15. 10.
පුරාණං නාභිනන්දෙය්ය නවෙ ඛන්තිං න කුබ්බයෙ, හීයමානෙ න සොචෙය්ය ආකාසං{1} න සිතො සියා.
පුරාණං නාභිනන්දෙය්යාති - ‘පුරාණං’ වුච්චති අතීතා රූපා වෙදනා සඤ්ඤා සඞ්ඛාරා විඤ්ඤාණං. අතීතෙ සඞ්ඛාරෙ තණ්හාවසෙන දිට්ඨිවසෙන නාභිනන්දෙය්ය, නාභිවදෙය්ය, න අජ්ඣොසෙය්ය, අභිනන්දනං අභිවදනං අජ්ඣොසානං ගාහං පරාමාසං අභිනිවෙසං පජහෙය්ය විනොදෙය්ය බ්යන්තීකරෙය්ය අනභාවං ගමෙය්යාති - පුරාණං නාභිනන්දෙය්ය.
නවෙ ඛන්තිං න කුබ්බයෙති - ‘නවා’ වුච්චන්ති පච්චුප්පන්නා රූපා වෙදනා සඤ්ඤා සඞ්ඛාරා විඤ්ඤාණං. පච්චුප්පන්නෙ සඞ්ඛාරෙ තණ්හාවසෙන දිට්ඨිවසෙන ඛන්තිං න කරෙය්ය, ඡන්දං න කරෙය්ය, පෙමං න කරෙය්ය, රාගං න කරෙය්ය, න ජනෙය්ය, න සඤ්ජනෙය්ය, න නිබ්බත්තෙය්ය, නාභිනිබ්බත්තෙය්යාති - නවෙ ඛන්තිං න කුබ්බයෙ.
හීයමානෙ න සොචෙය්යාති - හීයමානෙ හායමානෙ පරිහායමානෙ වෙමානෙ විගච්ඡමානෙ අන්තරධායමානෙ න සොචෙය්ය, න කිලමෙය්ය, න පරාමසෙය්ය, න පරිදෙවෙය්ය, න උරත්තාළිංකන්දෙය්ය, න සම්මොහං ආපජ්ජෙය්ය. චක්ඛුස්මිං හීයමානෙ හායමානෙ පරිහායමානෙ වෙමානෙ විගච්ඡමානෙ අන්තරධායමානෙ - සොතස්මිං ඝානස්මිං - ජිව්හාය - කායස්මිං - රූපස්මිං - සද්දස්මිං - ගන්ධස්මිං - රසස්මිං - ඵොට්ඨබ්බස්මිං - කුලස්මිං - ගණස්මිං - ආවාසස්මිං - ලාභස්මිං - යසස්මිං - පසංසාය - සුඛස්මිං චීවරස්මිං - පිණ්ඩපාතස්මිං - සෙනාසනස්මිං - ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරස්මිං හීයමානෙ හායමානෙ පරිහායමානෙ වෙමානෙ විගච්ඡමානෙ අන්තරධායමානෙ න සොචෙය්ය, න කිලමෙය්ය, න පරාමසෙය්ය, න පරිදෙවෙය්ය, න උරත්තාළිං කන්දෙය්ය, න සම්මොහං ආපජ්ජෙය්යාති - හීයමානෙ න සොචෙය්ය.
ආකාසං න සිතො සියාති - ‘ආකාසං’ වුච්චති තණ්හා: යො රාගො සාරාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං. කිංකාරණා ආකාසං වුච්චති තණ්හා: යාය තණ්හාය රූපං ආකස්සති සමාකස්සති ගණ්හාති පරාමසති අභිනිවිසති, වෙදනං - සඤ්ඤං - සඞ්ඛාරෙ - විඤ්ඤාණං - ගතිං - උපපත්තිං - පටිසන්ධිං - භවං - සංසාරං - වට්ටං ආකස්සති සමාකස්සති ගණ්හාති පරාමසති අභිනිවිසති. තංකාරණා ‘ආකාසං’ වුච්චති තණ්හා.
ආකාසං න සිතො සියාති - තණ්හානිස්සිතො න සියා, තණ්හං පජහෙය්ය විනොදෙය්ය බ්යන්තීකරෙය්ය අනභාවං ගමෙය්ය, තණ්හාය ආරතො අස්ස විරතො පටිවිරතො නික්ඛන්තො නිස්සටො විප්පමුත්තො විසඤ්ඤුත්තො විමරියාදීකතෙන චෙතසා විහරෙය්යාති - ආකාසං න සිතො සියා.
තෙනාහ භගවා:
“පුරාණං නාභිනන්දෙය්ය නවෙ ඛන්තිං න කුබ්බයෙ, හීයමානෙ න සොචෙය්ය ආකාසං න සිතො සියා”ති.
15. 11.
ගෙධං බ්රූමි මහොඝොති ආජවං{1} බ්රූමි ජප්පනං, ආරම්මණං පකම්පනං{2} කාමපඞ්කො දුරච්චයො.
ගෙධං බ්රූමි මහොඝොතීති - ‘ගෙධො’ වුච්චති තණ්හා: යො රාගො සාරාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං. ‘මහොඝො’ වුච්චති තණ්හා: යො රාගො සාරාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං; ගෙධං බ්රූමි මහොඝොතී’ති ගෙධං මහොඝොති බ්රූමි ආචික්ඛාමි දෙසෙමි පඤ්ඤපෙමි පට්ඨෙපෙමි විවරාමි විභජාමි උත්තානීකරොමි පකාසෙමීති - ගෙධං බ්රූමි මහොඝොති.
ආජවං බ්රූමි ජප්පනන්ති - ‘ආජවා: වුච්චති තණ්හා: යො රාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං. ‘ජප්පනා’පි වුච්චති තණ්හා, යො රාගො සාරාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං. ආජවං බ්රූමි ජප්පනන්ති ආජවං ජප්පනාති බ්රූමි, ආචික්ඛාමි -පෙ- උත්තානීකරොමි, පකාසෙමීති - ආජවං බ්රූමි ජප්පනං.
