කකණ්ටක පඤ්හො.
5803. ඉත්ථි සියා රූපවතී සා ච සීලවතී සියා පුරිසො තං න ඉච්ඡෙය්ය සද්දහාසි මහොසධ.
5804. සද්දහාමි මහාරාජ පුරිසො දුබ්භගො{1} සියා, සිරී ච කාලකණ්ණි ච න සමොන්ති{2} කුදාචනං.
සිරිකාලකණ්ණි පඤ්හො.
5805. යෙසං න කදාචි භූතපුබ්බං සක්ඛිං සත්තපදම්පි ඉමස්මිං ලෙකෙ, ජාතා අමිත්තා දුවෙ සහායා පටිසන්ධාය චරන්ති කිස්ස හෙතු.
5806. යදි මෙ අජ්ජ පාතරාසකාලෙ පඤ්හං න සක්කුණෙය්යාථ{3} වත්තුමෙතං, රට්ඨා පබ්බාජයිස්සාමි{4} වො සබ්බෙ න හි මත්ථො දුප්පඤ්ඤජාතිකෙහි.
5807. මහාජනසමාගමම්භි ඝොරෙ ජනකොලහලසමාගමම්භි ජාතෙ, වික්ඛිත්තමනා අනෙකචිත්තා පඤ්හං න සක්කුණොම වත්තුමෙතං.
5808. එකග්ගචිත්තා එකමෙකා රහසීගතා අත්ථං නිචින්තයිත්වා,{1} පවිවෙකෙ සම්මසිත්වාන ධීරා අථ වක්ඛන්ති ජනින්ද අත්ථමෙතං.
5809. උග්ගපුත්තරාජපුත්තියාන උරබ්භමංසං පියං මනාපං, න තෙ සුනඛස්ස අදෙන්ති මංසං අථ මෙණ්ඩස්ස සුණෙන සබ්යමස්ස.
5810. චම්මං විහනන්ති එළකස්ස අස්සපිට්ඨත්ථරණසුඛස්ස හෙතු, න තෙ සුනඛස්ස අත්ථරත්ති අථ මෙණ්ඩස්ස සුණෙන සබ්යමස්ස.
5811. ආවෙල්ලිතසිඞ්ගිකො හි මෙණ්ඩො න සුනඛස්ස විසාණානි අත්ථි, තිණභක්ඛො මංසභොජනො ච අථ මෙණ්ඩස්ස සුණෙන සබ්යමස්ස.
5812. තිණමාසි පාලසමාසි මෙණ්ඩො න සුනඛො තිණමාසි නො පලාසං, ගණ්හෙය්ය සුණො සසං බිළාරං අථ මෙණ්ඩස්ස සුණෙන සබ්යමස්ස.
5813. අඩ්ඪට්ඨපාදො{2} චතුප්පදස්ස මෙණ්ඩො අට්ඨනඛො අදිස්සමානො, ඡාදියං ආහරති අයං ඉමස්ස මංසං ආහරති අයං අමුස්ස.
5814. පාසාදගතො විදෙහසෙට්ඨො වීතිහාරං අඤ්ඤමඤ්ඤභොජනානං, අද්දක්ඛි කිර සක්ඛි තං ජනින්දො භොභුක්කස්ස{3} ච පුණ්ණමුඛස්ස චෙතං.
5815. ලාභා වත මෙ අනප්පරූපා යස්ස මෙ එදිසා පණ්ඩිතා කුලම්භි, ගම්භීරගතං{1} නිපුණමත්ථං පටිවිජ්ඣන්ති සුභාසිතෙන ධීරා.
5816. අස්සතරීරථඤ්ච එකමෙකං ඵීතං ගාමවරඤ්ච එකමෙකං, සබ්බං වො දම්මි පණ්ඩිතානං පරමප්පතීතමනො සුභාසිතෙනාති.
(ද්වාදසනිපාතෙ) මෙණ්ඩකපඤ්හං.
5817. පඤ්ඤායුපෙතං සිරියා විහීනං යසස්සිනඤ්චාපි අපෙතපඤ්ඤං, පුච්ඡාමි තං සෙනක එතමත්ථං කමෙත්ථ සෙය්යො කුසලා වදන්ති.
