තත්ථ යො අනුසොතගාමී, අයං කාමෙ සෙවති, පාපං ච කම්මං කරොති, යාව කාමෙ පටිසෙවති. ඉදං ලොභො අකුසලමූලං, සො යෙ ව තණ්හා. සො තෙහි කාමෙහි වුය්හති අනුසොතගාමීති වුච්චති. යො පුග්ගලො තාහි ගමිතො තප්පච්චයා තස්ස හෙතු අකුසලකමමං කරොති කායෙන ච වාචාය ච. අයං වුච්චති පාපකම්මං කරොතීති. තස්ස තීණි සොතානි: සක්කායදිට්ඨි විචිකිච්ඡා සීලබ්බතපරාමාසො. ඉමෙහි තීහි සොතෙහි තිවිධධාතුයං උප්පජ්ජති, කාමධාතුයං රූපධාතුයං අරූපධාතුයං.
තෙන පටිපක්ඛෙන යො කාමෙ න පටිසෙවති: යො සීලවතං න පරාමසති, යො සක්කායදිට්ඨිනං පහානාය කාමෙනු යථාභූතං ආදීනවං පස්සති, සො න ච{2} තෙ ධම්මෙ පටිසෙවති, යං ච තප්පච්චයා (?) තිට්ඨති. “බ්රාහ්මණො”ති අරහා{3} කිර, තත්ථ අරහා{3} තස්ස පාරගතො{4} හොති පාරගතස්ස ථලෙ තිට්ඨතීති{5}. සොපාදිසෙසා නිබ්බානධාතු.
අනුසොතගාමී’ති{6} දස්සනප්පහාතබ්බානං සංයොජනානං අප්පහානමාහ. ‘පටිසොතගාමීති{6} දිට්ඨෙකට්ඨානං ච කිලෙසානං පහානමාහ. ඨිතත්තෙන{7} පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පහානමාහ. තත්ථ අනුසොතගාමිනා මග්ගරූපීමාහ (?) පටිසොතගාමිනා ඨිතත්තෙන ච මග්ගමිතිමාහ” පාරගතෙන{8}. සාවකා අසෙඛා ච සම්මාසම්බුද්ධා ච වුත්තා. අනුසොතගාමිනා සක්කායසමුදයගාමිනිං පටිපදමාහ. පටිසොතගාමිනා ඨිතත්තෙන සක්කායනිරොධගාමිනිං පටිපදමාහ. පාරගතෙන දස අසෙඛා අරහත්තධම්මා{9} වුත්තා අයං සුත්තත්ථො.
1. තත්ථ කතමා දෙසනා: ඉමස්මිං හි සුත්තෙ චත්තාරි අරියසච්චානි දෙසිතානි. තෙධාතුකලොකසමතික්කමනං ච.
2. තත්ථ කතමො විචයො හාරො: යො කාමෙ පටිසෙවති, සො පාපකම්මං{10} කරෙය්යාති, යො ච කාමෙ න පටිසෙවති, සො පාපකම්මං න කරෙය්යාති, යො ච ඉමෙහි ද්වීහි භූමීහි උත්තිණ්ණො පාරගතොති යා වීමංසා අයං විචයො.
3. යුත්තීති: යුජ්ජති සුත්තෙසු, න යුජ්ජතීති යා වීමංසා අයං යුත්ති.
4. පදට්ඨානොති: අනුසොතගාමිනා සත්තන්නං සංයොජනානං පදට්ඨානං. අකුසලස්ස කිරියා අකුසලස්ස මූලානං පදට්ඨානං. පටිසොතගාමිනා යථාභූතදස්සනස්ස පදට්ඨානං. ඨිතත්තෙන අසංහාරියාය{1} පදට්ඨානං. පාරගතොති{2} කතාවී භූමියා{3} පදට්ඨානං.
5. තත්ථ කතමො ලක්ඛණො හාරො: යො අනුසොතං ගච්ඡති තණ්හාවසෙන සබ්බෙසම්පි කිලෙසානං වසෙන ගච්ඡති. යො පටිසොතං වායමති තණ්හාය සබ්බෙසම්පි සො කිලෙසානං වායමති පටිසොතං. යො අත්තනා ඨිතො කායෙනපි සො ඨිතො වාචාචිත්තෙනපි සො ඨිතො අයං ලක්ඛණො හාරො.
6. තත්ථ කතමො චතුබ්යූහො: ඉධ සුත්තෙ භගවතො කො අධිප්පායො: යෙ අනුසොතගාමිනියා පටිපදාය නාභිරමිස්සන්ති, තෙ පටිසොතං වායමිස්සන්තීති යාව කදාචි භූමියං. (?) අයං අධිප්පායො.
7. ආවට්ටොති: ඉධ සුත්තෙ චත්තාරි සච්චානි දෙසිතානි.
8. තත්ථ කතමො විභත්තිහාරො: යො කාමෙ පටිසෙවති, පාපං ච කම්මං කරොති, සො අනුසොතගාමිනී න එකංසෙන, සොතාපන්නොපි කාමෙ පටිසෙවති, තංභාගියං ච පාපකම්මං කරොති, “කිඤ්චාපි සෙඛොපි{4} කරෙය්ය පාපං”{*} යථා සුත්තෙ නිද්දිට්ඨො, න ච සො අනුසොතගාමී, ඉදං විභජ්ජ බ්යාකරණීයං. න ච කාමෙ පටිසෙවති න ච පාපකම්මං කරොති පටිසොතගාමී න ච එකංසෙන, සබ්බො{5} බාහිරකො කාමෙසු වීතරාගො න ච කාමෙ පටිසෙවති, තෙ න ච පාපකම්මං කරොන්ති{6} අනුසොතගාමී පටිසොතගාමී. අයං විභත්ති.
9. තත්ථ කතමො පරිවත්තනො හාරො: නිද්දිට්ඨො පටිපක්ඛො.
10. වෙවචනොති: කාමෙසු, වත්ථුකාමාපි කිලෙසකාමාපි රූපසද්දගන්ධරසඵස්සපුත්තදාරදාසකම්මකර{7}පොරිසං ච පරිග්ගහා.
