ආදානගන්ථං ගථිතං විසජ්ජාති - ‘ගන්ථා’ති චත්තාරො ගන්ථා: අභිජ්ඣා කායගන්ථො, බ්යාපාදො කායගන්ථො, සීලබ්බතපරාමාසො කායගන්ථො, ඉදංසච්චාභිනිවෙසො කායගන්ථො. අත්තනො දිට්ඨියා රාගො අභිජ්ඣා කායගන්ථො. පරවාදෙසු ආඝාතො අප්පච්චයො බ්යාපාදො කායගන්ථො. අත්තනො සීලං වා වතං වා සීලබ්බතං වා පරාමසන්තීති සීලබ්බතපරාමාසො කායගන්ථො. අත්තනො දිට්ඨි ඉදංසච්චාභිනිවෙසො කායගන්ථො. කිං කාරණා වුච්චති{3} ආදානගන්ථො? තෙහි ගන්ථෙහි රූපං ආදියන්ති උපාදියන්ති ගණ්හන්ති පරාමසන්ති අභිනිවිසන්ති. වෙදනං සඤ්ඤං සඞ්ඛාරෙ විඤ්ඤාණං ගතිං උප්පත්තිං පටිසන්ධිං භවං සංසාරවට්ටං ආදියන්ති උපාදියන්ති ගණ්හන්ති පරාමසන්ති අභිනිවිසන්ති. තං කාරණා වුච්චති{4} ආදානගන්ථො. විසජ්ජාති ගන්ථෙ වොස්සජිත්වා වා විසජ්ජ; අථ වා ගන්ථෙ ගථිතෙ ගන්ථිතෙ බන්ධෙ විබන්ධෙ බන්ධෙ ලග්ගෙ ලග්ගිතෙ පළිබුද්ධො බන්ධනෙ පොඨයිත්වා විසජ්ජ; යථා වය්හං වා රථං වා සකටං වා සන්දමානිකං වා සජ්ජං විසජ්ජං කරොන්ති විකොපෙන්ති, එවමෙවං ගන්ථෙ වොස්සජිත්වා වා විසජ්ජ; අථවා ගන්ථෙ ගථිතෙ ගන්ථිතෙ බන්ධෙ විබන්ධෙ ආබන්ධෙ ලග්ගෙ ලග්ගිතෙ පළිබුද්ධෙ බන්ධනෙ පොඨයිත්වා විසජ්ජාති ‘ආදානගන්ථං ගථිතං විසජ්ජ.’
ආසං න කුබ්බන්ති කුහිඤ්චි ලොකෙති - ආසා වුච්චති තණ්හා යො රාගො සාරාගො -පෙ- අභිජ්ඣා විසමලොභො අකුසලමූලං; ආසං න කුබ්බන්තීති ආසං න කුබ්බන්ති න ජනෙන්ති න සඤ්ජනෙන්ති න නිබ්බත්තෙන්ති න අභිනිබ්බත්තෙන්ති; කුහිඤ්චීති කුහිඤ්චි කිම්හිචි අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා; අජ්ඣත්තබහිද්ධා වා; ලොකෙති අපායලොකෙ -පෙ- ආයතනලොකෙති ‘ආසං න කුබ්බන්ති කුහිඤ්චි ලොකෙ. ‘
නතෙනාහ භගවා:
“න කප්පයන්ති න පුරෙක්ඛරොන්ති අච්චන්තසුද්ධින්ති න තෙ වදන්ති, ආදානගන්ථං ගථිතං විසජ්ජ ආසං න කුබ්බන්ති කුහිඤ්චි ලොකෙ”ති.
4. 8.
සීමාතිගො බ්රාහ්මණො තස්ස නත්ථි ඤත්වා ච දිස්වා ච සමුග්ගහීතං, න රාගරාගී{1} න විරාගරත්තො තස්සීධ නත්ථි පරමුග්ගහීතං.
සීමාතිගො බ්රාහ්මණො තස්ස නත්ථි ඤත්වා ච දිස්වා ච සමුග්ගහීතන්ති’ - සීමාති චතස්සො සීමායො: සක්කායදිට්ඨි විචිකිච්ඡා සීලබ්බතපරාමාසො දිට්ඨානුසයො විචිකිච්ඡානුසයො තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා, අයං පඨමා සීමා. ඔළාරිකං කාමරාගසඤ්ඤොජනං පටිඝසඤ්ඤොජනං ඔළාරිකො කාමරාගානුසයො පටිඝානුසයො තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා, අයං දුතියා සීමා. අණුසහගතං කාමරාගසඤ්ඤොජනං පටිඝසඤ්ඤොජනං අණුසහගතො කාමරාගානුසයො පටිඝානුසයො තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා, අයං තතියා සීමා. රූපරාගො අරූපරාගො මානො උද්ධච්චං අවිජ්ජා මානානුසයො භවරාගානුසයො අවිජ්ජානුසයො තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා, අයං චතුත්ථා සීමා.{2} යතො ච චතුහි අරියමග්ගෙහි ඉමා චතස්සො සීමායො අතික්කන්තො හොති සමතික්කන්තො වීතිවත්තො, සො වුච්චති සීමාතිගො. බ්රාහ්මණොති - සත්තන්නං ධම්මානං බාහිතත්තා බ්රාහ්මණො; සක්කායදිට්ඨි බාහිතා හොති, විචිකිච්ඡා බාහිතා හොති, සීලබ්බතපරාමාසො බාහිතො හොති -පෙ- අසිතො{3} තාදී පවුච්චතෙ ස බ්රහ්මා. තස්සාති අරහතො ඛීණාසවස්ස; ඤත්වාති පරචිත්තඤාණෙන වා ඤත්වා, පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණෙන වා ඤත්වා; දිස්වාති - මංසචක්ඛුනා වා දිස්වා, දිබ්බචක්ඛුනා වා දිස්වා; ‘සීමාතිගො බ්රාහ්මණො තස්ස නත්ථි ඤත්වා ච දිස්වා ච සමුග්ගහීත’න්ති - තස්ස ඉදං පරමං අග්ගං සෙට්ඨං විසෙට්ඨං{4} පාමොක්ඛං උත්තමං පවරන්ති ගහිතං පරාමට්ඨං අභිනිවිට්ඨං අධිමුත්තං නත්ථි න සන්ති න සංවිජ්ජති නූපලබ්භති පහීනං සමුච්ඡින්නං වූපසන්තං පටිප්පස්සද්ධං අභබ්බුප්පත්තිකං ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪන්ති ‘සීමාතිගො බ්රාහ්මණො තස්ස නත්ථි ඤත්වා ච දිස්වා ච සමුග්ගහීතං’.
