37. වුත්තං හෙතං භගවතා වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං.
1. ද්වීහි භික්ඛවෙ ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛසොමනස්සබහුලො විහරති. යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති ආසවානං ඛයාය. කතමෙහි ද්වීහි? සංවෙජනීයෙසු ඨානෙසු සංවෙජනෙන, සංවිග්ගස්ස ච{1} යොනිසො පධානෙන. ඉමෙහි ඛො භික්ඛවෙ ද්වීහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛසොමනස්සබහුලො විහරති. යොනි චස්ස ආරද්ධා හොති. ආසවානං ඛයායාති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “සංවෙජනීයට්ඨානෙසු සංවිජ්ජෙතෙව පණ්ඩිතෙ ආතාපී නිපකො භික්ඛු පඤ්ඤාය සමවෙක්ඛිය.
3. එවංවිහාරී ආතාපී සන්තවුත්ති අනුද්ධතො චෙතොසමථමනුයුත්තො ඛයං දුක්ඛස්ස පාපුණෙ’ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
වග්ගො පඨමො.
තස්සුද්දානං:
ද්වෙ ච භික්ඛූ තපනීයා’ තපනීයා අපරෙ දුවෙ{2} අනාතාපී ද්වෙ කුහනා ච{3} සොමනස්සෙන තෙ දසාති.
දුතියවග්ගො
2. 2. 1.
[විතක්ක සුත්තං]
38. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං.
1. තථාගතං භික්ඛවෙ අරහන්තං සම්මාසම්බුද්ධං ද්වෙ විතක්කා බහුලං සමුදාචරන්ති: ඛෙමො ච විතක්කො පවිවෙකො ච. අබ්යාපජ්ඣාරාමො{1} භික්ඛවෙ තථාගතො අබ්යාපජ්ඣරතො.{2} තමෙනං භික්ඛවෙ තථාගතං අබ්යාපජ්ඣාරාමං අබ්යාපජ්ඣරතං එසොව විතක්කො බහුලං සමුදාචරති: ‘ඉමායාහං ඉරියාය න කිඤ්චි ව්යාබාධෙමි{3} තසං වා ථාවරං වා’ති. පවිවෙකාරාමො භික්ඛවෙ තථාගතො පවිවෙකරතො. තමෙනං භික්ඛවෙ තථාගතං පවිවෙකාරාමං පවිවෙකරතං එසෙව විතක්කො බහුලං සමුදාචරති: යං අකුසලං තං පහීනන්ති.
2. තස්මාතිහ භික්ඛවෙ තුම්හෙ’පි අබ්යාපජ්ඣාරාමා විහරථ අබ්යාපජ්ඣරතා. තෙසං වො භික්ඛවෙ තුම්හාකං අබ්යාපජ්ඣාරාමානං විහරතං අබ්යාපජ්ඣරතානං එසෙව විතක්කො බහුලං සමුදාචරිස්සති: ‘ඉමාය මයං ඉරියාය න කිඤ්චි ව්යාබාධෙම තසං වා ථාවරං වා’ති. “පවිවෙකාරාමො භික්ඛවෙ විහරථ පවිවෙකරතා. තෙසං වො භික්ඛවෙ තුම්හාකං පවිවෙකාරාමානං විහරතං පවිවෙකරතානං එසෙව විතක්කො බහුලං සමුදාචරිස්සති: ‘කිං අකුසලං කිං අප්පහීනං කිං පජහාමා’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
3. “තථාගතං බුද්ධමසය්හසාහිනං දුවෙ විතක්කා සමුදාචරන්ති නං ඛෙමො විතක්කො පඨමො උදීරිතො තතො විවෙකො දුතියො පකාසිතො.
4. තමොනුදං පාරගතං මහෙසිං තං පත්තිපත්තං වසිමං අනාසවං වෙස්සන්තරං තණ්හක්ඛයෙ විමුත්තං තං වෙ මුනිං අන්තිමදෙහධාරිං මාරංජහං{4} බ්රූමි ජරාය පාරගුං.
5. සෙලෙ යථා පබ්බතමුද්ධනිට්ඨිතො යථාපි පස්සෙ ජනතං සමන්තතො තථූපමං ධම්මමයං සුමෙධො{5} පාසාදමාරුය්හ සමන්තචක්ඛු සොකාවතිණ්ණං ජනතමපෙතසොකො අවෙක්ඛති ජාතිජරාභිභූතන්ති.”