ආරම්මණං පකම්පනන්ති - ආරම්මණම්පි වුච්චති තණ්හා: යො රාගො සාරාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං. පකම්පිනම්පි වුච්චති තණ්හා; යො රාගො සාරාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලන්ති - ආරම්මණං පකම්පනං.
කාමපඞ්කො දුරච්චයොති - කාමපඞ්කො කාමකද්දමො කාමකිලෙසො කාමපලිපො කාමපළිරොධො දුරච්චයො දුරතිවත්තො දුත්තරො දුප්පතරො දුස්සමතික්කමො දුබ්බීතිවත්තොති - කාමපඞ්කො දුරච්චයො.
තෙනාහ භගවා:
“ගෙධං බ්රූමි මහොඝොති ආජවං බ්රූමි ජප්පනං, ආරම්මණං පකම්පනං කාමපඞ්කො දුරච්චයො”ති.
15. 12.
සච්චා අවොක්කමං{1} මුනි ථලෙ තිට්ඨති බ්රාහ්මණො, සබ්බං සො{2} පටිනිස්සජ්ජ ස වෙ සන්තො’ති වුච්චති.
සච්චා අවොක්කමං මුනීති - සච්චවාචාය අවොක්කමන්තො සම්මාදිට්ඨියා අවොක්කමන්තො අරියා අට්ඨඞ්ගිකා මග්ගා අවොක්කමන්තො මුනී’ති ‘මොනං ‘වුච්චති ඤාණං -පෙ- සඞ්ගජාලමතිච්ච සො මුනී’ති - සච්චා අවොක්කමං මුනි.
ථලෙ තිට්ඨති බ්රාහ්මණොති - ‘ථලං’ වුච්චති අමතං නිබ්බානං: යො සො සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං. බ්රාහ්මණොති සත්තන්නං ධම්මානං බාහිතත්තා බ්රාහ්මණො -පෙ- අසිතො තාදී පවුච්චතෙ ස බ්රහ්මා. ථලෙ තිට්ඨති බ්රාහ්මණොති ථලෙ තිට්ඨති, දීපෙ තිට්ඨති, තාණෙ තිට්ඨති, ලෙණෙ තිට්ඨති, සරණෙ තිට්ඨති, අභයෙ තිට්ඨති, අච්චුතෙ තිට්ඨති, අමතෙ තිට්ඨති, නිබ්බානෙ තිට්ඨතීති - ථලෙ තිට්ඨති බ්රාහ්මණො.
සබ්බං සො පටිනිස්සජ්ජාති - ‘සබ්බං’ වුච්චති ද්වාදසායතනානි: චක්ඛුඤ්චෙව රූපා ච -පෙ- මනො චෙව ධම්මා ච; යතො අජ්ඣත්තික බාහිරෙසු ආයතනෙසු ඡන්දරාගො පහීනො හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො; එත්තාවතාපි සබ්බං චත්තං හොති වන්තං මුත්තං පහීනං පටිනිස්සට්ඨං. යතො තණ්හා ච දිට්ඨි ච මානො ච පහීනා හොන්ති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා, එත්තාවතාපි සබ්බං චත්තං හොති වන්තං මුත්තං පහීනං පටිනිස්සට්ඨං, යතො පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො ච අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො ච ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරො ච පහීනා හොන්ති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. එත්තාවතාපි සබ්බං චත්තං හොති වන්තං මුත්තං පහීනං පටිනිස්සට්ඨන්ති - සබ්බං සො පටිනිස්සජ්ජ.
ස වෙ සන්තොති වුච්චතීති - සො සන්තො උපසන්තො වූපසන්තො නිබ්බුතො පටිප්පස්සද්ධොති වුච්චති කථීයති භණීයති දීපියති වොහරීයතීති - ස චෙ සන්තොති වුච්චති.
තෙනාහ භගවා:
“සච්චා අවොක්කමං මුනි ථලෙ තිට්ඨති බ්රාහ්මණො, සබ්බං සො පටිනිස්සජ්ජ ස වෙ සන්තොති වුච්චතී”ති.
15. 13.
ස වෙ විද්වා ස වෙදගූ ඤත්වා ධම්මං අනිස්සිතො, සම්මා සො ලොකෙ ඉරීයානො න පිහෙතීධ කස්සචි.
ස වෙ විද්වා ස වෙදගූති - ‘විද්වා’ති විද්වා විජ්ජාගතො ඤාණී විභාවී මෙධාවී; ‘වෙදගූ’ති වෙදා වුච්චන්ති චතුසු මග්ගෙසු ඤාණං -පෙ- සබ්බවෙදනාසු වීතරාගො සබ්බං වෙදමතිච්ච වෙදගූ සොති - ස වෙ විද්වා ස වෙදගූ.
ඤත්වා ධම්මං අනිස්සිතොති - ‘ඤත්වා’ති ඤත්වා ජානිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා: ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’ති ඤත්වා ජානිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා, ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’ති -පෙ- යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්ම’න්ති ඤත්වා ජානිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා; අනිස්සිතොති ද්වෙ නිස්සයා: තණ්හානිස්සයො ච දිට්ඨිනිස්සයො ච. -පෙ- අයං තණ්හානිස්සයො -පෙ- අයං දිට්ඨිනිස්සයො. තණ්හානිස්සයං පහාය දිට්ඨිනිස්සයං පටිනිස්සජිත්වා චක්ඛුං අනිස්සිතො සොතං අනිස්සිතො - ඝානං අනිස්සිතො -පෙ- දිට්ඨ - සුත - මුත - විඤ්ඤාතබ්බෙ ධම්මෙ අනිස්සිතො අනල්ලීනො අනුපගතො අනජ්ඣොසිතො අනධිමුත්තො නික්ඛන්තො නිස්සටො විප්පමුත්තො විසඤ්ඤුත්තො විමරියාදීකතෙන චෙතසා විහරතීති - ඤත්වා ධම්මං අනිස්සිතො.
