8. තත්ථ කතමා විභත්තී: “සීලවතො අවිප්පටිසාරො”ති විභජ්ජබ්යාකරණීයං, පරාමසන්තස්ස නත්ථි අවිප්පටිසාරො, යාව දොසකතං කායෙන වා වාචාය වා අකුසලං ආරභති, කිඤ්චි’පිස්ස එවං හොති, සුකතං එතං සුචරිතං එතං නොච’ස්ස තෙන අවිප්පටිසාරෙන පාමොජ්ජං ජායති, යාව විමුත්ති, තස්ස සීලවතො අවිප්පටිසාරොති විභජ්ජබ්යාකරණීයං, අයං ‘විභත්තිහාරො’.
9. කත්ථ කතමො පරිවත්තනො{6}: ඉමෙහි සත්තහි උපනිස්සය සම්පත්තීහි එකාදස උපනිසා විභත්තියං පජහන්ති, අයං පරිවත්තනො.{6}
10. තත්ථ කතමො වෙවචනො{8}: ඉමෙසං අරියධම්මානං බල බොජ්ඣඞ්ගවිමොක්ඛසමාධිසමාපත්තීනං ඉමානි වෙවචනානි.
11. තත්ථ කතමා පඤ්ඤත්ති: සීලවතො අවිප්පටිසාරොති සීලක්ඛන්ධො{9} නෙක්ඛම්මපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තං, නිස්සජ්ජපඤ්ඤත්ති ච{*} එවං දස අඞ්ගානි ද්වීහි ද්වීහි අඞ්ගෙහි පඤ්ඤත්තානි.
12. තත්ථ කතමො ඔතරණො: ඉදං නිබ්බෙධභාගියං සුත්තං පඤ්චසු ඔතිණ්ණං යථායං පඨමං නිද්දිට්ඨං එවං ඉන්ද්රියාදිඛන්ධධාතුආයතනෙසු නිද්දිසිතබ්බානි.
13. තත්ථ කතමො සොධනො හාරො: සීලවතො අවිප්පටිසාරොති න තාව සුද්ධො ආරම්භො, අවිප්පටිසාරිනො පාමොජ්ජන්ති න තාව සුද්ධො ආරම්භො, යානි එකාදස පදානි දෙසිතානි යදා, තදා සුද්ධො ආරම්භො, අයං සොධනො.
14. තත්ථ කතමො අධිට්ඨානො: සීලං වෙමත්තතාය පඤ්ඤත්තං, එවං දසපදානං.
15. සබ්බානි සීලක්ඛන්ධස්ස ආනිසංසො, තෙ ච පතිරූපදෙසවාසො ච පච්චයො. අත්තසම්මාපණිධානං{1} ච හෙතු සමාධික්ඛන්ධස්ස සුඛං හෙතු, පස්සද්ධි පච්චයො, යෙන ඣානසහජාතී ච ඨානං හි ඣානඞ්ගා. අපරො පරියායො: කාමෙසු ආදීනවානුපස්සිතා සමාධිනො පච්චයො, නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසදස්සාවිතා හෙතු.
16. තත්ථ කතමො සමාරොපනො{2}: යං විරියින්ද්රියං සො සීලක්ඛන්ධො, යං සීලං තං{3} චත්තාරො සම්මප්පධානා{4} යං ධම්මානුධම්මපටිපත්ති සො පාතිමොක්ඛසංවරො.
7. 8.
යස්ස සෙලූපමං චිත්තන්ති ගාථා:
සෙලූපමන්ති උපමං යථා සෙලො වාතෙන න කම්පති න උණ්හෙන ස සීතෙන සංකම්පති, යථා අනෙකෙ අචෙතනා තෙ උණ්හෙන මිලායන්ති, සීතෙන අවසුස්සන්ති, වාතෙන භිජ්ජන්ති, න එවං සෙලො, පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්රියස්ස පදට්ඨානං. විරියං{5} අදොසස්ස පදට්ඨානං. සමාධි අලොභස්ස පදට්ඨානං, පඤ්ඤා අමොහස්ස පදට්ඨානං. විරියින්ද්රියං තිණ්ණං මග්ගඞ්ගානං පදට්ඨානං. සම්මාවාචාය, සම්මාකම්මන්තස්ස, සම්මාආජීවස්ස. සමාධින්ද්රියං තිණ්ණං මග්ගඞ්ගානං පදට්ඨානං: සම්මාසඞ්කප්පස්ස සම්මාවායාමස්ස{6} සම්මාසමාධිනො. පඤ්ඤින්ද්රියං ද්වින්නං මග්ගඞ්ගානං පදට්ඨානං: සම්මාසතියා සම්මාදිට්ඨියා ච. යථා සෙලො සබ්බපච්චත්ථිකෙහි අකරණීයො එවං තං චිත්තං සබ්බකිලෙසෙහි න කම්පතීති, අයං අමොහො. “විරත්තං රජනීයෙසු”{7} ති අයං අලොභො. “කොපනෙය්යෙ{8} න කුප්පතී”ති අයං අදොසො.
තත්ථ පඤ්ඤා අමොහො කුසලමූලං, අලොභො අලොභො යෙව, අදොසො අදොසො යෙව. ඉමෙහි තීහි කුසලමූලෙහි සෙක්ඛභූමියං ඨිතො අසෙඛමග්ගං{1} උප්පාදෙති. සෙඛභූමී සමතික්කම්ම{2} ධම්මෙ උප්පාදෙති, සා ච සම්මා විමුත්ති, යං ච විමුත්තිරසඤාණදස්සනං ඉමෙ දස අසෙඛානං{3} අරහතං{4} ධම්මා.
තත්ථ අට්ඨඞ්ගිකෙන මග්ගෙන චතුබ්බිධා භාවනාපි ලබ්භති: සීලභාවනා කායභාවනා චිත්තභාවනා පඤ්ඤාභාවනා ච. තත්ථ සම්මාකම්මන්තෙන සම්මාආජීවෙන ච කායො භාවිතො, සම්මාවාචාය සම්මාවායාමෙන ච සීලං භාවිතං. සම්මාසඞ්කප්පෙන සම්මාසමාධිනා ච චිත්තං භාවිතං. සම්මාදිට්ඨියා සම්මාසතියා ච පඤ්ඤා භාවිතා, ඉමාය චතුබ්බිධාය භාවනාය ද්වෙ ධම්මා භාවනා පාරිපූරිං ගච්ඡන්ති: චිත්තං පඤ්ඤා ච, චිත්තභාවනාය{5} සමථො පඤ්ඤාභාවනාය විපස්සනා.