11. පඤ්ඤත්තීති: සබ්බෙ පුථුජ්ජනා එකත්තාය පඤ්ඤත්තා. ‘අනුසොතගාමී’ති කිලෙසසමුදාචාරපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තා. යෙ පන සෙඛා පුග්ගලා තෙ නිබ්බානපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තා. යෙ පන අනාගාමී තෙ අසංහාරියපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තා. අයං පඤ්ඤත්ති.
12. ඔතරෙණොති: යො අනුසොතගාමී, සො දුක්ඛං. යෙ තස්ස ධම්මා, තෙ දුක්ඛස්ස සමුදයො. යං රූපං අයං රූපක්ඛන්ධො. එවං පඤ්චපි ඛන්ධා පටිච්චසමුප්පාදො. තෙ කිලෙසා සඞ්ඛාරක්ඛන්ධපරියාපන්නා, ධම්මායතනං ධම්මධාතු ඉන්ද්රියෙසු ච පඤ්ඤත්තා.
13. සොධනොති: යෙනාරම්භෙන ඉදං සුත්තං දෙසිතං, සො ආරම්භො සබ්බො සුද්ධො.
14. අධිට්ඨානොති: පටිසොතගාමිනො{1} සබ්බෙ සොතාපන්නා එකත්තෙන වා නිද්දිට්ඨා, රාගානුසයපටිසොතගාමිනො සෙඛාව මග්ගො ව සෙඛො ච පුග්ගලො. ‘ඨිතත්තො’ති: වීතරාගො එකත්තතාය{2} පඤ්ඤත්තො. ‘පාරගතො’ති සබ්බෙ අරහන්තො සබ්බෙ පච්චෙකබුද්ධා සම්මාසම්බුද්ධා ච එකත්තතාය{2} පඤ්ඤත්තා.
15. පරික්ඛාරොති: අනුසොතගාමිනො පාපමිත්තපච්චයො, කාමපරියුට්ඨානං හෙතු. පටිසොතගාමිනො ද්වෙ හෙතු, ද්වෙ පච්චයා ච, යාව සම්මාදිට්ඨියා උප්පාදාය දිට්ඨි{3} තස්ස පටිලද්ධමග්ගො හෙතු, ආරම්භො පච්චයො, කායිකො චෙතසිකස්ස කොට්ඨාසො ච.
16. සමාරොපනොති: විභත්ති ඉදං සුත්තං නත්ථි සමාරොපනාය භූමි.
7. 16.
“චත්තාරො ආනිසංසා{4} සොතානුධතානං{5} යාව දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධානං”{*} සුත්තං විත්ථාරෙන කාතබ්බං. යුඤ්ජතො ඝටෙන්තස්ස වායමතො ගිලානො මරණකාලෙ දෙවභූතො පච්චෙකබොධිං පාපුණාති.
‘සොතානුධතා’ති{6} සද්ධම්මසවනෙන{7} කතං හොති. න ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය තස්ස චිත්තං තසිතං හොති, න ච නිබ්බිද්ධත්තං{8}, ඉදං ච සුත්තං පඤ්චන්නං පුග්ගලානං දෙසිතං: සද්ධානුසාරිනො මුදින්ද්රියස්ස තික්ඛින්ද්රියස්ස ච ධම්මානුසාරිනො තික්ඛින්ද්රියස්ස මුදින්ද්රියස්ස ච, යො පන මොහචරිතො{9} පුග්ගලො න සක්කොති යුඤ්ජිතුං ඝටිතුං වායමිතුං යථාභූතං යථාසමාධිකා විමුත්ති තං ඛණං තං ලයං තං මුහුත්තං ඵලං දස්සෙති. සාධු පරිහායති පරො තං දුය්හති, නො තු සුඛඅවිපාකිනී භවති. තස්ස දිට්ඨෙයෙව ච ධම්මෙ උපපජ්ජඅපරාපරියවෙදනීයං.
තත්ථ යො පුග්ගලො ධම්මානුසාරී, තස්ස යදි සොතානුධතා ධම්මා හොන්ති, සො යුඤ්ජන්තො පාපුණාති. යො ධම්මානුසාරී මුදින්ද්රියො, සො ගිලානො පාපුණාති. යො සද්ධානුසාරී තික්ඛින්ද්රියො සො මරණකාලසමයෙ පාපුණාති. යො මුදින්ද්රියො සො දෙවභූතො පාපුණාති.
යදා දෙවභූතො න පාපුණාති, සො{1} තෙනෙව ධම්මරාගෙන තාය ධම්මනන්දියා පච්චෙකබොධිං පාපුණාති, යො සොතානුධතෙසු යුඤ්ජති ඝටෙති වායමති, සො පුබ්බාපරෙන{2} විසෙසං සඤ්ජානාති, සඤ්ජානන්තො පාපුණාති. සචෙ පන ගිලානස්ස මනසිකාරො හොති, තත්ථ යුඤ්ජන්තො පාපුණාති සචෙ පනස්ස මරණකාලෙ සංවිග්ගො හොති, තත්ථ යුඤ්ජන්තො පාපුණාති. සචෙ පන න කත්ථචි{3} සංවෙගො හොති, තස්ස දෙවභූතස්ස සුඛිනො ධම්මභූතා පාදා එවං අවිලපති (?) සො එවං ජානාති: ‘අයං සො ධම්මවිනයො යත්ථ මයං පුබ්බෙ මනුස්සභූතා බ්රහ්මචරියං චරිම්භා’ති. අථ දෙවභූතො පාපුණාති. දිබ්බෙසු වා පඤ්චසු කාමගුණෙසු අජ්ඣොසිතො හොති පමාදවිහාරී, සො තෙන කුසලමූලෙන පච්චෙකබොධිං පාපුණාති.
යා{4} පරතොඝොසෙන වචසා සුපරිචිතා{5} අයං සුතමයී පඤ්ඤා. යෙ පන ධම්මා හොන්ති මනසා අනුපෙක්ඛිතා, අයං චින්තාමයී පඤ්ඤා. යා{6} දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා, අයං භාවනාමයී පඤ්ඤා. යං සොතානුධතා මනසා පරිචිතා හොන්ති, (?) යො ච දිට්ඨෙ යෙව ධම්මෙ පරිනිබ්බායී, අයං අරහා{7} පුග්ගලො. යො උපපජ්ජති දෙවභූතො පාපුණාති, තත්ථ ච පරිනිබ්බායති, අයං අනාගාමී. යො තෙන කුසලමූලෙන පච්චෙකබොධිං පාපුණාති, අයං පුබ්බයොගසම්භාරසම්භුතො පුග්ගලො.
