6. උදයබ්බයඤාණං
කථං පච්චුප්පන්නානං ධම්මානං විපරිනාමානුපස්සනෙ පඤ්ඤා උදයබ්බයානුපස්සනෙ ඤාණං:
ජාතං රූපං පච්චුප්පන්නං, තස්ස නිබ්බත්තිලක්ඛණං උදයො, විපරිණාම ලක්ඛණං වයො, අනුපස්සනා ඤාණං.
ජාතා වෙදනා -පෙ- ජාතා සඤ්ඤා -පෙ- ජාතා සඞ්ඛාරා -පෙ- ජාතං විඤ්ඤාණං -පෙ- ජාතං චක්ඛු -පෙ- ජාතො භවො පච්චුප්පන්නො, තස්ස නිබ්බත්තිලක්ඛණං උදයො, විපරිණාමලක්ඛණං වයො, අනුපස්සනා ඤාණං.
පඤ්චන්නං ඛන්ධානං උදයං පස්සන්තො කති ලක්ඛණානි පස්සති, වයං පස්සන්තො කති ලක්ඛණානි පස්සති, උදයබ්බයං පස්සන්තො කති ලක්ඛණානි පස්සති.
පඤ්චන්නං ඛන්ධානං උදයං පස්සන්තො පඤ්ච වීසති ලක්ඛණානි පස්සති, වයං පස්සන්තො පඤ්චවීසති ලක්ඛණානි පස්සති, උදයබ්බයං පස්සන්තො පඤ්ඤාස ලක්ඛණානි පස්සති.
රූපක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සන්තො කති ලක්ඛණානි පස්සති, වයං පස්සන්තො කති ලක්ඛණානි පස්සති, උදයබ්බයං පස්සන්තො කති ලක්ඛණානි පස්සති. වෙදනාක්ඛන්ධස්ස -පෙ- සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස -පෙ- සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සන්තො කති ලක්ඛණානි පස්සති, වයං පස්සන්තො කති ලක්ඛණානි පස්සති, උදයබ්බයං පස්සන්තො කති ලක්ඛණානි පස්සති.
රූපක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සන්තො පඤ්ච ලක්ඛණානි පස්සති, වයං පස්සන්තො පඤ්ච ලක්ඛණානි පස්සති, උදයබ්බයං පස්සන්තො දස ලක්ඛණානි පස්සති. වෙදනාක්ඛන්ධස්ස -පෙ- සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස -පෙ- සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සන්තො පඤ්ච ලක්ඛණානි පස්සති, වයං පස්සන්තො පඤ්ච ලක්ඛණානි පස්සති, උදයබ්බයං පස්සන්තො දස ලක්ඛණානි පස්සති.
රූපක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සන්තො කතමානි පඤ්ච ලක්ඛණානි පස්සති: ‘අවිජ්ජාසමුදයා රූපසමුදයො’ති පච්චයසමුදයට්ඨෙන රූපක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, ‘තණ්හාසමුදයා රූපසමුදයො’ති පච්චයසමුදයට්ඨෙන රූපක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, ‘කම්මසමුදයා රූපසමුදයො’ති පච්චයසමුදයට්ඨෙන රූපක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, ‘ආහාරසමුදයා රූපසමුදයො’ති පච්චයසමුදයට්ඨෙන රූපක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, නිබ්බත්තිලක්ඛණං පස්සන්තොපි රූපක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති. රූපක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සන්තො ඉමානි පඤ්ච ලක්ඛණානි පස්සති.
වයං පස්සන්තො කතමානි පඤ්චලක්ඛණානි පස්සති: අවිජ්ජානිරොධො රූපනිරොධො’ති පච්චයනිරොධට්ඨෙන රූපක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, ‘තණ්හානිරොධො රූපනිරොධො’ති පච්චයනිරොධට්ඨෙන රූපක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, ‘කම්මනිරොධා රූපනිරොධො’ති පච්චයනිරොධට්ඨෙන රූපක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, ‘ආහාරනිරොධො රූපනිරොධො’ති පච්චයනිරොධට්ඨෙන රූපක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, විපරිණාමලක්ඛණං පස්සන්තොපි රූපක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, රූපක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සන්තො ඉමානි පඤ්ච ලක්ඛණානි පස්සති:
උදයබ්බයං පස්සන්තො ඉමානි දස ලක්ඛණානි පස්සති.
වෙදනාක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සන්තො කතමානි පඤ්ච ලක්ඛණානි පස්සති. ‘අවිජ්ජාසමුදයො වෙදනාසමුදයො’ති පච්චයසමුදයට්ඨෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, ‘තණ්හාසමුදයා වෙදනාසමුදයො’ති පච්චයසමුදයට්ඨෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, ‘කම්මසමුදයා වෙදනාසමුදයො’ති පච්චයසමුදයට්ඨෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, ‘ඵස්සසමුදයා වෙදනාසමුදයො’ති පච්චයසමුදයට්ඨෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, නිබ්බත්තිලක්ඛණං පස්සන්තොපි වෙදනාක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති. වෙදනාක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සන්තො ඉමානි පඤ්ච ලක්ඛණානි පස්සති.