5818. ධීරා ච බාලා ච භත්ව ජනින්ද සිප්පූපපන්නා ච අසිප්පිනො ච, සුජාතිමන්තොපි අජාතිමස්ස යසස්සිනො පෙස්සකරා භවන්ති: එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි පඤ්ඤො නිහීනො සිරිමාව සෙය්යො.
5819. තවම්පි පුච්ඡාමි අනොමපඤ්ඤ මහොසධ කෙවලධම්මදස්සි, බාලං යසස්සිං පණ්ඩිතං අප්පභොගං කමෙත්ථ සෙය්යො කුසලා වදන්ති.
5820. පාපානි කම්මානි කරොති බාලො ඉධමෙව සෙය්යො ඉති මඤ්ඤමානො, ඉධලොකදස්සි පරලොකං අදස්සී උභයත්ථ බාලො කලිමග්ගහෙසි; එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි පඤ්ඤොව සෙය්යො න යසස්සී බාලො.
5821. න සිප්පමෙතං විදධාති භොගං න බන්ධවා න සරීරාවකාසො පස්සෙළමූගං සුඛමෙධමානං, සිරී හි නං භජතෙ ගොරිමනදං එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි පඤ්ඤො නිහීනො සිරිමාව සෙය්යො.
5822. ලද්ධා සුඛං මජ්ජති අප්පපඤ්ඤො දුක්ඛෙන ඵුට්ඨොපි පමොහමෙති ආගන්තුනා සුඛදුක්ඛෙන ඵුට්ඨො පවෙධති වාරිචරොව ඝම්මෙ එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි. පඤ්ඤෙව සෙය්යො න යසස්සී බාලො.
5823. දූමං යථා සාදුඵලං{1} අරඤ්ඤෙ සමන්තතො සමභිචරන්ති පක්ඛී, එවම්පි අඩ්ඪං සධනං සභොගං බහුජ්ජනො භජති අත්ථහෙතු; එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි. පඤ්ඤො නිහීනො සිරිමාව සෙය්යො.
5824. න සාධු බලවා බාලො සාහසං වින්දතෙ ධනං, කන්දන්තමෙව{2} දුම්මෙධං කඩ්ඪන්ති නිරයෙ භුසං. එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි. පඤ්ඤොව සෙය්යො න යසස්සී බාලො.
5825. යා කාචි නජ්ජො ගඞ්ගමභිස්සවන්ති සබ්බාව තා නාමගොත්තං ජහන්ති ගඞ්ගා සමුද්දං පටිපජ්ජමානා න ඛායතෙ ඉද්ධිපරො{3} හි ලොකො එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි. පඤ්ඤෙව නිහීනො සිරිමාව සෙය්යො.
5826. යමෙතමක්ඛා උදධිං මහන්තං සවන්ති නජ්ජො සබ්බකාලං අසඞ්ඛං{4} සො සාගරො නිච්චමුළාරවෙගො වෙලං න අච්චෙති මහාසමුද්දො.
5827. එවම්පි බාලස්ස පජප්පිතානි පඤ්ඤං න අච්චෙති සිරී කදාචි එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි. පඤ්ඤොව සෙය්යො න යසස්සී බාලො.
5828. අසඤ්ඤතො චෙපි පරෙසමත්ථං භණාති සන්ථානගතො{5} යසස්සි තස්සෙව තං රූහති ඤාතිමජ්ඣෙ සිරි හි නං කාරයතෙ න පඤ්ඤා, එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි. පඤ්ඤො නිහීනො සිරිමාව සෙය්යො.
5829. පරස්ස වා අත්තනො වාපි හෙතු බාලො මුසා භාසති අප්පපඤ්ඤො සො නින්දිතො හොති සභාය මජ්ඣෙ පෙච්චාපි{1} සො දුග්ගතිගාමි හොති. එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි. පඤ්ඤෙව සෙය්යො න යසස්සී බාලො.
