කාමයොගවිසඤ්ඤුත්තො භික්ඛවෙ භවයොගවිසඤ්ඤුත්තො අරහං හොති ඛීණාසවො’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “කාමයොගෙන සංයුත්තා භවයොගෙන චූභයං, සත්තා ගච්ඡන්ති සංසාරං ජාතිමරණගාමිනො.
3. යෙ ච කාමෙ පහත්වාන අප්පත්තා ආසවක්ඛයං, භවයොගෙන සංයුත්තා ‘අනාගාමී’ති වුච්චරෙ.
4. යෙ ච ඛො ඡින්නසංසයා{1} ඛීණමානපුනබ්භවා, තෙ වෙ පාරං ගතා ලොකෙ යෙ පත්තා ආසවක්ඛය”න්ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
තතියභාණවාරං.
3. 5. 8.
[කල්යාණසීල සුත්තං]
97. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. කල්යාණසීලො භික්ඛවෙ භික්ඛු කල්යාණධම්මො කල්යාණපඤ්ඤො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ කෙවලී වුසිතවා උත්තමපුරිසො’ති වුච්චති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ භික්ඛු කල්යාණසීලො හොති? ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු සීලවා හොති පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති, ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො භික්ඛවෙ භික්ඛු කල්යාණසීලො හොති. ඉති කල්යාණසීලො.
“කල්යාණධම්මො ච කථං හොති? ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු සත්තන්නං බොධිපක්ඛියානං ධම්මානං භාවනානුයොගමනුයුත්තො විහරති. එවං ඛො භික්ඛවෙ භික්ඛු කල්යාණධම්මො හොති. ඉති කල්යාණසීලො කල්යාණධම්මො.
කල්යාණපඤ්ඤො ච කථං හොති? ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො භික්ඛවෙ භික්ඛු කල්යාණපඤ්ඤො හොති. ඉති කල්යාණසීලො කල්යාණධම්මො කල්යාණපඤ්ඤො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ කෙවලී වුසිතවා උත්තමපුරිසො’ති වුච්චතීති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “යස්ස කායෙන වාචාය මනසා නත්ථි දුක්කටං, තං වෙ කල්යාණසීලො’ති ආහු භික්ඛුං හිරීමනං.
3. යස්ස ධම්මා සුභාවිතා සත්ත සම්බොධගාමිනො, තං වෙ කල්යාණධම්මො’ති ආහු භික්ඛුං අනුස්සදං.
4. යො දුක්ඛස්ස පජානාති ඉධෙව ඛයමත්තනො, තං වෙ කල්යාණපඤ්ඤො’ති, ආහු භික්ඛුං අනාසවං.
5. තෙහි ධම්මෙහි සම්පන්නං අනීඝං ඡින්නසංසයං, අසිතං සබ්බලොකස්ස ආහු සබ්බපහායිනන්ති”.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
3. 5. 9.
[දානසුත්තං]
98. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. ද්වෙමානි භික්ඛවෙ දානානි ආමිසදානඤ්ච ධම්මදානඤ්ච. එතදග්ගං භික්ඛවෙ ඉමෙසං ද්වින්නං දානානං යදිදං ධම්මදානං. ද්වෙමෙ භික්ඛවෙ සංවිභාගා ආමිසසංවිභාගො ච ධම්මසංවිභාගො ච. එතදග්ගං භික්ඛවෙ ඉමෙසං ද්වින්නං සංවිභාගානං යදිදං ධම්මසංවිභාගො. ද්වෙමෙ භික්ඛවෙ අනුග්ගහා ආමිසානුග්ගහො ච ධම්මානුග්ගහො ච. එතදග්ගං භික්ඛවෙ ඉමෙසං ද්වින්නං අනුග්ගහානං යදිදං ධම්මානුග්ගහොති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “යමාහු දානං පරමං අනුත්තරං යං සංවිභාගං භගවා අවණ්ණයි, අග්ගම්හි ඛෙත්තම්හි පසන්නචිත්තො විඤ්ඤූ පජානං කො න යජෙථ කාලෙ.
3. යෙ චෙව භාසන්ති සුණන්ති චූභයං පසන්නචිත්තා සුගතස්ස සාසනෙ, තෙසං සො අත්ථො පරමො විසුජ්ඣති යෙ අප්පමත්තා සුගතස්ස සාසනෙ”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
3. 5. 10.
[තෙවිජ්ජසුත්තං]
99. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. ධම්මෙනාහං භික්ඛවෙ තෙවිජ්ජං බ්රාහ්මණං පඤ්ඤාපෙමි නාඤ්ඤං ලපිතලාපනමත්තෙන.