වයං පස්සන්තො කතමානි පඤ්චලක්ඛණානි පස්සති: ‘අවිජ්ජානිරොධො වෙදනානිරොධො’ති පච්චයනිරොධට්ඨෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, ‘තණ්හානිරොධා වෙදනානිරොධො’ති පච්චයනිරොධට්ඨෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, ‘කම්මනිරොධා වෙදනානිරොධො’ති පච්චයනිරොධට්ඨෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධො’ති පච්චයනිරොධට්ඨෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, විපරිණාමලක්ඛණං පස්සන්තොපි වෙදනාක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති. වෙදනාක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සන්තො ඉමානි පඤ්ච ලක්ඛණානි පස්සති.
උදයබ්බයං පස්සන්තො ඉමානි දස ලක්ඛණානි පස්සති.
සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස -පෙ- සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස -පෙ- විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සන්තො කතමානි පඤ්ච ලක්ඛණානි පස්සති. ‘අවිජ්ජාසමුදයා විඤ්ඤාණසමුදයො’ති පච්චයසමුදයට්ඨෙන විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, ‘තණ්හාසමුදයා විඤ්ඤාණසමුදයො’ති පච්චයසමුදයට්ඨෙන විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, ‘කම්මසමුදයා විඤ්ඤාණසමුදයො’ති පච්චයසමුදයට්ඨෙන විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, ‘නාමරූපසමුදයා විඤ්ඤාණසමුදයො’ති පච්චසමුදයට්ඨෙන විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, නිබ්බත්තිලක්ඛණං පස්සන්තොපි විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති. විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සන්තො ඉමානි පඤ්ච ලක්ඛණානි පස්සති.
වයං පස්සන්තො කතමානි පඤ්ච ලක්ඛණානි පස්සති: ‘අවිජ්ජානිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො’ති පච්චයනිරොධට්ඨෙන විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, ‘තණ්හානිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො’ති පච්චයනිරොධට්ඨෙන විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, ‘කම්මනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො’ති පච්චයනිරොධට්ඨෙන විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, ‘නාමරූපනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො’ති පච්චයනිරොධට්ඨෙන විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, විපරිණාමලක්ඛණං පස්සන්තොපි විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති. විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සන්තො ඉමානි පඤ්චලක්ඛණානි පස්සති.
උදයබ්බයං පස්සන්තො ඉමානි දස ලක්ඛණානි පස්සති.
පඤ්චන්නං ඛන්ධානං උදයං පස්සන්තො ඉමානි පඤ්චවීසති ලක්ඛණානි පස්සති. වයං පස්සන්තො ඉමානි පඤ්චවීසති ලක්ඛණානි පස්සති. උදයබ්බයං පස්සන්තො ඉමානි පඤ්ඤාස{1} ලක්ඛණානි පස්සති.
තං ඤාතට්ඨෙන ඤාණං පජානනට්ඨෙන පඤ්ඤා. තෙන වුච්චති: පච්චුප්පන්නානං ධම්මානං විපරිනාමානුපස්සනෙ පඤ්ඤා උදයබ්බයානුපස්සනෙ ඤාණං.
රූපක්ඛන්ධො ආහාරසමුදයො,{2} වෙදනා සඤ්ඤා සඞ්ඛාරා{3} තයො ඛන්ධා ඵස්සසමුදයා, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො නාමරූපසමුදයො{4}.
උදයබ්බයඤාණනිද්දෙසො
7. භඞ්ගානුපස්සනාඤාණං
කථං ආරම්මණං පටිසඞ්ඛා භඞ්ගානුපස්සනෙ පඤ්ඤා විපස්සනෙ ඤාණං:
රූපාරම්මණතා චිත්තං උප්පජ්ජිත්වා භිජ්ජති, තං ආරම්මණං පටිසඞ්ඛා තස්ස චිත්තස්ස භඞ්ගං අනුපස්සති.
අනුපස්සතීති කථං අනුපස්සති: අනිච්චතො අනුපස්සති, නො නිච්චතො. දුක්ඛතො අනුපස්සති, නො සුඛතො. අනත්තතො අනුපස්සති, නො අත්තතො. නිබ්බින්දති, නො නන්දති. විරජ්ජති, නො රජ්ජති. නිරොධෙති, නො සමුදෙති පටිනිස්සජ්ජති, නො ආදියති.
අනිච්චතො අනුපස්සන්තො නිච්චසඤ්ඤං පජහති, දුක්ඛතො අනුපස්සන්තො සුඛසඤ්ඤං පජහති, අනත්තතො අනුපස්සන්තො අත්තසඤ්ඤං පජහති, නිබ්බින්දන්තො නන්දිං පජහති, විරජ්ජන්තො රාගං පජහති, නිරොධෙන්තො සමුදයං පජහති, පටිනිස්සජ්ජන්තො ආදානං පජහති.
වෙදනාරම්මණතා -පෙ- සඤ්ඤාරම්මණතා -පෙ- සඞ්ඛාරාරම්මණතා -පෙ- විඤ්ඤාණාරම්මණතා -පෙ- චක්ඛාරම්මණතා{1} -පෙ- ජරාමරණාරම්මණතා චිත්තං උප්පජ්ජිත්වා භිජ්ජති, තං ආරම්මණං පටිසඞ්ඛා තස්ස චිත්තස්ස භඞ්ගං අනුපස්සති.