න රාගරාගී න විරාගරත්තොති - රාගරත්තා වුච්චන්ති යෙ පඤ්චසු කාමගුණෙසු රත්තා ගිද්ධා ගථිතා මුච්ඡිතා අජ්ඣොපන්නා ලග්ගා ලග්ගිතා පළිබුද්ධා; විරාගරත්තා වුච්චන්ති යෙ රූපාවචරඅරූපාවචරසමාපත්තීසු රත්තා ගිද්ධා ගථිතා මුච්ඡිතා අජ්ඣොපන්නා ලග්ගා ලග්ගිතා පළිබුද්ධා; ‘න රාගරාගී න විරාගරත්තො’ති යතො කාමරාගො ච රූපරාගො ච අරූපරාගො ච පහීනා හොන්ති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා{1} ආයතිං අනුප්පාදධම්මා, එත්තාවතා ‘න රාගරාගී න විරාගරත්තො. ‘
තස්සීධ නත්ථි පරමුග්ගහීතන්ති - ‘තස්සා’ති අරහතො ඛීණාසවස්ස; තස්ස ඉදං පරමං අග්ගං සෙට්ඨං විසෙට්ඨං පාමොක්ඛං උත්තමං පවරන්ති ගහිතං පරාමට්ඨං අභිනිවිට්ඨං අජ්ඣොසිතං අධිමුත්තං නත්ථි න සන්ති න සංවිජ්ජති නූපලබ්භති සමුච්ඡින්නං වූපසන්තං පටිප්පස්සද්ධං අභබ්බුප්පත්තිකං ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪන්ති ‘තස්සීධ නත්ථි පරමුග්ගහීතං.’
තෙනාහ භගවා:
“සීමාතිගො බ්රාහ්මණො තස්ස නත්ථි ඤත්වා ච දිස්වා ච සමුග්ගහීතං, න රාගරාගී න විරාගරත්තො, තස්සීධ නත්ථි පරමුග්ගහීතං” න්ති.
සුද්ධට්ඨකසුත්තනිද්දෙසො චතුත්ථො.
5.
පරමට්ඨකසුත්තනිද්දෙසො
අථ පරමට්ඨකසුත්තනිද්දෙසො වුච්චති.{2}
5. 1.
පරමන්ති දිට්ඨීසු පරිබ්බසානො යදුත්තරිං කුරුතෙ{3} ජන්තු ලොකෙ, හීනාති අඤ්ඤෙ තතො සබ්බමාහ තස්මා විවාදානි අවීතිවත්තො.
පරමන්ති දිට්ඨීසු පරිබ්බසානොති - සන්තෙකෙ සමණබ්රාහ්මණා දිට්ඨිගතිකා, තෙ ද්වාසට්ඨියා දිට්ඨිගතානං අඤ්ඤතරඤ්ඤතරං දිට්ඨිගතං ඉදං පරමං අග්ගං සෙට්ඨං විසෙට්ඨං පාමොක්ඛං උත්තමං පවරන්ති ගහෙත්වා උග්ගහෙත්වා ගණ්හිත්වා පරාමසිත්වා අභිනිවිසිත්වා සකාය සකාය දිට්ඨියා{4} වසන්ති{5} ආවසන්ති පරිවසන්ති, යථා අගාරිකා වා ඝරෙසු වසන්ති, සාපත්තිකා වා ආපත්තීසු වසන්ති, සකිලෙසා වා කිලෙසෙසු වසන්ති, එවමෙව සන්තෙකෙ සමණබ්රාහ්මණා දිට්ඨිගතිකා, තෙ ද්වාසට්ඨියා දිට්ඨිගතානං අඤ්ඤතරඤ්ඤතරං දිට්ඨිගතං ඉදං පරමං අග්ගං සෙට්ඨං විසෙට්ඨං පාමොක්ඛං උත්තමං පවරන්ති ගහෙත්වා උග්ගහෙත්වා ගණ්හිත්වා අභිනිවිසිත්වා සකාය සකාය දිට්ඨියා{4} වසන්ති ආවසන්ති පරිවසන්තීති ‘පරමන්ති දිට්ඨීසු පරිබ්බසානො.’
යදුත්තරිං කුරුතෙ ජන්තු ලොකෙති - ‘යදූ’ති{1} යං; උත්තරිං කුරුතෙති උත්තරිං කරොති අග්ගං සෙට්ඨං විසෙට්ඨං පාමොක්ඛං උත්තමං පවරං කරොති - අයං සත්ථා සබ්බඤ්ඤූති උත්තරිං කරොති අග්ගං සෙට්ඨං විසෙට්ඨං පාමොක්ඛං උත්තමං පවරං කරොති. අයං ධම්මො ස්වාක්ඛාතො, අයං ගණො සුපටිපන්නො, අයං දිට්ඨි භද්දිකා, අයං පටිපදා සුපඤ්ඤත්තා, අයං මග්ගො නිය්යානිකොති උත්තරිං කරොති අග්ගං සෙට්ඨං විසෙට්ඨං පාමොක්ඛං උත්තමං පවරං කරොති නිබ්බත්තෙති; අභිනිබ්බත්තෙති; ජන්තූති සත්තො නරො -පෙ- මනුජො; ලොකෙති අපායලොකෙ -පෙ- ආයතනලොකෙති ‘යදුත්තරිං කුරුතෙ ජන්තු ලොකෙ.’
හීනාති අඤ්ඤෙ තතො සබ්බමාහාති - අත්තනො සත්ථාරං ධම්මක්ඛානං ගණං දිට්ඨිං පටිපදං මග්ගං ඨපෙත්වා සබ්බෙ පරවාදෙ{2} ඛිපති උක්ඛිපති පරික්ඛිපති: සො සත්ථා න සබ්බඤ්ඤූ, ධම්මො න ස්වාක්ඛාතො, ගණො න සුපටිපන්නො, දිට්ඨි න භද්දිකා, පටිපදා න සුපඤ්ඤත්තා, මග්ගො න නිය්යානිකො, න තත්ථ{3} සුද්ධි වා විසුද්ධි වා පරිසුද්ධි වා මුත්ති වා විමුත්ති වා පරිමුත්ති වා, නත්ථෙත්ථ සුජ්ඣන්ති වා විසුජ්ඣන්ති වා පරිසුජ්ඣන්ති වා, මුච්චන්ති වා, විමුච්චන්ති වා පරිමුච්චන්ති වා, හීනා නිහීනා ඔමකා ලාමකා ඡත්තකා{4} පරිත්තාති එවමාහ එවං කථෙති එවං භණති එවං දීපයති එවං වොහරතීති ‘හීනාති අඤ්ඤෙ තතො සබ්බමාහ. ‘
තස්මා විවාදානි අවීතිවත්තොති - ‘තස්මා’ති තස්මා තංකාරණා තංහෙතු තප්පච්චයා තන්නිදානා; විවාදානීති දිට්ඨිකලහානි දිට්ඨිභණ්ඩනානි දිට්ඨිවිග්ගහානි දිට්ඨිවිවාදානි දිට්ඨිමෙධගානි; අවීතිවත්තොති අනතික්කන්තො අසමතික්කන්තො අවීතිවත්තොති තස්මා විවාදානි අවීතිවත්තො.