5830. අත්ථම්පි චෙ භාසති භූරිපඤ්ඤො අනාළ්හියො{2} අප්පධනො දළිද්දො න තස්ස තං රූති ඤාතිමජ්ඣෙ සිරී ච පඤ්ඤාණවතො න හොති, එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි. පඤ්ඤො නිහීනො සිරිමාව සෙය්යො.
5831. පරස්ස වා අත්තනො වාපි හෙතු න භාසති අලිකං භූරිපඤ්ඤො සො පූජිතො හොති සහාය මජ්ඣෙ පෙච්චඤ්ච{3} සො සුග්ගතිගාමි හොති එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි. පඤ්ඤොව සෙය්යො න යසස්සී බාලො.
5832. හත්ථිගවස්සා මණිකුණ්ඩලා ච නාරියො ච{4} ඉද්ධෙසු කුලෙසු ජාතා සබ්බාව තා උපභොගා භවන්ති; ඉද්ධස්ස පොසස්ස අනිද්ධිමන්තො එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි. පඤ්ඤෙව සෙය්යො න යසස්සී බාලො.
5833. අසංවිහිතකම්මන්තං බාලං දුම්මන්ත{5}මන්තිනං, සිරී ජහති දුම්මෙධං ජිණ්ණංව උරගො තචං, එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි. පඤ්ඤොව සෙය්යො න යසස්සී බාලො.
5834. පඤ්ච පණ්ඩිතා මයං භදන්තෙ සබ්බෙ පඤ්ජලිකා උපට්ඨිතා ත්වං නො අභිභුය්ය ඉස්සරොසි{6} සක්කො භූතපතීව දෙවරාජා එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි. පඤ්ඤො නිහීනො සිරිමාව සෙය්යො.
5835. දාසොව පඤ්ඤස්ස යසස්සි බාලො අත්ථෙසු ජාතෙසු තථාවිධෙසු, යං පණ්ඩිතො නිපුණං සංචිධෙති සම්මොහමාපජ්ජති තත්ථ බලො එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි. පඤ්ඤොව සෙය්යො න යසස්සි බාලො.
5836. අද්ධා හි පඤ්ඤාව සතං පසත්ථා කන්තා සිරී භොගරතා මනුස්සා, ඤාණඤ්ච බුද්ධානමතුල්යරූපං පඤ්ඤං න අච්චෙති සිරී කදාචි.
5837. යං තං අපුච්ඡිම්හ අකිත්තයී නො මහොසධ කෙවලධම්මදස්සී ගවං සහස්සං උසභඤ්ච නාගං; ආජඤ්ඤයුත්තෙ ච රථෙ දස ඉමෙ පඤ්හස්ස වෙය්යාකරණෙන තුට්ඨො දදාමි තෙ ගාමවරානි සොළස.
වීසතිනිපාතෙ සිරිමන්ද පඤ්හො.
5838. යෙන සත්තුබිලඞ්ගා ච ද්වීගුණපලාසො ච පුප්ඵිතො, යෙනාදාමි තෙන වදාමි, යෙන නාදාමි න තෙන වදාමි, එස මග්ගො යවමජ්ඣකස්ස එතං ඡන්නපථං විජානහි.
ඡන්නපථපඤ්හො
5839. හන්ති හත්ථෙහි පාදෙහි මුඛඤ්ච පරිසුම්භති, සචෙ රාජ පියො හොති කං තෙනමභිපස්සති.{1}
5840. කො නු සන්තම්හි පජ්ජොතෙ අග්ගිපරියෙසනං චරං, අද්දක්ඛි රත්තිං ඛජ්ජොත ජාතවෙදං අමඤ්ඤථ.
5841. ස්වාස්ස ගොමයචුණ්ණානි අභිමත්ථං තිණානි ච, විපරීතාය සඤ්ඤාය නාසක්ඛි සඤජලෙතවෙ.{2}
5842. එවම්පි අනුපායෙන අත්ථං න ලභතෙ මගො,{3} විසාණතො ගවං දොහං යත්ථ ඛීරං න වින්දති.
