අත්ථි ඛො මහාරාජ, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන චත්තාරො ධම්මුද්දෙසා උද්දිට්ඨා, යෙ’හං{1} ඤත්වා ච දිස්වා ච සුත්වා ච අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො. කතමෙ චත්තාරො:
‘උපනීයති ලොකො අද්ධුවො’ති ඛො, මහාරාජ, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන පඨමො ධම්මුද්දෙසො උද්දිට්ඨො, යමහං ඤත්වා ච දිස්වා සුත්වා ච අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො.
‘අත්තාණො ලොකො අනභිස්සරො’ති ඛො මහාරාජ, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන දුතියො ධම්මුද්දෙසො උද්දිට්ඨො, යමහං ඤත්වා ච දිස්වා සුත්වා ච අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො.
‘අස්සකො ලොකො සබ්බං පහාය ගමනීය’න්ති ඛො මහාරාජ, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන තතියො ධම්මුද්දෙසො උද්දිට්ඨො, යමහං ඤත්වා ච දිස්වා සුත්වා ච අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො.
‘ඌනො ලොකො අතිත්තො තණ්හාදාසො’ති ඛො මහාරාජ, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන චතුත්ථො ධම්මුද්දෙසො උද්දිට්ඨො, යමහං ඤත්වා ච දිස්වා සුත්වා ච අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො.
ඉමෙ ඛො මහාරාජ, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන චත්තාරො ධම්මුද්දෙසා උද්දිට්ඨා, යෙ’හං{1} ඤත්වා ච දිස්වා ච සුත්වා ච අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතොති.
‘උපනීයති ලොකො අද්ධුවො’ති භවං රට්ඨපාලො ආහ. ඉධ පන භො රට්ඨපාල, භාසිතස්ස කථං අත්ථො දට්ඨබ්බොති? තං කිම්මඤ්ඤසි මහාරාජ, අහොසි ත්වං වීසති වස්සුද්දෙසිකොපි පඤ්චවීසති{2} වස්සුද්දෙසිකොපි හත්ථිස්මිම්පි කතාවී අස්සස්මිම්පි කතාවී රථස්මිම්පි කතාවී ධනුස්මිම්පි කතාවී ථරුස්මිම්පි කතාවී ඌරුබලී බාහුබලී අලමත්තො සඞ්ගාමාවචරොති?
අහොසිං අහං භො රට්ඨපාල, වීසතිවස්සුද්දෙසිකොපි පණ්ණවීසතිවස්සුද්දෙසිකොපි හත්ථිස්මිම්පි කතාවී අස්සස්මිම්පි කතාවී රථස්මිම්පි කතාවී ධනුස්මිම්පි කතාවී ථරුස්මිම්පි කතාවී ඌරුබලී බාහුබලී අලමත්තො සඞ්ගාමාවචරො, අප්පෙකදාහං භො රට්ඨපාල, ඉද්ධිමා ව මඤ්ඤෙ{3} න අත්තනො බලෙන සමසමං{4} සමනුපස්සාමීති.
තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, එවමෙව ත්වං එතරහි ඌරුබලී බාහුබලී අලමත්තො සඞ්ගාමාවචරොති?
නොහිදං භො රට්ඨපාල, එතරහි ජිණ්ණො වුද්ධො මහල්ලකො අද්ධගතො වයො අනුප්පත්තො, ආසීතිකො මෙ වයො වත්තති. අප්පෙකදාහං භො රට්ඨපාල, ඉධ පාදං කරිස්සාමීති අඤ්ඤෙනෙව පාදං කරොමීති.
ඉදං ඛො තං මහාරාජ, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සන්ධාය භාසිතං ‘උපනීයති ලොකො අද්ධුවො’ති. යමහං ඤත්වා ච දිස්වා ච සුත්වා ච අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතොති.
අච්ඡරියං භො රට්ඨපාල, අබ්භුතං භො රට්ඨපාල, යාවසුභාසිතමිදං තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන උපනීයති ලොකො අද්ධුවොති. උපනීයති හි භො රට්ඨපාල, ලොකො අද්ධුවො.
සංවිජ්ජන්තෙ ඛො භො රට්ඨපාල, ඉමස්මිං රාජකුලෙ හත්ථිකායාපි අස්සකායාපි රථකායාපි පත්තිකායාපි, යෙ අම්හාකං ආපදාසු පරියොධාය වත්තිස්සන්ති. ‘අත්තාණො{1} ලොකො අනභිස්සරො’ති භවං රට්ඨපාලො ආහ. ඉමස්ස පන භො රට්ඨපාල, භාසිතස්ස කථං අත්ථො දට්ඨබ්බොති?
තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, අත්ථි තෙ කොචි අනුසායිකො ආබාධොති?
අත්ථි මෙ භො රට්ඨපාල, අනුසායිකො ආබාධො. අප්පෙකදා මං භො රට්ඨපාල, මිත්තාමච්චා ඤාතිසාලොහිතා පරිවාරෙත්වා ඨිතා හොන්ති ඉදානි රාජා කොරබ්යො කාලං කරිස්සති, ඉදානි රාජා කොරබ්යො කාලං කරිස්සතී’ති.
තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, ලභසි ත්වං තෙ මිත්තාමච්චෙ ඤාතිසාලොහිතෙ ‘ආයන්තු මෙ භොන්තො මිත්තාමච්චා ඤාතිසාලොහිතා, සබ්බෙව සන්තා ඉමං වෙදනං සංවිභජථ, යථාහං ලහුකතරිකං වෙදනං වෙදියෙය්ය’න්ති උදාහු ත්වංයෙව තං වෙදනං වෙදියසීති?
නාහං භො රට්ඨපාල, ලභාමි තෙ මිත්තාමච්චෙ ඤාතිසාලොහිතෙ ආයන්තු මෙ භොන්තො මිත්තාමච්චා ඤාතිසාලොහිතා, සබ්බෙව සන්තා ඉමං වෙදනං සංවිභජථ, යථාහං ලහුකතරිකං වෙදනං වෙදියෙය්යන්ති. අථ ඛො අහමෙව තං වෙදනං වෙදියාමීති.
ඉදං ඛො තං මහාරාජ, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සන්ධාය භාසිතං ‘අත්තාණො{1} ලොකො අනභිස්සරො’ති යමහං ඤත්වා ච දිස්වා ච සුත්වා ච අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතොති.
අච්ඡරියං භො රට්ඨපාල, අබ්භුතං භො රට්ඨපාල, යාවසුභාසිතමිදං තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන ‘අත්තාණො ලොකො අනභිස්සරො’ති. අත්තාණො හි භො රට්ඨපාල, ලොකො අනභිස්සරො.