තෙනාහ භගවා:
“පරමන්ති දිට්ඨීසු පරිබ්බසානො යදුත්තරිං කුරුතෙ ජන්තු ලොකෙ, හීනාති අඤ්ඤෙ තතො සබ්බමාහ තස්මා විවාදානි අවීතිවත්තො”ති.
5. 2.
යදත්තනී පස්සති ආනිසංසං දිට්ඨෙ සුතෙ සීලවතෙ මුතෙ වා, තදෙව සො තත්ථ සමුග්ගහාය නිහීනතො පස්සති සබ්බමඤ්ඤං
යදත්තනි පස්සති ආනිසංසං දිට්ඨෙ සුතෙ සීලවතෙ මුතෙ වාති ‘යදත්තනී’ති යං අත්තනි, අත්තා වුච්චති දිට්ඨිගතං, අත්තනො දිට්ඨියා ද්වෙ ආනිසංසෙ පස්සති: දිට්ඨධම්මිකඤ්ච ආනිසංසං සම්පරායිකඤ්ච ආනිසංසං. කතමො දිට්ඨියා දිට්ඨධම්මිකො ආනිසංසො? යන්දිට්ඨිකො සත්ථා හොති, තන්දිට්ඨිකා සාවකා හොන්ති, තන්දිට්ඨිකං සත්ථාරං සාවකා සක්කරොන්ති ගරුකරොන්ති මානෙන්ති පූජෙන්ති. ලභති ච තතොනිදානං චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං. අයං දිට්ඨියා දිට්ඨධම්මිකො ආනිසංසො. කතමො දිට්ඨියා සම්පරායිකො ආනිසංසො? අයං දිට්ඨි අලං නාගත්තාය වා සුපණ්ණත්තාය වා යක්ඛත්තාය වා අසුරත්තාය වා ගන්ධබ්බත්තාය වා මහාරාජත්තාය වා ඉන්දත්තාය වා බ්රහ්මත්තාය වා දෙවත්තාය වා, අයං දිට්ඨි අලං සුද්ධියා විසුද්ධියා පරිසුද්ධියා මුත්තියා විමුත්තියා පරිමුත්තියා, ඉමාය දිට්ඨියා සුජ්ඣන්ති විසුජ්ඣන්ති පරිසුජ්ඣන්ති මුච්චන්ති විමුච්චන්ති පරිමුච්චන්ති, ඉමාය දිට්ඨියා සුජ්ඣිස්සාමි විසුජ්ඣිස්සාමි පරිසුජ්ඣිස්සාමි මුච්චිස්සාමි විමුච්චිස්සාමි පරිමුච්චිස්සාමීති ආයතිං ඵලපාටිකඞ්ඛී හොති. අයං දිට්ඨියා සම්පරායිකො ආනිසංසො. අත්තනො දිට්ඨියා ඉමෙ ද්වෙ ආනිසංසෙ පස්සති. දිට්ඨසුද්ධියාපි ද්වෙ ආනිසංසෙ පස්සති - සුතසුද්ධියාපි ද්වෙ ආනිසංසෙ පස්සති සීලසුද්ධියාපි ද්වෙ ආනිසංසෙ පස්සති - වතසුද්ධියාපි ද්වෙ ආනිසංසෙ පස්සති මුතසුද්ධියාපි ද්වෙ ආනිසංසෙ පස්සති: දිට්ඨධම්මිකඤ්ච ආනිසංසං සම්පරායිකඤ්ච ආනිසංසං. කතමො මුතසුද්ධියා දිට්ඨධම්මිකො ආනිසංසො? යන්දිට්ඨිකො සත්ථා හොති, තන්දිට්ඨිකා සාවකා හොන්ති -පෙ- අයං මුතසුද්ධියා සම්පරායිකො ආනිසංසො. මුතසුද්ධියාපි ඉමෙ ද්වෙ ආනිසංසෙ පස්සති දක්ඛති ඔලොකෙති නිජ්ඣායති උපපරික්ඛතීති ‘යදත්තනී පස්සති ආනිසංසං දිට්ඨෙ සුතෙ සීලවතෙ මුතෙ වා.’
තදෙව සො තත්ථ සමුග්ගහායාති - ‘තදෙවා’ති තං දිට්ඨිගතං; තත්ථාති සකාය දිට්ඨියා සකාය ඛන්තියා සකාය රුචියා සකාය ලද්ධියා; සමුග්ගහායාති - ඉදං පරමං අග්ගං සෙට්ඨං විසෙට්ඨං පාමොක්ඛං උත්තමං පවරන්ති ගහෙත්වා උග්ගහෙත්වා ගණ්හිත්වා පරාමසිත්වා අභිනිවිසිත්වාති තදෙව සො තත්ථ සමුග්ගහාය.
නිහීනතො පස්සති සබ්බමඤ්ඤන්ති අඤ්ඤං සත්ථාරං ධම්මක්ඛානං ගණං දිට්ඨිං පටිපදං මග්ගං හීනතො නිහීනතො ඔමකතො ලාමකතො ඡත්තකතො{1} පරිත්තතො දිස්සති පස්සති දක්ඛති ඔලොකෙති නිජ්ඣායති උපපරික්ඛතීති ‘නිහීනතො පස්සති සබ්බමඤ්ඤං. ‘
තෙනාහ භගවා:
“යදත්තනී පස්සති ආනිසංසං දිට්ඨෙ සුතෙ සීලවතෙ මුතෙ වා, තදෙව සො තත්ථ සමුග්ගහාය නිහීනතො පස්සති සබ්බමඤ්ඤ”න්ති.
5. 3.
තං{1} චාපි ගන්ථං{2} කුසලා වදන්ති යන්නිස්සිතො පස්සති හීනමඤ්ඤං, තස්මා හි දිට්ඨං ව සුතං මුතං වා සීලබ්බතං භික්ඛු න නිස්සයෙය්ය.
තං චාපි ගන්ථං කුසලා වදන්තීති - ‘කුසලා’ති යෙ තෙ ඛන්ධකුසලා ධාතුකුසලා ආයතනකුසලා පටිච්චසමුප්පාදකුසලා සතිපට්ඨානකුසලා සම්මප්පධානකුසලා ඉද්ධිපාදකුසලා ඉන්ද්රියකුසලා බලකුසලා බොජ්ඣඞ්ගකුසලා මග්ගකුසලා ඵලකුසලා නිබ්බානකුසලා. තෙ කුසලා එවං වදන්ති: ගන්ථො{3} එසො, ලග්ගනං{4} එතං, බන්ධනං එතං, පළිබොධො එසොති එවං වදන්ති එවං කථෙන්ති එවං භණන්ති එවං දීපයන්ති එවං වොහරන්තීති - ‘තං චාපි ගන්ථං කුසලා වදන්ති. ‘
යං නිස්සිතො පස්සති හීනමඤ්ඤන්ති - ‘යං නිස්සිතො’ති යං සත්ථාරං ධම්මක්ඛානං ගණං දිට්ඨිං පටිපදං මග්ගං නිස්සිතො සන්නිස්සිතො{5} අල්ලීනො උපගතො අජ්ඣොසිතො අධිමුත්තො; පස්සති හීනමඤ්ඤන්ති අඤ්ඤං සත්ථාරං ධම්මක්ඛානං ගණං දිට්ඨිං පටිපදං මග්ගං හීනතො නිහීනතො ඔමකතො ලාමකතො ඡත්තකතො{6} පරිත්තතො දිස්සති පස්සති දක්ඛති ඔලොකෙති නිජ්ඣායති උපනිජ්ඣායති උපපරික්ඛතීති - ‘යං නිස්සිතො පස්සති හීනමඤ්ඤං.’