“සොතානුධතා ධම්මා’ති පඨමං විමුත්තායතනං, වචසා පරිචිතා’ති දුතියං තතියං ච විමුත්තායතනං, මනසානුපෙක්ඛිතා’ති චතුත්ථං විමුත්තායතනං, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා’ති පඤ්චමං විමුත්තායතනං.
සොතානුධතාය විමුත්තියා වචසා යා වාචා සුප්පටිවිද්ධා අනුපුබ්බධම්මස්ස සොතෙන සුත්වා සීලක්ඛන්ධෙ පරිපූරෙති, මනසා අනුපෙක්ඛිතා සමාධික්ඛන්ධං පරිපූරෙති, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා පඤ්ඤාක්ඛන්ධං පරිපූරෙති.
‘සොතානුධතා ධම්මා බහුස්සුතා හොන්තී’ති විත්ථාරෙන කාතබ්බං, ඉදං පඨමං සද්ධාපදානං. ‘මනසා අනුපෙක්ඛිතා’ති පටිසල්ලානබහුලො විහරති, විත්ථාරෙන කාතබ්බං. ඉදං දුතියං සද්ධාපදානං. ‘දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා’ති අනාසවා චෙතොවිමුත්ති{8}, ‘නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’ති ඉදං තතියං සද්ධාපදානං.
‘සොතානුධතා ධම්මා’ති සෙඛං සත්ථා දස්සෙති. ‘මනසා අනුපෙක්ඛිතාති අරහන්තං{9} සත්ථා දස්සෙති. දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා’ති තථාගතං අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං සත්ථා දස්සෙති.
‘සොතානුධතා ධම්මා’ති කාමානං නිස්සරණං දස්සෙති, මනසා අනුපෙක්ඛිතා’ති රූපධාතුයා නිස්සරණං දස්සෙති, ‘දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා’ති තෙධාතුකානං නිස්සරණං දස්සෙති. අයං සුත්තත්ථො.
1. තත්ථ කතමො දෙසනාහාරො{1}: ඉමම්හි සුත්තෙ තයො එසනා දෙසිතා, සොතානුධතෙහි ධම්මෙහි චවසා පරිචිතෙහි කාමෙසනාය සමථමග්ගො. දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධෙහි බුහ්මචරියෙසනාය සමථමග්ගො.
2. විචයොති යථා සුත්තං මනසිකරොන්තො විචිනන්තො සුතමයීපඤ්ඤං පටිලභති. යථා ච සො මනසිකරොතීති යථා සුතධම්මා තදා චින්තාමයී පඤ්ඤං පටිලභති. යථා දිට්ඨෙව ධම්මෙ මනසිකරොති තදා භාවනාමයී පඤ්ඤං පටි ලභති, අයං විචයො.
3. සුතෙන සුතමයී පඤ්ඤං පටිලභති, චින්තාය චින්තාමයී පඤ්ඤං පටිලභති, භාවනාය භාවනාමයී පඤ්ඤං පටිලභති අත්ථි එසා යුත්ති.
4. පදට්ඨානොති: සොතානුධතා ධම්මා’ති ධම්මසවනස්ස{2} පදට්ඨානං. ‘වචසා පරිචිතා’ති යුඤ්ජනාය පදට්ඨානං. ‘මනසා අනුපෙක්ඛිතා’ති{3} ධම්මානුධම්මාය විපස්සනාය පදට්ඨානං. දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධා’ති පඤ්ඤායපි. (?) පදට්ඨානං.
5. (ලක්ඛණොති:) (එත්ථ ලක්ඛණහාරො පොත්ථකෙසු ඌනො විය දිස්සති)
6. චතුබ්යුහොති: ඉමම්හි සුත්තෙ භගවතො කො අධිප්පායො: යෙ ඉමාහි ද්වීහි පඤ්ඤාහි සමන්නාගතා තෙ හි..... යන්ති නිය්යානිකං සාසනන්ති. අයං අධිප්පායො.
7. (ආවට්ටොති): අස්සවනෙනච අමනසිකාරෙන ච අප්පටිවෙධෙන ච සක්කායසමුදයගාමිනී පටිපදා වුත්තා. සවනෙන ච මනසිකාරෙන ච පටිවෙධෙන ච සක්කායනිරොධගාමිනී පටිපදා වුත්තා. අයං ආවට්ටො.
8. විභත්තීති: එකංසබ්යාකරණීයො. නත්ථි තත්ථ විභත්තියා භූමි.
9. පරිවත්තනොති: යෙ චත්තාරො ආනිසංසා{4} පඤ්චාදිනා පටිපක්ඛෙන (?) තෙනෙව දිට්ඨෙව ධම්මෙ පාපුණාති, තං උපපජ්ජමානා අපරො පරියායො (?)
10. වෙවචනන්ති: සොතානුධතා{5} ධම්මාති යං වුත්තං දිට්ඨිම්පි පඤ්ඤින්ද්රියං විඤ්ඤාතම්පි.{6} දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධම්පි විභවිතම්පි?
11. පඤ්ඤත්තිතී: සොතානුධතා{1} ධම්මාති දෙසනා අවිජ්ජා පඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තං, මනසිකාරො පාමොජ්ජපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තො දිට්ඨධම්මාපි ආනිසංසපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තා.
12. ඔතරණොති: තිස්සො පඤ්ඤා වචසා පරිචිතෙසු සුතමයීපඤ්ඤා, මනසා අනුපෙක්ඛිතෙසු චින්තාමයීපඤ්ඤා, දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධෙසු භාවනාමයීපඤ්ඤා, ඉමානි අරියසච්චානි ඉන්ද්රියානි විජ්ජුප්පාදා අවිජ්ජානිරොධො පටිච්චසමුප්පාදො, ඉන්ද්රියෙසු තීණි ඉන්ද්රියානි, ආයතනෙසු ධම්මායතනපරියාපන්නා, ධාතුසු ධම්මධාතුපරියාපන්නාති.
13. සොධනොති: ආරම්භො{2} සුත්තස්ස පවෙසො නියුත්තො.