සම්මා සො ලොකෙ ඉරීයානොති - යතො අජ්ඣත්තිකබාහිරෙසු ආයතනෙසු ඡන්දරාගො පහීනො හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, එත්තාවතාපි සම්මා ලොකෙ චරති ඉරීයති වත්තති පාලෙති යපෙති යාපෙති; යතො පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො ච අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො ච ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරො ච පහීනා හොන්ති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා, එත්තාවතාපි සම්මා ලොකෙ චරති විහරති ඉරීයති වත්තති පාලෙති යපෙති යාපෙතීති සම්මා සො ලොකෙ ඉරීයානො,
න පිහෙතීධ කස්සචීති - ‘පිහා වුච්චති තණ්හා: යො රාගො සාරාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං; යස්සෙසා පිහා තණ්හා පහීනා සමුච්ඡින්නා වූපසන්තා පටිප්පස්සද්ධා අභබ්බුප්පත්තිකා ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪා; සො කස්සචි න පිහෙති ඛත්තියස්ස වා බ්රාහ්මණස්ස වා වෙස්සස්ස වා සුද්දස්ස වා ගහට්ඨස්ස වා පබ්බජිතස්ස වා දෙවස්ස වා මනුස්සස්ස වාති - න පිහෙතීධ කස්සචි.
තෙනාහ භගවා:
“ස චෙ විද්වා ස වෙදගූ ඤත්වා ධම්මං අනිස්සිතො. සම්මා සො ලොකෙ ඉරීයානො න පිහෙතීධ කස්සචී”ති.
15. 14.
යො ධ{1} කාමෙ අච්චතරි සඞ්ගං ලොකෙ දුරච්චයං, න සො සොචති නාජ්ඣෙති ඡින්නසොතො අබන්ධනො.
යො ධ කාමෙ අච්චතරි සඞ්ගං ලොකෙ දුරච්චයන්ති - ‘යො’ති යො සාදිසො යථා යුත්තො{2} යථා විහිතො යථාපකාරො යංඨානංපත්තො{3} යංධම්මසමන්නාගතො ඛත්තියො වා බ්රාහ්මණො වා වෙස්සො වා සුද්දො වා ගහට්ඨො වා පබ්බජිතො වා දෙවො වා මනුස්සො වා; කාමාති උද්දානතො{4} ද්වෙ කාමා වත්ථුකාමා ච කිලෙසකාමා ච -පෙ- ඉමෙ වුච්චන්ති වත්ථුකාමා -පෙ- ඉමෙ වුච්චන්ති කිලෙසකාමා. සඞ්ගාති සත්ත සඞ්ගා: රාගසඞ්ගො දොසසඞ්ගො මොහසඞ්ගො මානසඞ්ගො දිට්ඨිසඞ්ගො කිලෙසසඞ්ගො දුච්චරිතසඞ්ගො. ලොකෙති අපායලොකෙ මනුස්සලොකෙ දෙවලොකෙ ඛන්ධලොකෙ ධාතුලොකෙ ආයතනලොකෙ; සඞ්ගං ලොකෙ දුරච්චයන්ති යො{5} කාමෙ ච සඞ්ගෙ ච ලොකෙ දුරච්චයෙ දුරතිවත්තෙ දුත්තරෙ දුප්පතරෙ දුස්සමතික්කමෙ දුබ්බිනිවත්තෙ{6} අතරි උත්තරි පතරි සමතික්කමි විනිවත්තයීති - යො ච කාමෙ අච්චතරි සඞ්ගං ලොකෙ දුරච්චයං.
න සො සොචති නාජ්ඣෙතීති - විපරිණතං වත්ථුං න සොචති; විපරිණතස්මිං වා වත්ථුස්මිං න සොචති; ‘චක්ඛුං මෙ{1} - විපරණත’න්ති න සොචති; සොතං මෙ - ඝානං මෙ - ජිව්හා මෙ - කායො මෙ - රූපා මෙ - සද්දා මෙ - ගන්ධා මෙ - රසා මෙ - ඵොට්ඨබ්බා මෙ - කුලං - මෙ ගණො මෙ ආවාසො මෙ - ලාභො මෙ - යසො මෙ - පසංසා මෙ - සුඛං මෙ - චීවරං මෙ - පිණ්ඩපාතො මෙ - සෙනාසනං මෙ - ගිලානපච්චය භෙසජ්ජපරික්ඛාරා මෙ - මාතා මෙ - පිතා මෙ - භාතා මෙ - භගිනී මෙ - පුත්තො මෙ - ධීතා මෙ - මිත්තා මෙ - අමච්චා මෙ - ඤාතී මෙ - සාලොහිතා මෙ විපරිණතාති ‘න සොචති, ‘න කිලමති, න පරිදෙවති, න උරත්තාළිංකන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජතීති න සොචති; නාජ්ඣෙතීති - නාජ්ඣෙති න අජ්ඣෙති න උපනිජ්ඣායති, න නිජ්ඣායති, න පජ්ඣායති, අථවා න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජතීති නාජ්ඣෙතීති - ‘න සො සොචති නාජ්ඣෙති.
ඡින්නසොතො අබන්ධනොති - ‘සොතා’ වුච්චති තණ්හා: යො රාගො සාරාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං; යස්සෙසා සොතා තණ්හා පහීනා සමුච්ඡින්නා -පෙ- ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪා; සො වුච්චති ඡින්නසොතො; අබන්ධනොති රාගබන්ධනං දොසබන්ධනං මොහබන්ධනං මානබන්ධනං දිට්ඨිබන්ධනං කිලෙසබන්ධනං දුච්චරිතබන්ධනං, යස්සෙතානි බන්ධනානි පහීනානි සමුච්ඡින්නානි -පෙ- ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪානි; සො වුච්චති අබන්ධනොති ඡින්නසොතො අබන්ධනො.
තෙනාහ භගවා:
“යො ‘ධ කාමෙ අච්චතරි සඞ්ගං ලොකෙ දුරච්චයං, න සො සොචති නාජ්ඣෙති ඡින්නසොතො අබන්ධනො”ති.
15. 15.
යං පුබ්බෙ තං විසොසෙහි පච්ඡා තෙ මාහු කිඤ්චනං මජ්ඣෙ චෙ නො ගහෙස්සසි උපසන්තො චරිස්සසි.