5843. විවිධෙහි උපායෙහි අත්ථං පප්පොන්ති මාණවා, නිග්ගහෙන අමිත්තානං මිත්තානං පග්ගහෙන ච.
5844. සෙණිමොක්ඛොපලාභෙන{1} වල්ලභානං නයෙන ච, ජගතිං ජගතීපාලා අවසන්ති වසුන්ධරං.
ඛජ්ජොපණක පඤ්හො.
5845. සච්ච කිර ත්වම්පි භූරිපඤ්ඤො{2} යා තාදිසී සිරි ධිතී මුතී ච, න තායතෙ භාවවසූපනීතං යො යාවකං භුඤ්ජසි{3} අප්පසූපං.
5846. සුඛං දුක්ඛෙන පරිපාචයන්තො කාලකාලං{4} විචිනං ඡන්දඡන්නො,{5} අත්ථස්ස ද්වාරානි අවාපුරන්තො තෙනාහං තුස්සාමි යවොදනෙන.
5847. කාලඤ්ච ඤත්වා අභිජීහනාය මන්තෙහි අත්ථං පරිපාචයිත්වා, විජම්භිස්සං{6} සීහවිජම්හිතානි තායිද්ධියා දක්ඛසි මං පුනාපි.
5848. සුඛී හි එකෙ{7} කරොන්ති පාපං අවණ්ණසංසග්ගභයා පුනෙකෙ, පහූ සමානො විපුලත්ථිචින්ති කිං කාරණා මෙ න කරොසි දුක්ඛං.
5849. න පණ්ඩිතා අන්තසුඛස්ස හෙතු පාපානි කම්මානි සමාචරන්ති, දුක්ඛෙන පුට්ඨා ඛලිතත්තාපි{8} සන්තා ඡන්දා ච දොසා න ජහන්ති ධම්මං.
5850. යෙන කෙනචි වණ්ණෙන මුදුනා දාරුනෙන වා, උද්ධරෙ දීනමත්තානං පච්ඡා ධම්මං සමාචරෙ.
5851. යස්ස රුක්ඛස්ස ඡායාය නිසීදෙය්ය සයෙය්ය වා, න තස්ස සාඛං භඤ්ජෙය්ය මිත්තදුබ්භො හි පාපකො.
5852. යස්සා{1} හි ධම්මං මනුජො විජඤ්ඤා යෙචස්ස කඞ්ඛං විනයන්ති සන්තො, තං හිස්ස දීපඤ්ච පරායණඤ්ච න තෙන මිත්තං ජරයෙථ{2} පඤ්ඤො.
5853. අලසො ගිහී කාමභොගී න සාධු අසඤ්ඤතො පබ්බජිතො න සාධු, රාජා න සාධු අනිසම්මකාරී යො පණ්ඩිතො කොධනො තං න සාධු.
5854. නිසම්ම ඛත්තියො කයිරා නානිසම්ම දිසම්පති, නිසම්මකාරිනො රාජ යසො කිත්ති ච වඩ්ඪති.
භූරිපඤ්හො.
5855. හන්ති හත්ථෙහි පාදෙහි මුඛඤ්ච පරිසුම්භති, ස චෙ රාජ පියො හොති කං තෙන මභිපස්සසි.
5856. අක්කොසති යථාකාමං ආගමඤ්චස්ස න ඉච්ඡති, ස චෙ රාජා පියො හොති තං තෙන මභිපස්සසි.
5857. අබ්භක්ඛාති අභූතෙන අලිකෙන මභිසාරයෙ, ස චෙ රාජ පියො හොති කං තෙන මභිපස්සසි.
5858. හරං අන්නඤ්ච පානඤ්ච වත්ථසෙනාසනානි ච, අඤ්ඤදත්ථු හරා සන්තා තෙ වෙ රාජ පියා හොන්ති කං තෙනමභිපස්සසි.
දෙවතාපුච්ඡිත පඤ්හා.
5859. පඤ්ච පණ්ඩිතා සමාගතා පඤ්හො මෙ පටිභාති තං සුණාථ, නින්දියමත්ථං පසංසියං වා කස්සෙවාවිකරෙය්ය ගුය්හමත්ථං.