14. අධිට්ඨානොති: චත්තාරො ආනිසංසාති{3} වෙමත්තතාය පඤ්ඤත්තා ආනිසංසා, සොතානුධතාති: වෙමත්තතාය අරියවොහාරො පඤ්ඤත්තො ධම්මෙ ච සවනන්ති එකත්තතාය පඤ්ඤත්තං.
15. පරික්ඛාරොති: ධම්මසවනස්ස{4} පයිරුපාසනා{5} පච්චයො, සද්ධා හෙතු. මනසා අනුපෙක්ඛනාති. අත්ථපටිසංවෙදිතා{6} පච්චයො, ධම්මපටිසංවෙදිතා හෙතු. දිට්ඨියා සුප්පටිවිද්ධාති: සද්ධම්මසවනං ච මනසිකාරො ච පච්චයො, සුතමයී චින්තාමයී පඤ්ඤා හෙතු.
16. සමාරොපනොති: විභත්තං සුත්තං, අපරො පරියායො නිබ්බත්තිඵලෙ නත්ථි{7}. තත්ථ සමාරොපනාය භූමි.
7. 17.
තත්ථ කතමං වාසනාභාගියං ච නිබ්බෙධභාගියං ච සුත්තං:
“දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී”ති ගාථා{*} දදතොති: දානමයිකපුඤ්ඤකිරියවත්ථු වුත්තං. සංයමතො වෙරං න චීයති”ති: සීලමයිකපුඤ්ඤකිරියවත්ථු වුත්තං. “කුසලො ච ජහාති පාපක”න්ති: ලොභස්ස ච මොහස්ස ච බ්යාපාදස්ස ච පහානමාහ. “රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතො”ති: ලොභස්ස ච මොහස්ස ච බ්යාපාදස්ස ච ඡන්දරාග විනයමාහාති.
“දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී”ති අලොභො කුසල මූලං භවති. ‘සංයමතො වෙරං න චීයතී’ති අදොසො කුසලමූලං භවති, ‘සංයමතො වෙරං න චියතී’ති අවෙරා අසපත්තා අබ්යාපාදතාය සදා, ‘කුසලො ච ජහාති පාපක’න්ති ඤාණුප්පාදා අඤ්ඤාණනිරොධො.
ස නිබ්බුතො’ති: මග්ගඵලං අනුපාදිසෙසං ච නිබ්බානධාතුං මන්තෙති. දානෙන ඔළාරිකානං කිලෙසානං පහානං මන්තෙති. සීලෙන මජ්ඣිමානං පඤ්ඤාය සුඛුමකිලෙසාං (පහානං) මන්තෙති. ‘රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතො’ති කතා ච භූමි.
‘දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති සංයමතො වෙරං න චීයති, කුසලො ච ජහාති පාපක’න්ති මග්ගො වුත්තො. ‘රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතො’ති මග්ගඵලමාහ.
‘දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති, සංයමතො’ති තීහි පදෙහි ලොකිකං කුසලමූලං වුත්තං, රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතො’ති ලොකුත්තරං කුසලමූලං වුත්තං.
‘දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති - සංයමතො වෙරං න චීයතී’ති: පුථුජ්ජනභූමිං මන්තෙති. “කුසලො ච ජහාති පාපක”න්ති සෙඛභූමිං මන්තෙති. රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතො”ති: අසෙඛභූමි වුත්තා{1}.
“දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති - සංයමතො වෙරං න චීයතී”ති: මග්ගනියා පටිපදා වුත්තා. “කුසලො ච ජහාති පාපක”න්ති: සෙඛවිමුත්ති. “රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතො”ති: අසෙඛවිමුත්ති.
“දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති - සංයමතො වෙරං න චීයතී”ති: දානකථං සීලකථං සග්ග කථං{2} ලොකිකානං ධම්මානං දෙසනමාහ. “කුසලො ච ජහාති පාපක”න්ති: ලොකෙ ආදීනවානුපස්සනා. ‘රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතො’ති: සාමුක්කංසිකාය ධම්මදෙසනායපි පටිවිද්ධා.
‘දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’ති: පාණානං අභයදානෙන පාණාතිපාතා වෙරමණියා සත්තානං{3} අභයං දෙති. එවං සබ්බානි සික්ඛාපදානි කාතබ්බානි ‘සංයමතො වෙරං න චීයතී’ති: සීලෙ පතිට්ඨාය චිත්තං සංයමෙති, තස්ස සංයමතො පාරිපූරිං ගච්ඡති. ‘රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතො’ති: ද්වෙ විමුත්තියො. අයං සුත්තසිද්දෙසො.
1. තත්ථ කතමා දෙසනා: ඉමම්හි සුත්තෙ කිං දෙසිතං: ද්වෙ සුගතියො දෙවා ච මනුස්සා ච දිබ්බා ච පඤ්චකාමගුණා මානුස්සකා ච. ද්වීහි පදෙහි නිද්දෙසො. ‘දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති, සංයමතො වෙරං න චීයති, කුසලො ච ජහාති පාපක’න්ති මග්ගො වුත්තො. ‘රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතො’ති ද්වෙ නිබ්බානධාතුයො දෙසිතා සොපාදිසෙසා ච අනුපාදිසෙසා ච. අයං දෙසනා.
2. විචයොති: ‘දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’ති ඉමිනා පඨමෙන පදෙන දානමයිකපුඤ්ඤකිරියවත්ථු වුත්තං, තෙනස්ස ආනන්තරියානං කුසලානං ධම්මානං (උප්පාදො වුත්තො?) දුතියෙන පදෙන. ... {*} චතුත්ථෙන රාගදොසමොහක්ඛයෙන රාගවිරාගා චෙතොවිමුත්ති, මොහක්ඛයෙන අවිජ්ජාවිරාගා පඤ්ඤාවිමුත්ති. අයං විචයො.
3. යුත්තීති: දානෙ ඨිතො උභයං හි පරිපූරෙති. මච්ඡරියං ච පජහති, පුඤ්ඤං ච පවඩ්ඪති. අත්ථි එසා යුත්ති.