සංවිජ්ජති ඛො භො රට්ඨපාල, ඉමස්මිං රාජකුලෙ පහූතං හිරඤ්ඤසුවණ්ණං භූමිගතඤ්චෙව වෙහාසගතඤ්ච. ‘අස්සකො ලොකො සබ්බං පහාය ගමනීය’න්ති, භවං රට්ඨපාලො ආහ. ඉමස්ස පන භො රට්ඨපාල, භාසිතස්ස කථං අත්ථො දට්ඨබ්බොති?
තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, යථා ත්වං එතරහි පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතො සමඞ්ගීභූතො පරිචාරෙසි. ලච්ඡසි ත්වං පරත්ථාපි, එවමෙවාහං ඉමෙහෙව පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතො සමඞ්ගීභූතො පරිචාරෙමීති. උදාහු අඤ්ඤෙ ඉමං භොගං පටිපජ්ජිස්සන්ති, ත්වං පන යථාකම්මං ගමිස්සසීති?
යථාහං භො රට්ඨපාල, එතරහි පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතො සමඞ්ගීභූතො පරිචාරෙමි. නාහං ලච්ඡාමි පරත්ථාපි එවමෙවාහං ඉමෙහෙව පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතො සමඞ්ගීභූතො පරිචාරෙමීති. අථ ඛො අඤ්ඤෙ ඉමං භොගං පටිපජ්ජිස්සන්ති. අහං පන යථාකම්මං ගමිස්සාමීති.
ඉදං ඛො තං මහාරාජ, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සන්ධාය භාසිතං: ‘අස්සකො ලොකො සබ්බං පහාය ගමනීය’න්ති. යමහං ඤාත්වා ච දිස්වා ච සුත්වා ච අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතොති.
අච්ඡරියං භො රට්ඨපාල, අබ්භුතං භො රට්ඨපාල, යාව සුභාසිතංමිදං තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන ‘අස්සකො ලොකො, සබ්බං පහාය ගමනීය’න්ති. අස්සකො හි භො රට්ඨපාල, ලොකො සබ්බං පහාය ගමනීයං.
‘ඌනො ලොකො අතිත්තො තණ්හා දාසො’ති භවං රට්ඨපාලො ආහ. ඉමස්ස පන භො රට්ඨපාල, භාසිතස්ස කථං අත්ථො දට්ඨබ්බොති?
තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, ඵීතං කුරුං අජ්ඣාවසසීති?
එවං භො රට්ඨපාල, ඵීතං කුරුං අජ්ඣාවසාමීති.
තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, ඉධ තෙ පුරිසො ආගච්ඡෙය්ය පුරත්ථිමාය දිසාය සද්ධායිකො පච්චයිකො. සො තං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්ය: යග්ඝෙ මහාරාජ, ජානෙය්යාසි, අහං ආගච්ඡාමි පුරත්ථිමාය දිසාය, තත්ථද්දසං මහන්තං ජනපදං ඉද්ධඤ්චෙව ඵීතඤ්ච බහුජනං ආකිණ්ණමනුස්සං. බහූ තත්ථ හත්ථිකායා අස්සකායා රථකායා පත්තිකායා, බහුං තත්ථ ධනධඤ්ඤං{1} බහුං තත්ථ හිරඤ්ඤ සුවණ්ණං අකතඤ්චෙව කතඤ්ච, බහු තත්ථ ඉත්ථිපරිග්ගහො. සක්කා ච තාවතකෙන බලමත්තෙන{2} අභිවිජිනිතුං, අභිවිජින මහාරාජා’ති. කින්ති නං කරෙය්යාසීති?
තම්පි මයං භො රට්ඨපාල, අභිවිජිය{3} අජ්ඣාවසෙය්යාමාති.
තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, ඉධ තෙ පුරිසො ආගච්ඡෙය්ය පච්ඡිමාය දිසාය -පෙ- උත්තරාය දිසාය -පෙ- දක්ඛිණාය දිසාය -පෙ- පරසමුද්දතො සද්ධායිකො පච්චයිකො. සො තං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්ය: යග්ඝෙ මහාරාජ, ජානෙය්යාසි, අහං ආගච්ඡාමි පරසමුද්දතො, තත්ථද්දසං මහන්තං ජනපදං ඉද්ධඤ්චෙව ඵීතඤ්ච බහුජනං ආකිණ්ණමනුස්සං. බහූ තත්ථ හත්ථිකායා අස්සකායා රථකායා පත්තිකායා, බහුං තත්ථ ධනධඤ්ඤං, බහුං තත්ථ හිරඤ්ඤසුවණ්ණං අකතඤ්චෙව කතඤ්ච, බහු තත්ථ ඉත්ථිපරිග්ගහො. සක්කා ච තාවතකෙන බලමත්තෙන අභිවිජිනිතුං. අභිවිජින මහාරාජා’ති කින්ති නං කරෙය්යාසීති.
තම්පි මයං භො රට්ඨපාල, අභිවිජිය අජ්ඣාවසෙය්යාමාති.
ඉදං ඛො තං මහාරාජ, තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන සන්ධාය භාසිතං: ‘ඌනො ලොකො අතිත්තො තණ්හාදාසො’ති, යමහං ඤත්වා ච දිස්වා ච සුත්වා ච අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතොති.
අච්ඡරියං භො රට්ඨපාල, අබ්භුතං භො රට්ඨපාල, යාව සුභාසිතමිදං තෙන භගවතා ජානතා පස්සතා අරහතා සම්මාසම්බුද්ධෙන ‘ඌනො ලොකො අතිත්තො තණ්හාදාසො’ති. ඌනො හි භො රට්ඨපාල, ලොකො අතිත්තො තණ්හාදාසොති.
ඉදමවොචායස්මා රට්ඨපාලො. ඉදං වත්වා අථාපරං එතදවොච:
පස්සාමි ලොකෙ සධනෙ මනුස්සෙ ලද්ධාන විත්තං න දදන්ති මොහා, ලුද්ධා ධනං සන්නිචයං කරොන්ති භිය්යොව{1} කාමෙ අභිපත්ථයන්ති.
රාජා පසය්හ{2} පඨවිං විජිත්වා{3} සසාගරන්තං මහිමාවසන්තො,{4} ඔරං සමුද්දස්ස අතිත්තරූපො, පාරං සමුද්දස්සපි පත්ථයෙථ.
රාජා ච අඤ්ඤෙ ච බහූ මනුස්සා, අවීතතණ්හා{5} මරණං උපෙන්ති, ඌනාව හුත්වාන ජහන්ති දෙහං කාමෙ හි ලොකම්හි නහත්ථි තිත්ති.
කන්දන්ති නං ඤාතී{1}පකිරිය කෙසෙ අහො වතා නො{2} අමරාති චාහු, වත්ථෙන නං පාරුතං නීහරිත්වා චිතං සමාධාය තතො ඩහන්ති.
සො ඩය්හති සූලෙහි තුජ්ජමානො එකෙන වත්ථෙන පහාය භොගෙ, න මීයමානස්ස භවන්ති තාණා, ඤාතීධ මිත්තා අථ වා සහායා.