තත්ථ පඤ්ඤා අවිජ්ජාපහානෙන චිත්තං උපක්කිලෙසෙහි අමිස්සීකතන්ති පඤ්ඤාභාවනාය චිත්තභාවනං යෙව පරිපූරෙති. එවං යස්ස සුභාවිතං චිත්තං කුතො නං දුක්ඛමෙස්සතීති. අපි ච ඛො පන තස්ස ආයස්මතො අබ්යාපාදධාතු අවිමුත්තා, න සො පෙතං සමාපන්නො තස්ස සඞ්ඛාපහාරං දෙති (?), සඞ්ඛාවිතක්කිතෙ සරීරෙ දුක්ඛං න වෙදියති. අයං සුත්තත්ථො.
1. තත්ථ කතමං දෙසනා: ඉමම්හි සුත්තෙ දස අසෙඛා{6} අරහත්තධම්මා දෙසිතා, අප්පමාණා ච සමාධිභාවනා{7}.
2. තත්ථ කතමො විචයො: සෙලූපමතා යෙ යෙ ධම්මා වෙදනීයසුඛදුක්ඛොපගතා, තෙ සබ්බෙ නිරූපං වානුපස්සන්තානං වූපගතො කායතො වෙදයිතපරික්ඛාරො අප්පවත්තිගො දුක්ඛං න වෙදියති.
3. තත්ථ කතමා යුත්ති: යස්සෙවං භාවිතං චිත්තං කුතො නං දුක්ඛමෙස්සතීති.
4. තීසු භාවනාසු දුක්ඛං නක්ඛමති චිත්තං චිත්තභාවනාය ච නිරොධභාවනාය ච ආනන්තරිකා සමාධිභාවනාය ච. ඉති “යස්සෙවං භාවිතං චිත්ත”න්ති සමාධි ඵලස්ස පදට්ඨානං.
5. තත්ථ කතමො ලක්ඛණො: “යස්සෙවං භාවිතං චිත්ත”න්ති චිත්තානි භාවිතානි යථා පඨමං නිද්දිට්ඨානි: පඤ්ඤා සීලං කායො චිත්තං. සීලම්පි සුභාවිතං කායිකචෙතසිකං ච ඨිතත්තා නානුපකම්පතීති වෙදනාපි තථා සඤ්ඤාපි සඞ්ඛාරාපි. කුතො නං දුක්ඛමෙස්සතීති සුඛම්පි නානුගච්ඡති, අදුක්ඛමසුඛම්පි නාගච්ඡන්ති.
6. තත්ථ කතමො චතුබ්යූහො හාරො: ඉධ භගවතො කො අධිප්පායො: යෙ දුක්ඛෙන අට්ටිතා{1} භවිස්සන්ති තෙ එවරූපාහි සමාපත්තීහි විහරිස්සන්ති{2}. අයමෙත්ථ භගවතො අධිප්පායො. යෙ ච අප්පසන්නා, තෙ හි{3} භවිස්සන්ති. පසන්නානං ච පීතිපාමොජ්ජං භවිස්සති, අයමෙත්ථ{4} භගවතො අධිප්පායො.
7. ආවට්ටොති: නත්ථි ආවට්ටනස්ස භූමි.
8. විභත්තීති: “යස්සෙවං භාවිතං චිත්තං කුතො නං දුක්ඛමෙස්සතී”ති දුවිධො නිද්දෙසො: දුක්ඛහෙතුනිද්දෙසො ච, පටිපක්ඛනිද්දෙසො ච. කො සො දුක්ඛහෙතු. යතො දුක්ඛං ආගච්ඡති. පටිපක්ඛනිද්දෙසො ච. කුතො එවරූපස්ස දුක්ඛං න ආගමිස්සතීති{5} නිද්දිට්ඨං.
9. පරිවත්තනොති: කුතො නං දුක්ඛමෙස්සතීති යං චෙතසිකං සුඛං අනුපාදිසෙසා අයං නත්ථි, සොපාදිසෙයා අයං අත්ථි. පුනඑවමාහංසු: තංඛණං තංමුහුත්තං උභයමෙව අවෙදයිතං සොපාදිසෙසං යං ච අනුපාදිසෙසං යං ච තංඛණං තංමුහුත්තං අනුපාදිසෙසං යං ච සොපාදිසෙසං ච අවෙදයිතං. සුඛමාපන්නසස අනාවත්තිකන්ති. අයමෙත්ථ විසෙසො. පරිවත්තනො.
10. තත්ථ කතමො වෙවචනො: යස්සෙවං භාවිතං චිත්තං වා භාවිතං සුභාවිතං අනුට්ඨිතං වත්ථුකතං සුසමාරද්ධං. චිත්තන්ති මනො විඤ්ඤාණං මනින්ද්රියං මනොවිඤ්ඤාණධාතු.
11. තත්ථ කතමා පඤ්ඤත්ති: චිත්තං මනොසඞ්ඛාරා වූපසමපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තා{6}, සමාධි අසෙඛපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තො, දුක්ඛං උච්ඡින්නපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තං.
12. තත්ථ කතමො ඔතරණො: චිත්තෙ නිද්දිට්ඨෙ පඤ්චක්ඛන්ධා නිද්දිට්ඨා හොන්ති, අයං ඛන්ධෙසු ඔතරණො. මනොවිඤ්ඤාණධාතුයා නිද්දිට්ඨාය අට්ඨාරස ධාතුයො නිද්දිට්ඨා හොන්ති, අයං ධාතුසු ඔතරණො, මනායතනෙ නිද්දිට්ඨෙ සබ්බානි ආයතනානි නිද්දිට්ඨානි හොන්ති, තත්ථ මනායතනං නාමරූපස්ස පදට්ඨානං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං, තථා පටිච්චසමුප්පාදෙ, අයං ඔතරණො.
13. තත්ථ කතමො සොධනො: සුද්ධොයෙව ආරම්භො.
14. තත්ථ කතමො අධිට්ඨානො: ජළින්ද්රියං භාවනා එකත්තතායං{7} පඤ්ඤත්ති, ඡට්ඨිතෙන කායො එකත්තතාය{7} පඤ්ඤත්තො.