තස්මා හි දිට්ඨං ව සුතං මුතං වා සීලබ්බතං භික්ඛු න නිස්සයෙය්යාති ‘තස්මා’ති තස්මා තංකාරණා තංහෙතු තප්පච්චයා තං නිදානා - දිට්ඨං වා දිට්ඨසුද්ධිං වා සුතං වා සුතසුද්ධිං වා මුතං වා මුතසුද්ධිං වා සීලං වා සීලසුද්ධිං වා වතං වා වතසුද්ධිං වා න නිස්සයෙය්ය න ගණ්හෙය්ය න පරාමසෙය්ය න අභිනිවිසෙය්යාති - ‘තස්මා හි දිට්ඨං ව සුතං මුතං වා සීලබ්බතං භික්ඛු න නිස්සයෙය්ය.’
තෙනාහ භගවා:
“තංචාපි ගන්ථං{7} කුසලා වදන්ති යං නිස්සිතො පස්සති හීනමඤ්ඤං, තස්මා හි දිට්ඨං ව සුතං මුතං වා සීලබ්බතං භික්ඛු න නිස්සයෙය්යා”ති.
5. 4.
දිට්ඨිම්පි ලොකස්මිං න කප්පයෙය්ය ඤාණෙන වා සීලවතෙන වාපි, සමොති අත්තානමනූපනෙය්ය හීනො න මඤ්ඤෙථ විසෙසි වාපි.
දිට්ඨිම්පි ලොකස්මිං න කප්පයෙය්ය ඤාණෙන වා සීලවතෙන වාපීති අට්ඨසමාපත්තිඤාණෙන වා පඤ්චාභිඤ්ඤාඤාණෙන වා මිච්ඡාඤාණෙන වා සීලෙන වා වතෙන වා සීලබ්බතෙන වා දිට්ඨිං න කප්පයෙය්ය න ජනෙය්ය න සඤ්ජනෙය්ය න නිබ්බත්තෙය්ය නාභිනිබ්බත්තෙය්ය; ලොකස්මින්ති අපායලොකෙ -පෙ- ආයතනලොකෙති - දිට්ඨිම්පි ලොකස්මිං න කප්පයෙය්ය.
ඤාණෙන වා සීලවතෙන වාපි සමොති අත්තානමනූපනෙය්යාති සදිසොහමස්මීති අත්තානං න උපනෙය්ය ජාතියා වා ගොත්තෙන වා කොලපුත්තියෙන වා වණ්ණපොක්ඛරතාය වා ධනෙන වා අජ්ඣෙනෙන වා කම්මායතනෙන වා සිප්පායතනෙන වා විජ්ජාට්ඨානෙන වා සුතෙන වා පටිභානෙන වා අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන වා වත්ථුනාති ‘සමොති අත්තානමනූපනෙය්ය. ‘
හීනො න මඤ්ඤෙථ විසෙසි වාපීති - ‘හීනොහමස්මී’ති අත්තානං න උපනෙය්ය{1} ජාතියා වා ගොත්තෙන වා -පෙ- අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන වා වත්ථුනා, ‘සෙය්යොහමස්මී’ති අත්තානං න උපනෙය්ය{1} ජාතියා වා ගොත්තෙන වා -පෙ- අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන වා වත්ථුනාති ‘හීනො න මඤ්ඤෙථ විසෙසි වාපි.’
තෙනාහ භගවා:
“දිට්ඨිම්පි ලොකස්මිං න කප්පයෙය්ය ඤාණෙන වා සීලවතෙන වාපි, සමොති අත්තානමනූපනෙය්ය හීනො න මඤ්ඤෙථ විසෙසි වාපී”ති.
5. 5.
අත්තං පහාය අනුපාදියානො ඤාණෙපි{2} සො නිස්සයං නො කරොති, ස වෙ වියත්තෙසු න වග්ගසාරී දිට්ඨිම්පි සො න පච්චෙති කිඤ්චි.
අත්තං පහාය අනුපාදියානොති - ‘අත්තං පහායා’ති අත්තදිට්ඨිං පහාය; ‘අත්තං පහායා’ති අත්තගාහං පහාය; ‘අත්තං පහායා’ති තණ්හාවසෙන දිට්ඨිවසෙන ගහිතං පරාමට්ඨං අභිනිවිට්ඨං අජ්ඣොසිතං අධිමුත්තං පහාය පජහිත්වා විනොදයිත්වා{3} බ්යන්තිං කරිත්වා අනභාවං ගමෙත්වාති - අත්තං පහාය; අනුපාදියානොති චතුහි උපාදානෙහි අනුපාදියමානො අගණ්හමානො අපරාමසමානො අනභිනිවිසමානොති ‘අත්තං පහාය අනුපාදියානො.
ඤාණෙපි{1} සො නිස්සයං නො කරොතීති අට්ඨසමාපත්තිඤාණෙ වා පඤ්චාභිඤ්ඤාඤාණෙ වා මිච්ඡාඤාණෙ{1} වා තණ්හානිස්සයං වා දිට්ඨිනිස්සයං වා න කරොති න ජනෙති න සඤ්ජනෙති න නිබ්බත්තෙති නාභිනිබ්බත්තෙතීති - ‘ඤාණෙපි{1} සො නිස්සයං නො කරොති.’
ස වෙ වියත්තෙසු න වග්ගසාරීති ස වෙ වියත්තෙසු භින්නෙසු ද්වෙජ්ඣාපන්නෙසු ද්වෙළ්හකජාතෙසු නානාදිට්ඨිකෙසු නානාඛන්තිකෙසු නානාරුචිකෙසු නානාලද්ධිකෙසු නානාදිට්ඨිනිස්සයං නිස්සිතෙසු ඡන්දාගතිං ගච්ඡන්තෙසු දොසාගතිං ගච්ඡන්තෙසු මොහාගතිං ගච්ඡන්තෙසු භයාගතිං ගච්ඡන්තෙසු න ඡන්දාගතිං ගච්ඡති, න දොසාගතිං ගච්ඡති, න මොහාගතිං ගච්ඡති, න භයාගතිං ගච්ඡති; න රාගවසෙන ගච්ඡති, න දොසවසෙන ගච්ඡති, න මොහවසෙන ගච්ඡති, න මානවසෙන ගච්ඡති, න දිට්ඨිවසෙන ගච්ඡති, න උද්ධච්චවසෙන ගච්ඡති, න විචිකිච්ඡාවසෙන ගච්ඡති, න අනුසයවසෙන ගච්ඡති, න වග්ගෙහි ධම්මෙහි යායති නිය්යති වුය්හති සංහරීයතීති - ‘ස වෙ වියත්තෙසු න වග්ගසාරී’.