දායාදකා තස්ස ධනං හරන්ති සත්තො පන ගච්ඡති යෙන කම්මං, න මීයමානං ධනමන්වෙති කිඤ්චි පුත්තා ච දාරා ච ධනඤ්ච රට්ඨං.
න දීඝමායුං ලභතෙ ධනෙන න චාපි විත්තෙන ජරං විහන්ති, අප්පං හිදං{3} ජීවිතමාහු ධීරා අසස්සතං{4} විප්පරිනාමධම්මං.
අඩ්ඪා දළිද්දා ච ඵුසන්ති ඵස්සං බාලො ච ධීරො ච තථෙව ඵුට්ඨො, බාලො හි බාල්යාවධිතොව සෙති ධීරො ච න වෙධති ඵස්සඵුට්ඨො.
තස්මා හි පඤ්ඤාව ධනෙන සෙය්යො යාය වොසානං ඉධාධිගච්ඡති, අබ්යොසිතත්තා{5} හි භවාභවෙසු පාපානි කම්මානි කරොන්ති මොහා.
උපෙති ගබ්භඤ්ච පරඤ්ච ලොකං සංසාරමාපජ්ජ පරම්පරාය, තස්සප්පපඤ්ඤො අභිසද්දහන්තො උපෙති ගබ්භඤ්ච පරඤ්ච ලොකං.
චොරො යථා සන්ධිමුඛෙ ගහීතො සකම්මනා{6} හඤ්ඤති පාපධම්මො, එවං පජා පෙච්ච පරම්හි ලොකෙ සකම්මනා හඤ්ඤති පාපධම්මො{7}.
කාමාහි චිත්රා මධුරා මනොරමා විරූපරූපෙන මථෙන්ති චිත්තං ආදීනවං කාමගුණෙසු දිස්වා තස්මා අහං පබ්බජිතොම්හි රාජ.
දුමප්ඵලානීව{1} පතන්ති මාණවා දහරා ච වුද්ධා ච සරීරභෙදා, එතම්පි දිස්වා{2} පබ්බජිතොම්හි රාජ අපණ්ණකං සාමඤ්ඤමෙව සෙය්යො”ති.
රට්ඨපාලසුත්තං දුතියං.
2. 4. 3.
මඛාදෙවසුත්තං
එවං මෙ සුතං: එකං සමයං භගවා මිථිලායං විහරති මඛාදෙවම්බවනෙ.{1} අථ ඛො භගවා අඤ්ඤතරස්මිං පදෙසෙ සිතං පාත්වාකාසි. අථ ඛො ආයස්මතො ආනන්දස්ස එතදහොසි: කො නු ඛො හෙතු, කො පච්චයො භගවතො සිතස්ස පාතුකම්මාය? න අකාරණෙ{2} තථාගතා සිතං පාතුකරොන්තී’ති. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො එකංසං චීවරං කත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිම්පණාමෙත්වා භගවන්තං එතදවොච: කො නු ඛො භන්තෙ හෙතු, කො පච්චයො භගවතො සිතස්ස පාතුකම්මාය? න අකාරණෙ{2} තථාගතා සිතං පාතුකරොන්තී’ති.
භූතපුබ්බං ආනන්ද, ඉමිස්සායෙව මිථිලායං රාජා අහොසි මඛාදෙවො{3} නාම ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මෙ ඨිතො මහාරාජා ධම්මං චරති බ්රාහ්මණගහපතිකෙසු නෙගමෙසු{4} චෙපි ජානපදෙසු ච. උපොසථඤ්ච උපවසති චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං අට්ඨමිඤ්ච පක්ඛස්ස.
අථ ඛො ආනන්ද, රාජා මඛාදෙවො බහුන්නං{5} වස්සානං බහුන්නං වස්සසතානං බහුන්නං වස්සසහස්සානං අච්චයෙන කප්පකං ආමන්තෙසි: ‘යදා මෙ සම්ම කප්පක, පස්සෙය්යාසි සිරස්මිං පලිතානි{6} ජාතානි, අථ මෙ ආරොචෙය්යාසී’ති. එවං දෙවාති ඛො ආනන්ද, කප්පකො රඤ්ඤො මඛාදෙවස්ස පච්චස්සොසි. අද්දසා ඛො ආනන්ද, කප්පකො බහුන්නං වස්සානං බහුන්නං වස්සසතානං බහුන්නං වස්සසහස්සානං අච්චයෙන රඤ්ඤො මඛාදෙවස්ස සිරස්මිං පලිතානි ජාතානි. දිස්වාන රාජානං මඛාදෙවං එතදවොච: පාතුභූතා ඛො දෙවස්ස දෙවදූතා, දිස්සන්ති සිරස්මිං පලිතානි{6} ජාතානී’ති. තෙන හි සම්ම කප්පක, තානි පලිතානි සාධුකං සණ්ඩාසෙන උද්ධරිත්වා මම{7} අඤ්ජලිස්මිං පතිට්ඨාපෙහී’ති. එවං දෙවාති ඛො ආනන්ද, කප්පකො රඤ්ඤො මඛාදෙවස්ස පටිස්සුත්වා තානි පලිතානි සාධුකං සණ්ඩාසෙන උද්ධරිත්වා රඤ්ඤො මඛාදෙවස්ස අඤ්ජලිස්මිං පතිට්ඨාපෙසි.
අථ ඛො ආනන්ද, රාජා මඛාදෙවො කප්පකස්ස ගාමවරං දත්වා ජෙට්ඨපුත්තං කුමාරං ආමන්තාපෙත්වා එතදවොච: පාතුභූතා ඛො මෙ තාත කුමාර දෙවදූතා, දිස්සන්ති සිරස්මිං පලිතානි ජාතානි, භුත්තා ඛො පන මෙ මානුසකා කාමා, සමයො දිබ්බෙ කාමෙ පරියෙසිතුං. එහි ත්වං තාත කුමාර, ඉමං රජ්ජං පටිපජ්ජ. අහං පන කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිස්සාමි.
තෙන හි තාත කුමාර, යදා ත්වම්පි පස්සෙය්යාසි සිරස්මිං පලිතානි ජාතානි, අථ කප්පකස්ස ගාමවරං දත්වා ජෙට්ඨපුත්තං කුමාරං සාධුකං රජ්ජෙ සමනුසාසිත්වා කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජෙය්යාසි. යෙන මෙ ඉදං කල්යාණං වට්ටං{1} නිහිතං අනුප්පවත්තෙය්යාසි. මා ඛො මෙ ත්වං අන්තිමපුරිසො අහොසි. යස්මිං ඛො තාත කුමාර, පුරිසයුගෙ වත්තමානෙ එවරූපස්ස කල්යාණස්ස වට්ටස්ස සමුච්ඡෙදො හොති සො තෙසං අන්තිමපුරිසො හොති. තං තාහං තාත කුමාර, එවං වදාමි: යෙන මෙ ඉදං කල්යාණං වට්ටං නිහිතං අනුප්පවත්තෙය්යාසි, මා ඛො මෙ ත්වං අන්තිමපුරිසො අහොසී’ති.