15. තත්ථ කතමො පරික්ඛාරො: චිත්තස්ස පුබ්බහෙතු සමුප්පාදාය මනසිකාරො ච තප්පොණතා ච යං අසමාහිතභූයං ච විසෙසධම්මානං අභාවිතත්තා චිත්තසතතං ගච්ඡති, සචෙ සමාධිනො සුඛං හෙතු, අවිප්පටිසාරො පච්චයො, අයං හෙතු අයං පච්චයො. පරික්ඛාරො.
16. තත්ථ කතමා සමාරොපනා: යස්සෙවං භාවිතන්ති තස්ස ධම්මා සමාරොපයිතබ්බා, කායො සීලං පඤ්ඤා භාවිත{1}චිත්තන්ති, අනභිරතං අන්යනතං අනෙකං අනූනං අනාපජ්ජාසත්තං අයං සමඤ්ඤායතනා න තස්ස සෙක්ඛස්ස සම්මාසමාධි, සබ්බෙ අසෙක්ඛා දස අරහතං{2} ධම්මා නිද්දිට්ඨා හොන්ති.
අසෙඛභාගියානි සුත්තානි.
7. 9.
“යස්ස නූන භන්තෙ කායෙ කායගතාසති අනුපට්ඨිතා අස්ස{3} සො ඉධ{4} අඤ්ඤතරං සබ්රහ්මචාරිං{5} ආසජ්ජ අප්පටිනිස්සජ්ජ{6} චාරිකං{7} පක්කමෙය්ය”{*}.
සො ආයස්මා ඉමස්මිං විප්පටිජානාති ද්වෙ පජානි පටිජානාති චිත්තභාවනායං ච දිට්ඨියා පහානං, කායභාවනායං ච දිට්ඨිප්පහානං, කායභාවනායං ච තණ්හාපහානං, යං පඨමං උපමං කරොති. අසුචිනාපි සුචිනාපි පඨවී{8} නෙව අට්ටීයති.{9} න ජිගුච්ඡති න පීතිපාමොජ්ජං පටිලභති එවමෙව හි පඨවීසමෙන සො චෙතසා විපුලෙන{10} අප්පමාණෙන{11} අවෙරෙන අබ්යාපජ්ඣෙන{12} විහාරාමීති.
ඉති සො ආයස්මා කිං පටිජානාති: කායභාවනාය සුඛින්ද්රියපහානං පටිජානාති, චිත්තභාවනාය සොමනස්සින්ද්රියපහානං පටිජානාති, කායිකා වෙදනා රාගානුසයමනුගතානං සුඛින්ද්රියං පටික්ඛිපති. න හි වෙදනාක්ඛන්ධං යා චෙතසිකා සුඛවෙදනා, තත්ථ අයං පටිලාභපච්චයා උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං. සො තං පටික්ඛිපති, න හි මනොසම්ඵස්සජං වෙදනං. තත්ථ චතුසු මහාභූතෙසු රූපක්ඛන්ධස්ස අනුසයපටිඝප්පහානං භණති. කාමෙ රූපං ච තං ච අසෙඛභූමියං.
කායෙ කායානුපස්සනා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං ච. බලෙන ච උස්සාහෙන ච සබ්බං මනසි කතත්තානං පහානං? මෙදකථාලිකාය{13} ච පුරිසෙන ච මණ්ඩනකජාතිකෙන එතෙහි ඉමස්ස මාතාපිතූසම්භූතං පච්චවෙක්ඛණං, සො කායෙන ච කායානුපස්සනාය ච චිත්තෙන ච චිත්තානුපස්සනාය ච ද්වෙ ධම්මෙ ධාරෙති. කායකිලෙසවත්ථුං චිත්තෙන ච චිත්තසන්නිස්සයෙ චිත්තෙන සුභාවිතෙන සත්තන්නං ච සමාපත්තීනං විහරිතුං පටිජානාති.
ගහපතිපුත්තොපමතාය ච යථා ගහපතිපුත්තස්ස නානාරඞ්ගානං වත්ථානං කරණ්ඩකො{1} පුණ්ණො භවෙය්ය, සො යං යදෙව වත්ථයුගං පුබ්බන්හසමයෙ ආකඞ්ඛති, පුබ්බන්හසමයෙ නිබ්බාපෙති: එවං මජ්ඣන්හසමයෙ{2} සායන්හසමයෙ, එවමෙව සො ආයස්මා චිත්තස්ස සුභාවිතත්තා යථාරූපෙන විහාරෙන ආකඞ්ඛති පුබ්බන්හසමයං විහරිතුං, තථාරූපෙන පුබ්බන්හසමයං විහරති. මජ්ඣන්හසමයෙ{2} සායන්හසමයෙ, තෙන වෙස ආයස්මතා උපමාය මෙ ආසිතාය පඨවී වා අනුත්තරා ඉන්ද්රියභාවනා භාවිතචිත්තෙන, තෙන සො ආයස්මා ඉදං අට්ඨවිධං භාවනං පටිජානාති. චතුසු මහාභූතෙසු කායභාවනං, උපකචණ්ඩාලං පුරිසමෙදකථාලීකාසු{3} චිත්තභාවනං, ඉමාහි භාවනාහි තාය භාවනාය ච සමථා පාරිපූරිමන්තෙහි ඉමෙහි චතූහි පඤ්ඤාපාරිපූරිමන්තෙහි.
කථං උපකචණ්ඩාලං පටිකූලෙසු ධම්මෙසු අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරති: කායො පකතියා අප්පටිකූලං, කායෙ උද්ධුමාතකසඤ්ඤා සඞ්ඛිත්තෙන නව සඤ්ඤා ඉමෙ පටිකූලා ධම්මා චෙසො ආයස්මා පටිකූලතො අජිගුච්ඡිතො කායගතාසතියා භාවනානුයොගමනුයුත්තො විහරති, න හි තස්ස ජිගුච්ඡතාය{4} චිත්තං පටිකූලති.
කථං අප්පටිකූලෙසු ධම්මෙසු පටිකූලසඤ්ඤී විහරතීති: කායො සබ්බලොකස්ස අප්පටිකූලො, තං සො ආයස්මා අසුභසඤ්ඤාය විහරති, එවං අප්පටිකූලෙසු ධම්මෙසු පටිකූලසඤ්ඤී විහරති.
කථං පටිකූලෙසු ච අප්පටිකූලෙසු ච අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරතීති: අපි සබ්බො’යං ලොකස්ස යමිදං මුණ්ඩො පත්තපාණී කුලෙසු පිණ්ඩාය විචරති, තෙන ච සො සුවණ්ණදුබ්බන්නෙන අප්පටිකූලසඤ්ඤී චිත්තෙන ච කායෙන නිබ්බිදාසහගතෙන අප්පටිකූලසඤ්ඤී. එවං පටිකූලෙසු අප්පටිකූලෙසු ච ධම්මෙසු අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරති.