4. පදට්ඨානන්ති: ‘දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’ති චාගාධිට්ඨානස්ස පදට්ඨානං. ‘සංයමතො වෙරං න චීයතී’ති පඤ්ඤාධිට්ඨානස්ස පදට්ඨානං. ‘කුසලො ච ජහාති පාපක’න්ති සච්චාධිට්ඨානස්ස පදට්ඨානං. ‘රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතො’ති උපසමාධිට්ඨානස්ස පදට්ඨානං. අයං පදට්ඨානො.
5. තත්ථ කතමො ලක්ඛණො: දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති සංයමතො වෙරං න චීයති. දදතොපි වෙරං න කරීයති{1} කුසලො ච ජහාති පාපකං රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතො’ රූපක්ඛයාපි වෙදනාක්ඛයාපි{2} යෙන රූපෙන දිට්ඨං, තෙන තථාගතො පඤ්ඤාපෙන්තො පඤ්ඤාපෙය්ය{3} රූපස්ස ඛයා විරාගනිරොධාති. එවං පඤ්චක්ඛන්ධා.
6. චතුබ්යූහොති: ඉධ භගවතො කො අධිප්පායො: යෙ මහාභොගානං පත්ථයිස්සන්ති, තෙ දානං දස්සන්ති පරිස්සයපහානාය, යෙ අවෙරාභිච්ඡන්දකා, තෙ පඤ්ච වෙරානි පජහිස්සන්ති, යෙ කුසලාභිච්ඡන්දකා, තෙ අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං භාවෙස්සන්ති අට්ඨන්නං මිච්ඡත්තානං පහානාය, යෙ නිබ්බායිතුකාමා, තෙ රාගදොසමොහං පජහිස්සන්තීති අයං භගවතො අධිප්පායො.
7. ආවට්ටොති: යං ච අදදතො මච්ඡරියං යං ච අසංයමතො වෙරං, යං ච අකුසලස්ස පාපස්ස අප්පහානං, අයං දුක්ඛනිද්දෙසො න සමුදයො. අලොභෙන ච අදොසෙන ච අමොහෙන ච කුසලෙන ඉමානි තීණි කුසලමූලා, තෙසං පච්චයො අට්ඨ සම්මත්තානි, අයං මග්ගො. තෙසං රාගදොසමොහානං ඛයා, අයං නිරොධො.
8. විභත්තීති: ‘දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’ති න එකංසෙන, යො රාජදණ්ඩභයෙන දෙති, යො ච අකප්පියස්ස පරිභොගෙන සීලවන්තෙසු දෙති, න තස්ස පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතීති, සො චෙතං දානං අකුසලෙන දෙති. දණ්ඩදානං සත්ථදානං අපුඤ්ඤමයං පවඩ්ඪති, න පුඤ්ඤං. ‘සංයමතො වෙරං න චීයතී’ති න එකංසෙන කිං කාරණං: යං ච යො වධං{4} දිට්ඨධම්මිකං පස්සති, යදි මම රාජානො ගහෙත්වා හත්ථං වා ඡින්දෙය්යුං{5} -පෙ- න තෙන සංයමෙන වෙරං න කරොති. යො තු එවං සමාදියති: පාණාතිපාතස්ස පාපකො විපාකොති. දිට්ඨෙ යෙව ධම්මෙ අභිසම්පරායෙ ච එවං සබ්බස්ස අකුසලස්ස හෙතුතො ආරති. ඉමිනා සංයමෙන වෙරං න චීයති.
9. පරිවත්තනොති{6}: ‘දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’ති: අදදතො පුඤ්ඤං න පවඩ්ඪති, යං දානමයං තං. ‘සංයමතො වෙරං න චීයතී’ති{7} අසංයමතො වෙරං කරීයති. කුසලො ච ජහාති පාපකං අකුසලො න ජහාති. ‘රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතො’ති: ... නිබ්බුතො, අසෙඛස්ස නත්ථි නිබ්බුති. (?)
[අම්හෙහි ගන්ත්වාපි න භගවා ආනීතො, දූතං පෙසෙත්වාපි න පක්කොසාපිතො, සයමෙව පන මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො අම්හාකං වසනට්ඨානං සම්පත්තො, අම්හෙහි ච සන්ථාගාරසාලා කාරිතා, එත්ථ මයං දසබලං ආනෙත්වා මඞ්ගලං භණාපෙමාති චින්තෙත්වා උපසංකමිංසු. ‘යෙන සන්ථාගාරං තෙනුපසංකමිංසූ’ති තං දිවසං කිර සන්ථාගාරෙ චිත්තකම්මං නිට්ඨාපෙත්වා අට්ටකා මුත්තමත්තා හොන්ති. බුද්ධා නාම අරඤ්ඤජ්ඣාසයා අරඤ්ඤාරාමා අන්තොගාමෙ වසෙය්යුං වා නො වා’ති, තස්මා භගවතො මනං ජානිත්වා ච පටිජග්ගිස්සාමාති චින්තෙවා තෙ භගවන්තං උපසංකමිංසු. ඉදානි පන මනං ලභිත්වා පටිජග්ගිතුකාමා යෙන සන්ථාගාරං තෙනුපසඞ්කමිංසු.
සබ්බසත්ථරි’න්ති යථා සබ්බං සන්ථතං හොති එවං, යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසූ’ති එත්ථ පන තෙ මල්ලරාජානො සන්ථාගාරං පටීජග්ගිත්වා නගරවීථියො’පි සම්මජ්ජාපෙත්වා ධජෙ උස්සාපෙත්වා ගෙහද්වාරෙ පුණ්ණඝටෙ ච{1} කදලියො ච ඨපාපෙත්වා සකලනගරං දීපමාලාහි විප්පකිණ්ණතාරකං විය කත්වා ‘ඛීරපකෙ ඛීරං පායෙථ, දහරකුමාරෙ{2} ලහුං ලහුං භොජෙත්වා සයාපෙථ, උච්චාසද්දං මා කරිත්ථ{3} අජ්ජ එකරත්තිං සත්ථා අන්තොගාමෙ{4} වසිස්සති, බුද්ධා නාම අප්පසද්දකාමා හොන්තී’ති භෙරිං චරාපෙත්වා සයං දණ්ඩකදීපිකා ආදාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු.
