං
149. නිබ්බානසප්පායං වො භික්ඛවෙ පටිපදං දෙසිස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසිකරොථ භාසිස්සාමීති. කතමා ච සා භික්ඛවෙ, නිබ්බානසප්පායා පටිපදා:
ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුං අනත්තාති පස්සති, රූපා අනත්තාති පස්සති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං අනත්තාති පස්සති, චක්ඛුසම්ඵස්සො අනත්තාති පස්සති, යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනත්තාති පස්සති.
සොතං -පෙ- ඝානං -පෙ- ජිව්හා අනත්තාති පස්සති, රසා අනත්තාති පස්සති, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං අනත්තාති පස්සති, ජිව්හාසම්ඵස්සො අනත්තාති පස්සති, යම්පිදං ජිව්හාසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනත්තාති පස්සති.
කායො -පෙ- මනො අනත්තාති පස්සති, ධම්මා අනත්තාති පස්සති, මනොවිඤ්ඤාණං අනත්තාති පස්සති, මනොසම්ඵස්සො අනත්තාති පස්සති, යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි අනත්තාති පස්සති. අයං ඛො සා භික්ඛවෙ නිබ්බානසප්පායා පටිපදාති.
1. 15. 5.
චතුත්ථසප්පායසුත්තං
150. නිබ්බානසප්පායං වො භික්ඛවෙ, පටිපදං දෙසිස්සාමි. තං සුණාථ, සාධුකං මනසිකරොථ, භාසිස්සාමීති. කතමා ච සා භික්ඛවෙ, නිබ්බානසප්පායා පටිපදා:
තං කිම්මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, චක්ඛුං නිච්චං වා අනිච්චං වාති? අනිච්චං භන්තෙ. යම්පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති? දුක්ඛං භන්තෙ. යම්පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලන්නු තං සමනුපස්සිතුං “එතං මම එසො’හමස්මි, එසො මෙ අත්තා”ති? නො හෙතං භන්තෙ.
රූපා නිච්චා වා අනිච්චා වාති? අනිච්චා භන්තෙ -පෙ- චක්ඛුවිඤ්ඤාණං නිච්චං වා අනිච්චං වාති? අනිච්චං භන්තෙ -පෙ- චක්ඛුසම්ඵස්සො නිච්චො වා අනිච්චො වාති? අනිච්චො භන්තෙ -පෙ- යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වාති? අනිච්චං භන්තෙ, යම්පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති? දුක්ඛං භන්තෙ, යම්පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලන්නු තං සමනුපස්සිතුං “එතං මම එසො’හමස්මි, එසො මෙ අත්තා”ති? නො හෙතං භන්තෙ.
සොතං -පෙ- ඝානං -පෙ- ජිව්හා -පෙ- කායො -පෙ- මනො නිච්චො වා අනිච්චො වාති? අනිච්චො භන්තෙ. -පෙ- ධම්මා -පෙ- මනොවිඤ්ඤාණං -පෙ- මනොසම්ඵස්සො -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි නිච්චං වා අනිච්චං වාති? අනිච්චං භන්තෙ. යම්පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති? දුක්ඛං භන්තෙ, යම්පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං කල්ලන්නු තං සමනුපස්සිතුං: “එතං මම, එසො’හමස්මි, එසො මෙ අත්තා”ති? නො හෙතං භන්තෙ.
එවං පස්සං භික්ඛවෙ සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති, රූපෙසුපි නිබ්බින්දති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙපි නිබ්බින්දති, චක්ඛුසම්ඵස්සෙපි නිබ්බින්දති. යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තස්මිම්පි නිබ්බින්දති -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති -පෙ- නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාති.{1} අයං ඛො සා භික්ඛවෙ නිබ්බානසප්පායා පටිපදාති.
1. 15. 6.