යං පුබ්බෙ තං විසොසෙහීති - අතීතෙ සඞ්ඛාරෙ ආරබ්භ යෙ කිලෙසා උප්පජ්ජෙය්යුං, තෙ කිලෙසෙ සොසෙහි, විසොසෙහි, සුක්ඛාපෙහි, විසුක්ඛාපෙහි, අබීජං කරොහි, පජහ, විනොදෙහි, බ්යන්තීකරෙහි, අනභාවං ගමෙහීති එවම්පි - යං පුබ්බෙ තං විසොසෙහි. අථවා යෙ අතීතා කම්මාභිසඞ්ඛාරා අවිපක්කවිපාකා, තෙ කම්මාභිසඞ්ඛාරෙ සොසෙහි, විසොසෙහි, සුක්ඛාපෙහි, විසුක්ඛාපෙහි, අබීජං කරොහි, පජහ, විනොදෙහි, බ්යන්තීකරොහි, අනභාවං ගමෙහීති එවම්පි - යං පුබ්බෙ තං විසොසෙහි.
පච්ඡා තෙ මාහු කිඤ්චනන්ති - ‘පච්ඡා’ වුච්චති අනාගතං; අනාගතෙ සඞ්ඛාරෙ ආරබ්භ යානි උප්පජ්ජෙය්යුං රාගකිඤ්චනං දොසකිඤ්චනං මොහකිඤ්චනං මානකිඤ්චනං දිට්ඨිකිඤ්චනං කිලෙසකිඤ්චනං දුච්චරිතකිඤ්චනං, ඉමානි කිඤ්චනානි තුය්හං මා අහු, මා පාතුරකාසි, මා ජනෙහි, මා සඤ්ජනෙහි, මා නිබ්බත්තෙහි, මා අභිනිබ්බත්තෙහි, පජහ, විනොදෙහි, බ්යන්තීකරොහි, අනභාවං ගමෙහීති - පච්ඡා තෙ මාහු කිඤ්චනං.
මජ්ඣෙ චෙ නො ගහෙස්සසීති - ‘මජ්ඣං’ වුච්චති පච්චුප්පන්නා රූපා වෙදනා සඤ්ඤා සඞ්ඛාරා විඤ්ඤාණං, පච්චුප්පන්නෙ සඞ්ඛාරෙ තණ්හාවසෙන දිට්ඨිවසෙන න ගහෙස්සසි, න උග්ගහෙස්සසි, න ගණ්හිස්සසි, න පරාමසිස්සසි, නාභිවදිස්සසි, න අජ්ඣෙස්සසි, අභිනන්දනං අභිවදනං අජ්ඣොසානං ගාහං පරාමාසං අභිනිවෙසං පජහිස්සසි, විනොදෙස්සසි, බ්යන්තීකරිස්සසි, අනභාවං ගමෙස්සසීති - මජ්ඣෙ චෙ නො ගහෙස්සසි.
උපසන්තො චරිස්සසීති - රාගස්ස සන්තත්තා සමිතත්තා උපසමිතත්තා දොසස්ස සන්තත්තා සමිතත්තා උපසමිතත්තා -පෙ- සබ්බාකුසලාභිසඞ්ඛාරානං සන්තත්තා සමිතත්තා උපසමිතත්තා වූපසමිතත්තා විජ්ඣාතත්තා නිබ්බුතත්තා විගතත්තා පටිප්පස්සද්ධත්තා සන්තො උපසන්තො වූපසන්තො නිබ්බුතො පටිප්පස්සද්ධො චරිස්සසි විහරිස්සසි ඉරීයිස්සසි වත්තිස්සසි පාලෙස්සසි යපිස්සසි යාපෙස්සසීති - උපසන්තො චරිස්සසි.
තෙනාහ භගවා:
“යං පුබ්බෙ තං විසොසෙහි පච්ඡා තෙ මා’හු කිඤ්චනං, මජ්ඣෙ චෙ නො ගහෙස්සසී උපසන්තො චරිස්සසී”ති.
15. 16.
සබ්බසො නාමරූපස්මිං යස්ස නත්ථි මමායිතං, අසතා ච න සොචති ස වෙ ලොකෙ න ජීයති.
සබ්බසො නාමරූපස්මිං යස්ස නත්ථි මමායිතන්ති - ‘සබ්බසො’ති සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං අසෙසං නිස්සෙසං පරියාදියනවචනමෙතං ‘සබ්බසො’ති. නාමන්ති චත්තාරො අරූපිනො ඛන්ධා; රූපන්ති චත්තාරො ච මහාභූතා චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදාය රූපං; යස්සාති අරහතො ඛීණාසවස්ස; මමායිතන්ති ද්වෙ මමත්තා: තණ්හාමමත්තඤ්ච දිට්ඨිමමත්තඤ්ච -පෙ- ඉදං තණ්හාමමත්තං -පෙ- ඉදං දිට්ඨිමමත්තං. සබ්බසො නාමරූපස්මිං යස්ස නත්ථි මමායිතන්ති - සබ්බසො නාමරූපස්මිං මමත්තා යස්ස නත්ථි න සන්ති න සංවිජ්ජන්ති නූපලබ්භන්ති පහීනා සමුච්ඡින්නා වූපසන්තා පටිප්පස්සද්ධා අභබ්බුප්පත්තිකා ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪාති - සබ්බසො නාමරූපස්මිං යස්ස නත්ථි මමායිතං.