‘භගවන්තං යෙව පුරක්ඛත්වා’ති භගවන්තං පුරතො කත්වා, තත්ථ භගවා භික්ඛූනං චෙව උපාසකානං ච මජ්ඣෙ නිසින්නො අතිවිය විරොචති සමන්තපාසාදිකො සුවණ්ණවණ්ණො අභිරූපො දස්සනීයො. පුරත්ථිමකායතො සුවණ්ණවණ්ණාරස්මි උට්ඨහිත්වා අසීතිහත්ථට්ඨානං{5} ගණ්හාති, පච්ඡිමකායතො දක්ඛිණහත්ථතො වාමහත්ථතො සුවණ්ණවණ්ණා රස්මිඋට්ඨහිත්වා අසීතිහත්ථට්ඨානං ගණ්හාති, [උපරි කෙසන්තතො පට්ඨාය සබ්බකෙසාමන්තෙහි මොරගීවවණ්ණරස්මි උට්ඨහිත්වා ගගනතලෙ අසීතිහත්ථට්ඨානං ගණ්හාති]හෙට්ඨා පාදතලෙහි පවාළවණ්ණරස්මි උට්ඨහිත්වා ඝනපඨවිං{6} අසීතිහත්ථට්ඨානං ගණ්හාති, එවං සමන්තා අසීතිහත්ථමත්තට්ඨානං ඡබ්බණ්ණබුද්ධරස්මියො විජ්ජොතමානා පිප්ඵන්දමානා{7} විධාවන්ති සබ්බෙ දිසාභාගා සුවණ්ණචම්පකපුප්ඵෙහි විකිරියමානා විය. සුවණ්ණඝටතො නික්ඛන්ත සුවණ්ණරසධාරාහි සිඤ්චමානා විය පසාරිකසුවණ්ණපටපරික්ඛිත්තා විය වෙරම්බවාතසමුද්ධුත{8} කිංසුකකණිකාර{9}පුප්ඵචුණ්ණසමාකිණ්ණා{10} විය විප්පකාසන්ති{11}
භගවතො’පි අසීතිඅනුබ්යඤ්ජනබ්යාමප්පභාද්වත්තිංසවරලක්ඛණසමුජ්ජලං සරීරං සමුග්ගතතාරකං විය ගගනතලං විකසිතමිව පදුමවනං සබ්බඵාලිඵුල්ලො විය යොජනසතිකො පාරිච්ඡත්තකො පටිපාටියා ඨපිතානං ද්වත්තිංසචන්දානං ද්වත්තිංසසුරියානං ද්වත්තිංසචක්කවත්තීනං ද්වත්තිංසදෙවරාජානං ද්වත්තිංසමහාබ්රාහ්මණං [සිරියා සිරිං අභිභවමානං විය විරොචති පරිවාරෙත්වා නිසින්නභික්ඛූපි සබ්බෙව අප්පිච්ඡා සන්තුට්ඨා පවිවිත්තා අසංසට්ඨා ආරද්ධවිරියා චත්තාරො වචනක්ඛමා චොදකා පාපගරහිනො සීලසම්පන්නා සමාධිසම්පන්නා -පෙ-] (සඞ්ගිතිසුත්තවණ්ණනා.{*})
නිබ්බුතො අසෙඛස්ස නත්ථි නිබ්බුති. (?)
10. වෙවචනොති{1}: දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති, අනුමොදතොපි පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති. චිත්තස්ස සමාදහතොපි වෙය්යාවච්චකිරිසායපි පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතීති.
11. පඤ්ඤත්තීති: ‘දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’ති අලොභස්ස පටිනිස්සයඝාතපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තං. ‘සංයමතො වෙරං න චීයතී’ති අදොසස්ස පටිනිස්සයඝාතපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තං. කුසලො ච ජහාති පාපක’න්ති අමොහස්ස පටිනිස්සයඝාතපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තං.
12. ඔතරණොති: පඤ්චසු ඉන්ද්රියෙසු දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති. සංයමතො වෙරං න චීයති, සංයමෙන සීලක්ඛන්ධො ඔතිණ්ණො, ඡසු ඉන්ද්රියෙසු සංවරො, අයං සමාධික්ඛන්ධො. යං කුසලො ච ජහාති පාපකං අයං පඤ්ඤාක්ඛන්ධො. රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතොති විමුත්තික්ඛන්ධො. ධාතුසු ධම්මධාතු, ආයතනෙසු මනායතනං.
13. සොධනොති: යෙනාරම්භෙන ඉදං සුත්තං දෙසිතං, සො ආරම්භො සුද්ධො.
14. අධිට්ඨානොති: දානන්ති එකත්තතාය{2} පඤ්ඤත්තං. චාගො පරිච්චාගො ධම්මදානං ආමිසදානං අට්ඨ දානානි විත්ථාරෙන කාතබ්බානි, අයං වෙමත්තතා. න ච දදතො එකත්තපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තං ඛන්තී අනවජ්ජන්ති{3} පඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තං. ‘රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතො’ති රොධ{4}විරියපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තා.
15. පරික්ඛාරොති: දානස්ස පාමොජ්ජං පච්චයො, අලොභො හෙතු. සංයමතො යොනිසොමනසිකාරො හෙතු, පරිච්චාගො පච්චයො. ‘කුසලො ච ජහාති පාපක’න්ති යථාභූතදස්සනං පච්චයො, ඤාණපටිලාභො{5} හෙතු. ‘රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතො’ති පරතො ච ඝොසො අජ්ඣත්තං ච යොනිසො මනසිකාරො ධම්මො ච හෙතු ච පච්චයො ච.
16. සමාරොපනොති: ‘දදතො පුඤ්ඤං පවඩ්ඪතී’ති ගාථා තස්ස සීලම්පි වඩ්ඪති, සංයමො’පි වඩ්ඪති. ‘සංයමතො වෙරං න චීයතී’ති අඤ්ඤෙපි කිලෙසා න චීයන්ති, යෙපිස්ස තප්පච්චයා උප්පජ්ජෙය්යුං ආසවා විඝාතා, තෙපිස්ස න උප්පජ්ජන්ති. ‘රාගදොසමොහක්ඛයා ස නිබ්බුතො’ති රාගදොසස්සාපි ඛයා රාගානුසයස්සා’පි ඛයා දොසස්ස මොහස්සාපි, ‘ස නිබ්බුතො’ති සොපාදිසෙසා නිබ්බානධාතු අනුපාදිසෙසාපි. අයං සමාරොපනො.