දිට්ඨිම්පි සො න පච්චෙති කිඤ්චීති තස්ස ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි පහීනානි සමුච්ඡින්නානි වූපසන්තානි පටිප්පස්සද්ධානි අභබ්බුප්පත්තිකානි ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪානි; සො කිඤ්චි දිට්ඨිගතං න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡතීති - ‘දිට්ඨිම්පි සො න පච්චෙති කිඤ්චි.’
තෙනාහ භගවා:
“අත්තං පහාය අනුපාදියානො ඤාණෙපි{1} සො නිස්සයං නො කරොති, ස වෙ වියත්තෙසු න වග්ගසාරී දිට්ඨිම්පි සො න පච්චෙති කිඤ්චී”ති.
5. 6.
යස්සූභයන්තෙ පණිධීධ නත්ථි භවාභවාය ඉධ වා හුරං වා, නිවෙසනා තස්ස න සන්ති කෙචි ධම්මෙසු නිච්ඡෙය්ය සමුග්ගහීතං.
යස්සූභයන්තෙ පණිධීධ නත්ථි භවාභවාය ඉධ වා හුරං වාති ‘යස්සාති’ අරහතො ඛීණාසවස්ස, අන්තොති ඵස්සො එකො අන්තො, ඵස්සසමුදයො දුතියො අන්තො; අතීතො එකො අන්තො, අනාගතො දුතියො අන්තො; සුඛා වෙදනා එකො අන්තො, දුක්ඛා වෙදනා දුතියො අන්තො; නාමං එකො අන්තො, රූපං දුතියො අන්තො; ඡ අජ්ඣත්තිකානි ආයතනානි එකො අන්තො, ඡ බාහිරානි ආයතනානි දුතියො අන්තො; සක්කායො එකො අන්තො, සක්කායසමුදයො දුතියො අන්තො; පණිධි වුච්චති තණ්හා යො රාගො සාරාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං; භවාභවායාති භවාභවාය කම්මභවාය පුනබ්භවාය, කාමභවාය කම්මභවාය, කාමභවාය පුනබ්භවාය, රූපභවාය කම්මභවාය, රූපභවාය පුනබ්භවාය, අරූපභවාය කම්මභවාය, අරූපභවාය පුනබ්භවාය පුනප්පුනභවාය පුනප්පුන ගතියා පුනප්පුන උප්පත්තියා පුනප්පුන පටිසන්ධියා පුනප්පුන අත්තභාවාභිනිබ්බත්තියා; ඉධාති සකත්තභාවො; හුරංති{1} පරත්තභාවො; ඉධාති සකරූපවෙදනාසඤ්ඤාසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණං; හුරංති පරරූපවෙදනාසඤ්ඤාසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණං; ඉධාති ඡ අජ්ඣත්තිකානි ආයතනානි; හුරංති ඡ බාහිරානි ආයතනානි; ඉධාති මනුස්සලොකො; හුරංති දෙවලොකො; ඉධාති කාමධාතු; හුරංති රූපධාතු අරූපධාතු; ඉධාති කාමධාතු රූපධාතු; හුරංති අරූපධාතු.
යස්සූභයන්තෙ පණිධීධ නත්ථි භවාභවාය ඉධ වා හුරං වාති ‘යස්ස’ උභො අන්තෙ ච භවාභවාය ච ඉධ හුරං ච පණිධි තණ්හා නත්ථි න සන්ති, න සංවිජ්ජති{2}, නූපලබ්භති{3}, පහීනා සමුච්ඡින්නා වූපසන්තා පටිප්පස්සද්ධා අභබ්බුප්පත්තිකා ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪාති - යස්සූභයන්තෙ පණිධීධ නත්ථි භවාභවාය ඉධ වා හුරං වා.
නිවෙසනා තස්ස න සන්ති කෙචීති - ‘නිවෙසනා’ති ද්වෙ නිවෙසනා තණ්හානිවෙසනා ච දිට්ඨිනිවෙසනා ච. -පෙ- අයං තණ්හානිවෙසනා. -පෙ- අයං දිට්ඨිනිවෙසනා; තස්සාති අරහතො ඛීණාසවස්ස, ‘නිවෙසනා තස්ස න සන්ති කෙචී’ති නිවෙසනා තස්ස කෙචි නත්ථි න සන්ති න සංවිජ්ජන්ති නූපලබ්භන්ති, පහීනා සමුච්ඡින්නා වූපසන්තා පටිප්පස්සද්ධා අභබ්බුප්පත්තිකා ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪාති - නිවෙසනා තස්ස න සන්ති කෙචි.
ධම්මෙසු නිච්ඡෙය්ය සමුග්ගහීතන්ති - ‘ධම්මෙසූ’ති ද්වාසට්ඨියා{4} දිට්ඨිගතෙසු; නිච්ඡෙය්යාති නිච්ඡිනිත්වා විචිනිත්වා පවිචිනිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා; සමුග්ගහීතන්ති ඔධිග්ගාහො බිලග්ගාහො වරග්ගාහො කොට්ඨාසග්ගාහො උච්චයග්ගාහො සමුච්චයග්ගාහො ඉදං සච්චං තච්ඡං තථං භූතං යාථාවං අවිපරීතන්ති ගහිතං පරාමට්ඨං අභිනිවිට්ඨං අජ්ඣොසිතං අධිමුත්තං නත්ථි න සන්ති න සංවිජ්ජති නූපලබ්භති පහීනං සමුච්ඡින්නං වූපසන්තං පටිප්පස්සද්ධං අභබ්බුප්පත්තිකං ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪන්ති - ධම්මෙසු නිච්ඡෙය්ය සමුග්ගහීතං.
තෙනාහ භගවා:
“යස්සූභයන්තෙ පණිධීධ නත්ථි භවාභවාය ඉධ වා හුරං වා, නිවෙසනා තස්ස න සන්ති කෙචි ධම්මෙසු නිච්ඡෙය්ය සමුග්ගහීතං”න්ති.
5. 7.
තස්සීධ දිට්ඨෙ ව සුතෙ මුතෙ වා පකප්පිතා නත්ථි අණූපි සඤ්ඤා, තං බ්රාහ්මණං දිට්ඨිමනාදියානං කෙනීධ ලොකස්මිං විකප්පයෙය්ය.
