[අවිජ්ජානීවරණා සුත්තං]
14. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං.
1. නාහං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකනීවරණම්පි සමනුපස්සාමි යෙන නීවරණෙන නිවුතා පජා දීඝරත්තං සන්ධාවන්ති සංසරන්ති යථයිදං භික්ඛවෙ අවිජ්ජානීවරණං. අවිජ්ජානීවරණෙන හි භික්ඛවෙ නිවුතා පජා දීඝරත්තං සන්ධාවන්ති සංසරන්තී’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “නත්ථඤ්ඤො එකධම්මො’පි{2} යෙනෙවං{3} නිවුතා පජා. සංසරන්ති අහොරත්තං යථා මොහෙන ආවුතා.
3. “යෙ ච මොහං පහත්වාන{4} තමොඛන්ධං පදාළයුං න තෙ පුන සංසරන්ති හෙතු තෙසං න විජ්ජතී”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
1. 2. 5.
[තණ්හාසංයොජනසුත්තං]
15. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං.
1. නාහං භික්ඛවෙ අඤ්ඤං එකසංයොජනම්පි{1} සමනුපස්සාමි යෙන සඤ්ඤොජනෙන සංයුත්තා සත්තා දීඝරත්තං සන්ධාවන්ති සංසරන්ති යථයිදං, භික්ඛවෙ තණ්හාසඤ්ඤොජනං. තණ්හාසඤ්ඤොජනෙන හි භික්ඛවෙ සංයුත්තා සත්තා දීඝරත්තං සන්ධාවන්ති සංසරන්තී’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. තණ්හාදුතියො පුරිසො දීඝමද්ධාන සංසරං. ඉත්ථභාවඤ්ඤථාභාවං සංසාරං නාතිවත්තති.
3. එතමාදීනවං ඤත්වා තණ්හං{2} දුක්ඛස්ස සම්භවං. වීතතණ්හො අනාදානො සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
1. 2. 6.
[පඨමසෙඛසුත්තං]
16. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං.
1. සෙඛස්ස භික්ඛවෙ භික්ඛුනො අප්පත්තමානසස්ස අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං පත්ථයමානස්ස විහරතො අඞ්ගන්ති කරිත්වා න අඤ්ඤං එකඞ්ගම්පි සමනුපස්සාමි යං එවං බහූපකාරං යථයිදං භික්ඛවෙ යොනිසො මනසිකාරො. යොනිසො භික්ඛවෙ භික්ඛු මනසිකරොන්තො අකුසලං පජහති කුසලං භාවෙතීති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “යොනිසො මනසිකාරො ධම්මො සෙඛස්ස භික්ඛුනො, නත්ථඤ්ඤො එවං බහුකාරො උත්තමත්ථස්ස පත්තියා, යොනිසො පදහං භික්ඛු ඛයං දුක්ඛස්ස පාපුණෙ”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
1. 2. 7.
[දුතියසෙඛසුත්තං]
17. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. සෙඛස්ස භික්ඛවෙ භික්ඛුනො අප්පත්තමානසස්ස අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං පත්ථයමානස්ස විහරතො බාහිරං අඞ්ගන්ති කරිත්වා න අඤ්ඤං එකඞ්ගම්පි සමනුපස්සාමි එවං බහූපකාරං යථයිදං භික්ඛවෙ කල්යාණමිත්තතා. කල්යාණමිත්තො භික්ඛවෙ භික්ඛු අකුසලං පජහති කුසලං භාවෙතීති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “කල්යාණමිත්තො යො භික්ඛු සප්පතිස්සො සගාරවො, කරං මිත්තානං වචනං සම්පජානො පතිස්සතො, පාපුණෙ අනුපුබ්බෙන සබ්බසඤ්ඤොජනක්ඛය”න්ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
1. 2. 8.
[සඞ්ඝභෙදසුත්තං]
18. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං.
1. එකධම්මො භික්ඛවෙ ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති බහුජනාහිතාය බහුජනාසුඛාය බහුනො ජනස්ස අනත්ථාය අහිතාය දුක්ඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමො එකධම්මො? සඞ්ඝභෙදො. සඞ්ඝෙ ඛො පන භික්ඛවෙ භින්නෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං භණ්ඩනානි චෙව හොන්ති, අඤ්ඤමඤ්ඤං පරිභාසා ච හොන්ති අඤ්ඤමඤ්ඤං පරික්ඛෙපා ච හොන්ති, අඤ්ඤමඤ්ඤං පරිච්චජනා ච හොන්ති. තත්ථ අප්පසන්නා චෙව නප්පසීදන්ති. පසන්නානඤ්ච එකච්චානං අඤ්ඤථත්තං හොතී”ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “ආපායිකො නෙරයිකො කප්පට්ඨො සඞ්ඝභෙදකො, වග්ගාරාමො අධම්මට්ඨො යොගක්ඛෙමා විධංසති, සඞ්ඝං සමග්ගං භෙත්වාන කප්පං නිරයම්හි පච්චතී’ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති.
1. 2. 9.
[සඞ්ඝසාමග්ගිසුත්තං]
19. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. එකධම්මොභික්ඛවෙ ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය බහුනො ජනස්ස අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං. කතමො එක ධම්මො? සඞ්ඝසාමග්ගි. සඞ්ඝෙ ඛො පන භික්ඛවෙ සමග්ගෙ න චෙව අඤ්ඤමඤ්ඤං භණ්ඩනානි හොන්ති, න ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පරිභාසා හොන්ති, න ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පරික්ඛෙපා හොන්ති, න ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පරිච්චජනා හොන්ති. තත්ථ අප්පසන්නා චෙව පසීදන්ති, පසන්නානඤ්ච භිය්යොභාවො හොතී’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “සුඛා සඞ්ඝස්ස සාමග්ගී සමග්ගානඤ්චනුග්ගහො සමග්ගරතො ධම්මට්ඨො යොගක්ඛෙමා න ධංසති, සඞ්ඝං සමග්ගං කත්වාන කප්පං සග්ගම්හි මොදතී’ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති.
1. 2. 10.
[පදුට්ඨපුග්ගලසුත්තං]
20. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. ඉදාහං භික්ඛවෙ එකච්චං පුග්ගලං පදුට්ඨචිත්තං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි: “ඉමම්හි චායං සමයෙ පුග්ගලො කාලං කරෙය්ය, යථාභතං නික්ඛිත්තො, එවං නිරයෙ. තං කිස්ස හෙතු: චිත්තඤ්හි’ස්ස භික්ඛවෙ පදුට්ඨං. චෙතොපදොසහෙතු ඛො පන භික්ඛවෙ එවමිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරම්මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජන්තී”ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “පදුට්ඨචිත්තං ඤත්වාන එකච්චං ඉධ පුග්ගලං, එතමත්ථඤ්ච ව්යාකාසි බුද්ධො භික්ඛූන සන්තිකෙ.
3. ඉමම්හි චායං සමයෙ කාලං කයිරාථ පුග්ගලො, නිරයං උපපජ්ජෙය්ය චිත්තඤ්හි’ස්ස පදූසිතං.”
4. යථා’හරිත්වා නික්ඛිපෙය්ය එවමෙව තථාවිධා චෙතොපදොසහෙතූ හි සත්තා ගච්ඡන්ති දුග්ගති”න්ති
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
වග්ගො දුතියො.
තස්සුද්දාන:
මොහො කොධො අථ මක්ඛො විජ්ජා තණ්හා සෙඛා දුවෙ, භෙදො සාමග්ගි පුග්ගලො ච වග්ගමාහු දුතියන්ති වුච්චති.
තතියො වග්ගො
1. 3. 1.
[පසන්නචිත්ත සුත්තං]
21. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං.
1. ඉදාහං භික්ඛවෙ එකච්චං පුග්ගලං පසන්නචිත්තං එවං චෙතසා චෙතො පරිච්ච පජානාමි: “ඉමම්හි චායං සමයෙ පුග්ගලො කාලං කරෙය්ය යථා’භතං නික්ඛිත්තො එවං සග්ගෙ. තං කිස්ස හෙතු? චිත්තඤ්හි’ස්ස භික්ඛවෙ පසන්නං. චෙතොපසාද හෙතු ඛො පන භික්ඛවෙ එවමිධෙකච්චෙ සත්තා කායස්ස භෙදා පරම්මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජන්තී ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “පසන්න චිත්තං ඤත්වාන එකච්චං ඉධ පුග්ගලං, එතමත්ථං ච ව්යාකාසි බුද්ධො භික්ඛූන සන්තිකෙ
3. ඉමම්හි චායං සමයෙ කාලං කයිරාථ පුග්ගලො, සුගතිං උපපජ්ජෙය්ය චිත්තඤ්හි’ස්ස පසාදිතං.
4. යථා’හරිත්වා නික්ඛිපෙය්ය එවමෙව තථාවිධො චෙතොපසාදහෙතූ හි සත්තා ගච්ඡන්ති සුග්ගති”න්ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
1. 3. 2.
[මාපුඤ්ඤභායී සුත්තං{1}]
22. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. මා භික්ඛවෙ පුඤ්ඤානං භායිත්ථ. සුඛස්සෙතං භික්ඛවෙ අධිවචනං ඉට්ඨස්ස කන්තස්ස පියස්ස මනාපස්ස යදිදං පුඤ්ඤානි. අභිජානාමි ඛො පනාහං භික්ඛවෙ දීඝරත්තං කතානං පුඤ්ඤානං ඉට්ඨං කන්තං පියං මනාපං විපාකං පච්චනුභූතං. සත්ත වස්සානි මෙත්තචිත්තං භාවෙත්වා සත්ත සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ නයිමං ලොකං පුනරාගමාසිං. සංවට්ටමානෙ සුදං භික්ඛවෙ කප්පෙ ආභස්සරූපගො හොමි. විවට්ටමානෙ කප්පෙ සුඤ්ඤං බ්රහ්මවිමානං උපපජ්ජාමි. තත්ර සුදං භික්ඛවෙ බ්රහ්මා හොමි මහාබ්රහ්මා අභිභූ අනභිභූතො අඤ්ඤදත්ථුදසො වසවත්තී. ඡත්තිංසක්ඛත්තුං ඛො පනාහං භික්ඛවෙ සක්කො අහොසිං දෙවානමින්දො. අනෙකසතක්ඛත්තුං රාජා අහොසිං චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා චාතුරන්තො විජිතාවී ජනපදත්ථාවරියප්පත්තො සත්තරතනසම්පන්නො. කො පන වාදො පදෙසරජ්ජස්ස? තස්ස මය්හං භික්ඛවෙ එතදහොසි: ‘කිස්ස නු ඛො මෙ ඉදං කම්මස්ස ඵලං, කිස්ස කම්මස්ස විපාකො, යෙනාහං එතරහි එවං මහිද්ධිකො එවං මහානුභාවො’ති. තස්ස මය්හං භික්ඛවෙ එතදහොසි: තිණ්ණං ඛො මෙ ඉදං කම්මානං ඵලං, තිණ්ණං කම්මානං විපාකො, යෙනාහං එතරහි එවං මහිද්ධිකො එවං මහානුභාවො’ති, සෙය්යථිදං: දානස්ස දමස්ස සඤ්ඤමස්සා’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “පුඤ්ඤමෙව සො සික්ඛෙය්ය ආයතග්ගං සුඛුද්රයං දානඤ්ච සමචරියඤ්ච මෙත්තචිත්තඤ්ච භාවයෙ.
3. එතෙ ධම්මෙ භාවයිත්වා තයො සුඛසමුද්දයෙ අබ්යාපජ්ඣං සුඛං ලොකං පණ්ඩිතො උපපජ්ජතී”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
1. 3. 3.
[උභො-අත්ථ සුත්තං]
23. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. එකධම්මො භික්ඛවෙ භාවිතො බහුලීකතො උභො අත්ථෙ සමධිගය්හ තිට්ඨති, දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං සම්පරායිකඤ්ච. කතමො එකධම්මො? අප්පමාදො කුසලෙසු ධම්මෙසු. අයං ඛො භික්ඛවෙ එකධම්මො භාවිතො බහුලීකතො උභො අත්ථෙ සමධිගය්හ තිට්ඨති දිට්ඨධම්මිකඤ්චෙව අත්ථං සම්පරායිකඤ්චා ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “අප්පමාදං පසංසන්ති පුඤ්ඤකිරියාසු පණ්ඩිතා. අප්පමත්තො උභො අත්ථෙ අධිගණ්හාති පණ්ඩිතො.
3. දිට්ඨෙවධම්මෙ යො අත්ථො යො චත්ථො සම්පරායිකො අත්ථාභිසමයා ධීරො පණ්ඩිතොති පවුච්චතී”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති.
1. 3. 4.
[අට්ඨිපුඤ්ජසුත්තං]
24. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. එකපුග්ගලස්ස භික්ඛවෙ කප්පං සන්ධාවතො සංසරතො සියා එවං මහාඅට්ඨිකඞ්කලො අට්ඨිපුඤ්ජො අට්ඨිරාසි යථායං වෙපුල්ල පබ්බතො. සචෙ සංහාරකො අස්ස සම්භතඤ්ච න විනස්සෙය්යා”ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “එකස්සෙකෙන කප්පෙන පුග්ගලස්සට්ඨිසඤ්චයො සියා පබ්බතසමො රාසි ඉති වුත්තං මහෙසිනා.
3. සො ඛො පනායං අක්ඛාතො වෙපුල්ලො පබ්බතො මහා උත්තරො ගිජ්ඣකූටස්ස මගධානං ගිරිබ්බජෙ.
4. යතො අරියසච්චානි සම්මප්පඤ්ඤාය පස්සති දුක්ඛං දුක්ඛසමුප්පාදං දුක්ඛස්ස ච අතික්කමං අරියඤ්චට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං දුක්ඛූපසමගාමිනං.
5. සත්තක්ඛත්තුං පරමඤ්ච සන්ධාවිත්වාන පුග්ගලො දුක්ඛස්සන්තකරො හොති සබ්බසංයොජනක්ඛයා”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
1. 3. 5.
[සම්පජාන මුසාවාද සුත්තං]
25. වුත්තං හෙතං භගවතා, වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. එකං ධම්මං අතීතස්ස භික්ඛවෙ පුරිසපුග්ගලස්ස නාහං තස්ස කිඤ්චි පාපකම්මං අකරණීයන්ති වදාමි. කතමං එකධම්මං? යථයිදං{1} භික්ඛවෙ සම්පජාන මුසාවාදො’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “එකං ධම්මං අතීතස්ස මුසාවාදිස්ස ජන්තුනො විතිණ්ණපරලොකස්ස නත්ථි පාපං අකාරියන්ති.”
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
1. 3. 6.
[දානසංවිභාග සුත්තං]