අථ ඛො ආනන්ද, රාජා මඛාදෙවො කප්පකස්ස ගාමවරං දත්වා ජෙට්ඨපුත්තං කුමාරං සාධුකං රජ්ජෙ සමනුසාසිත්වා ඉමස්මිංයෙව මඛාදෙවම්බවනෙ කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජි. සො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහාසි, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථිං,{2} ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහාසි. කරුණාසහගතෙන චෙතසා -පෙ- මුදිතාසහගතෙන චෙතසා -පෙ- උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහාසි, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථිං{2} ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහාසි.
රාජා ඛො පනානන්ද, මඛාදෙවො චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි කුමාරකීළිතං කීළි, චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි ඔපරජ්ජං{3} කාරෙසි, චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි රජ්ජං කාරෙසි, චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි ඉමස්මිංයෙව මඛාදෙවම්බවනෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො බ්රහ්මචරියං චරි. සො චත්තාරො බ්රහ්මවිහාරෙ භාවෙත්වා කායස්ස භෙදා පරම්මරණා බ්රහ්මලොකූපගො අහොසි.
අථ ඛො ආනන්ද, රඤ්ඤො මඛාදෙවස්ස පුත්තො බහුන්නං වස්සානං බහුන්නං වස්සසතානං බහුන්නං වස්සසහස්සානං අච්චයෙන කප්පකං ආමන්තෙසි: ‘යදා මෙ සම්ම කප්පක, පස්සෙය්යාසි සිරස්මිං පලිතානි ජාතානි, අථ මෙ ආරොචෙය්යාසී’ති. එවං දෙවාති ඛො ආනන්ද, කප්පකො රඤ්ඤො මඛාදෙවස්ස පුත්තස්ස පච්චස්සොසි. අද්දසා ඛො ආනන්ද, කප්පකො බහුන්නං වස්සානං බහුන්නං වස්සසතානං බහුන්නං වස්සසහස්සානං අච්චයෙන රඤ්ඤො මඛාදෙවස්ස පුත්තස්ස සිරස්මිං පලිතානි ජාතානි. දිස්වාන රඤ්ඤො මඛාදෙවස්ස පුත්තං එතදවොච: ‘පාතුභූතා ඛො දෙවස්ස දෙවදූතා, දිස්සන්ති සිරස්මිං පලිතානි ජාතානී’ති. තෙන හි සම්ම කප්පක, තානි පලිතානි සාධුකං සණ්ඩාසෙන උද්ධරිත්වා මම අඤ්ජලිස්මිං පතිට්ඨාපෙහී’ති. එවං දෙවාති ඛො ආනන්ද, කප්පකො රඤ්ඤො මඛාදෙවස්ස පුත්තස්ස පටිස්සුත්වා තානි පලිතානි සාධුකං සණ්ඩාසෙන උද්ධරිත්වා රඤ්ඤො මඛාදෙවස්ස පුත්තස්ස අඤ්ජලිස්මිං පතිට්ඨාපෙසි.
අථ ඛො ආනන්ද, රඤ්ඤො මඛාදෙවස්ස පුත්තො කප්පකස්ස ගාමවරං දත්වා ජෙට්ඨපුත්තං කුමාරං ආමන්තාපෙත්වා එතදවොච: ‘පාතුභූතා ඛො මෙ තාත කුමාර දෙවදූතා, දිස්සන්ති සිරස්මිං පලිතානි ජාතානි, භුත්තා ඛො පන මෙ මානුසකා කාමා, සමයො දිබ්බෙ කාමෙ පරියෙසිතුං. එහි ත්වං තාත කුමාර, ඉමං රජ්ජං පටිපජ්ජ. අහං පන කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිස්සාමි. තෙන හි තාත කුමාර, යදා ත්වම්පි පස්සෙය්යාසි සිරස්මිං පලිතානි ජාතානි, අථ කප්පකස්ස ගාමවරං දත්වා ජෙට්ඨපුත්තං කුමාරං සාධුකං රජ්ජෙ සමනුසාසිත්වා කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජෙය්යාසි. යෙන මෙ ඉදං කල්යාණං වට්ටං නිහිතං අනුප්පවත්තෙය්යාසි, මා ඛො මෙ ත්වං අන්තිමපුරිසො අහොසි. යස්මිං ඛො තාත කුමාර, පුරිසයුගෙ වත්තමානෙ එවරූපස්ස කල්යාණස්ස වට්ටස්ස සමුච්ඡෙදො හොති, සො තෙසං අන්තිමපුරිසො හොති. තං තාහං තාත කුමාර, එවං වදාමි: යෙන මෙ ඉදං කල්යාණං වට්ටං නිහිතං අනුප්පවත්තෙය්යාසි, මා ඛො මෙ ත්වං අන්තිමපුරිසො අහොසී’ති.
අථ ඛො ආනන්ද, රඤ්ඤො මඛාදෙවස්ස පුත්තො කප්පකස්ස ගාමවරං දත්වා ජෙට්ඨපුත්තං කුමාරං සාධුකං රජ්ජෙ සමනුසාසිත්වා ඉමස්මිංයෙව මඛාදෙවම්බවනෙ කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජි. සො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහාසි, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථිං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය{1} සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහාසි. කරුණාසහගතෙන චෙතසා -පෙ- මුදිතාසහගතෙන චෙතසා -පෙ- උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහාසි, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථිං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහාසි. රඤ්ඤො ඛො පනානන්ද, මඛාදෙවස්ස පුත්තො චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි කුමාරකීළිතං කීළි, චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි ඔපරජ්ජං කාරෙසි, චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි රජ්ජං කාරෙසි, චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි ඉමස්මිංයෙව මඛාදෙවම්බවනෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො බ්රහ්මචරියං චරි. සො චත්තාරො බ්රහ්මවිහාරෙ භාවෙත්වා කායස්ස භෙදා පරම්මරණා බ්රහ්මලොකූපගො අහොසි.
රඤ්ඤො ඛො පනානන්ද, මඛාදෙවස්ස පුත්තප්පපුත්තකා{2} තස්ස පරම්පරා චතුරාසීතිඛත්තියසහස්සානි{3} ඉමස්මිංයෙව මඛාදෙවම්බවනෙ කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිංසු. තෙ මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරිංසු, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථිං.{4} ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරිංසු. කරුණාසහගතෙන චෙතසා -පෙ- මුදිතාසහගතෙන චෙතසා -පෙ- උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරිංසු.
තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථිං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරිංසු. තෙ චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි කුමාරකීළිතං කීළිංසු, චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි ඔපරජ්ජං{1} කාරෙසුං, චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි රජ්ජං කාරෙසුං, චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි ඉමස්මිංයෙව මඛාදෙවම්බවනෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතා බ්රහ්මචරියං චරිංසු. තෙ චත්තාරො බ්රහ්මවිහාරෙ භාවෙත්වා කායස්ස භෙදා පරම්මරණා බ්රහ්මලොකූපගා අහෙසුං.
නිමි තෙසං රාජා රාජානං{2} පච්ඡිමකො අහොසි ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මෙ ඨිතො මහාරාජා ධම්මං චරති බ්රාහ්මණගහපතිකෙසු නෙගමෙසු චෙව ජානපදෙසු ච, උපොසථඤ්ච උපවසති චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං අට්ඨමිඤ්ච පක්ඛස්ස.
භූතපුබ්බං ආනන්ද, දෙවානං තාවතිංසානං සුධම්මායං සභායං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි: ‘ලාභා වත භො විදෙහානං, සුලද්ධං වත භො විදෙහානං, යෙසං නිමි රාජා ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මෙ ඨිතො මහාරාජා ධම්මං චරති බ්රාහ්මණගහපතිකෙසු නෙගමෙසු චෙව ජානපදෙසු ච, උපොසථඤ්ච උපවසති චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං අට්ඨමිඤ්ච පක්ඛස්සා’ති.
අථ ඛො ආනන්ද, සක්කො දෙවානමින්දො දෙවෙ තාවතිංසෙ ආමන්තෙසි: ‘ඉච්ඡෙය්යාථ නො තුම්හෙ මාරිසා, නිමිං රාජානං දට්ඨුන්ති ඉච්ඡාම මයං මාරිස, නිමිං රාජානං දට්ඨුන්ති. තෙන ඛො පන සමයෙන නිමි රාජා තදහුපොසථෙ පන්නරසෙ සසීසං නහාතො{3} උපොසථිකො උපරි පාසාදවරගතො නිසින්නො හොති. අථ ඛො ආනන්ද, සක්කො දෙවානමින්දො සෙය්යථාපි නාම බලවා පුරිසො සම්මිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්ය, පසාරිතං වා බාහං සම්මිඤ්ජෙය්ය, එවමෙවං දෙවෙසු තාවතිංසෙසු අන්තරහිතො නිමිස්ස රඤ්ඤො පමුඛෙ පාතුරහොසි. අථ ඛො ආනන්ද, සක්කො දෙවානමින්දො නිමිං රාජානං එතදවොච: ‘ලාභා තෙ මහාරාජ, සුලද්ධං තෙ මහාරාජ. දෙවා තෙ මහාරාජ, තාවතිංසා සුධම්මායං සභායං කිත්තයමානරූපා සන්නිසින්නා: ‘ලාභා වත භො විදෙහානං, සුලද්ධං වත භො විදෙහානං, යෙසං නිමි රාජා ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මෙ ඨිතො මහාරාජා ධම්මං චරති බ්රාහ්මණගහපතිකෙසු නෙගමෙසු චෙව ජානපදෙසු ච, උපොසථඤ්ච උපවසති චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං අට්ඨමිඤ්ච පක්ඛස්සා’ති. දෙවා තෙ මහාරාජ, තාවතිංසා දස්සනකාමා, තස්ස තෙ අහං මහාරාජ, සහස්සයුත්තං ආජඤ්ඤරථං පහිණිස්සාමි, අභිරුහෙය්යාසි මහාරාජ, දිබ්බං යානං අවිකම්පමානො’ති.
අධිවාසෙසි ඛො ආනන්ද, නිමි රාජා තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො ආනන්ද, සක්කො දෙවානමින්දො නිමිස්ස රඤ්ඤො අධිවාසනං විදිත්වා සෙය්යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්ය, එවමෙවං නිමිස්ස රඤ්ඤො පමුඛෙ අන්තරහිතො දෙවෙසු තාවතිංසෙසු පාතුරහොසි.
අථ ඛො ආනන්ද, සක්කො දෙවානමින්දො මාතලිසඞ්ගාහකං ආමන්තෙසි: එහි ත්වං සම්ම මාතලි, සහස්සයුත්තං ආජඤ්ඤරථං යොජෙත්වා නිමිං රාජානං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙසි: ‘අයං තෙ මහාරාජ, සහස්සයුත්තො ආජඤ්ඤරථො සක්කෙන දෙවානමින්දෙන පෙසිතො. අභිරුහෙය්යාසි මහාරාජ, දිබ්බං යානං අවිකම්පමානො’ති. එවං භද්දන්තවාති{1} ඛො ආනන්ද, මාතලි සඞ්ගාහකො සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස පටිස්සුත්වා සහස්සයුත්තං ආජඤ්ඤරථං යොජෙත්වා නිමිං රාජානං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච: ‘අයං තෙ මහාරාජ, සහස්සයුත්තො ආජඤ්ඤරථො සක්කෙන දෙවානමින්දෙන පෙසිතො, අභිරුහ මහාරාජ, දිබ්බං යානං අවිකම්පමානො. අපි ච මහාරාජ, කතමෙන තං නෙමි, යෙන වා පාපකම්මා පාපකානං කම්මානං විපාකං පටිසංවෙදෙන්ති, යෙන වා කල්යාණකම්මා කල්යාණානං කම්මානං විපාකං පටිසංවෙදෙන්තී’ති? උභයෙනෙව මං මාතලි නෙහීති. සම්පාපෙසි{2} ඛො ආනන්ද, මාතලිසඞ්ගාහකො නිමිං රාජානං සුධම්මං සභං.{3} අද්දසා ඛො ආනන්ද, සක්කො දෙවානමින්දො නිමිං රාජානං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන නිමිං රාජානං එතදවොච:
එහි ඛො මහාරාජ, ස්වාගතං{4} මහාරාජ, දෙවා තෙ{5} මහාරාජ, තාවතිංසා සුධම්මායං සභායං කිත්තයමානරූපා සන්නිසින්නා: ‘ලාභා වත භො විදෙහානං, සුලද්ධං වත{6} භො විදෙහානං, යෙසං නිමි රාජා ධම්මිකො ධම්මරාජා ධම්මෙ ඨිතො මහාරාජා ධම්මං චරති බ්රාහ්මණගහපතිකෙසු නෙගමෙසු චෙව ජානපදෙසු ච. උපොසථඤ්ච උපවසති චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං අට්ඨමිඤ්ච පක්ඛස්සා’ති. දෙවා තෙ මහාරාජ, තාවතිංසා දස්සනකාමා, අභිරම මහාරාජ, දෙවෙසු දෙවානුභාවෙනා’ති. අලං මාරිස, තත්ථෙව මං මිථිලං පටිනෙතු. තත්ථාහං ධම්මං චරිස්සාමි බ්රාහ්මණගහපතිකෙසු නෙගමෙසු චෙව ජානපදෙසු ච, උපොසථඤ්ච උපවසිස්සාමි චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං අට්ඨමිඤ්ච පක්ඛස්සා’ති. අථ ඛො ආනන්ද, සක්කො දෙවානමින්දො මාතලි සඞ්ගාහකං ආමන්තෙසි: එහි ත්වං සම්ම මාතලි, සහස්සයුත්තං ආජඤ්ඤරථං යොජෙත්වා නිමිං රාජානං තත්ථෙව මිථිලං පටිනෙහීති. එවං භද්දන්තවාති ඛො ආනන්ද, මාතලි සඞ්ගාහකො සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස පටිස්සුත්වා සහස්සයුත්තං ආජඤ්ඤරථං යොජෙත්වා නිමිං රාජානං තත්ථෙව මිථිලං පටිනෙසි.