අසතා ච න සොචතීති - විපරිණතං වා වත්ථුං න සොචති, විපරිණතස්මිං ව වත්ථුස්මිං න සොචති: ‘චක්ඛුං මෙ විපරිණත’න්ති න සොචති, සොතං මෙ - ඝානං මෙ - ජිව්හා මෙ - කායො මෙ - රූපා මෙ - සද්දා මෙ - ගන්ධා මෙ - රසා මෙ - ඵොට්ඨබ්බා මෙ - කුලං මෙ ගණො මෙ - ආවාසො මෙ - ලාභො මෙ -පෙ- ඤාතිසාලොහිතා මෙ විපරිණතාති ‘න සොචති, ‘න කිලමති, න පරිදෙවති, න උරත්තාළිංකන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජතීති න එවම්පි අසති ච න සොචති. අථවා අසතාය දුක්ඛාය වෙදනාය ඵුට්ඨො පරෙතො සමොහිතො සමන්නාගතො න සොචති. න කිලමති, න පරිදෙවති, න උරත්තාළිංකන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජතීති එවම්පි අසතා ච න සොචති. අථවා චක්ඛුරොගෙන ඵුට්ඨො පරෙතො -පෙ- ඩංසමකසවාතාතපසිරිංසපසම්ඵස්සෙන ඵුට්ඨො පරෙතො සමොහිතො සමන්නාගතො න සොචති, න කිලමති, න පරිදෙවති, න උරත්තාළිං කන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජතීති එවම්පි අසතා ච න සොචති. අථවා, අසන්තෙ අසංවිජ්ජමානෙ අනුපලබ්භමානෙ ‘අහු වත මෙ, තං වත මෙ නත්ථි, සියා වත මෙ, තං වතාහං න ලභාමී’ති න සොචති, න කිලමති, න පරිදෙවති, න උරත්තාළිංකන්දති, න සම්මොහං ආපජ්ජතීති එවම්පි අසතා ච න සොචති.
ස චෙ ලොකෙ න ජීයතීති - යස්ස ‘මය්හං වා ඉදං, පරෙසං වා ඉද’න්ති කිඤ්චි රූපගතං වෙදනාගතං සඤ්ඤාගතං සඞ්ඛාරගතං විඤ්ඤාණගතං ගහිතං පරාමට්ඨං අභිනිවිට්ඨං අජ්ඣොසිතං අධිමුත්තං අත්ථි, තස්ස ජාති අත්ථි. භාසිතම්පි හෙතං:
1. “ජිණ්ණෙ රථස්සෙ{1} මණිකුණ්ඩලෙ ච පුත්තෙ ච දාරෙ ච තථෙව ජිණ්ණෙ,{2} සබ්බෙසු භොගෙසු අසෙවිතෙසු කස්මා න සන්තප්පසි සොකකාලෙ?
2. පුබ්බෙ’ව මච්චං විජහන්ති භොගා මච්චො ව නෙ පුබ්බතරං ජහාති, අසස්සතා භොගිනො{3} කාමකාමී තස්මා න සොචාමහං සොකකාලෙ.
3. උදෙති ආපූරති ති චන්දො අත්ථං ගමිත්වාන{4} පලෙති සූරියො, විදිතා මයා සත්තුක{5} ලොකධම්මා තස්මා න සොචාමහං සොකකාලෙ”ති{a}
යස්ස ‘මය්හං වා ඉදං, පරෙසං වා ඉද’න්ති කිඤ්චි රූපගතං වෙදනාගතං සඤ්ඤාගතං සඞ්ඛාරගතං විඤ්ඤාණගතං ගහිතං පරාමට්ඨං අභිනිවිට්ඨං අජ්ඣොසිතං අධිමුත්තං නත්ථි, තස්ස ජාති නත්ථි. භාසිතම්පි හෙතං: “නන්දසි සමණාති? කිං ලද්ධා ආවුසොති? තෙන හි සමණ සොචසීති? කිං ජීයිත්ථ ආවුසොති? තෙන හි සමණ නෙව නන්දසි, න සොචසීති? එවමාවුසොති.{a}
4. චිරස්සං වත පස්සාම බ්රාහ්මණං පරිනිබ්බුතං. අනන්දිං අනීඝං භික්ඛුං තිණ්ණං ලොකෙ විසත්තික”න්ති{a}
‘ස වෙ ලොකෙ න ජීයති.’
තෙනාහ භගවා:
“සබ්බසො නාමරූපස්මිං යස්ස නත්ථි මමායිතං, අසතා ච න සොචති ස වෙ ලොකෙ න ජීයතී”ති.
15. 17.
යස්ස නත්ථි ඉදං මෙති පරෙසං වාපි කිඤ්චනං, මමත්තං සො අසංවින්දං නත්ථි මෙති න සොචති,
යස්ස නත්ථි ඉදං මෙති පරෙසං වාපි කිඤ්චනන්ති - ‘යස්සා’ති අරහතො ඛීණාසවස්ස, යස්ස මය්හං වා ඉදං පරෙසං වා ඉදන්ති කිඤ්චි රූපගතං වෙදනාගතං සඤ්ඤාගතං සඞ්ඛාරගතං විඤ්ඤාණගතං ගහිතං පරාමට්ඨං අභිනිවිට්ඨං අජ්ඣොසිතං අධිමුත්තං නත්ථි, න සන්ති, න සංවිජ්ජති, නූපලබ්භති, පහීනං සමුච්ඡින්නං වූපසන්තං පටිප්පස්සද්ධං අභබ්බුප්පත්තිකං ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪන්ති එවම්පි - යස්ස නත්ථි ඉදං මෙති පරෙසං වාපි කිඤ්චනං. වුත්තං හෙතං භගවතා: “නායං භික්ඛවෙ කායො තුම්හාකං, නපි අඤ්ඤෙසං. පුරාණමිදං භික්ඛවෙ කම්මං අභිසඞ්ඛතං අභිසංචෙතයිතං වෙදනීයං දට්ඨබ්බං. තත්ර භික්ඛවෙ සුතවා අරියසාවකො පටිච්චසමුප්පාදං යෙව සාධුකං යොනිසො මනසි කරොති: ඉති ඉමස්මිං සති ඉදං හොති, ඉමස්සුප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජති. ඉමස්මිං අසති ඉදං න හොති, ඉමස්ස නිරොධා ඉදං නිරුජ්ඣති. යදිදං අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා; සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං -පෙ- එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. නිරොධො හොතී”ති{b} එවම්පි යස්ස නත්ථි ඉදං මෙති පරෙසං වාපි කිඤ්චනං.