අනුපස්සතීති කථං අනුපස්සති: අනිච්චතො අනුපස්සති, නො නිච්චතො. දුක්ඛතො අනුපස්සති, නො සුඛතො. අනත්තතො අනුපස්සති, නො අත්තතො. නිබ්බින්දති, නො නන්දති. විරජ්ජති, නො රජ්ජති. නිරොධෙති, නො සමුදෙති. පටිනිස්සජ්ජති, නො ආදියති.
අනිච්චතො අනුපස්සන්තො නිච්චසඤ්ඤං පජහති, දුක්ඛතො අනුපස්සන්තො සුඛසඤ්ඤං පජහති, අනත්තතො අනුපස්සන්තො අත්තසඤ්ඤං පජහති, නිබ්බින්දන්තො නන්දිං පජහති, විරජ්ජන්තො රාගං පජහති, නිරොධෙන්තො සමුදයං පජහති, පටිනිස්සජ්ජන්තො ආදානං පජහති.
1. වත්ථුසඞ්කමනා චෙව සඤ්ඤාය{2} ච විවට්ටනා ආවජ්ජනාබලං චෙව පටිසඞ්ඛා විපස්සනා.
2. ආරම්මණං{3} අන්වයෙන උභො එකවවත්ථානා නිරොධෙ අධිමුත්තතා{4} චයලක්ඛණවිපස්සනා.
3. ආරම්මණඤ්ච පටිසඞ්ඛා භඞ්ගඤ්ච අනුපස්සති සුඤ්ඤතො ච උපට්ඨානං අධිපඤ්ඤාවිපස්සනා.
4. කුසලො තීසු අනුපස්සනාසු චතස්සො ච{5} විපස්සනාසු තයො උපට්ඨානකුසලතා නානාදිට්ඨිසු න කම්පතී’ති.
තං ඤාතට්ඨෙන ඤාණං, පජානනට්ඨෙන පඤ්ඤා. තෙන වුච්චති: ‘ආරම්මණං පටිසඞ්ඛා භඞ්ගානුපස්සනෙ පඤ්ඤා විපස්සනෙ ඤාණං.
භඞ්ගානුපස්සනාඤාණනිදෙදසො.
8. ආදිනවඤාණං
කථං භයතුපට්ඨානෙ පඤ්ඤා ආදීනවෙ ඤාණං:
‘උප්පාදො භය’න්ති භයතුපට්ඨානෙ පඤ්ඤා ආදීනවෙ ඤාණං. ‘පවත්තං භය’න්ති භයතුපට්ඨානෙ පඤ්ඤා ආදීනවෙ ඤාණං, ‘නිමිත්තං භය’න්ති -පෙ- ‘ආයූහනා{1} භය’න්ති -පෙ- ‘පටිසන්ධි භය’න්ති -පෙ- ‘ගති භය’න්ති -පෙ- ‘නිබ්බත්ති භය’න්ති -පෙ- ‘උපපත්ති භය’න්ති -පෙ- ‘ජාති භය’න්ති -පෙ- ‘ජරා භය’න්ති -පෙ- ‘ව්යාධි භය’න්ති -පෙ- ‘මරණං භය’න්ති -පෙ- ‘සොකො භය’න්ති -පෙ- ‘පරිදෙවො භය’න්ති -පෙ- ‘උපායාසො භය’න්ති භයතුට්ඨානෙ පඤ්ඤා ආදීනවෙ ඤාණං.
‘අනුප්පාදො ඛෙම’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං, ‘අප්පවත්තං ඛෙම’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං -පෙ- අනුපායාසො ඛෙම’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං.
‘උප්පාදො භයං, අනුප්පාදො ඛෙම’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං, ‘පවත්තං භයං, අප්පවත්තං ඛෙම’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං -පෙ- ‘උපායාසො භයං, අනුපායාසො ඛෙම’න්ති, සන්තිපදෙ ඤාණං.
’උප්පාදො දුක්ඛ’න්ති භයතුපට්ඨානෙ පඤ්ඤා ආදීනවෙ ඤාණං, ‘පවත්තං දුක්ඛ’න්ති භයතුපට්ඨානෙ පඤ්ඤා ආදීනවෙ ඤාණං -පෙ- ‘උපායාසො දුක්ඛ’න්ති භයතුපට්ඨානෙ පඤ්ඤා ආදීනවෙ ඤාණං.
අනුප්පාදො සුඛ’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං, ‘අප්පවත්තං සුඛ’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං -පෙ- ‘අනුපායාසො සුඛ’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං.
‘උප්පාදො දුක්ඛං, අනුප්පාදො සුඛ’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං, ‘පවත්තං දුක්ඛං, අප්පවත්තං සුඛ’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං -පෙ- ‘උපායාසො දුක්ඛං, අනුපායාසො සුඛ’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං.
