විවරවග්ගො{9} පඨමො.
තස්සුද්දානං:
විවරඤ්ච අදෙය්යසමිද්ධවරං අථ දද්දරපාපමහාතිරහො, අථ කොලිපලාසමරඤ්ච කර චරිමං සසමුද්දවරෙන දස.
2. පුචිමන්දවග්ගො
548. උට්ඨෙහි චොර කිං සෙසි කො අත්ථො සුපිනෙන තෙ, මා තං ගහෙසුං{1} රාජානො ගාමෙ කිබ්බිසකාරකං.
549. යන්නු චොරං ගහෙස්සන්ති ගාමෙ කිබ්බිසකාරකං, කිං තත්ථ පුචිමන්දස්ස වනෙ ජාතස්ස තිට්ඨතො.
550. න ත්වං අස්සත්ථ ජානාසි මම චොරස්ස චන්තරං, චොරං ගහෙත්වා රාජානො ගාමෙ කිබ්බිසකාරකං අප්පෙන්ති නිම්බසූලස්මිං තස්මිං මෙ සඞ්කතෙ මනො.
551. සඞ්කෙය්ය සඞ්කිතබ්බානි රක්ඛෙය්යානාගතං භයං, අනාගතභයා ධීරො උභො ලොකෙ අවෙක්ඛතී’ති.
1. පුචිමන්දජාතකං.
552. අපි කස්සපමන්දියා යුවා සපති හන්ති වා, සබ්බන්තං ඛමතෙ ධීරො පණ්ඩිතො තං තිතික්ඛති.
553. සචෙපි සන්තො විවදන්ති ඛිප්පං සන්ධීයරෙ පුන, බාලා පත්තාව භිජ්ජන්ති න තෙ සමථමජ්ඣගු.
554. එතෙ භූය්යො සමායන්ති සන්ධි තෙසං න ජීරති, යො චාධිපන්නං ජානාති යො ච ජානාති දෙසනං.
555. එසො හි උත්තරිතරො හාරවාහො ධුරන්ධරො, යො පරෙසාධිපන්නානං සයං සන්ධාතුමරහතී’ති.
2. කස්සපමන්දියජාතකං.
556. යො තෙ හත්ථෙ ච පාදෙ ච කණ්ණනාසඤ්ච ඡෙදයි, තස්ස කුජ්ඣ මහාවීර මා රට්ඨං විනස්සා ඉදං.
557. යො මෙ හත්ථෙ ච පාදෙ ච කණ්ණනාසඤ්ච ඡෙදයි, චිරං ජීවතු සො රාජා න හි කුජ්ඣන්ති මාදිසා.
558. අහූ අතීතමද්ධානං{2} සමණො ඛත්තිදීපනො, තං ඛන්තියායෙව ඨිතං කාසිරාජා අඡෙදයි.
559. තස්ස කම්මස්ස ඵරුසස්ස විපාකො කටුකො අහු, යං කාසිරාජා වෙදෙසි නිරයම්හි සමප්පිතො’ති.
3. ඛන්තිවාදිජාතකං.
560. දුජ්ජීවිතං අජීවිම්හ යෙ සන්තෙ න දදම්හසෙ, විජ්ජමානෙසු භොගෙසු දීපං නාකම්හ අත්තනො.
561. සට්ඨි{1} වස්සසහස්සානි පරිපුණ්ණානි සබ්බසො, නිරයෙ පච්චමානානං කදා අන්තො භවිස්සති.
562. නත්ථි අන්තො කුතො අන්තො න අන්තො පතිදිස්සති, තදා හි පකතං පාපං මමං{2} තුය්හඤ්ච මාරිසා{3}.
563. සොහං{4} නූන ඉතො ගන්ත්වා යොනිං ලද්ධාන මානුසිං, වදඤ්ඤූ සීලසම්පන්නො කාහාමි කුසලං බහු’න්ති.
4. ලොහකුම්භිජාතකං.
564. ඵරුසා වත තෙ වාචා මංසං යාචනකො අසි, කිලොමසදිසී වාචා කිලොමං සම්ම දදාමි තෙ.
565. අඞ්ගමෙතං මනුස්සානං භාතා ලොකෙ පවුච්චති, අඞ්ගස්ස සදිසී වාචා අඞ්ගං සම්ම දදාමි තෙ.