වුත්තම්පි හෙතං භගවතා:
1. “සුඤ්ඤතො ලොකං අවෙක්ඛස්සු මොඝරාජ සදා සතො, අත්තානුදිට්ඨිං ඌහච්ච එවං මච්චුතරො සියා. එවං ලොකං අවෙක්ඛන්තං මච්චුරාජා න පස්සතී”ති{a}
එවම්පි - යස්ස නත්ථි ඉදං මෙති පරෙසං වාපි කිඤ්චනං. වුත්තම්පි හෙතං භගවතා: “යං භික්ඛවෙ න තුම්හාකං, තං පජහථ. තං වො පහීනං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය භවිස්සති{1} කිඤ්ච භික්ඛවෙ න තුම්හාකං? රූපං භික්ඛවෙ න තුම්හාකං, තං පජහථ, තං වො පහීනං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. වෙදනා - සඤ්ඤා - සඞ්ඛාරා - විඤ්ඤාණං න තුම්හාකං, තං පජහථ, තං වො පහීනං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. තං කිං මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ යං ඉමස්මිං ජෙතවනෙ තිණකට්ඨසාඛාපලාසං තං ජනො හරෙය්ය වා, දහෙය්ය වා, යථා පච්චයං වා කරෙය්ය; අපි නු තුම්හාකං එවමස්ස: ‘අම්හෙ ජනො හරති වා, දහති වා, යථා පච්චයං වා කරොතී’ති? නො හෙතං භන්තෙ. තං කිස්ස හෙතු? න හි නො එතං භන්තෙ අත්තා වා අත්තනියං වා’ති. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ යං න තුම්හාකං, තං පජහථ. තං වො පහීනං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය භවිස්සති{1}. කිඤ්ච භික්ඛවෙ න තුම්හාකං? රූපං භික්ඛවෙ න තුම්හාකං, තං පජහථ; තං වො පහීනං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය භවිස්සති. වෙදනා සඤ්ඤා - සඞ්ඛාරා - විඤ්ඤාණං න තුම්හාකං, තං පජහථ; තං වො පහීනං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය භවිස්සතී”ති{b} එවම්පි - යස්ස නත්ථි ඉදං මෙති පරෙසං වාපි කිඤ්චනං.
භාසිතම්පි හෙතං:
2. “සුද්ධධම්ම{2} සමුප්පාදං සුද්ධසඞ්ඛාරසන්තතිං. පස්සන්තස්ස යථාභූතං න භයං හොති ගාමණි.
3. තිණකට්ඨසමං ලොකං යදා පඤ්ඤාය පස්සති. නාඤ්ඤා පත්ථයතෙ කිඤ්චි අඤ්ඤත්ර{3} පටිසන්ධියා”ති{c}
එවම්පි - යස්ස නත්ථි ඉදං මෙති පරෙසං වාපි කිඤ්චනං. වජිරා භික්ඛුනී මාරං පාපිමන්තං එතදවොච:
4. “කින්නු{4} සත්තො’ති පච්චෙසි මාර දිට්ඨිගතං නු තෙ, සුද්ධසඞ්ඛාරපුඤ්ජො’යං නයිධ සත්තොපලබ්භති.{5}
5. යථාපි අඞ්ගසම්භාරා හොති සද්දො රථො ඉති, එවං ඛන්ධෙසු සන්තෙසු හොති සත්තොති සම්මුති.
6. දුක්ඛමෙව හි සම්භොති දුක්ඛං තිට්ඨති වෙත්ති ච, නාඤ්ඤත්ර; දුක්ඛා සම්භොති නාඤ්ඤං දුක්ඛා නිරුජ්ඣතී”ති{a}
එවම්පි - යස්ස නත්ථි ඉදං මෙති පරෙසං වාපි කිඤ්චනං. “එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ භික්ඛු රූපං සමන්නෙසති, යාවතා රූපස්ස ගති. වෙදනං සඤ්ඤං - සඞ්ඛාරෙ - විඤ්ඤාණං සමන්නෙසති, යාවතා විඤ්ඤාණස්ස ගති. තස්ස රූපං සමන්නෙසතො යාවතා රූපස්ස ගති, වෙදනං - සඤ්ඤං - සඞ්ඛාරෙ - විඤ්ඤාණං සමන්නෙසතො යාවතා විඤ්ඤාණස්ස ගති, යම්පිස්ස හොති අහන්ති වා මමන්ති වා අස්මීති වා, තම්පි තස්ස න හොතී”ති{b}. එවම්පි - යස්ස නත්ථි ඉදං මෙති පරෙසං වාපි කිඤ්චනං. ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච: “සුඤ්ඤො ලොකො සුඤ්ඤො ලොකොති භන්තෙ වුච්චති, කිත්තාවතා නු ඛො භන්තෙ සුඤ්ඤො ලොකො’ති වුච්චතී’ති? යස්මා ඛො ආනන්ද, සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා, තස්මා සුඤ්ඤො ලොකො’ති වුච්චති. කිඤ්චානන්ද සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා? චක්ඛුං ඛො ආනන්ද සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා. රූපා සුඤ්ඤා - චක්ඛුවිඤ්ඤාණං සුඤ්ඤං - චක්ඛුසම්ඵස්සො සුඤ්ඤො - යදිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි සුඤ්ඤං - සොතං සුඤ්ඤං - සද්දා සුඤ්ඤා - ඝානං සුඤ්ඤං - ගන්ධා සුඤ්ඤා - ජිව්හා සුඤ්ඤා - රසා සුඤ්ඤා - කායො සුඤ්ඤො - ඵොට්ඨබ්බා සුඤ්ඤා - මනො සුඤ්ඤො - ධම්මා සුඤ්ඤා - මනො - විඤ්ඤාණං සුඤ්ඤං - මනොසම්ඵස්සො සුඤ්ඤො - යදිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා. යස්මා ඛො ආනන්ද, සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා තස්මා සුඤ්ඤො ලොකො’ති වුච්චතී”ති{c} එවම්පි - යස්ස නත්ථි ඉදං මෙති පරෙසං වාපි කිඤ්චනං.