‘උප්පාදො සාමිස’න්ති භයතුපට්ඨානෙ පඤ්ඤා ආදීනවෙ ඤාණං, ‘පවත්තං සාමිස’න්ති භයතුපට්ඨානෙ පඤ්ඤා -පෙ- ‘උපායාසො සාමිස’න්ති භයතුපට්ඨානෙ පඤ්ඤා ආදීනවෙ ඤාණං.
‘අනුප්පාදො නිරාමිස’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං, ‘අප්පවත්තං නිරාමිස’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං, -පෙ- ‘අනුපායාසො නිරාමිස’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං.
‘උප්පාදො සාමිසං, අනුප්පාදො නිරාමිස’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං, ‘පවත්තං සාමිසං, අප්පවත්තං නිරාමිස’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං -පෙ- ‘උපායාසො සාමිසං, අනුපායාසො නිරාමිස’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං.
‘උප්පාදො සඞ්ඛාරා’ති භයතුපට්ඨානෙ පඤ්ඤා ආදීනවෙ ඤාණං, ‘පවත්තං සඞ්ඛාරා’ති භයතුපට්ඨානෙ පඤ්ඤා ආදීනවෙ ඤාණං -පෙ- ‘උපායාසො සඞ්ඛාරා’ති භයතුපට්ඨානෙ පඤ්ඤා ආදීනවෙ ඤාණං.
‘අනුප්පාදො නිබ්බාන’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං, ‘අප්පවත්තං නිබ්බාන’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං, -පෙ- ‘අනුපායාසො නිබ්බාන’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං.
‘උප්පාදො සඞ්ඛාරා, අනුප්පාදො නිබ්බාන’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං, ‘පවත්තං සඞ්ඛාරා අප්පවත්තං නිබ්බාන’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං -පෙ- ‘උපායාසො සඞ්ඛාරා, අනුපායාසො නිබ්බාන’න්ති සන්තිපදෙ ඤාණං.
1. උප්පාදඤ්ච පවත්තඤ්ච නිමිත්තං දුක්ඛන්ති පස්සති ආයූහනං පටිසන්ධිං ඤාණං ආදීනවෙ ඉදං
2. අනුප්පාදං අප්පවත්තං අනිමිත්තං සුඛන්ති ච අනායූහනං අප්පටිසන්ධිං{1} ඤාණං සන්තිපදෙ ඉදං
3. ඉදං ආදීනවෙ ඤාණං පඤ්චට්ඨානෙසු ජායති පඤ්චට්ඨානෙ සන්තිපදෙ දස ඤාණෙ පජානාති, ද්වින්නං ඤාණානං කුසලාතා නානාදිට්ඨිසු න කම්පතී’ති.
තං ඤාතට්ඨෙන ඤාණං, පජානනට්ඨෙන පඤ්ඤා. තෙන වුච්චති. භයතුපට්ඨානෙ පඤ්ඤා ආදීනවෙ ඤාණං.
ආදීනවඤාණනිද්දෙසො.
9. මුඤ්චිතුකම්යතාඤාණං
කථං මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං:
උප්පාදං{2} මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං.{3} මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං, නිමිත්තං මුඤ්චිතුකම්යතා -පෙ- ආයුහනං මුඤ්චිතුකම්යතා -පෙ- පටිසන්ධිං මුඤ්චිතුකම්යතා -පෙ- ගතිං මුඤ්චිතුකම්යතා -පෙ- නිබ්බත්තිං මුඤ්චිතුකම්යතා -පෙ- උපපත්තිං මුඤ්චිතුකම්යතා -පෙ- ජාතිං මුඤ්චිතුකම්යතා -පෙ- ජරං මුඤ්චිතුකම්යතා -පෙ- ව්යාධිං මුඤ්චිතුකම්යතා -පෙ- මරණං මුඤ්චිතුකම්යතා -පෙ- සොකං මුඤ්චිතුකම්යතා -පෙ- පරිදෙවං මුඤ්චිතුකම්යතා -පෙ- උපායාසං මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං.
‘උප්පාදො දුක්ඛ’න්ති මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං. ‘පවත්තං දුක්ඛ’න්ති මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං, -පෙ- ‘උපායාසො මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං.
‘උප්පාදො භය’න්ති මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං. ‘පවත්තං භය’න්ති මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං, -පෙ- උපායාසො භය’න්ති මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං.
‘උප්පාදො සාමිස’න්ති මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං. ‘පවත්තං සාමිස’න්ති මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං, -පෙ- ‘උපායාසො සාමිස’න්ති මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං.
‘උප්පාදො සඞ්ඛාරා’ති මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං. ‘පවත්තං සඞ්ඛාරා’නි මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං, -පෙ- ‘උපායාසො සඞ්ඛාරා’ති මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං.
උප්පාදො සඞ්ඛාරා, තෙ සඞ්ඛාරෙ අජ්ඣුපෙක්ඛතීති සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා. යෙ ච සඞ්ඛාරා යා ච උපෙක්ඛා උභොපෙතෙ සඞ්ඛාරා, තෙ සඞ්ඛාරෙ අජ්ඣුපෙක්ඛතීති සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා.
පවත්තං සඞ්ඛාරා -පෙ- නිමිත්තං සඞ්ඛාරා -පෙ- ආයූහනා සඞ්ඛාරා -පෙ- පටිසන්ධි සඞ්ඛාරා -පෙ- ගති සඞ්ඛාරා -පෙ- නිබ්බත්ති සඞ්ඛාරා -පෙ- උපපත්ති සඞ්ඛාරා -පෙ- ජාති සඞ්ඛාරා -පෙ- ජරා සඞ්ඛාරා -පෙ- බ්යාධි සඞ්ඛාරා -පෙ- මරණං සඞ්ඛාරා -පෙ- සොකො සඞ්ඛාරා -පෙ- පරිදෙවො සඞ්ඛාරා -පෙ- උපායාසො සඞ්ඛාරා, තෙ සඞ්ඛාරෙ අජ්ඣුපෙක්ඛතීති සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා. යෙ ච සඞ්ඛාරා යා ච උපෙක්ඛා උභොපෙතෙ සඞ්ඛාරා, තෙ සඞ්ඛාරෙ අජ්ඣුපෙක්ඛතීති සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා.
කතීහාකාරෙහි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො හොති: අට්ඨහාකාරෙහි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො හොති.
පුථුජ්ජනස්ස කතීහාකාරෙහි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො හොති, සෙක්ඛස්ස කතීහාකාරෙහි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො හොති, වීතරාගස්ස කතීහාකාරෙහි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො හොති:
පුථුජ්ජනස්ස ද්වීහාකාරෙහි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො හොති, සෙක්ඛස්ස තීහාකාරෙහි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො හොති, වීතරාගස්ස තීහාකාරෙහි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො හොති:
පුථුජ්ජනස්ස කතමෙහි ද්වීකාරෙහි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො හොති, පුථුජ්ජනො සඞ්ඛාරුපෙක්ඛං අභිනන්දති වා, විපස්සති වා පුථුජ්ජනස්ස ඉමෙහි ද්වීකාරෙහි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො හොති.
සෙක්ඛස්ස කතමෙහි තීහාකාරෙහි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො හොති: සෙක්ඛො සඞ්ඛාරුපෙක්ඛං අභිනන්දති වා විපස්සති වා පටිසඞ්ඛාය වා ඵලසමාපත්තිං සමාජපත්ති, සෙක්ඛස්ස ඉමෙහි තීහාකාරෙහි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො හොති.
වීතරාගස්ස කතමෙහි තීහාකාරෙහි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො හොති: වීතරාගො සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා විපස්සති වා, පටිසඞ්ඛාය වා ඵලසමාපත්තිං සමාජපත්ති, තදජ්ඣුපෙක්ඛිත්වා සුඤ්ඤතවිහාරෙන වා අනිමිත්තවිහාරෙන වා අප්පණිහිතවිහාරෙන වා විහරති; වීතරාගස්ස ඉමෙහි තීහාකාරෙහි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො හොති.
කථං පුථුජ්ජනස්ස ච සෙක්ඛස්ස ච සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො එකත්තං හොති: පුථුජ්ජනස්ස සඞ්ඛාරුපෙක්ඛං අභිනන්දතො චිත්තං කිලිස්සති, භාවනාය පරිපන්ථො හොති, පටිවෙධස්ස අන්තරායො හොති, ආයතිං පටිසන්ධියා පච්චයො හොති, සෙක්ඛස්සපි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛං අභිනන්දතො චිත්තං කිලිස්සති, භාවනාය පරිපන්ථො හොති, උත්තරිං පටිවෙධස්ස අන්තරායො හොති, ආයතිං පටිසන්ධියා පච්චයො හොති. එවං පුථුජ්ජනස්ස ච සෙක්ඛස්ස ච සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො එකත්තං හොති අභිනන්දනට්ඨෙන.
කථං පුථුජ්ජනස්ස ච සෙක්ඛස්ස ච වීතරාගස්ස ච සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො එකත්තං හොති: පුථුජ්ජනො සඞ්ඛාරුපෙක්ඛං අනිච්චතොපි දුක්ඛතොපි අනත්තතොපි විපස්සති, සෙක්ඛොපි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛං අනිච්චතොපි දුක්ඛතොපි අනත්තතොපි විපස්සති. වීතරාගොපි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛං අනිච්චතොපි දුක්ඛතොපි අනත්තතොපි විපස්සති එවං පුථුජ්ජනස්ස ච සෙක්ඛස්ස ච වීතරාගස්ස ච සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො එකත්තං හොති අභිනීහාරට්ඨෙන.
කථං පුථුජ්ජනස්ස ච සෙක්ඛස්ස ච වීතරාගස්ස ච සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො නානත්තං හොති: පුථුජ්ජනස්ස සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා කුසලා හොති, සෙක්ඛස්ස සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා කුසලා හොති, වීතරාගස්ස සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා අව්යාකතා හොති. එවං පුථුජ්ජනස්ස ච සෙක්ඛස්ස ච වීතරාගස්ස ච සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො නානත්තං හොති කුසලාබ්යාකතට්ඨෙන.
කථං පුථුජ්ජනස්ස ච සෙක්ඛස්ස ච වීතරාගස්ස ච සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො නානත්තං හොති: පුථුජ්ජනස්ස සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා කිඤ්චි කාලෙ සුවිදිතා හොති, කිඤ්චි කාලෙ න සුවිදිතා හොති, සෙක්ඛස්සපි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා කිඤ්චි කාලෙ සුවිදිතා හොති, කිඤ්චි කාලෙ න සුවිදිතා හොති, වීතරාගස්ස සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා අච්චන්තං සුවිදිතා හොති. එවං පුථුජ්ජනස්ස ච සෙක්ඛස්ස ච වීතරාගස්ස ච සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො නානත්තං හොති විදිතට්ඨෙන ච අවිදිතට්ඨෙන ච.
කථං පුථුජ්ජනස්ස ච සෙක්ඛස්ස ච වීතරාගස්ස ච සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො නානත්තං හොති: පුථුජ්ජනො සඞ්ඛාරුපෙක්ඛං{1}, අතිත්තත්තා විපස්සති, සෙක්ඛොපි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛං{1} අතිත්තත්තා විපස්සති, වීතරාගො සඞ්ඛාරුපෙක්ඛං නිත්තත්තා විපස්සති. එවං පුථුජ්ජනස්ස ච සෙක්ඛස්ස ච වීතරාගස්ස ච සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො නානත්තං හොති තිත්තට්ඨෙන ච අතිත්තට්ඨෙන ච.
කථං පුථුජ්ජනස්ස ච සෙක්ඛෙස්ස ච වීතරාගස්ස ච සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො නානත්තං හොති: පුථුජ්ජනො සඞ්ඛාරුපෙක්ඛං තිණ්ණං සංයොජනානං පහානාය සොතාපත්තිමග්ගං පටිලාභත්ථාය විපස්සති, සෙක්ඛො සඞ්ඛාරුපෙක්ඛං තිණ්ණං සංයොජනානං පහීනත්තා උත්තරිපටිලාභත්ථාය විපස්සති, වීතරාගො සඞ්ඛාරුපෙක්ඛං සබ්බකිලෙසානං පහීනත්තා දිට්ඨම්මසුඛවිහාරත්ථාය විපස්සති. එවං පුථුජ්ජනස්ස ච සෙක්ඛෙස්ස ච වීතරාගස්ස ච සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අනීහාරො නානත්තං හොති පහීනට්ඨෙන ච අප්පහීනට්ඨෙන ච.
කථං සෙක්ඛස්ස ච වීතරාගස්ස ච සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො නානත්තං හොති: සෙක්ඛො සඞ්ඛාරුපෙක්ඛං අභිනන්දති වා, විපස්සති වා, පටිසඞ්ඛාය වා, ඵලසමාපත්තිං සමාපජ්ජති; වීතරාගො සඞ්ඛාරුපෙක්ඛං විපස්සති වා, පටිසඞ්ඛාය වා ඵලසමාපත්තිං සමාපජ්ජති, තදජ්ඣුපෙක්ඛිත්වා සුඤ්ඤතවිහාරෙන වා අනිමිත්තවිහාරෙන වා අප්පණිහිතවිහාරෙන වා විහරති. එවං සෙක්ඛස්ස ච වීතරාගස්ස ච සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය චිත්තස්ස අභිනීහාරො නානත්තං හොති විහාරසමාපත්තට්ඨෙන.
කති සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා සමථවසෙන උප්පජ්ජන්ති, කති සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා විපස්සනාවසෙන උප්පජ්ජන්ති: අට්ඨසඞ්ඛාරුපෙක්ඛා සමථවසෙන උප්පජ්ජන්ති, දස සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා විපස්සනාවයෙන උප්පජ්ජන්ති.
කතමා අට්ඨ සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා සමථවසෙන උප්පජ්ජන්ති: පඨමං ඣානං{1} පටිලාභත්ථාය නීවරණෙ පටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං, දුතියං ඣානං පටිලාභත්ථාය විතක්කවිචාරෙ පටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං, තතියං ඣානං පටිලාභත්ථාය පීති පටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං, චතුත්ථං ඤාණං පටිලාභත්ථාය සුඛදුක්ඛෙ පටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං, ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තිං පටිලාභත්ථාය රූපසඤ්ඤං පටිඝසඤ්ඤං නානත්තසඤ්ඤං පටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං, විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තිං පටිලාභත්ථාය ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤං පටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තිං පටිලාභත්ථාය විඤ්ඤාණඤ්චායතන සඤ්ඤං පටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තිං පටිලාභත්ථාය ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සඤ්ඤං පටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං. ඉමා අට්ඨ සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා සමථවසෙන උප්පජ්ජන්ති.
කතමා දස සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා විපස්සනාවසෙන උප්පජ්ජනිති: සොතාපත්තිමග්ගං පටිලාභත්ථාය උප්පාදං පවත්තං නිමිත්තං ආයූහනං{2} පටිසන්ධිං ගතිං නිබ්බත්තිං උපපත්තිං ජාතිං ජරං ව්යාධිං මරණං සොකං පරිදෙවං උපායාසං පටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං, සොතාපත්තිඵලසමාපත්තත්ථාය උප්පාදං පවත්තං නිමිත්තං ආයූහනං පටිසන්ධිං -පෙ- උපායාසං පටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං, සකදාගාමිමග්ගං පටිලාභත්ථාය -පෙ- සකදාගාමිඵලසමාපත්තත්ථාය -පෙ- අනාගාමිමග්ගං පටිලාභත්ථාය -පෙ- අනාගාමිඵලසමාපත්තත්ථාය -පෙ- අරහත්තමග්ගං පටිලාභත්ථාය -පෙ- අරහත්තඵලසමාපත්තත්ථාය -පෙ- සුඤ්ඤතවිහාරසමාපත්තත්ථාය -පෙ- අනිමිත්තවිහාරසමාපත්තත්ථාය උප්පාදං පවත්තං නිමිත්තං ආයූහනං පටිසන්ධිං ගතිං නිබ්බත්තිං උපපත්තිං ජාතිං ජරං ව්යාධිං මරණං සොකං පරිදෙවං උපායාසං පටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං. ඉමා දස සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා විපස්සනාවසෙන උප්පජ්ජන්ති.
කති සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා කුසලා, කති අකුසලා, කති අබ්යාකතා: පණ්ණරස සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා කුසලා, තිස්සො සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා අබ්යාකතා. නත්ථි සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා අකුසලා.
1. “පටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා අට්ඨ චිත්තස්ස ගොචරා පුථුජ්ජනස්ස ද්වෙ හොන්ති තයො සෙක්ඛස්ස ගොචරා තයො ච වීතරාගස්ස යෙහි චිත්තං විවට්ටති.
2. අට්ඨ සමාධිස්ස පච්චයා දස ඤාණස්ස ගොචරා අට්ඨාරස සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා තිණ්ණං විමොක්ඛාන පච්චයා.
3. ඉමෙ අට්ඨාරසාකාරා පඤ්ඤා යස්ස පරිචිතා{1} කුසලො සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු නානාදිට්ඨිසු න කම්පතී”ති.
තං ඤාතට්ඨෙන ඤාණං, පජානනට්ඨෙන පඤ්ඤා. තෙන වුච්චති ‘මුඤ්චිතුකම්යතාපටිසඞ්ඛාසන්තිට්ඨනා පඤ්ඤා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාසු ඤාණං’.
සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාඤාණනිද්දෙසො.
10. ගොත්රභූඤාණං
කථං බහිද්ධා වුට්ඨානවිවට්ටානෙ පඤ්ඤා ගොත්රභූ ඤාණං:
උප්පාදං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, පවත්තං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, නිමිත්තං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, ආයූහනං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, පටිසන්ධිං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, ගතිං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, නිබ්බත්තිං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, උපපත්තිං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, ජාතිං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, ජරං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, ව්යාධිං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, මරණං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, සොකං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, පරිදෙවං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, උපායාසං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, බහිද්ධා සඞ්ඛාරනිමිත්තං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ.
අනුප්පාදං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, අප්පවත්තං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ -පෙ- නිරොධං නිබ්බානං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ.
උප්පාදං අභිභුය්යිත්වා අනුප්පාදං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, පවත්තා අභිභුය්යිත්වා අප්පවත්තං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, නිමිත්තං අභිභුය්යිත්වා අනිමිත්තං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ -පෙ- බහිද්ධා සඞ්ඛාර නිමිත්තං අභිභුය්යිත්වා නිරොධං නිබ්බානං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ.
උප්පාදා වුට්ඨාතීති ගොත්රභූ, පවත්තා වුට්ඨාතීති ගොත්රභූ, නිමිත්තා වුට්ඨාතීති ගොත්රභූ, ආයූහනා වුට්ඨාතීති ගොත්රභූ, පටිසන්ධියා වුට්ඨාතීති ගොත්රභූ, ගතියා වුට්ඨිතීති ගොත්රභූ, නිබ්බත්තියා වුට්ඨාතීති ගොත්රභූ, උපපත්තියා වුට්ඨාතීති ගොත්රභූ, ජාතියා වුට්ඨාතීති ගොත්රභූ, ජරායා වුට්ඨාතීති ගොත්රභූ බ්යාධිම්හා වුට්ඨාතීති ගොත්රභූ, මරණා වුට්ඨාතීති ගොත්රභූ, සොකා වුට්ඨාතීති ගොත්රභූ, පරිදෙවා වුට්ඨාතීති ගොත්රභූ, උපායාසා වුට්ඨාතීති ගොත්රභූ, බහිද්ධා සඞ්ඛාරනිමිත්තා වුට්ඨිතීති ගොත්රභූ.
අනුප්පාදං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, අප්පවත්තං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, -පෙ- නිරොධං නිබ්බානං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ,
උප්පාදා වුට්ඨහිත්වා අනුප්පාදං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, පවත්තා වුට්ඨහිත්වා අප්පවත්තං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, නිමිත්තා වුට්ඨහිත්වා අනිමිත්තං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, ආයූහනා වුට්ඨහිත්වා අනායුහනං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, පටිසන්ධියා වුට්ඨහිත්වා අප්පටි සන්ධිං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, ගතියා වුට්ඨහිත්වා අගතිං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, නිබ්බත්තියා වුට්ඨහිත්වා අනිබ්බත්තිං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, උපපත්තියා වුට්ඨහිත්වා අනුපපත්තිං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, ජාතියා වුට්ඨහිත්වා අජාතිං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, ජරාය වුට්ඨහිත්වා අජරං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, බ්යාධිම්හා වුට්ඨහිත්වා අබ්යාධිං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, මරණා වුට්ඨහිත්වා අමරණං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, සොකා වුට්ඨහිත්වා අසොකං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, පරිදෙවා වුට්ඨහිත්වා අපරිදෙවං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, උපායාසා වුට්ඨහිත්වා අනුපායාසං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, බහිද්ධාසඞ්ඛාරනිමිත්තා වුට්ඨහිත්වා නිරොධං නිබ්බානං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ.
උප්පාදා විවට්ටතීති ගොත්රභූ, පවත්තා විවට්ටතීති ගොත්රභූ, -පෙ- බහිද්ධා සඞ්ඛාරනිමිත්තා විවට්ටතීති ගොත්රභූ.
අනුප්පාදං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, අප්පවත්තං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, -පෙ- නිරොධං නිබ්බානං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ,
උප්පාදා විවට්ටිත්වා අනුප්පාදං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, පවත්තා විවට්ටිත්වා අප්පවත්තං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ, -පෙ- බහිද්ධා සඞ්ඛාරනිමිත්තා විවට්ටිත්වා නිරොධං නිබ්බානං පක්ඛන්දතීති ගොත්රභූ.
කති ගොත්රභූධම්මා සමථවසෙන උප්පජ්ජන්ති, කති ගොත්රභූධම්මා විපස්සනා වසෙන උප්පජ්ජන්ති: අට්ඨ ගොත්රභූධම්මා සමථවසෙන උප්පජ්ජන්ති, දස ගොත්රභූධම්මා විපස්සනාවසෙන උප්පජ්ජන්ති.
කතමෙ{1} අට්ඨ ගොත්රභූධම්මා සමථවසෙන උප්පජ්ජන්ති: පඨමං ඣානං{2} පටිලාභත්ථාය නීවරණෙ අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, දුතියං ඣානං පටිලාභත්ථාය විතක්කවිචාරෙ අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, තතියං ඣානං පටිලාභත්ථාය පීතිං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, චතුත්ථං ඣානං පටිලාභත්ථාය සුඛදුක්ඛෙ අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තිං පටිලාභත්ථාය රූපසඤ්ඤං පටිඝසඤ්ඤං නානත්තසඤ්ඤං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තිං පටිලාභත්ථාය ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තිං පටිලාභත්ථාය විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤං ආභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තිං පටිලාභත්ථාය ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ. ඉමෙ අට්ඨ ගොත්රභූධම්මා සමථවසෙන උප්පජ්ජන්ති.
කතමෙ දස ගොත්රභූධම්මා විපස්සනාවසෙන උප්පජ්ජන්ති: සොතා, පත්තිමග්ගං පටිලාභත්ථාය උප්පාදං පවත්තං නිමිත්තං ආයූහනං පටිසන්ධිං ගතිං නිබ්බත්තිං උපපත්තිං ජාතිං ජරං බ්යාධිං මරණං සොකං පරිදෙවං උපායාසං බහිද්ධාසඞ්ඛාරනිමිත්තං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, සොතාපත්තිඵලසමාපත්තත්ථාය උප්පාදං පවත්තං නිමිත්තං ආයුහනං පටිසන්ධිං -පෙ- සකදාගාමිමග්ගං පටිලාභත්ථාය -පෙ- සකදාගාමිඵලසමාපත්තත්ථාය -පෙ- අනාගාමිමග්ගං පටිලාභත්ථාය -පෙ- අනාගාමිඵලසමාපත්තත්ථාය -පෙ- අරහත්තමග්ගං පටිලාභත්ථාය උප්පාදං පවත්තං නිමිත්තං ආයුහනං පටිසන්ධිං ගතිං නිබ්බත්තිං උපපත්තිං ජාතිං ජරං බ්යාධිං මරණං සොකං පරිදෙවං උපායාසං බහිද්ධාසඞ්ඛාරනිමිත්තං අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, අරහත්තඵලසමාපත්තත්ථාය -පෙ- සුඤ්ඤතවිහාරසමාපත්තත්ථාය -පෙ- අනිමිත්තවිහාරසමාපත්තත්ථාය උප්පාදං පවත්තං නිමිත්තං ආයුහනං පටිසන්ධිං -පෙ- අභිභුය්යතීති ගොත්රභූ, ඉමෙ දස ගොත්රභූධම්මා විපස්සනාවසෙන උප්පජ්ජන්ති.
කති ගොත්රභූධම්මා කුසලා, කති අකුසලා, කති අබ්යාකතා, පන්නරස ගොත්රභූධම්මා කුසලා, තයො ගොත්රභූධම්මා අබ්යාකතා, නත්ථි ගොත්රභූධම්මා අකුසලා.