ථෙරස්ස මහාකච්චායනස්ස පෙටකොපදෙසෙ
හාරස්ස සම්පාතභූමි සමත්තා.
8. අට්ඨම භූමි - සුත්තවෙභඞ්ගියං
පුබ්බාකොටි න පඤ්ඤායති අවිජ්ජාය ච භවතණ්හාය ච. තත්ථ අවිජ්ජානීවරණං තණ්හාසංයොජනානං සත්තානං පුබ්බාකොටි න පඤ්ඤායති. තත්ථ යෙ සත්තා තණ්හාසංයොජනා තෙ අජ්ඣොසානබහුලා මන්දවිපස්සකා යෙ පන උස්සන්නදිට්ඨිකා සත්තා, තෙ විපස්සනා බහුලා. මන්දජ්ඣොසානා.
1. තත්ථ කණ්හාචරිතා සත්තා සත්තසඤ්ඤාභිනිවිට්ඨා අනුප්පාදවයදස්සිනො. තෙ පඤ්චසු ඛන්ධෙසු අත්තානං සමනුපස්සන්ති: “රූපවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තාන”න්ති. එවං පඤ්චක්ඛන්ධා. අඤ්ඤෙහි ඛන්ධෙහි අත්තානං සමනුපස්සන්ති, තත්ථ{1} උස්සන්නදිට්ඨිකා සත්තා විපස්සමානා ඛන්ධෙ උජුං අත්තතො සමනුපස්සන්ති. තෙ රූපං අත්තතො සමනුපස්සන්ති. යං රූපං, සො අත්තා, යො අහං, තං රූපං. සො රූපවිනාසං පස්සති, අයං උච්ඡෙදවාදී, ඉති පඤ්චන්නං ඛන්ධානං පඨමාභිනිපාතා සක්කායදිට්ඨියො පඤ්ච උච්ඡෙදං භජන්ති.
තං ජීවං තං සරීරන්ති, එකමෙකම්හි ඛන්ධෙ තීහි පදෙහි පච්ඡීමඛෙහි සස්සතං භජති. අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීර’න්ති. ඉතො බහිද්ධා තෙ පබ්බජිතා තණ්හාචරිතා කාමසුඛල්ලිකානුයොගමනුයුත්තා විහරන්ති, තෙන යෙව{2} නිස්සන්දෙන. දිට්ඨිචරිතා අත්තකිලමථානුයොගමනුයුත්තා විහරන්ති, තෙන යෙව දිට්ඨිසුඛෙන එත්තාවතා බාහිරකො පයොගො.
තත්ථ දිට්ඨිචරිතා සත්තා යෙ අරියංධම්මවිනයං{3} ඔතරන්ති, තෙ ධම්මානුසාරිනො හොන්ති, යෙ තණ්හාචරිතා සත්තා අරියං ධම්මවිනයං ඔතරන්ති, තෙ සද්ධානුසාරිනො හොන්ති.
තත්ථ යෙ දිට්ඨිචරිතා, තෙ කාමෙසු දොසදිට්ඨි, න ච යෙ කාමෙසු අනුසයා සමූහතා, තෙ අත්තකිලමථානුයොගමනුයුත්තා විහරන්ති. තෙසං සත්ථා ධම්මං දෙසෙති, අඤ්ඤෙ වා සාවකො කාමෙහි නත්ථි අත්ථොති තෙ ච පුබ්බෙයෙව කාමෙහි අනත්ථිකා, ඉති කාමෙ අප්පකසිරෙන පටිනිස්සජන්ති{4} තෙ චෙතසිකෙන දුක්ඛෙන අනජ්ඣොසිතා. තෙන වුච්චති, සුඛා පටිපදා’ති යෙ පන තණ්හාචරිතා සත්තා, තෙ කාමෙසු අජ්ඣොසිතා, තෙසං සත්ථා වා ධම්මං දෙසෙති, අඤ්ඤතරො වා භික්ඛු, කාමෙහි නත්ථි අත්ථො’ති. තෙ පියරූපං දුක්ඛෙන පටිනිස්සජන්ති{4}, තෙන වුච්චති දුක්ඛා පටිපදා’ති ඉති ඉමෙ සබ්බසත්තා ද්වීසු පටිපදාසු සමොසරණං ගච්ඡන්ති දුක්ඛායං ච සුඛායං ච.
තත්ථ යෙ දිට්ඨිචරිතා සත්තා, තෙ ද්විධා: මුදින්ද්රියා ච තික්ඛින්ද්රියා ච. තත්ථ යෙ දිට්ඨිචරිතා සත්තා තික්ඛින්ද්රියා සුඛෙන පටිනිස්සජන්ති. ඛිප්පං ච අභිසමෙන්ති, තෙ වුච්චති ඛිප්පාභිඤ්ඤා සුඛා පටිපදා’ති, තත්ථ යෙ දිට්ඨිචරිතා සත්තා මුදින්ද්රියා පඨමං තික්ඛින්ද්රියං උපාදාය දන්ධතරං අභිසමෙන්ති, තෙ සුඛෙන පටිනිස්සජන්ති, දන්ධං ච අභිසමෙන්ති. තෙන වුච්චති සුඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා’ති. තත්ථ තණ්හාචරිතා සත්තා ද්විධා: තික්ඛින්ද්රියා ච මුදින්ද්රියා ච. තත්ථ යෙ තණ්හාචරිතා සත්තා තික්ඛින්ද්රියා දුක්ඛෙන පටිනිස්සජන්ති, ඛිප්පං ච අභිසමෙන්ති. තෙන වුච්චති. දුක්ඛා පටිපදා ඛිප්පාභිඤ්ඤා’ති. තත්ථ යෙ තණ්හාචරිතා සත්තා මුදින්ද්රියා පඨමං තික්ඛින්ද්රියං උපාදාය දන්ධතරං අභිසමෙන්ති, තෙ දුක්ඛෙන පටිනිස්සජන්ති, දන්ධං ච අභිසමෙන්ති, තෙන වුච්චති: දුක්ඛා පටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා’ති. ඉමා චතස්සො පටිපදායො අපඤ්චමා අජට්ඨා යෙ හි කෙචි{1} නිබ්බුතා නිබ්බාධිස්සන්ති වා ඉමාහි චතූහි පටිපදාහි අනඤ්ඤාහි. අයං පටිපදාචතුක්කෙන කිලෙස නිද්දිසති. යා චතුක්කමග්ගෙන අරියධම්මෙසු නිද්දිසිතබ්බා.