තත්ර සුදං ආනන්ද, නිමි රාජා ධම්මං චරති බ්රාහ්මණගහපතිකෙසු නෙගමෙසු චෙව ජානපදෙසු ච, උපොසථඤ්ච උපවසති චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං අට්ඨමිඤ්ච පක්ඛස්ස. අථ ඛො ආනන්ද, නිමි රාජා බහුන්නං වස්සානං බහුන්නං වස්සසතානං බහුන්නං වස්සසහස්සානං{7} අච්චයෙන කප්පකං ආමන්තෙසි: ‘යදා මෙ සම්ම කප්පක, පස්සෙය්යාසි සිරස්මිං පලිතානි ජාතානි, අථ මෙ ආරොචෙය්යාසී’ති. එවං දෙවාති ඛො ආනන්ද, කප්පකො නිමිස්ස රඤ්ඤො පච්චස්සොසි. අද්දසා ඛො ආනන්ද, කප්පකො බහුන්නං වස්සානං බහුන්නං වස්සසතානං බහුන්නං වස්සසහස්සානං අච්චයෙන නිමිස්ස රඤ්ඤො සිරස්මිං පලිතානි ජාතානි. දිස්වාන නිමිං රාජානං එතදවොච: පාතුභූතා ඛො දෙවස්ස දෙවදූතා, දිස්සන්ති සිරස්මිං පලිතානි ජාතානී’ති. තෙන හි සම්ම කප්පක,
තානි පලිතානි සාධුකං සණ්ඩාසෙන උද්ධරිත්වා මම අඤ්ජලිස්මිං පතිට්ඨාපෙහී’ති. එවං දෙවාති ඛො ආනන්ද, කප්පකො නිමිස්ස රඤ්ඤො පටිස්සුත්වා තානි පලිතානි සාධුකං සණ්ඩාසෙන උද්ධරිත්වා නිමිස්ස රඤ්ඤො අඤ්ජලිස්මිං පතිට්ඨාපෙසි. අථ ඛො ආනන්ද, නිමි රාජා කප්පකස්ස ගාමවරං දත්වා ජෙට්ඨපුත්තං කුමාරං ආමන්තාපෙත්වා එතදවොච: ‘පාතුභූතා ඛො මෙ තාත කුමාර දෙවදූතා, දිස්සන්ති සිරස්මිං පලිතානි ජාතානි, භුත්තා ඛො පන මෙ මානුසකා කාමා, සමයො දිබ්බෙ කාමෙ පරියෙසිතුං. එහි ත්වං තාත කුමාර, ඉමං රජ්ජං පටිපජ්ජ. අහං පන කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිස්සාමි. තෙන හි තාත කුමාර, යදා ත්වම්පි පස්සෙය්යාසි සිරස්මිං පලිතානි ජාතානි, අථ කප්පකස්ස ගාමවරං දත්වා ජෙට්ඨපුත්තං කුමාරං සාධුකං රජ්ජෙ සමනුසාසිත්වා කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජෙය්යාසි. යෙන මෙ ඉදං කල්යාණං වට්ටං නිහිතං අනුප්පවත්තෙය්යාසි, මා ඛො මෙ ත්වං අන්තිමපුරිසො අහොසි. යස්මිං ඛො තාත කුමාර, පුරිසයුගෙ වත්තමානෙ එවරූපස්ස කල්යාණස්ස වට්ටස්ස සමුච්ඡෙදො හොති සො තෙසං අන්තිමපුරිසො හොති. තං තාහං තාත කුමාර, එවං වදාමි: ‘යෙන මෙ ඉදං කල්යාණං වට්ටං නිහිතං අනුප්පවත්තෙය්යාසි, මා ඛො මෙ ත්වං අන්තිමපුරිසො අහොසී’ති.
අථ ඛො ආනන්ද, නිමි රාජා කප්පකස්ස ගාමවරං දත්වා ජෙට්ඨපුත්තං කුමාරං සාධුකං රජ්ජෙ සමනුසාසිත්වා ඉමස්මිංයෙව මඛාදෙවම්බවනෙ කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජි. සො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහාසි, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථිං ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහාසි. කරුණාසහගතෙන චෙතසා -පෙ- මුදිතාසහගතෙන චෙතසා -පෙ- උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහාසි, තථා දුතියං, තථා තතියං, තථා චතුත්ථිං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහාසි.
නිමි ඛො පනානන්ද, රාජා චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි කුමාරකීළිතං කීළි, චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි ඔපරජ්ජං කාරෙසි, චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි රජ්ජං කාරෙසි, චතුරාසීතිවස්සසහස්සානි ඉමස්මිංයෙව මඛාදෙවම්බවනෙ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො බ්රහ්මචරියං චරි. සො චත්තාරො බ්රහ්මවිහාරෙ භාවෙත්වා කායස්ස භෙදා පරම්මරණා බ්රහ්මලොකූපගො අහොසි.
නිමිස්ස ඛො පනානනන්ද, රඤ්ඤො කලාරජනකො නාම පුත්තො අහොසි. සො න අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජි. සො තං කල්යාණං වට්ටං සමුච්ඡින්දි. සො තෙසං අන්තිමපුරිසො අහොසි. සියා ඛො පන තෙ ආනන්ද, එවමස්ස:
අඤ්ඤො නූන තෙන සමයෙන රාජා මඛාදෙවො අහොසි යෙන{1} තං කල්යාණං වට්ටං නිහිතන්ති.{2} න ඛො පනෙතං ආනන්ද, එවං දට්ඨබ්බං. අහං තෙන සමයෙන රාජා මඛාදෙවො අහොසිං. අහං තං කල්යාණං වට්ටං නිහිනිං.{3} මයා තං කල්යාණං වට්ටං නිහිතං පච්ඡිමා ජනතා අනුප්පවත්තෙසි. තං ඛො පනානන්ද, කල්යාණං වට්ටං න නිබ්බිදාය න විරාගාය න නිරොධාය න උපසමාය න අභිඤ්ඤාය න සම්බොධාය න නිබ්බානාය සංවත්තති, යාවදෙව බ්රහ්මලොකූපපත්තියා.
ඉදං ඛො පනානන්ද, එතරහි මයා කල්යාණං වට්ටං නිහිතං එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තති. කතමා චානන්ද, එතරහි මයා කල්යාණං වට්ටං නිහිතං එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තති: අයමෙව අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. සෙය්යථීදං: සම්මාදිට්ඨි සම්මාසඞ්කප්පො සම්මාවාචා සම්මාකම්මන්තො සම්මාආජීවො සම්මාවායාමො සම්මාසති සම්මාසමාධි. ඉදං ඛො ආනන්ද, එතරහි මයා කල්යාණං වට්ටං නිහිතං එකන්තනිබ්බිදාය විරාගාය නිරොධාය උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බොධාය නිබ්බානාය සංවත්තති. තං වො අහං ආනන්ද, එවං වදාමි: යෙන මෙ ඉදං කල්යාණං වට්ටං නිහිතං අනුප්පවත්තෙය්යාථ, මා ඛො මෙ තුම්හෙ අන්තිමපුරිසා අහුවත්ථ. යස්මිං ඛො ආනන්ද, පුරිසයුගෙ වත්තමානෙ එවරූපස්ස කල්යාණස්ස වට්ටස්ස සමුච්ඡෙදො හොති සො තෙසං අන්තිමපුරිසො හොති. තං වො අහං ආනන්ද, එවං වදාමි: යෙන මෙ ඉදං කල්යාණං වට්ටං නිහිතං අනුප්පවත්තෙය්යාථ. මා ඛො මෙ තුම්හෙ අන්තිමපුරිසා අහුවත්ථා’ති.
ඉදමවොච භගවා අත්තමනො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො භාසිතං අභිනන්දීති.
මඛාදෙව{4} සුත්තං තතියං.
2. 4. 4.
මධුරසුත්තං
එවං මෙ සුතං: එකං සමයං ආයස්මා මහාකච්චානො මධුරායං විහරති ගුන්දාවනෙ.{1} අස්සොසි ඛො රාජා මාධුරො අවන්තිපුත්තො: සමණො ඛලු භො කච්චානො මධුරායං විහරති ගුන්දාවනෙ.{2} තං ඛො පන භවන්තං කච්චානං එවං කල්යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො: ‘පණ්ඩිතො බ්යත්තො මෙධාවී බහුස්සුතො චිත්තකථී කල්යාණපටිභානො වුද්ධො{3} චෙව අරහා ච, සාධු ඛො පන තථාරූපානං අරහතං දස්සනං හොතී’ති. අථ ඛො රාජා මාධුරො{2} අවන්තිපුත්තො භද්රානි භද්රානි යානානි යොජාපෙත්වා භද්රං යානං අභිරුහිත්වා භද්රෙහි භද්රෙහි යානෙහි මධුරාය නිය්යාසි මහච්චරාජානුභාවෙන{4} ආයස්මන්තං මහාකච්චානං දස්සනාය, යාවතිකා යානස්ස භූමි යානෙන ගන්ත්වා යානා පච්චොරොහිත්වා පත්තිකොව යෙනායස්මා මහාකච්චානො තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා මහාකච්චානෙන සද්ධිං සම්මොදි, සම්මොදනීයං කථං සාරාණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො රාජා මාධුරො අවන්තිපුත්තො ආයස්මන්තං මහාකච්චානං එතදවොච: “බ්රාහ්මණා භො කච්චාන, එවමාහංසු: බ්රාහ්මණාව සෙට්ඨො වණ්ණො, හීනො අඤ්ඤො වණ්ණො. බ්රාහ්මණාව සුක්කො වණ්ණො, කණ්හො අඤ්ඤො වණ්ණො. බ්රාහ්මණාව සුජ්ඣන්ති, නො අබ්රාහ්මණා. බ්රාහ්මණාව බ්රහ්මුනො පුත්තා ඔරසා මුඛතො ජාතා බ්රහ්මජා බ්රහ්මනිම්මිතා බ්රහ්මදායාදා”ති. ඉධ{5} භවං කච්චානො කිමාහාති.{6} ඝොසොයෙව ඛො එසො මහාරාජ, ලොකස්මිං: බ්රාහ්මණාව සෙට්ඨො වණ්ණො, හීනො අඤ්ඤො වණ්ණො. බ්රාහ්මණාව සුක්කො වණ්ණො, කණ්හො අඤ්ඤො වණ්ණො. බ්රාහ්මණාව සුජ්ඣන්ති, නො අබ්රාහ්මණා. බ්රාහ්මණාව බ්රහ්මුනො පුත්තා ඔරසා මුඛතො ජාතා බ්රහ්මජා බ්රහ්මනිම්මිතා බ්රහ්මදායාදා’ති. තදමිනාපෙතං මහාරාජ, පරියායෙන වෙදිතබ්බං, යථා ඝොසොයෙව එසො ලොකස්මිං: ‘බ්රාහ්මණාව සෙට්ඨො වණ්ණො, හීනො අඤ්ඤො වණ්ණො -පෙ- බ්රහ්මදායාදා’ති.
තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, ඛත්තියස්ස චෙපි ඉජ්ඣෙය්ය{7} ධනෙන වා ධඤ්ඤෙන වා රජතෙන වා ජාතරූපෙන වා, ඛත්තියොපිස්සාස්ස පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදී, බ්රාහ්මණොපිස්සාස්ස -පෙ- වෙස්සොපිස්සාස්ස -පෙ- සුද්දොපිස්සාස්ස පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදීති?
ඛත්තියස්ස චෙපි භො කච්චාන, ඉජ්ඣෙය්ය ධනෙන වා ධඤ්ඤෙන වා රජතෙන වා ජාතරූපෙන වා, ඛත්තියොපිස්සාස්ස පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදී, බ්රාහ්මණොපිස්සාස්ස -පෙ- වෙස්සොපිස්සාස්ස -පෙ- සුද්දොපිස්සාස්ස පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදීති.
තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, බ්රාහ්මණස්ස චෙපි ඉජ්ඣෙය්ය ධනෙන වා ධඤ්ඤෙන වා රජතෙන වා ජාතරූපෙන වා, බ්රාහ්මණොපිස්සාස්ස පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදී, වෙස්සොපිස්සාස්ස -පෙ- සුද්දොපිස්සාස්ස -පෙ- ඛත්තියොපිස්සාස්ස පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදීති?
බ්රාහ්මණස්ස චෙපි භො කච්චාන, ඉජ්ඣෙය්ය ධනෙන වා ධඤ්ඤෙන වා රජතෙන වා ජාතරූපෙන වා, බ්රාහ්මණොපිස්සාස්ස පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදී, වෙස්සොපිස්සාස්ස -පෙ- සුද්දොපිස්සාස්ස -පෙ- ඛත්තියොපිස්සාස්ස පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදීති.
තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, වෙස්සස්ස චෙපි ඉජ්ඣෙය්ය ධනෙන වා ධඤ්ඤෙන වා රජතෙන වා ජාතරූපෙන වා, වෙස්සොපිස්සාස්ස පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදී, සුද්දොපිස්සාස්ස -පෙ- ඛත්තියොපිස්සාස්ස -පෙ- බ්රාහ්මණොපිස්සාස්ස පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදීති?
වෙස්සස්ස චෙපි භො කච්චාන, ඉජ්ඣෙය්ය ධනෙන වා ධඤ්ඤෙන වා රජතෙන වා ජාතරූපෙන වා, වෙස්සොපිස්සාස්ස පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදී, සුද්දොපිස්සාස්ස -පෙ- ඛත්තියොපිස්සාස්ස -පෙ- බ්රාහ්මණොපිස්සාස්ස පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදීති.
තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, සුද්දස්ස චෙපි ඉජ්ඣෙය්ය ධනෙන වා ධඤ්ඤෙන වා රජතෙන වා ජාතරූපෙන වා, සුද්දොපිස්සාස්ස පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදී, ඛත්තියොපිස්සාස්ස -පෙ- බ්රාහ්මණොපිස්සාස්ස -පෙ- වෙස්සොපිස්සාස්ස පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදීති?
සුද්දස්ස චෙපි භො කච්චාන, ඉජ්ඣෙය්ය ධනෙන වා ධඤ්ඤෙන වා රජතෙන වා ජාතරූපෙන වා, සුද්දොපිස්සාස්ස පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදී, ඛත්තියොපිස්සාස්ස -පෙ- බ්රාහ්මණොපිස්සාස්ස -පෙ- වෙස්සොපිස්සාස්ස පුබ්බුට්ඨායී පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදීති.
තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, යදි එවං සන්තෙ ඉමෙ චත්තාරො වණ්ණා සමසමා{1} හොන්ති, නො වා, කථං වා තෙ එත්ථ හොතීති?
අද්ධා ඛො භො කච්චාන, එවං සන්තෙ ඉමෙ චත්තාරො වණ්ණා සමසමා හොන්ති. නෙසං{2} එත්ථ කිඤ්චි නානාකරණං සමනුපස්සාමීති.
ඉමිනාපි ඛො එතං මහාරාජ, පරියායෙන වෙදිතබ්බං: ‘යථා ඝොසොයෙවෙසො ලොකස්මිං, බ්රාහ්මණාව සෙට්ඨො වණ්ණො, හීනො අඤ්ඤො වණ්ණො -පෙ- බ්රහ්මදායාදා’ති.
තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, ඉධාස්ස ඛත්තියො පාණාතිපාතී අදින්නාදායී කාමෙසුමිච්ඡාචාරී මුසාවාදී පිසුනාවාචො ඵරුසාවාචො සම්ඵප්පලාපී අභිජ්ඣාලූ බ්යාපන්නචිත්තො මිච්ඡාදිට්ඨී, කායස්ස භෙදා පරම්මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්ය, නො වා, කථං වා තෙ එත්ථ හොතී’ති?
ඛත්තියොපි හි භො කච්චාන, පාණාතිපාතී අදින්නාදායී කාමෙසුමිච්ඡාචාරී මුසාවාදී පිසුනාවාචො ඵරුසාවාචො සම්ඵප්පලාපී අභිජ්ඣාලූ බ්යාපන්නචිත්තො මිච්ඡාදිට්ඨී, කායස්ස භෙදා පරම්මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්ය.{3} එවං මෙ එත්ථ හොති, එවඤ්ච පන මෙ එතං අරහතං සුතන්ති.
සාධු සාධු මහාරාජ, සාධු ඛො තෙ එතං මහාරාජ, එවං හොති. සාධු ච පන තෙ එතං අරහතං සුතං. තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, ඉධාස්ස බ්රාහ්මණො -පෙ- ඉධාස්ස වෙස්සො -පෙ- ඉධාස්ස සුද්දො පාණාතිපාතී අදින්නාදායී -පෙ- මිච්ඡාදිට්ඨී, කායස්ස භෙදා පරම්මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්ය, නො වා, කථං වා තෙ එත්ථ හොතීති
සුද්දොපි හි භො කච්චාන, පාණාතිපාතී අදින්නාදායී -පෙ- මිච්ඡාදිට්ඨී, කායස්ස භෙදා පරම්මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්ය.{3} එවං මෙ එත්ථ හොති, එවඤ්ච පන මෙ එතං අරහතං සුතන්ති.
සාධු සාධු මහාරාජ, සාධු ඛො තෙ එතං මහාරාජ, එවං හොති. සාධු ච පන තෙ එතං අරහතං සුතං. තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, යදි එවං සන්තෙ ඉමෙ චත්තාරො වණ්ණා සමසමා හොන්ති, නො වා, කථං වා තෙ එත්ථ හොතීති?
අද්ධා ඛො භො කච්චාන, එවං සන්තෙ ඉමෙ චත්තාරො වණ්ණා සමසමා හොන්ති. නෙසං එත්ථ කිඤ්චි නානාකරණං සමනුපස්සාමීති.
ඉමිනාපි ඛො එතං මහාරාජ, පරියායෙන වෙදිතබ්බං: යථා ඝොසො යෙවෙසො ලොකස්මිං ‘බ්රාහ්මණොව සෙට්ඨො වණ්ණො, හීනො අඤ්ඤො වණ්ණො -පෙ- බ්රහ්මදායාදාති.
තං කිං මඤ්ඤසි මහාරාජ, ඉධාස්ස ඛත්තියො පාණාතිපාතා පටිවිරතො අදින්නාදානා පටිවිරතො කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො මුසාවාදා පටිවිරතො පිසුනාවාචා{1} පටිවිරතො ඵරුසාවාචා{2} පටිවිරතො සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො අනභිජ්ඣාලූ අබ්යාපන්නචිත්තො සම්මාදිට්ඨි කායස්ස භෙදා පරම්මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්ය, නො වා, කථං වා තෙ එත්ථ හොතීති?
ඛත්තියොපි හි භො කච්චාන, පාණාතිපාතා පටිවිරතො අදින්නාදානා පටිවිරතො කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො මුසාවාදා පටිවිරතො පිසුනාවාචා{1} පටිවිරතො ඵරුසාවාචා{2} පටිවිරතො සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො අනභිජ්ඣාලූ අබ්යාපන්නචිත්තො සම්මාදිට්ඨි, කායස්ස භෙදා පරම්මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජෙය්ය, එවං මෙ එත්ථ හොති, එවඤ්ච පන මෙ එතං අරහතං සුතන්ති.