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
2. 2. 2.
[දෙසනාසුත්තං]
39. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං.
1. තථාගතස්ස භික්ඛවෙ අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස ද්වෙ ධම්මදෙසනා පරියායෙන භවන්ති. කතමා ද්වෙ? පාපං පාපකතො පස්සථා’ති අයං පඨමා ධම්මදෙසනා. පාපං පාපකතො දිස්වා තත්ථ නිබ්බින්දථ විරජ්ජථ විමුච්චථා’ති අයං දුතියා ධම්මදෙසනා. තථාගතස්ස භික්ඛවෙ අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස ඉමා ද්වෙ ධම්මදෙසනා පරියායෙන භවන්තීති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “තථාගතස්ස බුද්ධස්ස සබ්බභූතානුකම්පිනො පරියායවචනං පස්ස ද්වෙ ච ධම්මා පකාසිතා:
3. පාපකං පස්සථ චෙතං තත්ථ චාපි විරජ්ජථ තතො විරත්තචිත්තා සෙ දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සථා”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
2. 2. 3.
[විජ්ජාසුත්තං]
40. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං.
1. අවිජ්ජා භික්ඛවෙ පුබ්බඞ්ගමා අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා අන්වදෙව අහිරිකං අනොත්තප්පං. විජ්ජා ච ඛො භික්ඛවෙ පුබ්බඞ්ගමා කුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා අන්වදෙව හිරොත්තප්පන්ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “යා කාචිමා දුග්ගතියො අස්මිං ලොකෙ පරම්හි ච අවිජ්ජාමූලිකා සබ්බා ඉච්ඡාලොභසමුස්සයා.
3. යතො ච හොති පාපිච්ඡො අහිරීකො අනාදරො තතො පාපං පසවති අපායං තෙන ගච්ඡති.
4. තස්මා ඡන්දඤ්ච ලොභඤ්ච අවිජ්ජඤ්ච විරාජයං. විජ්ජං උප්පාදයං භික්ඛු සබ්බා දුග්ගතියො ජහෙ”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
පඨම භාණවාරං.
2. 2. 4.
[පඤ්ඤාපරිහානි සුත්තං]
41. වුත්තං හෙතං භගවතා වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං.
1. තෙ භික්ඛවෙ සත්තා සුපරිහීනා, යෙ අරියාය පඤ්ඤාය පරිහීනා. තෙ දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛං විහරන්ති සවිඝාතං සඋපායාසං සපරිළාහං. කායස්ස භෙදා පරම්මරණා දුග්ගති පාටිකඞ්ඛා. තෙ භික්ඛවෙ සත්තා අපරිහීනා, යෙ අරියාය පඤ්ඤාය අපරිහීනා. තෙ දිට්ඨෙව ධම්මෙ සුඛං විහරන්ති අවිඝාතං අනුපායාසං අපරිළාහං. කායස්ස භෙදා පරම්මරණා සුගති පාටිකඞ්ඛා’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “පඤ්ඤාය පරිහානෙන පස්ස ලොකං සදෙවකං නිවිට්ඨං නාමරූපස්මිං ඉදං සච්චන්ති මඤ්ඤති.
3. පඤ්ඤා හි සෙට්ඨා ලොකස්මිං යායං නිබ්බෙධගාමිනී යාය සම්මා පජානාති ජාතිභවපරික්ඛයං.
4. තෙසං දෙවා මනුස්සා ච සම්බුද්ධානං සතීමතං පිහයන්ති හාසපඤ්ඤානං සරීරන්තිමධාරින”න්ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා ඉති මෙ සුතන්ති.
2. 2. 5.
[සුක්කධම්ම සුත්තං]
42. වුත්තං හෙතං භගවතා වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං.