අයං වුච්චති සීහවික්කීළිතො නාම නයො.
2. තත්රිමෙ චත්තාරො ආහාරා, චත්තාරො විපල්ලාසා, උපාදානා, යොගා, ගන්ථා, ආසවා, ඔඝා, සල්ලා විඤ්ඤාණට්ඨිතියො, අගතිගමනා’ති. එවං ඉමානි සබ්බානි දස පදාති. අයං සුත්තස්ස සංසන්දනා.
චත්තාරො ආහාරා: තත්ථ යො ච කබළිඞ්කාරො{2} ආහාරො යො ච ඵස්සො ආහාරො, ඉමෙ තණ්හාචරිතෙන පහාතබ්බා, තත්ථ යො ච මනොසඤ්චෙතනාහාරො යො ච විඤ්ඤාණාහාරො, ඉමෙ දිට්ඨිචරිතෙන පහාතබ්බා.
පඨමො ආහාරො පඨමො විපල්ලාසො, දුතියො ආහාරො දුතියො විපල්ලාසො, තතියො ආහාරො තතියො විපල්ලාසො, චතුත්ථො ආහාරො චතුත්ථො විපල්ලාසො. ඉමෙ චත්තාරො විපල්ලාසා අපඤ්චමා අජට්ඨා. ඉදං ච පමාණ චත්තාරො ආහාරා.
තත්ථ පඨමෙ විපල්ලාසෙ ඨිතො කාමෙ උපාදියති, ඉදං කාමූපාදානං. දුතියෙ විපල්ලාසෙ ඨිතො අනාගතං භවං උපාදියති, ඉදං සීලබ්බතූපාදානං. තතියෙ විපල්ලාසෙ ඨිතො විපරීතං{3} දිට්ඨිං{4} උපාදියති, ඉදං දිට්ඨූපාදානං. චතුත්ථෙ විපල්ලාසෙ ඨිතො ඛන්ධෙ අත්තතො උපාදියති, ඉදං අත්තවාදූපාදානං.
තත්ථ කාමූපාදානෙ ඨිතො කාමෙ අභිජ්ඣායති ගන්ථති, අයං අභිජ්ඣාකායගන්ථො. සීලබ්බතූපාදානෙ ඨිතො බ්යාපාදං ගන්ථති, අයං බ්යාපාදාකායගන්ථො. දිට්ඨුපාදානෙ ඨිතො පරාමාසං ගන්ථති, අයං පරාමාසකායගන්ථො. අත්තවාදූපදානෙ ඨිතො පපඤ්චන්තො ගන්ථති, අයං ඉදංසච්චාභිනිවෙසො කායගන්ථො.
තස්ස ගන්ථිතා කිලෙසා ආසවන්ති, කිඤ්චි පන වුච්චති විප්පටිසාරො, යෙ විප්පටිසාරා{1} තෙ අනුසයා. තත්ථ අභිජ්ඣාකායගන්ථෙන කාමාසවො, බ්යාපාදකායගන්ථෙන භවාසවො, පරාමාසකායගන්ථෙන දිට්ඨාසවො, ඉදංසච්චාභිනිවෙසකායගන්ථෙන අවිජ්ජාසවො.
තෙ චත්තාරො ආසවා වෙපුල්ලභාවං ගතා ඔඝා හොන්ති, තෙන වුච්චන්ති{2}. ඔඝා’ති. තත්ථ කාමාසවො කාමොඝො, භවාසවො භවොඝො, අවිජ්ජාසවො අවිජ්ජොඝො, දිට්ඨාසවො, දිට්ඨොඝො.
තෙ චත්තාරො ඔඝා ආසයමනුපවිට්ඨා අනුසයසහගතා වුච්චන්ති ‘සල්ලා’ති භදයමාහච්ච තිට්ඨන්තා තත්ථ කාමොඝො රාගසල්ලං, භවොඝො දොසසල්ලං, අවිජ්ජොඝො මොහසල්ලං, දිට්ඨොඝො දිට්ඨිසල්ලං.
ඉමෙහි චතූහි සල්ලෙහි පරියාදින්නං විඤ්ඤාණං චතුසු ධම්මෙසු තිට්ඨති, රූපෙ වෙදනාය සඤ්ඤාය සඞ්ඛාරෙසු ඉමා චතස්සො විඤ්ඤාණට්ඨිතියො. තත්ථ රාගසල්ලෙන නන්දූපසෙචනං රූපූපගං විඤ්ඤාණං තිට්ඨති. දොසසල්ලෙන වෙදනූපගං, මොහසල්ලෙන සඤ්ඤූපගං, දිට්ඨිසල්ලෙන නන්දූපසෙචනං සඞ්ඛාරූපගං විඤ්ඤාණං තිට්ඨති.
චතූහි, විඤ්ඤාණට්ඨිතීහි චතුබ්බිවිධං අගතිං ගච්ඡන්ති: ඡන්දා දොසා භයා මොහා. රාගෙන ඡන්දා අගතිං ගච්ඡන්ති, දොසෙන දොසා අගතිං ගච්ඡති, මොහෙන මොහා අගතිං ගච්ඡති, දිට්ඨියා භයා අගතිං ගච්ඡති. ඉති ඉදං ච කම්මං ඉමෙ ච කිලෙසා, අයං සංසාරස්ස හෙතු,
තත්ථිමා චතස්සො දිසා: කබළිඞ්කාරො{3} ආහාරො, ‘අසුභෙ සුභ’න්ති විපල්ලාසො, කාමූපාදානං, කාමයොගො, අභිජ්ඣාකායගන්ථො, කාමාසවො, කාමොඝො, රාගසල්ලං රූපූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති, ඡන්දා අගතිගමනං. අයං පඨමා දිසා.
ඵස්සො ආහාරො, ‘දුක්ඛෙ සුඛ’න්ති විපල්ලාසො, සීලබ්බතූපාදානං, භවයොගො, බ්යාපාදො කායගන්ථො, භවාසවො, භවොඝො, දොසසල්ලං, වෙදනූපගා විඤ්ඤාණට්ඨිති, දොසා අගතිගමනං, අයං දුතියා දිසා.