5860. ත්වං නො ආවිකරොහි{1} භූමිපාල භත්තා භාරසහො තුවං වදෙතං, තව ඡන්දඤ්ච රුචිඤ්ච{2} සම්මසිත්වා අථ වක්ඛන්ති{3} ජනින්ද පඤ්ච ධීරා.
5861. යා සීලවතී අනඤ්ඤධෙය්යා{4} භත්තුච්ඡන්දවසානුගා පියා මනාපා, නින්දියමත්ථං පසංසියං වා භරියායාවිකරෙය්ය ගුය්හමත්ථං.
5862. යො කිච්ඡගතස්ස ආතුරස්ස සරණං හොති ගතී පරායණඤ්ච, නින්දියමත්ථං පසංසියං වා සඛිනොවාවිකරෙය්ය ගුය්හමත්ථං.
5863. ජෙට්ඨො අථ මජ්ඣිමො කණිට්ඨො සො චෙ සීලසමාහිතො ඨිතත්තො, නින්දියමත්ථං පසංසියං වා භාතුවාවිකරෙය්ය ගුය්හමත්ථං.
5864. යො චෙ පිතුහදයස්ස පද්ධගු{5} අනුජාතො පිතරං අනොමපඤ්ඤො, නින්දියමත්ථං පසංසියං වා පුත්තස්සාවීකරෙය්ය ගුය්හමත්ථං.
5865. මාතා දිපදා ජනින්දසෙට්ඨ යො තං පොසෙති ඡන්දසා පියෙන, නින්දියමත්ථං සංසියං වා මාතුයාවිකරෙය්ය ගුය්හමත්ථං.
5866. ගුය්හස්ස හි ගුය්හමෙව සාධු න හි ගුය්හස්ස පසත්ථමාවිකම්මං, අනිප්ඵාදාය{6} සහෙය්ය ධීරො නිප්ඵන්නත්ථො යථාසුඛං භණෙය්ය.
5867. කින්නු ත්වං විමනො රාජසෙට්ඨ දිපදින්ද{7} වචනං සුණොම නෙතං,{8} කිං චින්තයමානො දුම්මනොසි නූන දෙව අපරාධො අත්ථි මය්හං.
5868. පඤ්ඤො වජ්ඣො මහොසධොති ආණත්තො මෙ වධාය භූරිපඤ්ඤො, තං චින්තයන්තො{1} දුම්මනොස්මි න හි දෙවි අපරාධො අත්ථි තුය්හං.
5869. අභිදොසගතො ඉදානි එසි{2} කිං සුත්වා කිමාසංකතෙ{3} මනො තෙ, කො තෙ කිමවොච භූරිපඤ්ඤ ඉඞ්ඝ තං වචනං සුණොම බ්රූහි මෙතං.
5870. පඤ්ඤො වජ්ඣො මහොසධොති යදි තෙ මන්තයිතං ජනින්ද දොසං, භරියාය රහොගතො අසංසි ගුය්හං පාතුකතං සුතං මමෙතං.
5871. යං සාලවනස්මිං සෙනකො පාපකම්මං අකාසි අසබ්භිරූපං, සඛිනොව රහොගතො අසංසි ගුය්හං පාතුකතං සුතං මමෙතං.
5872. පුක්කුසපුරිසස්ස තෙ ජනින්ද උප්පන්නො රොගො අරාජයුත්තො,{4} භාතුච්ච රහොගතො අසංසි ගුය්හං පාතුකතං සුතං මමෙතං.
5873. ආබාධොයං{5} අසබ්භිරූපො කාවින්දො නරදෙවෙන ඵුට්ඨො, පුත්තස්ස රහොගතො අසංසි ගුය්හං පාතුකතං සුතං මමෙතං.
5874. අට්ඨවඞ්කං මණිරතනං උළාරං සක්කො තෙ අදදා පිතාමහස්ස, දෙවින්දස්ස ගතං තදජ්ජ හත්ථං මාතුච්ච රහොගතො අසංසි ගුය්හං පාතුකතං සුතං මමෙතං.