කථං පටිකූලෙසු ච ධම්මෙසු අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරති: අප්පටිකූලෙසු ච ධම්මෙසු සුභසඤ්ඤිනො ඉත්ථිරූපෙ, පටිකූලෙසු ච ජිගුච්ඡිනො විනීලකවිපුබ්බකෙ, තත්ථ සො ආයස්මා අප්පටිකූලසඤ්ඤී{5} විහරති.
කථං පටිකූලෙසු ධම්මෙසු තදුභයං අභිනිවජ්ජයිත්වා උපෙක්ඛකො විහරති සතො ච සම්පජානො ච: අප්පටිකූලෙසු ච ධම්මෙසු සුභසඤ්ඤිනො ඉත්ථිරූපෙ පටිකූලෙසු{6} ච ජිගුච්ඡිනො විනීලකවිපුබ්බකෙ තදුභයං අභිනිවජ්ජයිත්වා ‘නෙතං මම නෙසො’හමස්මි නෙසො මෙ අත්තා’ති විහරති. එවං තදුභයං අභිනිවජ්ජයිත්වා උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො.
අපරො පරියායො: තෙධාතුකෙ ලොකසන්නිවාසෙ{1} සබ්බබාලපුථුජ්ජනානං අප්පටිකූලසඤ්ඤා. තත්ථ ච ආයස්මා සාරිපුත්තො පටිකූලසඤ්ඤී{2} විහරති. එවං අප්පටිකූලෙසු ධම්මෙසු පටිකූලසඤ්ඤී විහරති.
කථං පටිකූලෙසු ධම්මෙසු අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරති: පටිකූලසඤ්ඤිනො සබ්බසෙඛා. ඉධ (කා) තෙධාතුකෙ සබ්බලොකෙ. තත්ථ කතමො භූමිප්පත්තො සමාධිඵලෙ සච්ඡිකතො අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරති. කිං කාරණං; න හි තං අත්ථි යස්ස ලොකස්ස පහානාය පටිකූලසඤ්ඤී උප්පාදෙය්ය.
කථං පටිකූලෙසු ච අප්පටිකූලෙසු ච ධම්මෙසු පටිකූලසඤ්ඤී විහරති: තෙධාතුකෙ ලොකසන්නිවාසෙ යාව කාමලොකභූමතා හි රාගානං වීතරාගානං පටිකූලසමතා, රූපාරූපධාතුං අප්පටිකූලසමතා තත්ථ ච ආයස්මා සාරිපුත්තො පටිකූලසඤ්ඤී විහරති. එවං පටිකූලෙසු ච අප්පටිකූලෙසු ච ධම්මෙසු පටිකූලසඤ්ඤී විහරති.
කථං පටිකූලෙසු ච අප්පටිකූලෙසු ච ධම්මෙසු අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරති: යං කිඤ්චි පරතො දුරුත්තානං දුරාගතානං වචනපථානං තං වචනං අප්පටිකූලං යාවතා වාචසො අප්පතිරූපා{3} තථා ජනස්ස අප්පටිකූලසඤ්ඤා. තත්ථ ආයස්මා සාරිපුත්තො අභිඤ්ඤාය සච්ඡිකතො අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරති, එවං පටිකූලෙසු ච අප්පටිකූලෙසු ච ධම්මෙසු අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරති.
කථං පටිකූලෙසු ච අප්පටිකූලෙසු ච ධම්මෙසු කදූභයං අභිනිවජ්ජයිත්වා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො: යං ච නෙසං සමනුපස්සති යෙ ධම්මා දුච්චරිතා, තෙ ධම්මා අප්පටිකූලා, තත්ථ ආයස්මා සාරිපුත්තො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති යෙ ධම්මා දුච්චරිතා තෙ ධම්මා අනිට්ඨවිපාකා, යෙ ධම්මා සුචරිතා, තෙ ආචයගාමිනො. සො ච සුචරිතං ආචයගාමිනිං කරිත්වා දුච්චරිතං අනිට්ඨවිපාකං කරිත්වා තදුභයං අභිනිවජ්ජයිත්වා උපෙක්ඛකො විහරති.
අථ පචිකූලෙසු ච ධම්මෙසු අප්පටිකූලෙසු ච පටිකූලසඤ්ඤී විහරති. තණ්හා පටිකූලධම්මා කිං කාරණං: තණ්හාවසෙන හි සත්තා ද්වීහි ධම්මෙහි සත්තා කබළීකාරෙ ආහාරෙ රසතණ්හාය සත්තා, ඵස්සෙ සුඛසඤ්ඤාය සත්තා. තත්ථායස්මා සාරිපුත්තො කබළීකාරෙ ච ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤී විහරති, ඵස්සෙ ච දුක්ඛසඤ්ඤී විහරති. එවං පටිකූලෙසු ච අප්පටිකූලෙසු ච පටිකූලසඤ්ඤී විහරති.
කථං පටිකූලෙසු ච ධම්මෙසු අප්පටිකූලෙසු ච ධම්මෙසු අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරති: තණ්හාක්ඛයං අනුත්තරං නිබ්බානං, තථා බාලපුථුජ්ජනානං පටිකූලසඤ්ඤා පහතසඤ්ඤා ච. තත්ථායස්මතො සාරිපුත්තස්ස අප්පටිකූලසඤ්ඤා අබ්යාපාදසඤ්ඤා ච සාමං පඤ්ඤාය පස්සිත්වා, එවං පටිකූලෙසු ච ධම්මෙසු අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරති.
කථං පටිකූලෙසු ච අප්පටිකූලෙසු ච ධම්මෙසු අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරති: තතියෙ ච නිබ්බානෙ පටිකූලසඤ්ඤිනො යසෙන ච කිත්තියා ච{1} අප්පටිකූලසඤ්ඤිනො. තත්ථායස්මා සාරිපුත්තො අස්සාදං ච ආදීනවං ච නිස්සරණං ච යථාභූතං සම්මප්පඤ්ඤාය{2} පටිජානන්නො පටිකූලං ච අප්පටිකූලං ච ධම්මං තදුභයං අභිනිවජ්ජයිත්වා අප්පටිකූලසඤ්ඤී විහරති.