566. තාතාති පුත්තො වදමානො කම්පෙති හදයං පිතු, හදයස්ස සදිසී වාචා හදයං සම්ම දදාමි තෙ.
567. යස්ස ගාමෙ සඛා නත්ථි යථාරඤ්ඤං තථෙව තං, සබ්බස්ස සදිසී වාචා සබ්බං සම්ම දදාමි තෙ’ති.
5. මාංසජාතකං.
568. සත්ත මෙ රොහිතා මච්ඡා උදකා ථලමුබ්භතා, ඉදං බ්රාහ්මණ මෙ අත්ථි එතං භුත්වා වනෙ වස.
569. දුස්ස මෙ ඛෙත්තපාලස්ස රත්තිභත්තං{5} අපාහතං, මංසසූලා ච ද්වෙ ගොධා එකඤ්ච දධිවාරකං; ඉදං බ්රාහ්මණ මෙ අත්ථි එතං භුත්වා වනෙ වස.
570. අම්බපක්කොදකං සීතං සීතච්ඡායංමනොරමං. ඉදං බ්රාහ්මණ මෙ අත්ථි එතං භුත්වා වනෙ වස.
571. න සසස්ස තිලා අත්ථි න මුග්ගා නපි තණ්ඩුලා, ඉමිනා අග්ගිනා පක්කං මමං භුත්වා වනෙ වසාති.
6. සසජාතකං.
572. මතමතමෙව රොදථ න හි තං රොදථ යො මරිස්සති, සබ්බෙව සරීරධාරිනො අනුපුබ්බෙන ජහන්ති ජීවිතං.
573. දෙවමනුස්සා චතුප්පදා පක්ඛිගණා උරගා{1} ච භොගිනො. සම්හි සරීරෙ අනිස්සරා රමමානාව ජහන්ති ජීවිතං.
574. එවඤ්චලිතං අසණ්ඨිතං සුඛදුක්ඛං මනුජෙසු අපෙක්ඛිය, කන්දිතරුදිතං නිරත්ථකං කිං වො සොකගණාභිකිරරෙ.
575. ධුත්තා{2} සොණ්ඩා අකතා බාලා{3} සූරා අයොගිනො, ධීරං මඤ්ඤන්ති බාලොති යෙ ධම්මස්ස අකොවිදාති.
7. මතරොදනජාතකං.
576. යන්තං වසන්තසමයෙ කණවෙරෙසු භානුසු, සාමං බාහාය පීළෙසි සා තං ආරොග්යමබ්රවි.
577. අම්භො න කිර සද්ධෙය්යං වාතො පබ්බතං වහෙ, පබ්බතඤ්චෙ වහෙ වාතො සබ්බම්පි යඨවිං වහෙ; යත්ථ සාමා කාලකතා සා මං ආරොග්යමබ්රවි.
578. න චෙව සා කාලකතා න ච සා අඤ්ඤමිච්ඡති, එකභත්තා කිර සාමා තමෙව අභිකඞ්ඛති.
579. අසන්ථුතං මං චිරසන්ථුතෙන නිමීනි සාමා අධුවං ධුවෙන, මයාපි සාමා නිමිනෙය්ය අඤ්ඤං ඉතො අහං දූරතරං ගමිස්සන්ති.
8. කණවෙරජාතකං.
580. සුසුඛං වත ජීවාමි ලභාමි චෙව භුඤ්ජිතුං පරිපන්ථෙ ච තිට්ඨාමි කානු{1} භන්තෙ ගතී මම.
581. මනො චෙ තෙ න පනමති පක්ඛී පාපස්ස කම්මුනො, අව්යාවටස්ස භද්රස්ස න පාපමුපලිප්පති.
582. ඤාතකො නො නිසින්නොති බහු ආගච්ඡතෙ ජනො, පටිච්ච කම්මං ඵුසති තස්මිං මෙ සඞ්කතෙ මනො.
583. පටිච්ච කම්මං න ඵුසති මනො චෙ නප්පදුස්සති, අප්පොස්සුක්කස්ස භද්රස්ස න පාපමුපලිප්පතී’ති.
9. තිත්තිරජාතකං.
584. සුච්චජං වත නච්චජි වාචාය අදදං ගිරිං, කිම්හි තස්සං චජන්තස්ස වාචා අදද පබ්බතං.
585. යං හි කයිරා තං හි වදෙ යං න කයිරා න තං වදෙ, අකරොන්තං භාසමානං පරිජානන්ති පණ්ඩිතා.
586. රාජපුත්ත නමො ත්යුත්ථු සච්චෙ ධම්මෙ ඨිතොවසි, යස්ස තෙ ව්යසනං පත්තො සච්චස්මිං රමතෙ මනො.
587. යා දළිදදී දළිද්දස්ස අඩ්ඪා අඩ්ඪස්ස කිත්තිමා, ස හිස්ස පරමා භරියා සහිරඤ්ඤස්ස ඉත්ථියොති.
10. සුච්චජජාතකං.
පුචිමන්දවග්ගො දුතියො
තස්සුද්දානං:
අථ චොරසකස්සපඛන්තිවරො දුජ්ජිවිතතා ච වරාඵරුසා, අථ සසමතඤ්ච වසන්තසුඛං සුච්චජං වත නච්චජිතා ච දස.
3. කුටිදූසකවග්ගො
588. මනුස්සස්සෙව තෙ සීසං හත්ථපාදා ච වානර, අථ කෙන නු වණ්ණෙන අගාරං තෙ න විජ්ජති.
589. මනුස්සස්සෙව මෙ සීසං හත්ථපාදා ච සිඞ්ගිල යාහු සෙට්ඨා මනුස්සෙසු සා මෙ පඤ්ඤා න විජ්ජති.
590. අනවට්ඨිතචිත්තස්ස ලහුචිත්තස්ස දුබ්භිනො{1}, නිච්චං අද්ධුවසීලස්ස සුචිභාවො{2} න විජ්ජති.
591. සො කරස්සු අනුභාවං වීතිවත්තස්සු සීලියං. සීතවාතපරිත්තාණං කරස්සු කුටිකං කපීති.
1. කුටිදූසකජාතකං.
592. දද්දභායති{3} භද්දන්තෙ යස්මිං දෙසෙ වසාමහං, අහම්පෙතං න ජානාමි කිමෙතං දද්දභායති.
593. බෙලුවං පතිතං{4} සුත්වා දද්දභන්ති{5} සසො ජවි, සසස්ස වචනං සුත්වා සන්තත්තා මිගවාහිනී.
594. අප්පත්වා පදවිඤ්ඤාණං පරඝොසානුසාරිනො, පමාදපරමා බාලා තෙ හොන්ති පරපත්තියා.
595. යෙ ච සීලෙන සම්පන්නා පඤ්ඤායුපසමෙ රතා, ‘ආරකා විරතා ධීරා න හොන්ති පරපත්තියාති.
2. දද්දභජාතකං{7}.
596. ද්වයං යාචනකො රාජ බ්රහ්මදත්ත නිගච්ඡති, අලාභං ධනලාභං වා එවං ධම්මා හි යාචනා.
597. යාචනං රොදනං ආහු පඤ්චාලානං රථෙසභ, යො යාචනං පච්චක්ඛාති තමාහු පටිරොදනං.
598. මා මද්දසංසු{8} රොදන්තං පඤ්චාලා සුසමාගතා, තුවං වා පටිරොදන්තං තස්මා ඉච්ඡාමහං රහො.
599. දදාමි තෙ බ්රාහ්මණ රොහිණීනං ගවං සහස්සං සහ පුඞ්ගවෙන, අරියො හි අරියස්ස කථං න දජ්ජෙ{1} සුත්වාන ගාථා තව ධම්මයුත්තා’ති.
3. බ්රහ්මදත්තජාතකං.
600. කල්යාණරූපො වතයං චතුප්පදො සුභද්දකො චෙව සුපෙසලො ච, යො බ්රාහ්මණං ජාතිමන්තූපපන්නං අපචායති මෙණ්ඩවරො යසස්සි.
601 මා බ්රාහ්මණ ඉත්තරදස්සනෙන විස්සාසමාපජ්ජි චතුප්පදස්ස, දළ්හප්පහාරං අභිකඞ්ඛමානො අපසක්කති{2} දස්සති සුප්පහාරං.
602. ඌරට්ඨි භග්ගං පතිතො ඛාරිභාරො{3} සබ්බං භණ්ඩං බ්රාහ්මණස්සීධභින්නං, බාහාපග්ගය්හ කන්දති. අභිධාවථා හඤ්ඤතෙ බ්රහ්මචාරී
603. එවං සො නිහතො සෙති යො අපූජං නමස්සති,{4} යථාහමජ්ජ පහටො හතො මෙණ්ඩෙන දුම්මතී’ති.
4. චම්මසාටකජාතකං.
604. සමණං තං මඤ්ඤමානො උපගඤ්ඡිං අසඤ්ඤතං, සො මං දණ්ඩෙන පාහාසි යථා අස්සමණො තථා.
605. කිං තෙ ජටාහි දුම්මෙධ කිං තෙ අජිනසාටියා, අබ්භන්තරං තෙ ගහනං බාහිරං පරිමජ්ජසි.
606. එහි ගොධ නිවත්තස්සු භුඤ්ජ සාලීනමොදනං, තෙලං ලොණඤ්ච මෙ අත්ථි පහූතං {5}මය්හ පිප්ඵලී.
607. එස භිය්යො පවෙක්ඛාමි වම්මිකං පතපොරිසං, තෙලං ලොණඤ්ච කිත්තෙසි අහිතං මය්හ පිප්ඵලීති.
5. ගොධජාතකං.
608. කායෙන යො නාවහරෙ වාචාය න මුසා භණෙ, යසො ලද්ධා න මජ්ජෙය්ය{6} ස වෙ කක්කාරුමරහති.
609. ධම්මෙන විත්තමෙසෙය්ය න නිකත්යා ධනං හරෙ, භොගෙ ලද්ධා න මජ්ජෙය්ය ස වෙ කක්කාරුමරහති.
610. යස්ස චිත්තං අහාලිද්දං සද්ධා ච අවීරාගිනී, එකො සාදුං න භුඤ්ජෙය්ය ස චෙ කක්කාරුමරහති.
611. සම්මුඛා වා පාරොක්ඛා{1} වා යො සන්තෙ න පරිභාසති, යථාවාදී තථාකාරී සචෙ කක්කාරුමරහතීති.
6. කක්කාරුජාතකං.
612. වාති චායං තතො ගන්ධො යත්ථා මෙ වසතී පියා, දූරෙ ඉතො හි කාකාතී යත්ථ මෙ නිරතො මනො.
613. කථං සමුද්ද මතරි කථං අතරි{2} කෙඛුකං, කථං සත්ත සමුද්දනි කථං සිම්බලිමාරුහි.
614. තයා සමුද්දමතරිං තයා අතරි කෙබුකං, තයා සත්ත සමුද්දානි තයා සිම්බලිමාරුහිං,
615. ධිරත්ථු මං මහාකායං ධිරත්ථු මං අචෙතනං, යත්ථ ජායායහං ජාරං ආවහාමි වහාමි චාති.
7. කාකාතීජාතකං.
616. බහුන්නං විජ්ජති හොති තෙහි කිම්මෙ භවිස්සති,{3} තස්මා එතං න සොචාමි පියං සම්මිල්ලභාසිනිං.{4}
617. තං තඤ්චෙ අනුසොචෙය්ය{5} යං යං තස්ස න විජ්ජති, අන්තානමනුසොචෙය්ය සදා මච්චුවසං ගතං.{6}
618. නහෙව ඨිතං නාසීනං න සයානං න පද්ධගුං, යාව පාති නිම්මිසති තත්රාපි සරතී වයො.
619. තත්ථත්තනි{7} වතප්පද්ධෙ විනාභාවෙ අසංසයෙ, භූතං සෙසං දයිතබ්බං වීතං අනනුසොචියන්ති.{8}
8. අනනුසොචියජාතකං.
620. යං අන්නපානස්ස පුරෙ ලභාම තංදානි සාඛාමිගමෙව ගච්ඡති, ගච්ඡාමදානි වනමෙව රාධ අසක්කතා වස්ම ධනඤ්ජයාය.{1}
621. ලාභො අලාභො අයසො යසො ච නින්දා පසංසා ච සුඛඤ්ච දුක්ඛං, එතෙ අනිච්චා මනුජෙසු ධම්මා මා සොචී කිං සොචසි පොට්ඨපාද.