අන්තෙවාසිකසුත්තං
151. අනන්තෙවාසිකමිදං භික්ඛවෙ, බ්රහ්මචරියං වුස්සති අනාචරියකං. සාන්තෙවාසිකො{2} භික්ඛවෙ, භික්ඛු සාචරියකො දුක්ඛං න ඵාසු විහරති. අනන්තෙවාසිකො භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනාචරියකො සුඛං ඵාසුං විහරති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ භික්ඛු සාන්තෙවාසිකො සාචරියකො දුක්ඛං න ඵාසු විහරති: ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛුනො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා උප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා සරසඞ්කප්පා සඤ්ඤොජනියා. ත්යාස්ස අන්තො වසන්ති, අන්තස්ස වසන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මාති. තස්මා සාන්තෙවාසිකොති වුච්චති. තෙ නං සමුදාචරන්ති, සමුදාචරන්ති නං පාපකා අකුසලා ධම්මාති. තස්මා සාචරියකොති වුච්චති.
පුන චපරං භික්ඛවෙ භික්ඛුනො සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- පුන චපරං භික්ඛවෙ භික්ඛුනො ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා -පෙ- පුන චපරං භික්ඛවෙ භික්ඛුනො ජිව්හාය රසං සායිත්වා උප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා සරසඞ්කප්පා සංඤ්ඤොජනියා. -පෙ- පුන චපරං භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා -පෙ-
පුන චපරං භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය උප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා සරසඞ්කප්පා සඤ්ඤොජනියා. ත්යාස්ස අන්තො වසන්ති, අන්තස්ස වසන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මාති. තස්මා සාන්තෙවාසිකොති වුච්චති. තෙ නං සමුදාචරන්ති, සමුදාචරන්ති නං පාපකා අකුසලා ධම්මාති. තස්මා සාචරියකොති වුච්චති. එවං ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු සාන්තෙවාසිකො සාචරියකො දුක්ඛං න ඵාසු විහරති.
කථං ච භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනන්තෙවාසිකො අනාචරියකො සුඛං ඵාසු විහරති: ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නූප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා සරසඞ්කප්පා සඤ්ඤොජනියා. ත්යාස්ස න අන්තො වසන්ති, නාස්ස අන්තො වසන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මාති තස්මා අනන්තෙවාසිකොති වුච්චති. තෙ න නං{1} සමුදාචරන්ති. න සමුදාචරන්ති නං පාපකා අකුසලා ධම්මාති. තස්මා අනාචරියකොති වුච්චති.
පුන චපරං භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා -පෙ- ජිව්හාය රසං සායිත්වා -පෙ- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා -පෙ- පුන චපරං භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය නූප්පජ්ජන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මා සරසඞ්කප්පා සඤ්ඤොජනියා. ත්යාස්ස න අන්තො වසන්ති, නාස්ස අන්තො වසන්ති පාපකා අකුසලා ධම්මාති. තස්මා අනන්තෙවාසිකොති වුච්චති. තෙ න නං සමුදාචරන්ති, න සමුදාචරන්ති නං පාපකා අකුසලා ධම්මාති. තස්මා අනාචරියකොති වුච්චති.
එවං ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනන්තෙවාසිකො අනාචරියකො සුඛං ඵාසු විහරති. අනන්තෙවාසිකමිදං භික්ඛවෙ, බ්රහ්මචරියං වුස්සති අනාචරියකං. සාන්තෙවාසිකො භික්ඛවෙ, භික්ඛු සාචරියකො දුක්ඛං න ඵාසු විහරති. අනන්තෙවාසිකො භික්ඛවෙ, භික්ඛු අනාචරියකො සුඛං ඵාසු විහරතීති.
1. 15. 7.
කිමත්ථියසුත්තං
152. සචෙ වො භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්යුං: “කිමත්ථියං ආවුසො, සමණෙ ගොතමෙ බ්රහ්මචරියං වුස්සතී”ති? එවං පුට්ඨා තුම්හෙ භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං ව්යාකරෙය්යාථ: දුක්ඛස්ස ඛො ආවුසො පරිඤ්ඤාය භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සතීති. සචෙ පන වො භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්යුං: කතමං පන තං ආවුසො දුක්ඛං යස්ස පරිඤ්ඤාය සමණෙ ගොතමෙ බ්රහ්මචරියං වුස්සතීති? එවං පුට්ඨා තුම්හෙ භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං ව්යාකරෙය්යාථ:
චක්ඛුං ඛො ආවුසො දුක්ඛං, තස්ස පරිඤ්ඤාය භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සති. රූපා දුක්ඛා, තෙසං පරිඤ්ඤාය භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සති. චක්ඛුවිඤ්ඤාණං දුක්ඛං, තස්ස පරිඤ්ඤාය භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සති. චක්ඛුසම්ඵස්සො දුක්ඛො, තස්ස පරිඤ්ඤාය භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සති. යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි දුක්ඛං, තස්ස පරිඤ්ඤාය භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සති.