කථං පටිකූලං ච අප්පටිකූලං ච ධම්මං තදුභයං අභිනිවජ්ජයිත්වා උපෙක්ඛකො විහරති සතො ච සම්පජානො ච: යං ච සමනුපස්සති අනුනයො අප්පටිකූලො ධම්මො පටිඝො ච පටිකූලො ධම්මො, තත්ථායස්මා සාරිපුත්තො අනුනය{3} පටිඝප්පහීනත්තා උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො ච. යඤ්චස්ස සමනුපස්සති, අයං පඤ්චවිධා අනුත්තරා ඉන්ද්රියභාවනා අයං සුත්තනිද්දෙසො.
1. තත්ථ කතමො දෙසනාහාරො: ඉමම්හි සුත්තෙ කිං දෙසිතං.{4} තත්ථ වුච්චතෙ - ඉමම්හි සුත්තෙ දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරො දෙසිතො, තථා විමුත්තිං චිත්තං පච්චවෙක්ඛණා ච අධිපඤ්ඤාධම්මං දෙසිතං.
2. තත්ථ කතමො විචයො: යෙ කායෙ කායානුපස්සිනො විහරන්ති තෙසං චිත්තං අනුනයපටිඝෙන න විහරති, අනුනයපටිඝෙන චා’භිරමමානස්ස{5} චිත්තං සම්මග්ගතං{6} භවිස්සතීති භාවනාය ඵලමෙතං{7} අයං විචයො හාරො.
3. තත්ථ කතමො යුත්තිහාරො: කායභාවනාය ච චිත්තභාවනාය ච න කිඤ්චි සබ්රහ්මචාරී අතිමඤ්ඤීස්සතීති අත්ථි එසා යුත්ති. අයං යුත්තිහාරො.
4. තත්ථ කතමො පදට්ඨානො හාරො: කායභාවනාය පඨමස්ස සති උපට්ඨානස්ස පදට්ඨානං. යා පඨවීසමචිත්තතා සා අනිච්චානුපස්සනාය පදට්ඨානං.
5. තත්ථ කතමො ලක්ඛණො: යං පඨවීසමෙන චෙතසා විහරති අත්තානුපස්සී, පඨවීසමෙන ගිහී විහරති. කො අත්ථො පඨවීසමෙනාති: යථා යෙ ච සෙලොපමතාය අකම්මයුත්තා, එවමෙව පඨවීසමො අයං හිරියතාය, අයං ලක්ඛණො.
6. තත්ථ කතමො චතුබ්යූහො හාරො: ඉමම්හි බ්යාකරණෙ කො තස්ස ආයස්මතො අධිප්පායො: යෙ කෙචි අරහන්තා ඉන්ද්රියභාවනං ආකඞ්ඛන්ති{8} තෙ පඨවීසමං උප්පාදයිස්සන්තීති. අයං අධිප්පායො.
7. තත්ථ කතමො ආවට්ටොති: නත්ථි ආවට්ටස්ස භූමි.
8. තත්ථ කතමා විභත්ති: යො කායානුපස්සී විහරති, සො පඨවීසමං චිත්තං{1} පටිලභිස්සතීති න එකංසෙන, කිං කාරණං: යෙ ඛණ්ඩකාදීජින්නකාදිකම්මකාරිනො න තෙ{2} පඨවිසමචිත්තං{3} පවිලභන්ති. සබ්බා කායගතාසති{4} සෙඛභාවනාය නිබ්බානං ඵලං. අයං විභත්ති.
9. තත්ථ කතමො පරිවත්තනො හාරො: යෙ කායානුපස්සිනො විහරිස්සන්ති, තෙසං යෙව කායපච්චයා උප්පජ්ජෙය්යුං{5} ආසවා විඝාතපරිළාහා. අයං පරිවත්තනො හාරො.
10. තත්ථ කතමො ඔතරණො: සත්තෙසු ච{6} පඤ්චක්ඛන්ධා අවිතිණ්ණා බාවීසතින්ද්රියානි, තථා යං මනින්ද්රියං තං මනොධාතු මනායතනං ච. යං සමාධින්ද්රියං තං ධම්මධාතු ධම්මායතනං ච. අයං ඔතරණො හාරො.
11. තත්ථ කතමො සොධනො හාරො: යෙ ච මනසා චත්තාරො භාවෙතබ්බා, තෙ සබ්බෙ භාවිතා, යං තං මනෙන පහීනෙ පත්තබ්බං සබ්බත්ථ එතස්ස ච අත්ථා ආරම්භො, සො අත්ථො සුද්ධො. අයං සොධනො හාරො.
12. තත්ථ කතමො අධිට්ඨානො: අයං සමාධි එකත්තතාය පඤ්ඤත්තො ඡ කායා එකත්තතාය පඤ්ඤත්තා පඤ්චින්ද්රියානි රූපීනි රූපකායො. ඡ වෙදනාකායා වෙදනාකායො. ඡ සඤ්ඤාකායා සඤ්ඤාකායො. ඡ චෙතනාකායා චෙතනාකායො ඡ විඤ්ඤාණකායා විඤ්ඤාණකායො. සබ්බෙපි එතෙ ධම්මා ධම්මකායොති යෙව සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති. අයං අධිට්ඨානො.
13. පරික්ඛාරොති: සමාපත්තිකොසල්ලං ච වීථිකොසල්ලං ච හෙතු. යං ච ගොචරකොසල්ලං යං ච කල්ලතාකොසල්ලං{7} පච්චයො. වොදානකොසල්ලං හෙතු, කල්ලතාකොසල්ලං{8} පච්චයො. සුඛං හෙතු, අබ්යාපජ්ඣං{9} පච්චයො. අයං පරික්ඛාරො.
14. තත්ථ කතමො සමාරොපනො: යථා පඨවී සුචිම්පි නික්ඛිපන්තෙ අසුචිම්පි නික්ඛිපන්තෙ තාදිසායෙව,{10} එවං කායො මනාපිකෙහිපි ඵස්සෙහි අමනාපිකෙහිපි ඵස්සෙහි තාදිසොයෙව, පටිඝසම්ඵස්සෙන වා සුඛාය වෙදනාය තාදිසං යෙව චිත්තං. ඉදං සුත්තං විභත්තං ස උපමං{11} උග්ඝටිතඤ්ඤුස්ස පුග්ගලස්ස විභාගෙන. තත්ථ සමාරොපනාය අවකායො නත්ථි.
7. 10.