“කථඤ්ච භික්ඛවෙ ධම්මෙන තෙවිජ්ජං බ්රාහ්මණං පඤ්ඤාපෙමි නාඤ්ඤං ලපිතලාපනමත්තෙන?
ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්යථිදං: එකම්පි ජාතිං ද්වෙ’පි ජාතියො තිස්සො’පි ජාතියො චතස්සො’පි ජාතියො පඤ්ච’පි ජාතියො දස’පි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාළීසම්පි ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි අනෙකෙ’පි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙ’පි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙ’පි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ අමුත්රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛප්පටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො. සො තතො චුතො අමුත්ර උදපාදිං.{1} තත්රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛපටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො. සො තතො චුතො ඉධූපපන්නොති. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති. අයමස්ස පඨමා විජ්ජා අධිගතා හොති, අවිජ්ජා විහතා විජ්ජා උප්පන්නා, තමො විහතො ආලොකො උප්පන්නො යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො.
පුන චපරං භික්ඛවෙ භික්ඛු දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති: ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා, වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා, මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා, අරියානං උපවාදකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා. තෙ කායස්ස භෙදා පරම්මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා. ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන සමන්නාගතා වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා, මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා, අරියානං අනුපවාදකා, සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා. තෙ කායස්ස භෙදා පරම්මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා’ති. ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ සුගතෙ දුග්ගතෙ. යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති. අයමස්ස දුතියා විජ්ජා අධිගතා හොති, අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා, තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො, යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො.
පුන චපරං භික්ඛවෙ භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයමස්ස තතියා විජ්ජා අධිගතා හොති, අවිජ්ජා විහතා, විජ්ජා උප්පන්නා, තමො විහතො, ආලොකො උප්පන්නො, යථා තං අප්පමත්තස්ස ආතාපිනො පහිතත්තස්ස විහරතො.
එවං ඛො අහං භික්ඛවෙ ධම්මෙන තෙවිජ්ජං බ්රාහ්මණං පඤ්ඤාපෙමි නාඤ්ඤං ලපිතලාපනමත්තෙනා’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “පුබ්බෙනිවාසං යො වෙදි සග්ගාපායඤ්ච පස්සති, අථො ජාතික්ඛයං පත්තො අභිඤ්ඤා වොසිතො මුනි.
3. එතාහි තීහි විජ්ජාහි තෙවිජ්ජො හොති බ්රාහ්මණො, තමහං වදාමි තෙවිජ්ජං නාඤ්ඤං ලපිතලාපනන්ති.”
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
පඤ්චමො වග්ගො.
තස්සුද්දානං:
පසාදජීවිතසඞ්ඝාටි අග්ගි උපපරික්ඛයා උපපත්ති කාම කල්යාණං, දානං ධම්මෙන තෙ දසා’ති.
තිකනිපාතො නිට්ඨිතො.
චතුක්කනිපාතො
4. 1. 1.
[බ්රාහ්මණසුත්තං]
100. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. අහමස්මි භික්ඛවෙ බ්රාහ්මණො යාචයොගො සදා පයතපාණි අන්තිමදෙහධරො අනුත්තරො භිසක්කො සල්ලකත්තො.{1} තස්ස මෙ තුම්හෙ පුත්තා ඔරසා මුඛතො ජාතා ධම්මජා ධම්මනිම්මිතා ධම්මදායාදා නො ආමිසදායාදා.
ද්වෙ’මානි භික්ඛවෙ දානානි ආමිසදානඤ්ච ධම්මදානඤ්ච. එතදග්ගං භික්ඛවෙ ඉමෙසං ද්වින්නං දානානං යදිදං ධම්මදානං.
ද්වෙ’මෙ භික්ඛවෙ සංවිභාගා ආමිසසංවිභාගො ච ධම්මසංවිභාගො ච. එතදග්ගං භික්ඛවෙ ඉමෙසං ද්වින්නං සංවිභාගානං යදිදං ධම්මසංවිභාගො.
ද්වෙ’මෙ භික්ඛවෙ අනුග්ගහා ආමිසානුග්ගහො ච ධම්මානුග්ගහො ච. එතදග්ගං භික්ඛවෙ ඉමෙසං ද්වින්නං අනුග්ගහානං යදිදං ධම්මානුග්ගහො.
ද්වෙ’මෙ භික්ඛවෙ යාගා ආමිසයාගො ච ධම්මයාගො ච. එතදග්ගං භික්ඛවෙ ඉමෙසං ද්වින්නං යාගානං යදිදං ධම්මයාගො”ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “යො ධම්මයාගං අයජී අමච්ඡරී තථාගතො සබ්බභූතානුකම්පී, තං තාදිසං දෙවමනුස්සසෙට්ඨං සත්තා නමස්සන්ති භවස්ස පාරගු”න්ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
4. 1. 2.
[චතුරනවජ්ජසුත්තං]
101. වුත්තං හෙතං භගවතා, වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. චත්තාරිමානි භික්ඛවෙ අප්පානි චෙව සුලභානි ච තානි ච අනවජ්ජානි. කතමානි චත්තාරි?
පංසුකූලං භික්ඛවෙ චීවරානං අප්පං ච සුලභං ච තඤ්ච අනවජ්ජං. පිණ්ඩියාලොපො භික්ඛවෙ භොජනානං අප්පඤ්ච සුලභඤ්ච තඤ්ච අනවජ්ජං. රුක්ඛමූලං භික්ඛවෙ සෙනාසනානං අප්පං ච සුලභං ච තඤ්ච අනවජ්ජං. පූතිමුත්තං භික්ඛවෙ භෙසජ්ජානං අප්පං ච සුලභං ච තඤ්ච අනවජ්ජං.
ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරි අප්පානි චෙව සුලභානි ච තානි ච අනවජ්ජානි.
යතො ඛො භික්ඛවෙ භික්ඛු අප්පෙන ච තුට්ඨො හොති සුලභෙන ච. ඉමස්සාහං අඤ්ඤතරං සාමඤ්ඤඞ්ගන්ති වදාමී’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “අනවජ්ජෙන තුට්ඨස්ස අප්පෙන සුලභෙන ච, න සෙනාසනමාරබ්භ චීවරං පානභොජනං, විඝාතො හොති චිත්තස්ස දිසා නප්පටිහඤ්ඤති.
3. යෙ චස්ස ධම්මා අක්ඛාතා සාමඤ්ඤස්සානුලොමිකා, අධිග්ගහීතා තුට්ඨස්ස අප්පමත්තස්ස භික්ඛුනො”{1}.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති.
4. 1. 3.
[ආසවක්ඛයසුත්තං]
102. වුත්තං හෙතං භගවතා වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. ජානතො’හං භික්ඛවෙ පස්සතො ආසවානං ඛයං වදාමි, නො අජානතො නො අපස්සතො. කිඤ්ච භික්ඛවෙ ජානතො කිං පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති?
ඉදං දුක්ඛන්ති භික්ඛවෙ ජානතො පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති. අයං දුක්ඛසමුදයො’ති භික්ඛවෙ ජානතො පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති. අයං දුක්ඛනිරොධො’ති භික්ඛවෙ ජානතො පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති. අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති භික්ඛවෙ ජානතො පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති. එවං ඛො භික්ඛවෙ ජානතො එවං පස්සතො ආසවානං ඛයො හොතී’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “සෙඛස්ස සික්ඛමානස්ස උජුමග්ගානුසාරිනො, ඛයස්මිං පඨමං ඤාණං තතො අඤ්ඤා අනුත්තරා.
3. තතො අඤ්ඤා විමුත්තස්ස විමුත්තිඤාණමුත්තමං උප්පජ්ජති ඛයෙ ඤාණං ඛීණා සංයොජනා ඉති.
4. න ත්වෙවිදං{1} කුසීතෙන බාලෙන අවිජානතා, නිබ්බානං අධිගන්තබ්බං සබ්බගන්ථප්පමොචන”න්ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා, ඉති මෙ සුතන්ති.
4. 1. 4.
[සමණබ්රාහ්මණසුත්තං]
103. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. යෙ හි කෙචි භික්ඛවෙ සමණා වා බ්රාහ්මණා වා ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං නප්පජානන්ති. අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං නප්පජානන්ති, අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං නප්පජානන්ති, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං නප්පජානන්ති, න මෙ තෙ භික්ඛවෙ සමණා වා බ්රාහ්මණා වා සමණෙසු වා සමණසම්මතා බ්රාහ්මණෙසු වා බ්රාහ්මණසම්මතා, න ච පනෙතෙ ආයස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථං වා බ්රහ්මඤ්ඤත්ථං වා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්ති.
යෙ ච ඛො කෙචි සමණා වා බ්රාහ්මණා වා ඉදං දුක්ඛන්ති යථාභූතං පජානන්ති, අයං දුක්ඛසමුදයො’ති යථාභූතං පජානන්ති, අයං දුක්ඛනිරොධො’ති යථාභූතං පජානන්ති, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති යථාභූතං පජානන්ති. තෙ ඛො’මෙ භික්ඛවෙ සමණා වා බ්රාහ්මණා වා සමණෙසු චෙව සමණසම්මතා බ්රාහ්මණෙසු ච බ්රාහ්මණසම්මතා. තෙ ච පනායස්මන්තො සාමඤ්ඤත්ථඤ්ච බ්රහ්මඤ්ඤත්ථඤ්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරන්තී”ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “යෙ දුක්ඛං නප්පජානන්ති අථො දුක්ඛස්ස සම්භවං, යත්ථ ච සබ්බසො දුක්ඛ, අසෙසං උපරුජ්ඣති, තඤ්ච මග්ගං න ජානන්ති දුක්ඛූපසමගාමිනං.
3. චෙතොවිමුත්තිහීනා තෙ අථො පඤ්ඤාවිමුත්තියා, අභබ්බා තෙ අන්තකිරියාය තෙ වෙ ජාතිජරූපගා.
4. යෙ ච දුක්ඛං පජානන්ති අථො දුක්ඛස්ස සම්භවං, යත්ථ ච සබ්බසො දුක්ඛං අසෙසං උපරුජ්ඣති, තඤ්ච මග්ගං පජානන්ති දුක්ඛූපසමගාමිනං.
5. චෙතොවිමුත්තිසම්පන්නා අථො පඤ්ඤාවිමුත්තියා, භබ්බා තෙ අන්තකිරියාය න තෙ ජාතිජරූපගා”ති.
අයම්පි අත්ථො වුත්තො භගවතා. ඉති මෙ සුතන්ති.
4. 1. 5.
[සීලසම්පන්නසුත්තං]
104. වුත්තං හෙතං භගවතා. වුත්තමරහතා’ති මෙ සුතං:
1. යෙ තෙ භික්ඛවෙ භික්ඛූ සීලසම්පන්නා සමාධිසම්පන්නා පඤ්ඤාසම්පන්නා විමුත්තිසම්පන්නා විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්නා ඔවාදකා විඤ්ඤාපකා සන්දස්සකා සමාදපකා සමුත්තෙජකා සම්පහංසකා අලංසමක්ඛාතාරො සද්ධම්මස්ස.
දස්සනම්පහං භික්ඛවෙ තෙසං භික්ඛූනං බහූපකාරං වදාමි. සවණම්පහං භික්ඛවෙ තෙසං භික්ඛූනං බහූපකාරං වදාමි. උපසඞ්කමනම්පහං භික්ඛවෙ තෙසං භික්ඛූනං බහූපකාරං වදාමි. පයිරුපාසනම්පහං භික්ඛවෙ තෙසං භික්ඛූනං බහූපකාරං වදාමි. අනුපබ්බජ්ජම්පහං භික්ඛවෙ තෙසං භික්ඛූනං බහූපකාරං වදාමි.
තං කිස්ස හෙතු?
තථාරූපෙ භික්ඛවෙ භික්ඛූ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො අපරිපූරො’පි සීලක්ඛන්ධො භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡති. අපරිපූරො’පි සමාධික්ඛන්ධො භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡති. අපරිපූරො’පි පඤ්ඤාක්ඛන්ධො භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡති. අපරිපූරො’පි විමුත්තික්ඛන්ධො භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡති. අපරිපූරො’පි විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධො භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡති.
එවරූපා ච තෙ භික්ඛවෙ, භික්ඛූ සත්ථාරොතිපි වුච්චන්ති, සත්ථවාහාති’පි වුච්චන්ති, රණඤ්ජහාති’පි වුච්චන්ති, තමොනුදාති’පි වුච්චන්ති, ආලොකකරාති’පි වුච්චන්ති, ඔභාසකරාති’පි වුච්චන්ති, පජ්ජොතකරාති’පි වුච්චන්ති, උක්කාධාරාති’පි වුච්චන්ති, පභඞ්කරාති’පි වුච්චන්ති, අරියාති’පි වුච්චන්ති, චක්ඛුමන්තොති’පි වුච්චන්තී’ති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං ඉති වුච්චති:
2. “පාමොජ්ජකරණට්ඨානං{1} එවං හොති විජානතං. යදිදං භාවිතත්තානං, අරියානං ධම්මජීවිනං.
3. තෙ ජොතයන්ති සද්ධම්ම, භාසයන්ති පභඞ්කරා, ආලොකකරණා ධීරා චක්ඛුමන්තො රණඤ්ජහා.