තස්සීධ දිට්ඨෙ ව සුතෙ මුතෙ වා පකප්පිතා නත්ථි අණූපි සඤ්ඤාති ‘තස්සාති’ අරහතො ඛීණාසවස්ස, තස්ස දිට්ඨෙ වා දිට්ඨසුද්ධියා වා සුතෙ වා සුතසුද්ධියා වා මුතෙ වා මුතසුද්ධියා වා, සඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමතා සඤ්ඤාවිකප්පයතා, සඤ්ඤාවිග්ගහෙන සඤ්ඤාය උට්ඨපිතා සමුට්ඨපිතා කප්පිතා පකප්පිතා සඞ්ඛතා අභිසඞ්ඛතා සණ්ඨපිතා දිට්ඨි නත්ථි න සන්ති න සංවිජ්ජති නූපලබ්භති, පහීනා සමුච්ඡින්නා වූපසන්තා පටිප්පස්සද්ධා අභබ්බුප්පත්තිකා ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪාති - තස්සීධ. දිට්ඨෙව සුතෙ මුතෙ වා පකප්පිතා නත්ථි අණූපිසඤ්ඤා.
තං බ්රාහ්මණං දිට්ඨිමනාදියානන්ති - බ්රාහ්මණොති සත්තන්නං ධම්මානං බාහිතත්තා බ්රාහ්මණො, සක්කායදිට්ඨි බාහිතා හොති, -පෙ- අසිතො{1} තාදී පවුච්චතෙ ස බ්රහ්මා; තං බ්රාහ්මණං දිට්ඨිමනාදියානන්ති - තං බ්රාහ්මණං දිට්ඨිමනාදියන්තං අගණ්හන්තං අපරාමසන්තං අනභිනිවිසන්තන්ති ‘තං බ්රාහ්මණං දිට්ඨිමනාදියානං’
කෙනීධ ලොකස්මිං විකප්පයෙය්යාති - ‘කප්පා’ති ද්වෙ කප්පා: තණ්හාකප්පො ච දිට්ඨිකප්පො ච -පෙ- අයං තණ්හාකප්පො -පෙ- අයං දිට්ඨිකප්පො. තස්ස තණ්හාකප්පො පහීනො දිට්ඨිකප්පො පටිනිස්සට්ඨො. තණ්හාකප්පස්ස පහීනත්තා දිට්ඨිකප්පස්ස පටිනිස්සට්ඨත්තා. කෙන රාගෙන කප්පෙය්ය? කෙන දොසෙන කප්පෙය්ය? කෙන මොහෙන කප්පෙය්ය? කෙන මානෙන කප්පෙය්ය? කාය දිට්ඨියා කප්පෙය්ය? කෙන උද්ධච්චෙන කප්පෙය්ය? කාය විචිකිච්ඡාය කප්පෙය්ය? කෙහි අනුසයෙහි කප්පෙය්ය රත්තොති වා දුට්ඨොති වා මූළ්හොති වා විනිබද්ධොති වා පරාමට්ඨොති වා වික්ඛෙපගතොති වා අනිට්ඨං ගතොති වා ථාමගතොති වා? තෙ අභිසඞ්ඛාරා පහීනා, අභිසඞ්ඛාරානං පහීනත්තා ගතියා{2} කෙන කප්පෙය්ය නෙරයිකොති වා තිරච්ඡානයොනිකොති වා පෙත්තිවිසයිකොති වා මනුස්සොති වා දෙවොති වා රූපීති වා අරූපීති වා සඤ්ඤීති වා අසඤ්ඤීති වා නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීති වා? සො හෙතු නත්ථි පච්චයො නත්ථි කාරණං නත්ථි යෙන කප්පෙය්ය විකප්පෙය්ය විකප්පං ආපජ්ජෙය්ය. කෙනීධ ලොකස්මින්ති - අපායලොකෙ -පෙ- ආයතනලොකෙති - කෙනීධ ලොකස්මිං විකප්පයෙය්ය.
තෙනාහ භගවා:
“තස්සීධ දිට්ඨෙ ව සුතෙ මුතෙ වා පකප්පිතා නත්ථි අණූපි සඤ්ඤා, තං බ්රාහ්මණං දිට්ඨිමනාදියානං කෙනීධ ලොකස්මිං විකප්පයෙය්යා”ති.
5. 8.
න කප්පයන්ති න පුරෙක්ඛරොන්ති ධම්මාපි තෙසං න පටිච්ඡිතාසෙ, න බ්රාහ්මණො සීලවතෙන නෙය්යො පාරං ගතො න පච්චෙති තාදී.
න කප්පයන්ති න පුරෙක්ඛරොන්තීති - ‘කප්පාති ‘ද්වෙ කප්පා: තණ්හාකප්පො ච දිට්ඨිකප්පො ච.
කතමො තණ්හාකප්පො? යාවතා තණ්හාසඞ්ඛාතෙන සීමකතං මරියාදීකතං{1} ඔධිකතං පරියන්තකතං{2} පරිග්ගහිතං මමායිතං: ඉදං මම එතං මම එත්තකං මමං එත්තාවතා මමං, මම රූපා සද්දා ගන්ධා රසා ඵොට්ඨබ්බා අත්ථරණා පාපුරණා දාසිදාසා අජෙළකා කුක්කුටසූකරා හත්ථිගවාස්සවළවා ඛෙත්තං වත්ථු හිරඤ්ඤං සුවණ්ණං ගාමනිගමරාජධානියො රට්ඨං ච ජනපදො ච කොසො ච කොට්ඨාගාරඤ්ච කෙවලම්පි මහාපඨවිං තණ්හාවසෙන මමායති, යාවතා අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතං, අයං තණ්හාකප්පො.
කතමො දිට්ඨිකප්පො? වීසතිවත්ථුකා සක්කායදිට්ඨි, දසවත්ථුකා මිච්ඡාදිට්ඨි, දසවත්ථුකා අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි, යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරං දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසඤ්ඤොජනං ගාහො පටිග්ගාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියෙසගාහො විපරීතගාහො විපල්ලාසගාහො මිච්ඡාගාහො, අයාථාවකස්මිං යාථාවකන්ති{3} ගාහො, යාවතා ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි; අයං දිට්ඨිකප්පො. තෙසං තණ්හාකප්පො පහීනො, දිට්ඨිකප්පො පටිනිස්සට්ඨො; තණ්හාකප්පස්ස පහීනත්තා දිට්ඨිකප්පස්ස පටිනිස්සට්ඨත්තා තෙ තණ්හාකප්පං වා දිට්ඨිකප්පං වා න කප්පෙන්ති න ජනෙන්ති න සංජනෙන්ති න නිබ්බත්තෙන්ති නාභිනිබ්බත්තෙන්තීති - න කප්පයන්ති;
න පුරෙක්ඛරොන්තීති පුරෙක්ඛාරාති ද්වෙ පුරෙක්ඛාරා: තණ්හාපුරෙක්ඛාරො ච දිට්ඨිපුරෙක්ඛාරො ච -පෙ- අයං තණ්හාපුරෙක්ඛාරො -පෙ- අයං දිට්ඨිපුරෙක්ඛාරො. තෙසං තණ්හාපුරෙක්ඛාරො පහීනො, දිට්ඨිපුරෙක්ඛාරො පටිනිස්සට්ඨො තණ්හා පුරෙක්ඛාරස්ස පහීනත්තා දිට්ඨිපුරෙක්ඛාරස්ස පටිනිස්සට්ඨත්තා න තණ්හං වා න දිට්ඨිං වා පුරතො කත්වා චරන්ති. න තණ්හාධජා න තණ්හාකෙතු න තණ්හාධිපතෙය්යා න දිට්ඨිධජා න දිට්ඨිකෙතු න දිට්ඨාධිපතෙය්යා න තණ්හාය වා න දිට්ඨියා වා පරිවාරෙත්වා චරන්තීති - න කප්පයන්ති න පුරෙක්ඛරොන්ති.
ධම්මාපි තෙසං න පටිච්ඡිතා සෙති - ධම්මා වුච්චන්ති ද්වාසට්ඨි දිට්ඨිගතානි, තෙසන්ති තෙසං අරහන්තානං ඛීණාසවානං; න පටිච්ඡිතාසෙති සස්සතො ලොකො ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති න පටිච්ඡිතා සෙ, අසස්සතො ලොකො, අන්තවා ලොකො, අනන්තවා ලොකො, තං ජීවං තං සරීරං, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරං, හොති තථාගතො පරම්මරණා, න හොති තථාගතො පරම්මරණා, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරම්මරණා, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති න පටිච්ඡිතා සෙති - ධම්මාපි තෙසං න පටිච්ඡිතා සෙ.
න බ්රාහ්මණො සීලවතෙන නෙය්යොති - ‘නා’ති පටික්ඛෙපො; බ්රාහ්මණො ති සත්තන්නං ධම්මානං බාහිතත්තා බ්රාහ්මණො, සක්කායදිට්ඨි බාහිතා හොති, -පෙ- අසිතො{1} තාදී{2} පවුච්චතෙ ස බ්රහ්මා. න බ්රාහ්මණො සීලවතෙන නෙය්යොති - බ්රාහ්මණො සීලෙන වා වතෙන{3} වා සීලබ්බතෙන{4} වා න යායති න නිය්යති{5} න වුය්හති න සංහරීයතීති - න බ්රාහ්මණො සීලවතෙන නෙය්යො.
පාරං ගතො න පච්චෙති තාදීති - පාරං වුච්චති අමතං නිබ්බානං, යො සො සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං, සො පාරං ගතො පාරං පත්තො අන්තගතො අන්තප්පත්තො කොටිගතො කොටිප්පත්තො (විත්ථාරො) ජාතිමරණසංසාරො නත්ථි තස්ස පුනබ්භවොති - පාරං ගතො; නෙ පච්චෙතීති සොතාපත්ති මග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා, තෙ කිලෙසෙ න පුනෙති න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡති. සකදාගාමිමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා, තෙ කිලෙසෙ න පුනෙති න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡති, අනාගාමිමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා තෙ කිලෙසෙ න පුනෙති න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡති, අරහත්තමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා, තෙ කිලෙසෙ න පුනෙති න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡතීති - පාරං ගතො න පච්චෙති;
තාදීති අරහා පඤ්චහාකාරෙහි තාදී: ඉට්ඨානිට්ඨෙ තාදී, චත්තාවීති තාදී, තිණ්ණාවීති තාදී, මුත්තාවීති තාදී, තංනිද්දෙසා තාදී. කථං අරහා ඉට්ඨානිට්ඨෙ තාදී? අරහා ලාභෙපි තාදී, අලාභෙපි තාදී, යසෙපි තාදී, අයසෙපි තාදී, පසංසායපි තාදී, නින්දායපි තාදී, සුඛෙපි තාදී දුක්ඛෙපි තාදී, එකං චෙ බාහං{1} ගන්ධෙන ලිම්පෙය්යුං,{2} එකං චෙ බාහං{1} වාසියා තච්ඡෙය්යුං, අමුස්මිං නත්ථි රාගො, අමුස්මිං නත්ථි පටිඝං. අනුනයපටිඝවිප්පහීනො උග්ඝාතිනිඝාතිවීතිවත්තො අනුරොධවිරොධං සමතික්කන්තො; එවං අරහා ඉට්ඨානිට්ඨෙ තාදී. කථං අරහා චත්තාවීති තාදී? අරහතො රාගො චත්තො වන්තො මුත්තො පහීනො පටිනිස්සට්ඨො, දොසො මොහො කොධො උපනාහො මක්ඛො පළාසො ඉස්සා මච්ඡරියං මායා සාඨෙය්යං ථම්භො සාරම්භො මානො අතිමානො මදො පමාදො සබ්බෙ කිලෙසා සබ්බෙ දුච්චරිතා සබ්බෙ දරථා සබ්බෙ පරිළාහා සබ්බෙ සන්තාපා සබ්බාකුසලාභිසඞ්ඛාරා චත්තා වන්තා මුතා පහීනා පටිනිස්සට්ඨා, එවං අරහා චත්තාවීති තාදී. කථං අරහා තිණ්ණාවීති තාදී? අරහා කාමොඝං තිණ්ණො භවොඝං තිණ්ණො දිට්ඨොඝං තිණ්ණො අවිජ්ජොඝං තිණ්ණො සබ්බං සංසාරපථං{3} තිණ්ණො උත්තිණ්ණො නිත්තිණ්ණො අතික්කන්තො සමතික්කන්තො වීතිවත්තො, සො වුත්ථවාසො චිණ්ණචරණො ජාතිමරණසංසාරො නත්ථි තස්ස පුනබ්භවොති. එවං අරහා තිණ්ණාවීති තාදී. කථං අරහා මුත්තාවීති තාදී? අරහතො රාගා චිත්තං මුත්තං විමුත්තං සුවිමුත්තං; දොසා චිත්තං මුත්තං විමුත්තං සුවිමුත්තං, මොහා චිත්තං මුත්තං විමුත්තං සුවිමුත්තං, කොධා උපනාහා මක්ඛා පළාසා ඉස්සාය මච්ඡරියා මායාය සාඨෙය්යා ථම්භා සාරම්භා මානා අතිමානා මදා පමාදා සබ්බකිලෙසෙහි සබ්බදුච්චරිතෙහි සබ්බදරථෙහි සබ්බපරිළාහෙහි සබ්බසන්තාපෙහි සබ්බාකුසලාභිසඞ්ඛාරෙහි චිත්තං මුත්තං විමුත්තං සුවිමුත්තං, එවං අරහා මුත්තාවීති තාදී. කථං අරහා තන්නිද්දෙසා තාදී? අරහා සීලෙ සති සීලවාති තංනිද්දෙසා තාදී; සද්ධාය සති සද්ධොති තංනිද්දෙසා තාදී, විරියෙ සති විරියවාති තංනිද්දෙසා තාදී, සතියා සති සතිමාති තංනිද්දෙසා තාදී, සමාධිස්මිං සති සමාහිතොති තංනිද්දෙසා තාදී, පඤ්ඤාය සති පඤ්ඤවාති තං නිද්දෙසා තාදී, විජ්ජාය සති තෙවිජ්ජොති තංනිද්දෙසා තාදී, අභිඤ්ඤාය සති ඡළභිඤ්ඤොති තංනිද්දෙසා තාදී, එවං අරහා තංනිද්දෙසා තාදීති - පාරඞ්ගතො න පච්චෙති තාදී.