5875. ගුය්හස්ස හි ගුය්හමෙව සාධු න හි ගුය්හස්ස පසත්ථමාවිකම්මං, අනිප්ඵාදාය{6} සහෙය්ය ධීරො නිප්ඵන්නත්ථො යථාසුඛං භණෙය්ය.
5876. න ගුය්හමත්ථං විවරෙය්ය රක්ඛෙය්ය නං යථා නිධිං, න හි පාතුකතො සාධු ගුය්හො අත්ථො පජානතා.
5877. ථියා ගුය්හං න සංසෙය්ය අමිත්තස්ස ච පණ්ඩිතො, යො චාමිසෙන සංහීරො හදයත්ථෙනො ච යො නරො.
5878. ගුය්හමත්ථමසම්බුද්ධං සම්බොධයති යො නරො, මන්තභෙදභයා තස්ස දසභූතො තිතික්ඛති.
5879. යාවන්තො පුරිසස්සත්ථං ගුය්හං ජානන්ති මන්තිනං, තාවන්තො තස්ස උබ්බෙගා තස්මා ගුය්හං න විස්සජෙ.
5880. විවිච්ච භාසෙය්ය දිවා රහස්සං රත්තිං ගිරං නාතිවෙල පමුඤ්චෙ, උපස්සුතිකා හි සුණන්ති මන්තං තස්මා මන්තො ඛිප්පමුපෙති භෙදං.
වීසතිනිපාතෙ පඤ්චපණ්ඩිතපඤ්හො.
5881. පඤ්චාලො සබ්බසෙනාය බ්රහ්මදත්තො සමාගතො, සායං පඤ්චාලියා සෙනා අප්පමෙය්යා මහොසධ.
5882. පිට්ඨිමතී පත්තිමතී සබ්බසඞ්ගාමකොවිදා, ඔහාරිනී සද්දවතී භෙරිසඞ්ඛප්පබොධනා.
5883. ලොහවිජ්ජාලඞ්කාරාභා{1} ධජිනී{2} වාමරොහිණී සිප්පියෙහි සුසම්පන්නා සූරෙහි සුප්පතිට්ඨිතා.
5884. දසෙත්ථ පණ්ඩිතා ආහූ භූරිපඤ්ඤා රහොගමා,{3} මාතා එකාදසී රඤ්ඤො පඤ්චාලියං පසාසති.
5885. අථෙත්ථෙකසතං ඛත්යා අනුයුත්තා යසස්සිනො, අච්ඡින්නරට්ඨා බ්යථිතා පඤ්චාලීනං වසංගතා.
5886. යංවදා තක්කරා රඤ්ඤො අකාමා පියභාණිනො, පඤ්චාලමනුයායන්ති අකාමා වසිනො ගතා.
5887. තාය සෙනාය මිථිලා තිසන්ධි පරිවාරිතා, රාජධානි{1} විදෙහානං සමන්තා පරිඛඤ්ඤති.
5888. උද්ධං තාරකජාතාව සමන්තා පරිවාරිතා, මහොසධ විජානාහි කථං මොක්ඛො භවිස්සති.
5889. පාදෙ දෙව පසාරෙහි භුඤ්ජ කාමෙ රමස්සු ච, හිත්වා පඤ්චාලියං සෙනා බ්රහ්මදත්තො පලායති.{2}
5890. රාජා සන්ථවකාමො තෙ රතනානි පවෙච්ඡති, ආගච්ඡන්තු තතො දූතා මඤ්ජුකා පියභාණිනො.
5891. භාසන්තු මුදුකා{3} වාචා යා වාචා පටිනන්දිතා, පඤ්චාලා ච විදෙහා ච උහො එකා භවන්තු තෙ.
5892. කථන්නු කෙවට්ට මහොසධෙන සමාගමො ආසි තදිඞ්ඝ බ්රූහි කච්චි තෙ පටිනිජ්ඣන්තො කච්චි තුට්ඨො මහොසධො.
5893. අනරියරූපො පුරිසො ජනින්ද, අසම්මොදකො ථද්ධො අසබ්භිරූපො යථා මූගො ච බධිරො ච න කිඤ්චත්ථං අභාසථ.