1. ද්වෙ මෙ භික්ඛවෙ සුක්කා ධම්මා ලොකං පාලෙන්ති. කතමෙ ද්වෙ? හිරි ච, ඔත්තප්පඤ්ච. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ ද්වෙ සුක්කා ධම්මා ලොකං න පාලෙය්යුං, නයිධ පඤ්ඤායෙථ මාතාති වා මාතුච්ඡා’ති වා මාතුලානී’ති වා ආචරියභරියා’ති වා ගරූනං දාරා’ති වා. සම්භෙදං ලොකො අගමිස්ස යථා අජෙළකා කුක්කුටසූකරා සොණසිගාලා. යස්මා ච ඛො භික්ඛවෙ ඉමෙ ද්වෙ සුක්කා ධම්මා ලොකං පාලෙන්ති, තස්මා පඤ්ඤායති මාතා’ති වා මාතුච්ඡා’ති වා මාතුලානී’ති වා අචරියභරියා’ති වා ගරූනං දාරාති වා’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “යෙසං චෙ හිරිඔත්තප්පං සබ්බදා ච න විජ්ජති, වොක්කන්තා සුක්කමූලා තෙ ජාතිමරණගාමිනො.
3. යෙසඤ්ච හිරිඔත්තප්පං සදා සම්මා උපට්ඨිතා, විරූළ්හබ්රහ්මචරියා තෙ සන්තො ඛීණපුනබ්භවා”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
2. 2. 6.
[අජාතසුත්තං]
43. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං.
1. අත්ථි භික්ඛවෙ අජාතං අභූතං අකතං අසඞ්ඛතං. නො චෙ තං භික්ඛවෙ අභවිස්ස අජාතං අභූතං අකතං අසඞ්ඛතං, නයිධ ජාතස්ස භූතස්ස කතස්ස සඞ්ඛතස්ස නිස්සරණං පඤ්ඤායෙථ. යස්මා ච ඛො භික්ඛවෙ අත්ථි අජාතං අභූතං අකතං අසඞ්ඛතං, තස්මා ජාතස්ස භූතස්ස කතස්ස සඞ්ඛතස්ස නිස්සරණං පඤ්ඤායතී’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “ජාතං භූතං සමුප්පන්නං, කතං සඞ්ඛතමද්ධුවං ජරාමරණසඞ්ඝාතං රොගනිඩ්ඩං{1} පභඞ්ගුරං{2} ආහාරනෙත්තිප්පභවං{3} නාලං තදභිනන්දිතුං.
3. තස්ස නිස්සරණං සන්තං අතක්කාවචරං ධුවං අජාතං අසමුප්පන්නං අසොකං විරජං පදං නිරොධො දුක්ඛධම්මානං සඞ්ඛාරූපසමො සුඛො’ති”.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
2. 2. 7.
[නිබ්බානධාතු සුත්තං]
44. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං.
1. ද්වෙ’මා භික්ඛවෙ නිබ්බානධාතුයො. කතමෙ ද්වෙ? සඋපාදිසෙසා ච නිබ්බානධාතු අනුපාදිසෙසා ච නිබ්බානධාතු.
2. කතමා ච භික්ඛවෙ සඋපාදිසෙසා නිබ්බානධාතු?
ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු අරහං හොති ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො. තස්ස තිට්ඨන්තෙව පඤ්චින්ද්රියානි යෙසං අවිඝාතත්තා{1} මනාපාමනාපං පච්චනුභොති සුඛදුක්ඛං පටිසංවෙදෙති. තස්ස යො රාගක්ඛයො දොසක්ඛයො මොහක්ඛයො, අයං වුච්චති භික්ඛවෙ සඋපාදිසෙසා නිබ්බානධාතු.
3. කතමා ච භික්ඛවෙ අනුපාදිසෙසා නිබ්බානධාතු?
ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු අරහං හොති ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤා විමුත්තො. තස්ස ඉධෙව භික්ඛවෙ සබ්බවෙදයිතානි අනභිනන්දිතානි සීති භවිස්සන්ති. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ අනුපාදිසෙසා නිබ්බානධාතු.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
4. දුවෙ ඉමා චක්ඛුමතා පකාසිතා නිබ්බානධාතූ අනිස්සිතෙන තාදිනා එකා හි ධාතු ඉධ දිට්ඨධම්මිකා සඋපාදිසෙසා භවනෙත්තිසඞ්ඛයා, අනුපාදිසෙසා පන සම්පරායිකා යම්හි නිරුජ්ඣන්ති භවානි සබ්බසො.
5. යෙ එතදඤ්ඤාය පදං අසඞ්ඛතං විමුත්තචිත්තා භවනෙත්තිසඞ්ඛයා, තෙ ධම්මසාරාධිගමා ඛයෙ රතා පහංසු තෙ සබ්බභවානි තාදිනො”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
2. 2. 8.
[පටිසල්ලාන සුත්තං]
45. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං.
1. පටිසල්ලානාරාමා භික්ඛවෙ විහරථ පටිසල්ලානරතා, අජ්ඣත්තං චෙතොසමථමනුයුත්තා, අනිරාකතජ්ඣානා විපස්සනාය සමන්නාගතා බ්රූහෙතා සුඤ්ඤාගාරානං. පටිසල්ලානාරාමානං භික්ඛවෙ විහරතං පටිසල්ලානරතානං අජ්ඣත්තං චෙතොසමථමනුයුත්තානං අනිරාකතමජ්ඣානානං විපස්සනාය සමන්නාගතානං බ්රූහෙතානං සුඤ්ඤාගාරානං ද්වින්නං ඵලානං අඤ්ඤතරං ඵලං පාටිකඞ්ඛං: දිට්ඨෙ’ව ධම්මෙ අඤ්ඤා, සති වා උපාදිසෙසෙ අනාගාමිතා’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “යෙ සන්තචිත්තා නිපකා සතිමන්තො ච ඣායිනො සම්මා ධම්මං විපස්සන්ති කාමෙසු අනපෙක්ඛිනො
3. අප්පමාදරතා සන්තා පමාදෙ භයදස්සිනො අභබ්බා පරිහානාය නිබ්බානස්සෙ’ව සන්තිකෙ”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
2. 2. 9.
[සික්ඛානිසංසසුත්තං]
46. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං.
1. සික්ඛානිසංසා භික්ඛවෙ විහරථ පඤ්ඤුත්තරා විමුත්තිසාරා සතාධිපතෙය්යා. සික්ඛානිසංසානං භික්ඛවෙ විහරතං පඤ්ඤුත්තරානං විමුත්තිසාරානං සතාධිපතෙය්යානං ද්වින්නං ඵලානං අඤ්ඤතරං ඵලං පාටිකඞ්ඛං: දිට්ඨෙව ධම්මෙ අඤ්ඤා, සති වා උපාදිසෙසෙ අනාගාමිතා’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “පරිපුණ්ණසෙඛං අපහානධම්මං පඤ්ඤුත්තරං ජාතිඛයන්තදස්සිං තං වෙ මුනිං අන්තිමදෙහධාරිං මානං ජහං බ්රූමි ජරාය පාරගුං.
3. තස්මා සදා ඣානරතා සමාහිතා ආතාපිනො ජාතිඛයන්තදස්සිනො මාරං සසෙනං අභිභුය්ය භික්ඛවො භවාථ{1} ජාතිමරණස්ස පාරගා”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති.
2. 2. 10.
[ජාගරිය සුත්තං]
47. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං.
1. ජාගරො චස්ස භික්ඛවෙ භික්ඛු විහරෙය්ය සතො සම්පජානො සමාහිතො පමුදිතො විප්පසන්නො ච තත්ථ කාලවිපස්සී ච කුසලෙසු ධම්මෙසු. ජාගරස්ස භික්ඛවෙ භික්ඛුනො විහරතො සතස්ස සම්පජානස්ස සමාහිතස්ස පමුදිතස්ස විප්පසන්නස්ස තත්ථ කාලවිපස්සිනො කුසලෙසු ධම්මෙසු ද්වින්නං ඵලානං අඤ්ඤතරං ඵලං පාටිකඞ්ඛං: දිට්ඨෙ’ව ධම්මෙ අඤ්ඤා, සති වා උපාදිසෙසෙ අනාගාමිතා’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “ජාගරන්තා සුණාථෙතං යෙ සුත්තා තෙ පබුජ්ඣථ සුත්තා ජාගරියං{1} සෙය්යො නත්ථි ජාගරතො භයං.
3. යො ජාගරො ච සතිමා සම්පජානො සමාහිතො පමුදිතො{2} විප්පසන්නො කාලෙන සො සම්මා ධම්මං පරිවීමංසමානො එකොදිභූතො විහනෙ තමං සො.
4. තස්මා හවෙ ජාගරියං භජෙථ ආතාපී භික්ඛු නිපකො ඣානලාභී සංයොජනං ජාතිජරාය ඡෙත්වා ඉධෙව සම්බොධි මනුත්තරං ඵුසෙ”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.