තත්ථ කතමං සුත්තං සඞ්කිලෙසභාගියං: යතො ච කුසලෙහි ධම්මෙහි න විරොධති, න වඩ්ඪති, ඉමං ආදීනවං භගවා දෙසෙති, “තස්මා ඡන්නං විවරෙථ{1}, එවං තං{2} නාතිවස්සති”, තතො ආදීනවතො විවරෙය්යාති තං තීහි ධම්මෙහි නාභිධංසිතාති අසුභසඤ්ඤාය රාගෙන නාභිධංසීයති මෙත්තාය දොසෙන නාභිධංසීයති, විපස්සනාය මොහෙන නාභිධංසීයති. එවං ච සො{3} යො යො ධම්මො පටිපක්ඛො තම්හි තම්හි ධම්මෙ පරිපූරිස්සති. යො තස්ස ධම්මස්ස අකුසලො ධම්මො පටිපක්ඛො තෙන නාධිවාසීයති.
අපරො පරියායො: යෙ ඉමෙ ධම්මා අත්තනා න සක්කොති වුට්ඨානං තෙ එතෙ ධම්මා දෙසිතා ඡන්නමතිවස්සතීති. තෙහි විතක්කං යෙන ච සක්කා පුන දෙසිතං චිත්තං විභාවෙතුං පරියොදාපෙතුං විවෙකනින්නස්ස විවෙකපොණස්ස විවෙකපබ්භාරස්ස වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලතං ආපජ්ජති කුසලෙසු ධම්මෙසු, සෙය්යථාපි නාම උප්පලං වා කුමුදං වා පදුමං වා උදකෙ සුක්කපක්ඛෙ චන්දො යාව රත්ති යාව දිවසො ආගච්ඡති, තස්ස වුද්ධියෙව පාටිකඞ්ඛිතබ්බා, න පරිහානි එවං විධං තං චිත්තං නාභිධංසීයති.
අපරොපෙත්ථ සො අසඨො අකූටො අමායාවී උජු පුරිසො යථාභූතං අත්තානං ආවීකරොති. තත්ථ යො ඡාදෙති, තස්ස අකුසලා ධම්මා චිත්තං අනුධංසෙන්ති.{4} විවටං නාතිවස්සතීති{5} යො පන හොති අසඨො අකූටො අමායාවී උජු පුරිසො යථාභූතං අත්තානං ආවීකරොති, තස්ස චිත්තං අකුසලෙහි ධම්මෙහි න විද්ධංසීයති. අයං සුත්තත්ථො.
1. තත්ථ කතමා දෙසනා: ඉධ දෙසිතා දස අකුසලකම්මපථා අධිවස්සනතාය, දස කුසලකම්මපථා අධිවස්සනතාය{6} අකුසලෙහි න විසුජ්ඣති යථා වුත්තං භගවතා “චිත්තසඞ්කිලෙසා භික්ඛවෙ සත්තා සඞ්කිලිස්සන්තී” ති.
2. තත්ථ කතමො විචයො: යස්සෙවං චිත්තං අවිද්ධංසීයති{7}, තස්ස බුජ්ඣිතස්ස යං භවෙය්ය කූටෙය්යං, තං ආනන්තරියෙනපි සත්ථරි වා ගුණානුකම්පනතාය. අයං විචයො.
3. තත්ථ කතමා යුත්ති{8}: එවං අවිද්ධාසීයන්තං{9} චිත්තං වුට්ඨාති, වුට්ඨිතං පතිට්ඨහති කුසලෙසු ධම්මෙසූති අත්ථි එසා යුත්ති.
4. පදට්ඨානන්ති: “ඡන්නමතිවස්සතී”ති ඡන්නං අසංවරානං පදට්ඨානං, “විවටං නාතිවස්සතී”ති අඡන්නං සංවරණානං “තස්මා ඡන්නං විවරෙථ විවටං නාතිවස්සතී”ති දෙසනාය පදට්ඨානං.
5. ලක්ඛණොති: “ඡන්නමතිවස්සතී”ති යෙ කෙචි විචිත්තෙන ඡන්නෙන එකලක්ඛණා ධම්මා සබ්බෙ තෙ විද්ධංසීයන්ති.{1} “තස්මා ඡන්නං විවරෙථ විවටං නාතිවස්සතී”ති යෙ කෙචි තෙන අච්ඡන්නෙන එකලක්ඛණා ධම්මා සබ්බෙ තෙ නාතිවස්සන්තී”ති. ලක්ඛණො හාරො.
6. තත්ථ කතමො චතුබ්යූහො හාරො: ඉමම්හි සුත්තෙ භගවතො කො අධිප්පායො: යෙසං කෙසඤ්චි චිත්තං අකුසලා ධම්මා අධිපටිදෙසිතා තෙ යථාධම්මං පටිකරිස්සන්තීති අයං තත්ථ භගවතො අධිප්පායො, අයං චතුබ්යූහොහාරො.
7. ආවත්තොති: යං ඡන්නං තං දුවිධං කම්පමානං{2} සමුච්ඡිතබ්බො, ආනන්තරියසමාධීනං. තත්ථ පස්සද්ධීයං ච මානො ආසවෙ වඩ්ඪෙති. අස්සද්ධියෙන ච පමාදං ගච්ඡති. පමාදෙන ඔනමති, උන්නළභාවං ගච්ඡති. වුත්තං හෙතං භගවතා “උන්නළානං පමත්තානං තෙසං වඩ්ඪන්ති ආසවා”ති. චත්තාරි තානි උපාදානානි, යානි චත්තාරි උපාදානානි තෙ පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා භවන්ති. ඉමානි සච්චානි දුක්ඛං ච සමුදයො ච. “තස්මා ඡන්නං විවරෙථා”ති යෙන හෙතුනා තෙ ආසවා වඩ්ඪන්ති, තෙසං පහීනත්තා ආසවා පහීයන්තෙ, තත්ථ අප්පමාදෙන අස්සද්ධියං පහීයති, උද්ධච්චකුක්කුච්චප්පහානෙන ඔළාරිකතා, තස්ස ද්වෙ ධම්මා සමථො ච භාවනා ච පාරිපූරිං ගච්ඡන්ති. යො තෙසං ආසවානං ඛයො, අයං නිරොධො. ඉමානි චත්තාරි සච්චානි. අයං ආවට්ටො.