සොතං දුක්ඛං -පෙ- ඝානං දුක්ඛං -පෙ- ජිව්හා දුක්ඛා -පෙ- කායො දුක්ඛො -පෙ- මනො දුක්ඛො, තස්ස පරිඤ්ඤාය භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සති -පෙ- යම්පිදං මනොසම්ඵස්ස පච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි දුක්ඛං, තස්ස පරිඤ්ඤාය භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සති. ඉදං ඛො ආවුසො දුක්ඛං, යස්ස පරිඤ්ඤාය භගවති බ්රහ්මචරියං වුස්සතීති. එවං පුට්ඨා තුම්හෙ භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං ව්යාකරෙය්යාථාති.
1. 15. 8.
අත්ථිනුඛොපරියායසුත්තං
153. සාවත්ථියං–
අත්ථි නු ඛො භික්ඛවෙ, පරියායො යං පරියායං ආගම්ම භික්ඛු අඤ්ඤත්රෙව සද්ධාය, අඤ්ඤත්ර{1} රුචියා අඤ්ඤත්ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අඤ්ඤං ව්යාකරෙය්ය: “ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමී”ති?
භගවම්මූලකා නො භන්තෙ, ධම්මා භගවන්නෙත්තිකා භගවම්පටිසරණා. සාධු වත භන්තෙ, භගවන්තං යෙව පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො. භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තීති. තෙන හි භික්ඛවෙ සුණාථ, සාධුකං මනසිකරොථ, භාසිස්සාමීති. එවං භන්තෙති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච:
අත්ථි භික්ඛවෙ, පරියායො යං පරියායං ආගම්ම භික්ඛු අඤ්ඤත්රෙව සද්ධාය -පෙ- අඤ්ඤත්ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අඤ්ඤං ව්යාකරෙය්ය: “ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමී”ති. කතමො ච භික්ඛවෙ, පරියායො යං පරියායං ආගම්ම භික්ඛු අඤ්ඤත්රෙව සද්ධාය -පෙ- අඤ්ඤත්ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අඤ්ඤං ව්යාකරොති: “ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමී”ති:
ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා සන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගදොසමොහං, අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගදොසමොහොති පජානාති, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගදොසමොහං, නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගදොසමොහොති පජානාති: යන්තං භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා සන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගදොසමොහං, අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගදොසමොහොති පජානාති, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගදොසමොහං, නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගදොසමොහොති පජානාති: අපි නු මෙ භික්ඛවෙ, ධම්මා සද්ධාය වා වෙදිතබ්බා, රුචියා වා වෙදිතබ්බා, අනුස්සවෙන වා වෙදිතබ්බා, ආකාරපරිවිතක්කෙන වා වෙදිතබ්බා, දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා වා වෙදිතබ්බා? නො හෙතං භන්තෙ, නනු මෙ භික්ඛවෙ, ධම්මා පඤ්ඤාය දිස්වා වෙදිතබ්බාති? එවම්භන්තෙ.
අයං{1} ඛො භික්ඛවෙ, පරියායො යං පරියායං ආගම්ම භික්ඛු අඤ්ඤත්රෙව සද්ධාය -පෙ- අඤ්ඤත්ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අඤ්ඤං ව්යාකරොති: “ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමී”ති.