තෙනාහ භගවා:
“න කප්පයන්ති න පුරෙක්ඛරොන්ති ධම්මාපි තෙසං න පටිච්ඡිතා සෙ, න බ්රාහ්මණො සීලවතෙන නෙය්යො පාරඞ්ගතො න පච්චෙති තාදීති.
පරමට්ඨකසුත්තනිද්දෙසො පඤ්චමො.
6.
ජරාසුත්තනිද්දෙසො
අථ ජරාසුත්තනිද්දෙසො{1} වුච්චති:
6. 1.
අප්පං වත ජීවිතං ඉදං ඔරං වස්සසතාපි මීයති,{2} යො චෙපි අතිච්ච ජීවති අථ ඛො සො ජරසාපි මීයති.
අප්පං වත ජීවිතං ඉදන්ති - ‘ජීවිත’න්ති ආයු ඨිති{3} යපනා යාපනා ඉරීයනා වත්තනා පාලනා ජීවිතං ජීවිතින්ද්රියං; අපිච ද්වීහි කාරණෙහි අප්පකං ජීවිතං, ථොකකං ජීවිතං; ඨිතිපරිත්තතාය වා අප්පකං ජීවිතං, සරසපරිත්තතාය වා අප්පකං ජීවිතං. කථං ඨිතිපරිත්තතාය වා අප්පකං ජීවිතං? අතීතෙ චිත්තක්ඛණෙ ජීවිත්ථ න ජීවති න ජීවිස්සති; අනාගතෙ චිත්තක්ඛණෙ ජීවිස්සති න ජීවති න ජීවිත්ථ; පච්චුප්පන්නෙ චිත්තක්ඛණෙ ජීවති න ජීවිත්ථ න ජීවිස්සති.
1. ජීවිතං අත්තභාවො ච සුඛදුක්ඛා ච කෙවලා, එකචිත්තසමායුත්තා ලහුසො වත්තතෙ ඛණො.
2. චුල්ලාසීති සහස්සානි කප්පා{4} තිට්ඨන්ති යෙ මරූ, නත්වෙව තෙපි ජීවන්ති ද්වීහි චිත්තෙහි සංයුතා{5}.
3. යෙ නිරුද්ධා මරන්තස්ස තිට්ඨමානස්ස වා ඉධ, සබ්බෙපි{6} සදිසා ඛන්ධා ගතා අප්පටිසන්ධිකා.{7}
4. අනන්තරා ච යෙ භග්ගා යෙ ච භග්ගා අනාගතා, තදන්තරෙ නිරුද්ධානං වෙසමං{8} නත්ථි ලක්ඛණෙ.
5. අනිබ්බත්තෙන න ජාතො පච්චුප්පන්නෙන ජීවති, චිත්තභඞ්ගා මතො ලොකො පඤ්ඤත්තිපරමත්ථියා.{9}
6. යථා නින්නා පවත්තන්ති ඡන්දෙන පරිණාමිතා, අච්ඡින්නධාරා වත්තන්ති සළායතනපච්චයා.
7. අනිධානගතා භග්ගා පුඤ්ජො නත්ථි අනාගතෙ, නිබ්බත්තායෙව තිට්ඨන්ති ආරග්ගෙ සාසපූපමා.
8. නිබ්බත්තානඤ්ච ධම්මානං භඞ්ගො නෙසං පුරක්ඛතො, පලොකධම්මා තිට්ඨන්ති පුරාණෙහි අමිස්සිතා.
9. අදස්සනාතො ආයන්ති භඞ්ගා ගච්ඡන්ති අදස්සනං,{1} විජ්ජුප්පාදොව ආකාසෙ උප්පජ්ජන්ති වයන්ති චාති.
එවං ඨිතිපරිත්තතාය අප්පකං ජීවිතං.
කථං සරසපරිත්තතාය අප්පකං ජීවිතං? අස්සාසූපනිබද්ධං ජීවිතං, පස්සාසූපනිබද්ධං ජීවිතං, අස්සාසපස්සාසූපනිබද්ධං ජීවිතං, මහාභූතුපනිබද්ධං ජීවිතං, කබලීකාරාහාරූපනිබද්ධං ජීවිතං, උස්මූපනිබද්ධං ජීවිතං, විඤ්ඤාණූපනිබද්ධං ජීවිතං. මූලම්පි ඉමෙසං දුබ්බලං, පුබ්බහෙතු’පි ඉමෙසං දුබ්බලා, යෙපි පච්චයා තෙ’පි දුබ්බලා, යාපි පභවිකා සාපි{2} දුබ්බලා, සහභූපි{3} ඉමෙසං දුබ්බලා, සම්පයොගා’පි ඉමෙසං දුබ්බලා, සහජාපි ඉමෙසං දුබ්බලා, යා’පි පයොජිකා සා’පි දුබ්බලා, අඤ්ඤමඤ්ඤං නිච්චදුබ්බලා ඉමෙ, අඤ්ඤමඤ්ඤං අනවට්ඨිතා ඉමෙ, අඤ්ඤමඤ්ඤං පරිපාතයන්ති ඉමෙ, අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස හි නත්ථි තායිතා, න චාපි ඨපෙන්ති අඤ්ඤමඤ්ඤං ඉමෙ. යො’පි නිබ්බත්තකො සො න විජ්ජති.
10. “න ච කෙනචි කොචි හායති භඞ්ගබ්යා{4} ඉමෙ හි සබ්බසො, පුරිමෙහි පභාවිතා ඉමෙ යෙපි පභවකා{5} තෙ පුරෙ මතා පුරිමා’පි ච පච්ඡිමා’පි ච අඤ්ඤමඤ්ඤං න කදාචිමාද්දසු”න්ති.
එවං සරසපරිත්තතාය අප්පකං ජීවිතං.
අපි ච චාතුම්මහාරාජිකානං දෙවානං ජීවිතං උපාදාය මනුස්සානං අප්පකං ජීවිතං පරිත්තං ජීවිතං ථොකං ජීවිතං ඛණිකං ජීවිතං ලහුකං ජීවිතං ඉත්තරං ජීවිතං අනද්ධනියං ජීවිතං න චිරට්ඨිතිකං ජීවිතං. තාවතිංසානං දෙවානං - යාමානං දෙවානං - තුසිතානං දෙවානං - නිම්මාණරතීනං දෙවානං - පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං - බ්රහ්මකායිකානං දෙවානං ජීවිතං උපාදාය මනුස්සානං අප්පකං ජීවිතං පරිත්තං ජීවිතං ථොකං ජීවිතං ඛණිකං ජීවිතං ලහුකං ජීවිතං ඉත්තරං ජීවිතං අනද්ධනියං ජීවිතං න චිරට්ඨිතිකං ජීවිතං. වුත්තම්පි චෙතං භගවතා: