2. “කම්මාරාමො භස්සරතො නිද්දාරාමො ච උද්ධතො, අභබ්බො තාදිසො භික්ඛු ඵුට්ඨුං සම්බොධිමුත්තමං.
3. තස්මා හි අප්පකිච්චස්ස අප්පමිද්ධො අනුද්ධතො භබ්බො සො තාදිසො භික්ඛු ඵුට්ඨුං සම්බොධිමුත්තමන්ති.”
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
වග්ගො තතියො.
තස්සුද්දානං:
ද්වෙ දිට්ඨී නිස්සරණං රූපං පුත්තො අවුට්ඨිකෙන ච සුඛා ච භින්දනා ධාතු පරිහානෙන තෙ දසා’ති.
චතුත්ථො වග්ගො
3. 4. 1.
[විතක්කසුත්තං]
80. වුත්තං හෙතං භගවතා, වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. තයො’මෙ භික්ඛවෙ අකුසලවිතක්කා. කතමෙ තයො? අනවඤ්ඤත්තිපටිසංයුත්තො විතක්කො. ලාභසක්කාරසිලොකපටිසංයුත්තො විතක්කො, පරානුද්දයතාපටිසංයුත්තො විතක්කො. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ තයො අකුසලවිතක්කා’ති .
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “අනවඤ්ඤත්තිසංයුත්තො ලාභසක්කාරගාරවො, සහනන්දී අමච්චෙහි ආරා සංයොජනක්ඛයා.
3. යො ච පුත්තපසුං හිත්වා විවාහෙ සඞ්ගහානි ච, භබ්බො සො තාදිසො භික්ඛු ඵුට්ඨුං සම්බොධිමුත්තම”න්ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති.
3. 4. 2.
[සක්කාරසුත්තං]
81. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. දිට්ඨා මයා භික්ඛවෙ සත්තා සක්කාරෙන අභිභූතා පරියාදින්නචිත්තා කායස්ස භෙදා පරම්මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා. දිට්ඨා මයා භික්ඛවෙ සත්තා අසක්කාරෙන අභිභූතා පරියාදින්නචිත්තා කායස්ස භෙදා පරම්මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා. දිට්ඨා මයා භික්ඛවෙ සත්තා සක්කාරෙන ච අසක්කාරෙන ච තදුභයෙන අභිභූතා පරියාදින්නචිත්තා කායස්ස භෙදා පරම්මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා.
තං ඛො පනාහං භික්ඛවෙ නාඤ්ඤස්ස සමණස්ස වා බ්රාහ්මණස්ස වා සුත්වා වදාමි. අපි ච භික්ඛවෙ යදෙව මෙ සාමං ඤාතං සාමං දිට්ඨං සාමං විදිතං තදෙවාහං වදාමි:
‘දිට්ඨා මයා භික්ඛවෙ සත්තා සක්කාරෙන අභිභූතා පරියාදින්නචිත්තා කායස්ස භෙදා පරම්මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා. දිට්ඨා මයා භික්ඛවෙ සත්තා අසක්කාරෙන අභිභූතා පරියාදින්නචිත්තා කායස්ස භෙදා පරම්මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා. දිට්ඨා මයා භික්ඛවෙ සත්තා සක්කාරෙන ච අසක්කාරෙන ච තදුභයෙන අභිභූතා පරියාදින්නචිත්තා කායස්ස භෙදා පරම්මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “යස්ස සක්කරියමානස්ස අසක්කාරෙන චූභයං, සමාධි න විකම්පති අප්පමාදවිහාරිනො.
3. තං ඣායිනං සාතතිකං සුඛුමදිට්ඨිවිපස්සකං, උපාදානක්ඛයාරාමං ආහු සප්පුරිසො ඉතී”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
3. 4. 3.
[දෙවසද්දසුත්තං]
82. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. තයො’මෙ භික්ඛවෙ දෙවෙසු දෙවසද්දා නිච්ඡරන්ති සමයා සමයං උපාදාය. කතමෙ තයො?
යස්මිං භික්ඛවෙ සමයෙ අරියසාවකො කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජාය චෙතෙති. තස්මිං සමයෙ දෙවෙසු දෙවසද්දො නිච්ඡරති ‘එසො අරියසාවකො මාරෙන සද්ධිං සඞ්ගාමාය චෙතෙතී’ති. අයං භික්ඛවෙ පඨමො දෙවෙසු දෙවසද්දො නිච්ඡරති සමයා සමයං උපාදාය.
පුන චපරං භික්ඛවෙ යස්මිං සමයෙ අරියසාවකො සත්තන්නං බොධිපක්ඛියානං ධම්මානං භාවනානුයොගමනුයුත්තො විහරති, තස්මිං භික්ඛවෙ සමයෙ දෙවෙසු දෙවසද්දො නිච්ඡරති ‘එසො අරියසාවකො මාරෙන සද්ධිං සඞ්ගාමෙතී’ති. අයං භික්ඛවෙ දුතියො දෙවෙසු දෙවසද්දො නිච්ඡරති සමයා සමයං උපාදාය.
පුන චපරං භික්ඛවෙ යස්මිං සමයෙ අරියසාවකො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. තස්මිං භික්ඛවෙ සමයෙ දෙවෙසු දෙවසද්දො නිච්ඡරති “එසො අරියසාවකො විජිතසඞ්ගාමො තමෙව සඞ්ගාමසීසං අභිවිජිය අජ්ඣාවසතී”ති. අයං භික්ඛවෙ තතියො දෙවෙසු දෙවසද්දො නිච්ඡරති සමයා සමයං උපාදාය.
ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ තයො දෙවෙසු දෙවසද්දා නිච්ඡරන්ති සමයා සමයං උපාදායා’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “දිස්වා විජිතසඞ්ගාමං සම්මාසම්බුද්ධසාවකං, දෙවතා’පි නමස්සන්ති මහන්තං වීතසාරදං.
3. නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ යො ත්වං දුජ්ජයමජ්ඣගා,{1} ජෙත්වාන මච්චුනො සෙනං විමොක්ඛෙන අනාවරං.
4. ඉති හෙතං නමස්සන්ති දෙවතා පත්තමානසං, තඤ්හි තස්ස න පස්සන්ති යෙන මච්චුවසං වජෙ”ති.{2}
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
3. 4. 4.
[පුබ්බනිමිත්තසුත්තං]
83. වුත්තං හෙතං භගවතා වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. යදා භික්ඛවෙ දෙවො දෙවකායා චවනධම්මො හොති, පඤ්චස්ස පුබ්බනිමිත්තානි පාතුභවන්ති: මාලා මිලායන්ති, වත්ථානි කිලිස්සන්ති, කච්ඡෙහි සෙදා මුච්චන්ති, කායෙ දුබ්බණ්ණියං ඔක්කමති, සකෙ දෙවො දෙවාසනෙ නාභිරමතී’ති.
තමෙනං භික්ඛවෙ දෙවා ‘චවනධම්මො අයං දෙවපුත්තො’ති ඉති විදිත්වා තීහි වාචාහි අනුමොදන්ති: “ඉතො භො සුගතිං ගච්ඡ. සුගතිං ගන්ත්වා සුලද්ධලාභං ලභ. සුලද්ධලාභං ලභිත්වා සුප්පතිට්ඨිතො භවාහීති”.
එවං වුත්තෙ අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච: “කින්නු ඛො භන්තෙ දෙවානං සුගතිගමනසඞ්ඛාතං, කිඤ්ච භන්තෙ දෙවානං සුලද්ධලාභසඞ්ඛාතං, කිම්පන භන්තෙ දෙවානං සුප්පතිට්ඨිතසඞ්ඛාතන්ති?”
“මනුස්සත්තං ඛො භික්ඛු දෙවානං සුගතිගමනසඞ්ඛාතං. යං මනුස්සභූතො සමානො තථාගතප්පවෙදිතෙ ධම්මවිනයෙ සද්ධං පටිලභති, ඉදං ඛො පන භික්ඛවෙ දෙවානං සුලද්ධලාභසඞ්ඛාතං. සා ඛො පනස්ස සද්ධා නිවිට්ඨා හොති මූලජාතා පතිට්ඨිතා දළ්හා අසංහාරියා සමණෙන වා බ්රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මිං. ඉදං ඛො භික්ඛවෙ දෙවානං සුප්පතිට්ඨිතසඞ්ඛාතන්ති”.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “යදා දෙවො දෙවකායා චවති ආයුසඞ්ඛයා, තයො සද්දා නිච්ඡරන්ති දෙවානං අනුමොදතං:
3. ‘ඉතො භො සුගතිං ගච්ඡ මනුස්සානං සහව්යතං, මනුස්සභූතො සද්ධම්මෙ ලභ සද්ධං අනුත්තරං.
4. සා තෙ සද්ධා නිවිට්ඨස්ස මූලජාතා පතිට්ඨිතා, යාවජීවං අසංහීරා සද්ධම්මෙ සුප්පවෙදිතෙ.
5. කායදුච්චරිතං හිත්වා වචීදුච්චරිතානි ච, මනොදුච්චරිතං හිත්වා යඤ්චඤ්ඤං දොසසඤ්හිතං.
6. කායෙන කුසලං කත්වා වාචාය කුසලං බහුං, මනසා කුසලං කත්වා අප්පමාණං නිරූපධිං.
7. තතො ඔපධිකං පුඤ්ඤං කත්වා දානෙන තං බහුං, අඤ්ඤෙ’පි මච්චෙ සද්ධම්මෙ බ්රහ්මචරියෙ නිවෙසය.{1}
8. ඉමාය අනුකම්පාය දෙවා දෙවං යදා විදූ, චවන්තං අනුමොදන්ති එහි දෙව පුනප්පුනන්ති.”
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති.
3. 4. 5.
[බහුජනහිතසුත්තං]
84. වුත්තං හෙතං භගවතා, වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. තයො’මෙ (භික්ඛවෙ{1}) පුග්ගලා ලොකෙ උප්පජ්ජමානා උප්පජ්ජන්ති බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමෙ තයො?
ඉධ භික්ඛවෙ තථාගතො ලොකෙ උප්පජ්ජති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්යාණං මජ්ඣෙකල්යාණං පරියොසානකල්යාණං සාත්ථං යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං පකාසෙති. අයං භික්ඛවෙ පඨමො පුග්ගලො ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.
පුන චපර, භික්ඛවෙ තස්සෙව සත්ථුසාවකො අරහං හොති ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො. සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්යාණං මජ්ඣෙකල්යාණං පරියොසානකල්යාණං සාත්ථං සබ්යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං පකාසෙති. අයං භික්ඛවෙ දුතියො පුග්ගලො ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං.
පුන චපරං භික්ඛවෙ තස්සෙව සත්ථුසාවකො සෙඛො හොති පටිපදො බහුස්සුතො සීලවතූපපන්නො. සො’පි ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්යාණං මජ්ඣෙකල්යාණං පරියොසානකල්යාණං සාත්ථං සබ්යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං පකාසෙති. අයං භික්ඛවෙ තතියො පුග්ගලො ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානන්ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “සත්ථා හි ලොකෙ පඨමො මහෙසි තස්සන්වයො සාවකො භාවිතත්තො, අථාපරො පාටිපදො’පි සෙඛො බහුස්සුතො සීලවතූපපන්නො.
3. එතෙ තයො දෙවමනුස්සසෙට්ඨා පභඞ්කරා ධම්මමුදීරයන්තා, අපාපුරන්ති අමතස්ස ද්වාරං යොගා පමොචෙන්ති බහුජ්ජනෙ තෙ.
4. යෙ සත්ථවාහෙන අනුත්තරෙන සුදෙසිතං මග්ගමනුක්කමන්ති, ඉධෙව දුක්ඛස්ස කරොන්ති අන්තං, යෙ අප්පමත්තා සුගතස්ස සාසනෙ”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
3. 4. 6.
[අසුභානුපස්සීසුත්තං]
85. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. අසුභානුපස්සී භික්ඛවෙ කායස්මිං විහරථ. ආනාපානසති ච වො අජ්ඣත්තං පරිමුඛං සූපට්ඨිතා හොතු. සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනිච්චානුපස්සිනො විහරථ. අසුභානුපස්සීනං භික්ඛවෙ කායස්මිං විහරතං යො සුභාය ධාතුයා රාගානුසයො සො පහීයති ආනාපානසතියා අජ්ඣත්තං පරිමුඛං සූපට්ඨිතාය යෙ බාහිරා විතක්කාසයා විඝාතපක්ඛිකා තෙ න හොන්ති. සබ්බසඞ්ඛාරෙසු අනිච්චානුපස්සීනං විහරතං යා අවිජ්ජා සා පහීයති, යා විජ්ජා සා උප්පජ්ජතී’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “අසුභානුපස්සී කායස්මිං ආනාපානෙ පතිස්සතො, සබ්බසඞ්ඛාරසමථං පස්සං ආතාපි සබ්බදා
3. ස වෙ සම්මද්දසො භික්ඛු යතො තත්ථ විමුච්චති, අභිඤ්ඤාවොසිතො සන්තො ස වෙ යොගාතිගො මුනී”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති. ඡට්ඨං.
3. 4. 7.
[ධම්මානුධම්මපටිපන්නසුත්තං]
86. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. ධම්මානුධම්මපටිපන්නස්ස භික්ඛුනො අයමනුධම්මො හොති වෙය්යාකරණාය ධම්මානුධම්මපටිපන්නො’යන්ති. භාසමානො ධම්මඤ්ඤෙව භාසති නො අධම්මං. විතක්කයමානො වා ධම්මවිතක්කඤ්ඤෙව විතක්කෙති නො අධම්මවිතක්කං. තදුභයං අභිනිවජ්ජෙත්වා උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “ධම්මාරාමො ධම්මරතො ධම්මං අනුවිචින්තයං, ධම්මං අනුස්සරං භික්ඛු සද්ධම්මා න පරිහායති.
3. චරං වා යදි වා තිට්ඨං නිසින්නො උද වා සයං, අජ්ඣත්තං සමයං චිත්තං සන්තිමෙවාධිගච්ඡතී”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
3. 4. 8.
[අන්ධකරණසුත්තං]
87. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. තයො’මෙ භික්ඛවෙ අකුසලවිතක්කා අන්ධකරණා අචක්ඛුකරණා අඤ්ඤාණකරණා පඤ්ඤානිරොධිකා විඝාතපක්ඛිකා අනිබ්බානසංවත්තනිකා. කතමෙ තයො?
කාමවිතක්කො භික්ඛවෙ අන්ධකරණො අචක්ඛුකරණො අඤ්ඤාණකරණො පඤ්ඤානිරොධිකො විඝාතපක්ඛිකො අනිබ්බානසංවත්තනිකො. ව්යාපාදවිතක්කො භික්ඛවෙ අන්ධකරණො අචක්ඛුකරණො අඤ්ඤාණකරණො පඤ්ඤානිරොධිකො විඝාතපක්ඛිකො අනිබ්බානසංවත්තනිකො. විහිංසාවිතක්කො භික්ඛවෙ අන්ධකරණො අචක්ඛුකරණො අඤ්ඤාණකරණො පඤ්ඤානිරොධිකො විඝාතපක්ඛිකො අනිබ්බානසංවත්තනිකො.
ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ තයො අකුසලවිතක්කා අන්ධකරණා අචක්ඛුකරණා අඤ්ඤාණකරණා පඤ්ඤානිරොධිකා විඝාතපක්ඛිකා අනිබ්බානසංවත්තනිකා.
තයො’මෙ භික්ඛවෙ කුසලවිතක්කා අනන්ධකරණා චක්ඛුකරණා ඤාණකරණා පඤ්ඤාවුද්ධිකා අවිඝාතපක්ඛිකා නිබ්බානසංවත්තනිකා. කතමෙ තයො?
නෙක්ඛම්මවිතක්කො භික්ඛවෙ අනන්ධකරණො චක්ඛුකරණො ඤාණකරණො පඤ්ඤාවුද්ධිකො අවිඝාතපක්ඛිකො නිබ්බානසංවත්තනිකො අබ්යාපාදවිතක්කො, භික්ඛවෙ අනන්ධකරණො චක්ඛුකරණො ඤාණකරණො පඤ්ඤාවුද්ධිකො අවිඝාතපක්ඛිකො නිබ්බානසංවත්තනිකො. අවිහිංසාවිතක්කො භික්ඛවෙ අනන්ධකරණො චක්ඛුකරණො ඤාණකරණො පඤ්ඤාවුද්ධිකො අවිඝාතපක්ඛිකො නිබ්බානසංවත්තනිකො.
ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ තයො කුසලවිතක්කා අනන්ධකරණා චක්ඛුකරණා ඤාණකරණා පඤ්ඤාවුද්ධිකා අවිඝාතපක්ඛිකා නිබ්බානසංවත්තනිකා”ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “තයො විතක්කෙ කුසලෙ විතක්කයෙ තයො පන අකුසලෙ නිරාකරෙ, ස වෙ විතක්කානි විචාරිතානි සමෙති වුට්ඨීව රජං සමූහතං, ස වෙ විතක්කූපසමෙන චෙතසා ඉධෙව සො සන්තිපදං සමජ්ඣගා”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
3. 4. 9.
[අන්තරාමලසුත්තං]
88. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. තයො’මෙ භික්ඛවෙ අන්තරාමලා අන්තරාඅමිත්තා අන්තරාසපත්තා අන්තරාවධකා අන්තරාපච්චත්ථිකා. කතමෙ තයො?
ලොභො භික්ඛවෙ අන්තරාමලො අන්තරාඅමිත්තො අන්තරාසපත්තො අන්තරාවධකො අන්තරාපච්චත්ථිකො. දොසො භික්ඛවෙ අන්තරාමලො අන්තරාඅමිත්තො අන්තරාසපත්තො අන්තරාවධකො අන්තරාපච්චත්ථිකො. මොහො භික්ඛවෙ අන්තරාමලො අන්තරාඅමිත්තො අන්තරාසපත්තො අන්තරාවධකො අන්තරාපච්චත්ථිකො.
ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ තයො අන්තරාමලා අන්තරාඅමිත්තා අන්තරාසපත්තා අන්තරාවධකා අන්තරාපච්චත්ථිකා’ති.