පුන චපරං භික්ඛවෙ, භික්ඛු සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා -පෙ- ජිව්හාය රසං සායිත්වා සන්තං වා -පෙ- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා -පෙ- පුන චපරං භික්ඛවෙ, භික්ඛු මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය සන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගදොසමොහං අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගදොසමොහොති පජානාති, අසන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගදොසමොහං, නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගදොසමොහොති පජානාති. යන්තං භික්ඛවෙ, භික්ඛු මනසා ධ්මමං විඤ්ඤාය සන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගදොසමොහං අත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගදොසමොහොති පජානාති. අසන්තං වා අජ්ඣත්තං රාගදොසමොහං නත්ථි මෙ අජ්ඣත්තං රාගදොසමොහොති පජානාති. අපි නු ඛො මෙ{2} භික්ඛවෙ, ධම්මා සද්ධාය වා වෙදිතබ්බා -පෙ- දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා වා වෙදිතබ්බාති? නොහෙතං භන්තෙ. නනු මෙ භික්ඛවෙ, ධම්මා පඤ්ඤාය දිස්වා වෙදිතබ්බාති? එවම්භන්තෙ.
අයම්පි ඛො භික්ඛවෙ, පරියායො යං පරියායං ආගම්ම භික්ඛු අඤ්ඤත්රෙව සද්ධාය අඤ්ඤත්ර රුචියා අඤ්ඤත්ර අනුස්සවා අඤ්ඤත්ර ආකාරපරිවිතක්කා අඤ්ඤත්ර දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා අඤ්ඤං ව්යාකරොති: “ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාමී”ති.
1. 15. 9.
ඉන්ද්රියසම්පන්නසුත්තං
154. සාවත්ථියං–
අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. -පෙ- එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච: ඉන්ද්රියසම්පන්නො, ඉන්ද්රියසම්පන්නොති භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ, ඉන්ද්රියසම්පන්නො හොතීති?
චක්ඛුන්ද්රියෙ චෙ භික්ඛු, උදයබ්බයානුපස්සී{1} විහරන්තො චක්ඛුන්ද්රියෙ නිබ්බින්දති -පෙ- සොතින්ද්රියෙ -පෙ- ඝානින්ද්රයෙ -පෙ- ජිව්හින්ද්රියෙ -පෙ- කායින්ද්රියෙ -පෙ- මනින්ද්රියෙ චෙ භික්ඛු උදයව්යයානුපස්සී විහරන්තො මනින්ද්රියෙ නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාති. එත්තාවතා ඛො භික්ඛු ඉන්ද්රියසම්පන්නො හොතීති.
1. 15. 10.
ධම්මකථිකසුත්තං
155. සාවත්ථියං–
අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි -පෙ- එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච: ධම්මකථිකො ධම්මකථිකොති භන්තෙ වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ, ධම්මකථිකො හොතීති?
චක්ඛුස්ස චෙ භික්ඛු නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය ධම්මං දෙසෙති, ධම්මකථිකො භික්ඛූති අලං වචනාය; චක්ඛුස්ස චෙ භික්ඛු නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති, ධම්මානුධම්මපටිපන්නො භික්ඛූති අලං වචනාය; චක්ඛුස්ස චෙ භික්ඛු නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදා විමුත්තො හොති, දිට්ඨධම්මනිබ්බානප්පත්තො භික්ඛූති අලං වචනාය;
සොතස්ස -පෙ- ඝානස්ස -පෙ- ජිව්හාය -පෙ- කායස්ස -පෙ- මනස්ස චෙ භික්ඛු නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය ධම්මං දෙසෙති, ධම්මකථිකො භික්ඛූති අලං වචනාය; මනස්ස චෙ භික්ඛු නිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය පටිපන්නො හොති, ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො භික්ඛූති අලං වචනාය; මනස්ස චෙ භික්ඛු නිබ්බිදා විරාගා නිරොධා අනුපාදාවිමුත්තො හොති, දිට්ඨධම්මනිබ්බානප්පත්තො භික්ඛූති අලංවචනායාති.
නවපුරාණවග්ගො පඤ්චදසමො.
තත්රුද්දානං
කම්මං චත්තාරි සප්පායා අනන්තෙවාසිකිමත්ථියා අත්ථි නු ඛො පරියායො ඉන්ද්රියකථිකෙන චාති
තත්ර වග්ගුද්දාන:
යොගක්ඛෙමඤ්ච ලොකඤ්ච ගහපති දෙවදහෙන ච නවපුරාණෙන පඤ්ඤාසං තතියං තෙන වුච්චතීති.
තතියො පණ්ණාසකො
16. නන්දික්ඛයවග්ගො