8. තත්ථ කතමො විභත්තිහාරො: “ඡන්නමතිවස්සතී”ති න එකංසො, කිං කාරණං: යස්ස අස්සා නිවත්තනා යථාපි සෙඛානං, යථා වුත්තං භගවතා:
“කිඤ්චාපි සො කම්මං කරොති පාපකං{*} කායෙන වාචා{3} උද චෙතසා වා අභබ්බො{4} සො තස්ස පටිච්ඡාදාය{5} අභබ්බතා දිට්ඨපදස්ස වුත්තා”ති.{6}
කිඤ්චාපි තෙසං නිවාරණං චිත්තං හොති, අපි තු අප්පච්චයා සමායෙ ච තෙ නිද්දිසිතබ්බා. අයං විභත්තිහාරො.
9. තත්ථ කතමො පරිවත්තනො හාරො: “ඡන්නමතිවස්සතී”ති යස්ස යෙ ධම්මා සබ්බං අනවිවටං අතිවස්සීයති විවටං නාතිවස්සති අවගුණන්තං නාතිවස්සති. අයං පරිවත්තනො හාරො.
10. තත්ථ කතමො වෙවචනො හාරො: ඡන්නන්ති ආවුතං නිවුතං පිහිතං පටිකුජ්ජිතං සඤ්ඡන්නං පරොධං, විවටං නාතිවස්සතී”ති යස්ස තෙ ධම්මා පබ්බජ්ජිතා විනොදං නාධිවස්සිතා වන්තීකතාති.{1} අයං වෙවචනො හාරො:
11. තත්ථ කතමො පඤ්ඤත්ති හාරො: “ඡන්නමතිවස්සතී”ති කිලෙසභාගියපඤ්ඤත්තං. ‘විවටං නාතිවස්සතී’ති සධම්මකිච්චං යං පටිපදාපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තං “තස්මා ඡන්නං විවරෙථා”ති අනුසාසනපඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තං. “විවටං නාතිවස්සතී”ති නික්ඛෙප{2}පඤ්ඤත්තියා පඤ්ඤත්තං. අයං පඤ්ඤත්ති හාරො.
12. තත්ථ කතමො ඔතරණො හාරො: ‘ඡන්නමතිවස්සතී’ති තයො කිලෙසා. රාගො දොසො මොහො, තෙසු{3} ඡන්නෙසු සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො -පෙ- තෙ පුරා යථා නිද්දිට්ඨං ඛන්ධධාතුආයතනෙසු අයං ඔතරණො හාරො.
13. තත්ථ කතමො සොධනො හාරො: යෙනාරම්භෙන ඉදං සුත්තං භාසති සො ආරම්භො නියුත්තො.
14. අධිට්ඨානොති: ඡන්නමතිවස්සතී’ති එකත්තතාය පඤ්ඤත්තං, කිං කාරණං: ඉදං හි අතිවස්සතීති ඉමස්ස ච අතිවස්සති එවං ච අතිවස්සතීති අයං වෙමත්තතාය යා පුනසාධාරණෙහි ලක්ඛණෙහි පඤ්ඤාපීයති. සා එකත්තපඤ්ඤත්ති.
15. තත්ථ කතමො පරික්ඛාරො: යං ච තං අතිවස්සීයන්ති, තස්ස ද්වෙ හෙතූ ද්වෙ පච්චයා අකුසලපසුතෙව වාචකත්තාභිරති ච. ඉමෙ ද්වෙ අයොනිසොමනසිකාරො ච. කුසලා ධම්මා වොපසග්ගා ච. ඉමෙ ද්වෙ පච්චයා.
16. තත්ථ කතමො සමාරොපනො: “ඡන්නමතිවස්සතී” ති වෙමති පස්සතීති ඡන්නං යං පරිග්ගහිතුං යං අදෙසිතුං අප්පස්සුතං යං කථංකථා විභූතෙන අකුසලමූලෙන යං තණ්හාය ච තෙ වඩ්ඪති දොසාති සන්නිත්වා තෙ අප්පසක්ඛයෙන සඞ්ඛාරා සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, අයං සමාරොපනො. යං පුන තථා දෙසනා, තස්සෙව කුසලා{4} ධම්මා වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලතමාපජ්ජති. තස්ස සඞ්ඛාරනිරොධා{5} අයං සමාරොපනො.
7. 11.
“චත්තාරො පුග්ගලා: තමො තමපරායනො”ති{a} -පෙ- තත්ථ කතමො වුච්චතෙ තමො නාම: යො තමො අන්ධකාරො, යථාවුත්තං භගවතා ‘යථා අන්ධකාරො තස්මිං භයානකෙ සකම්පිධාතුපුරිසො න පස්සති එවමෙව අඤ්ඤාණතො තමො පනන්ධකාරො පාපකසකම්මසවිපාකං න සද්ධො හොති (?) ඉති එවං ලක්ඛණතා අඤ්ඤාණං තමො අවිජ්ජා මොහො, යෙන සත්තා යථාභූතං නප්පජානන්ති, ඉති වුච්චති තමො’ති.
සො තිණ්ණං චක්ඛූනං තමො: මංසචක්ඛුනො දිබ්බචක්ඛුනො පඤ්ඤාචක්ඛුනො, ඉමෙසං චක්ඛුනං ඉධ තමො නිද්දිසීයති{1} අඤ්ඤාණන්ති.
තත්ථ කතමං අඤ්ඤාණං අදස්සනං: අථ නිස්සයෙ යං පුබ්බන්තෙ අඤ්ඤාණං අපරන්තෙ අඤ්ඤාණං පුබ්බන්තාපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, හෙතුම්හි අඤ්ඤාණං පච්චයම්හි අඤ්ඤාණං තස්ස අඤ්ඤාණිනො සමාධි භූතස්ස එසො නිස්සන්දො: යං න ජානාති ඉදං සෙවිතබ්බං ඉදං න මනසිකාතබ්බන්ති. සො තෙන තමෙන නිද්දිසීයති, තමොපි යථා වුච්චති. මූළ්හොති එවං චෙතනා, තෙන තමෙන සො පුග්ගලො වුච්චති තමොති, සො තෙන තමෙන අසමූහතෙන අසමුච්ඡින්නෙන තප්පරමො භවති තප්පරායනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො තමො තමපරායනොති. පරායනොයෙව ධම්මො මනසිකාතබ්බො යො තමො දහති අඤ්ඤාචිත්තං උපට්ඨපෙති, තෙ චස්ස ධම්මා නිජ්ඣානං ඛමන්ති.{2} සො සුතමයාය පඤ්ඤාය සමනුපස්සති.
තත්ථ කතමො තමො ජොතිපරායනො, සො තෙන පඤ්ඤාවසෙන ඉරීයති{3} එවං තස්සෙව ඉරීයන්තස්ස පරායනො භවති. අයං වුච්චතෙ පුග්ගලො තමො ජොතිපරායනො.
තත්ථ කතමො පුග්ගලො තමො ජොතිපරායනො: තත්ථ වුච්චති ජොති නාම: යං තස්සෙව තමස්ස පටිපක්ඛෙන යෙ ච ධම්මා{4} අන්තමසො ඤාණාලොකො, සො සුතධම්මො{5} පුග්ගලො තමො ජොතිපරායනො, තත්ථ වුච්චතෙ: සො’යං පුග්ගලො තමො ජොතිපරායනො, සො යදි තථාරූපං කල්යාණමිත්තං{6} පටිලභති, යො නං අකුසලතො ච නිවාරෙති භාවිතකුසලතාය භාවී (?) නියොජෙතීති.
එවං ච සද්ධම්මං දෙසෙති: ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා සෙවිතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා න සෙවිතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා භජිතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා න භජිතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා උපසම්පජ්ජ විහාතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා න උපසම්පජ්ජ විහාතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා මනසිකාතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා න මනසිකාතබ්බාති. පචචතෙ සඤ්ඤාය යථා සඤ්ඤායති සතින්ද්රියති සතින්ද්රියාති (?) සො එවං පජානාති: ඉමෙ ධම්මා කුසලා ඉමෙ ධම්මා අකුසලා. ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා සෙවිතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා න සෙවිතබ්බා. ඉමෙ ධම්මා භාවෙතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා න භාවෙතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා උපසම්පජ්ජ විහාතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා න උපසම්පජ්ජ විහාතබ්බා. ඉමෙ ධම්මා මනසිකාතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා න මනසිකාතබ්බාති. සො තෙ ධම්මෙ සුස්සූසති{7} සොතං ඔදහති, අඤ්ඤාචිත්තං{8} උපට්ඨාපෙති{9}, තෙ චස්ස ධම්මා නිජ්ඣානං ඛමන්ති, සො සුතමයාය පඤ්ඤාය සමන්නාගතො, සො තෙන පච්චයවසෙන ඉරීයති{10} එවං සො ඉරීයන්තො{11} තප්පරමො භවති තප්පරායනො. අයං වුච්චතෙ පුග්ගලො තමො ජොතිපරායනො.{12}
තත්ථ කතමො පුග්ගලො ජොති තමපරායනො: ජොති නාම යං තස්සෙව තමස්ස පටිපක්ඛෙන යෙ ධම්මා අන්තමසො ඤාණාලොකො, සො සුතධම්මො{1} කතමො උච්චතෙ පඤ්ඤායතො පණ්ඩිතොති වුච්චතෙ, සො එවං පජානාති: ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා සෙවිතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා න සෙවිතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා භාවෙතබ්බා{3}. ඉමෙ ධම්මා න භාවෙතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා උපසම්පජ්ජ විහාතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා න උපසම්පජ්ජ විහාතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා මනසිකාතබ්බා, ඉමෙ ධම්මා න මනසිකාතබ්බාති. ඉධ පන පාපමිත්තසංසෙවනො පාපමිත්තවසානුගො අකුසලෙ ධම්මෙ අභිවඩ්ඪෙති, කුසලෙ ධම්මෙ පජහති. සො තෙන පමාදෙන පච්චයසඤ්ඤා අමනසිකත්වා අසති{4} අසම්පජඤ්ඤං ආසෙවති. තයා යො පටිපක්ඛො තමො, සො තං{5} පවඩ්ඪෙති. සො තමාහි භූතො තමපරායනො{6} තමපරමො චෙව භවති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ජොති තමපරායනො.
තත්ථ කතමො පුග්ගලො ජොති ජොතිපරායනො: තත්ථ වුච්චතෙ: සොයං පුග්ගලො කල්යාණමිත්තස්ස සන්නිස්සිතො භවති සක්කා සංයොගී (?) කුසලං ගවෙසී සො කල්යාණමිත්තෙ උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡති, පරිපඤ්හයති, කිං කුසලං? කිං අකුසලං? කිං සාවජ්ජං, කිං අනවජ්ජං? කිං සෙවිතබ්බං, කිං න සෙවිතබ්බං? කිං භාවෙතබ්බං{7} කිං න භාවෙතබ්බං? කිං උපසම්පජ්ජ විහාතබ්බා, කිං න උපසම්පජ්ජ විහාතබ්බං? කිං මනසිකාතබ්බං, කිං න මනසිකාතබ්බං? කථං සංකිලෙසො හොති, කථා වොදානං හොති? කථං පවත්ති හොති කථං නිවත්ති හොති? කථං බද්ධො{8} හොති, කථං මොක්ඛො හොති? කථං සක්කායසමුදයො හොති, කථං සක්කායනිරොධො හොතීති?
සො එත්ථ දෙසිතං යථා උපට්ඨිතං තථා සම්පටිපජ්ජන්තො සො එවං පජානාති: ඉමෙ ධම්මා කුසලා ඉමෙ ධම්මා අකුසලා -පෙ- එවං{9} සක්කායසමුදයො හොති, එවං{9} සක්කායනිරොධො හොතීති. (විත්ථාරෙන කාතබ්බං.) සො තෙ ධම්මෙ අධිපාටිකඞ්ඛති, එවං ලක්ඛණං ඤාණං විජ්ජාආලොකං වඩ්ඪෙති. සො පුග්ගලො තප්පරමො භවති තප්පරායනො. අයං වුච්චතෙ පුග්ගලො ජොති ජොතිපරායනො.
තත්ථ කතමො පුග්ගලො තමො තමපරායනො: යො අකුසලං ධම්මං දීපෙති, තං භාවනාය හීනාසු ගතීසු උප්පත්තිං{10} දස්සෙති, තප්පරමො භවති තප්පරායනො. අයං වුච්චතෙ පුග්ගලො තමො තමපරායනො.
තත්ථ යො පුග්ගලො තමො ජොතිපරායනො, සො තමෙන අකුසලස්ස කම්මස්ස විපාකං දස්සෙති. තමෙති යං චක්ඛු කල්යාණමිත්තස්ස වසෙන{11} අකුසලෙ ධම්මෙ පජහති කුසලෙ ධම්මෙ අභිවඩ්ඪති.