මමත්තං සො අසංවින්දන්ති - ‘මමත්තා’ති ද්වෙ මමත්තා: තණ්හාමමත්තං දිට්ඨිමමත්තඤ්ච -පෙ- ඉදං තණ්හාමමත්තං. -පෙ- ඉදං දිට්ඨිමමත්තං. තණ්හාමමත්තං පහාය දිට්ඨිමමත්තං පටිනිස්සජිත්වා මමත්තං අවින්දන්තො අසංවින්දන්තො අනධිගච්ඡන්තො අප්පටිලභන්තොති - මමත්තං සො අසංවින්දං.
නත්ථි මෙති න සොචතීති - විපරිණතං වා වත්ථුං න සොචති; විපරිණතස්මිං වා වත්ථුස්මිං න සොචති. චක්ඛු මෙ විපරිණතන්ති න සොචති. සොතං මෙ -පෙ- සාලොහිතා මෙ විපරිණතාති න සොචති; න කිලමති; න පරිදෙවති; න උරත්තාළිං කන්දති; සම්මොහං ආපජ්ජතීති - නත්ථි මෙති න සොචති.
තෙනාහ භගවා:
“යස්ස නත්ථි ඉදං මෙති පරෙසං වාපි කිඤ්චනං, මමත්තං සො අසංවින්දං නත්ථි මෙති න සොචතී”ති.
15. 18.
අනිට්ඨුරී{1} අනනුගිද්ධො අනෙජො සබ්බධී සමො, තමානිසංසං පබ්රූමි පුච්ඡිතො අවිකම්පිනං.
අනිට්ඨුරී අනනුගිද්ධො අනෙජො සබ්බධි සමොති - කතමං නිට්ඨුරියං? ඉධෙකච්චො නිට්ඨුරියො හොති පරලාභසක්කාර ගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු, ඉස්සති උසූයති ඉස්සං බන්ධති; යං එවරූපං නිට්ඨුරියං නිට්ඨුරියකම්මං ඉස්සා ඉස්සායනා ඉස්සායිතත්තං උසූයා උසූයනා උසූයායිතත්තං, ඉදං වුච්චති නිට්ඨුරියං. යස්සෙතං නිට්ඨුරියං පහීනං සමුච්ඡින්නං -පෙ- ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪං; සො වුච්චති අනිට්ඨුරීති. අනනුගිද්ධොති ‘ගෙධො; වුච්චති තණ්හා, යො රාගො සාරාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං’ සස්සෙසො ගෙධො පහීනො සමුච්ඡින්නො -පෙ- ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪො, සො වුච්චති අනනුගිද්ධො. සො රූපෙ අගිද්ධො සද්දෙ -පෙ- දිට්ඨ සුත මුත විඤ්ඤාතබ්බෙසු ධම්මෙසු අගිද්ධො අගථිතො{2} අමුච්ඡිතො අනජ්ඣොපන්නො වීතගෙධො විගතගෙධො චත්තගෙධො වන්තගෙධො මුත්තගෙධො පහීනගෙධො පටිනිස්සට්ඨගෙධො වීතරාගො විගතරාගො චත්තරාගො වන්තරාගො මුත්තරාගො පහීනරාගො පටිනිස්සට්ඨරාගො නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතීභූතො සුඛපටිසංවෙදී බ්රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරතීති අනිට්ඨුරී අනනුගිද්ධො.
අනෙජො සබ්බධි සමොති - ‘එජා ‘වුච්චති තණ්හා; යො රාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං; යස්සෙ’සා එජා තණ්හා පහීනා සමුච්ඡින්නා -පෙ- ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪා, සො වුච්චති අනෙජො. එජාය පහීනත්තා අනෙජො. සො ලාභෙ’පි න ඉඤ්ජති, අලාභෙපි න ඉඤ්ජති යසෙපි න ඉඤ්ජති, අයසෙපි න ඉඤ්ජති, පසංසායපි න ඉඤ්ජති, නින්දායපි න ඉඤ්ජති, සුඛෙපි න ඉඤ්ජති, දුක්ඛෙපි න ඉඤ්ජති, න චලති, න වෙධති, නප්පවෙධති, න සම්පවෙධතීති - අනෙජො. සබ්බධි සමොති සබ්බං වුච්චති ද්වාදසායතනානි: චක්ඛු චෙ ව{3} රූපා ච -පෙ- මනො චෙව ධම්මා ච. යතො අජ්ඣත්තිකබාහිරෙසු ආයතනෙසු ඡන්දරාගො පහීනො හොති උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, සො වුච්චති සබ්බධි සමො. සො සබ්බත්ථ තාදී සබ්බත්ථ මජ්ඣත්තො සබ්බත්ථ උපෙක්ඛකොති - අනෙජො සබ්බධි සමො.
තමානිසංසං පබ්රූමි පුච්ඡිතො අවිකම්පිනන්ති - අවිකම්පිනං පුග්ගලං පුට්ඨො පුච්ඡිතො යාචිතො අජ්ඣෙසිතො පසාදිතො ඉමෙ චත්තාරො ආනිසංසෙ පබ්රූමි: සො අනිට්ඨුරී අනනුගිද්ධො අනෙජො සබ්බධි සමොති බ්රූමි ආචික්ඛාමි -පෙ- පකාසෙමීති - තමානිසංසං පබ්රූමි පුච්ඡිතො අවිකම්පිනං.
තෙනාහ භගවා:
“අනිට්ඨුරී අනනුගිද්ධො අනෙජො සබ්බධි සමො, තමානිසංසං පබ්රූමි පුච්ඡිතො අවිකම්පින”න්ති.
15. 19.
අනෙජස්ස විජානතො නත්ථි කාචි නිසඞ්ඛිති,{1} විරතො සො වියාරම්භා{2} ඛෙමං පස්සති සබ්බධි.
අනෙජස්ස විජානතොති - ‘එජා’ වුච්චති තණ්හා; යො රාගො සාරාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං:{a} යස්සෙසා එජා තණ්හා පහීනා සමුච්ඡින්නා -පෙ- ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪා; සො වුච්චති අනෙජො. එජාය පහීනත්තා අනෙජො. සො ලාභෙපි න ඉඤ්ජති. අලාභෙපි න ඉඤ්ජති. යසෙපි න ඉඤ්ජති. අයසෙපි න ඉඤ්ජති. පසංසායපි න ඉඤ්ජති. නින්දායපි න ඉඤ්ජති. සුඛෙපි න ඉඤ්ජති. දුක්ඛෙපි න ඉඤ්ජති. න චලති න වෙධති. න සම්පවෙධති. අනෙජස්ස විජානතොති - විජානතො පටිවිජානතො පටිවිජ්ඣතො, ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’ති -පෙ- යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං; සබ්බං තං නිරොධධම්මන්ති ජානතො ආජානතො විජානතො පටිවිජානතො පටිවිජ්ඣතොති - අනෙජස්ස විජානතො.
නත්ථි කාචි නිසංඛිතීති - ‘නිසංඛිතියො’ වුච්චන්ති පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරො; යතො පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො ච අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො ච ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරො ච පහීනා හොන්ති උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා, එත්තාවතා නිසංඛිතියො නත්ථි, න සන්ති, න සංවිජ්ජන්ති, නූපලබ්භන්ති; පහීනා සමුච්ඡින්නා වූපසන්තා පටිප්පස්සද්ධා අභබ්බුප්පත්තිකා ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪාති නත්ථි කාචි නිසංඛිති.
විරතො සො වියාරම්භාති - ‘වියාරම්භො’ වුච්චති පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො අනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරො; යතො පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො ච අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො ච අනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරො ච පහීනා හොන්ති උච්ඡින්නාමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා; එත්තාවතා ආරම්භා වියාරම්භා ආරතො අස්ස. විරතො පටිවිරතො නික්ඛන්තො නිස්සටො විප්පමුත්තො විසඤ්ඤුතො විමරියාදීකතෙන චෙතසා විහරතීති - විරතො සො වියාරම්භා.
ඛෙමං පස්සති සබ්බධීති - රාගො භයකරො, දොසො භයකරො, මොහො භයකරො -පෙ- භයකරා කිලෙසා, භයකරස්ස රාගස්ස පහීනත්තා -පෙ- භයකරානං කිලෙසානං පහීනත්තා සබ්බත්ථ ඛෙමං පස්සති, සබ්බත්ථ අභයං පස්සති, සබ්බත්ථ අනීතිකතං පස්සති, සබ්බත්ථ අනුපද්දවං පස්සති, සබ්බත්ථ අනුපස්සග්ගතං{1} පස්සතීති - ඛෙමං පස්සති සබ්බධි.
තෙනාහ භගවා:
“අනෙජස්ස විජානතො නත්ථි කාචි නිසංඛිති, විරතො සො වියාරම්භා ඛෙමං පස්සති සබ්බධී”ති.
15. 20.
න සමෙසු න ඔමෙසු න උස්සෙසු වදතෙ{2} මුනි, සන්තො සො වීතමච්ඡෙරො නාදෙති න නිරස්සතී’ති (භගවා).
න සමෙසු න ඔමෙසු න උස්සෙසු වදතෙ මුනීති - ‘මොනං’ වුච්චති ඤාණං, යා පඤ්ඤා පජානනා -පෙ- සඞ්ගජාලමතිච්ච සො මුනීති. මුනි සෙය්යොහමස්මීති වා, සදිසොහමස්මීති වා, හීනොහමස්මීති වා න වදති, න කථෙති, න භණති, න දීපයති, න වොහරතීති - න සමෙසු න ඔමෙසු න උස්සෙසු වදතෙ මුනි.
සන්තො සො වීතමච්ඡෙරොති - ‘සන්තො’ති රාගස්ස සන්තත්තා සමිතත්තා සන්තො, දොසස්ස - මොහස්ස -පෙ- සබ්බාකුසලාභිසඞ්ඛාරානං සන්තත්තා සමිතත්තා වූපසමිතත්තා විජ්ඣාතත්තා නිබ්බුතත්තා විගතත්තා පටිප්පස්සද්ධත්තා සන්තො උපසන්තො වූපසන්තො නිබ්බුතො පටිප්පස්සද්ධොති - සන්තො සො; වීතමච්ඡෙරොති පඤ්ච මච්ඡරියානි: ආවාසමච්ඡරියං -පෙ- ගාහො, ඉදං වුච්චති මච්ඡරියං; යස්සෙතං මච්ඡරියං පහීනං සමුච්ඡින්නං -පෙ- ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪං; සො වුච්චති වීතමච්ඡරො විගතමච්ඡරො චත්තමච්ඡරො වන්තමච්ඡරො මුත්තමච්ඡරො පහීනමච්ඡරො පටිනිස්සට්ඨමච්ඡරොති - සන්තො සො වීතමච්ඡෙරො.
නාදෙති න නිරස්සතීති භගවාති - ‘නාදෙතී’ති රූපං නාදියති, න උපාදියති, න ගණ්හාති, න පරාමසති, නාභිනිවිසති. වෙදනං - සඤ්ඤං - සඞ්ඛාරෙ - විඤ්ඤාණං - ගතිං - උප්පත්තිං පටිසන්ධිං - භවං - සංසාරං - වට්ටං නාදියති, න උපාදියති, න ගණ්හාති, න පරාමසති, නාභිනිවිසතීති - නාදෙති; න නිරස්සතීති රූපං න පජහති, න විනොදෙති, න බ්යන්තීකරොති, න අනභාවං ගමෙති. වෙදනං - සඤ්ඤං - සඞ්ඛාරෙ - විඤ්ඤාණං - ගතිං - උප්පත්තිං - පටිසන්ධිං - භවං - සංසාරං - වට්ටං න පජහති, න විනොදෙති න බ්යන්තීකරොති, අනභාවං ගමෙති; භගවාති ගාරවාධිවචනං -පෙ- සච්ඡිකාපඤ්ඤත්ති යදිදං භගවාති - නාදෙති න නිරස්සතීති භගවා’ති.
තෙනාහ භගවා: