උස්සඞ්ඛපාදඋද්ධග්ගලොමතාලක්ඛණානි (9-10)
8. යම්පි භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො බහුනො ජනස්ස අත්ථූපසංහිතං ධම්මූපසංහිතං වාචම්භාසිතා අහොසි, බහුජනං නිදංසෙසි, පාණීනං හිතසුඛාවහො ධම්මයාගී, සො තස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා -පෙ- සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි ද්වෙ මහාපුරිස ලක්ඛණානි පටිලභති, උස්සඞ්ඛපාදො ච හොති උද්ධග්ගලොමො ච. සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී -පෙ- රාජා සමානො කිං ලභති? අග්ගො ච හොති සෙට්ඨො ච පාමොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච කාමභොගීනං. රාජා සමානො ඉදං ලභති -පෙ- බුද්ධො සමානො කිං ලභති? අග්ගො ච හොති සෙට්ඨො ච පාමොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච සබ්බසත්තානං. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං වුච්චති:
අත්ථධම්මසංහිතං{5} පුරෙ ගිරං එරයං බහුජනං නිදංසයී, පාණීනං හිතසුඛාවහො අහු ධම්මයාගමයජී{6} අමච්ඡරී.
තෙන සො සුචරිතෙන කම්මුනා සුගතිං වජති තත්ථ මොදති ලක්ඛණානි ච දුවෙ ඉධාගතො උත්තමප්පමුඛතාය{1} වින්දති.
උබ්භමුප්පතිතලොමවාසසො පාදගණ්ඨිරහූ සාධු සණ්ඨිතා. මංසලොහිතා චිතා තචොත්ථටා උපරිචරණා ච සොභනා{2} අහු.
ගෙහමාවසති චෙ තථාවිධො අග්ගතං වජති කාමභොගිනං, තෙන උත්තරිතරො න විජ්ජති ජම්බුදීපමභිභුය්ය ඉරීයති.
පබ්බජම්පි ච අනොමනික්කමො අග්ගතං වජති සබ්බපාණිනං, තෙන උත්තරිතරො න විජ්ජති සබ්බලොකමභිභුය්ය විහරතී’ති.
එණීජඞ්ඝලක්ඛණං (11)
9. යම්පි භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො සක්කච්චං වාචෙතා අහොසි සිප්පං වා විජ්ජං වා චරණං වා කම්මං වා, ‘කින්ති මෙ ඛිප්පං විජානෙය්යුං, කින්ති’මෙ ඛිප්පං පටිපජ්ජෙය්යුං න චිරං කිලිස්සෙය්යුන්ති. සො තස්ස කම්මස්ස කතත්තා -පෙ- සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉදං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති, එණිජඞ්ඝො හොති. සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො, සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති රාජා හොති චක්කවත්තී -පෙ- රාජා සමානො කිං ලභති? යානි තානි රාජාරහානි රාජඞ්ගානි රාජූපභොගානි රාජානුච්ඡවිකානි, තානි ඛිප්පං පටිලභති රාජා සමානො ඉදං ලභති -පෙ- බුද්ධො සමානො කිං ලභති? යානි තානි සමණාරහානි සමණඞ්ගානි සමණූපභොගානි සමණානුච්ඡවිකානි, තානි ඛිප්පං පටිලභති. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං වුච්චති:
සිප්පෙසු විජ්ජාචරණෙසු කම්මසු{3} කථං විජානෙය්යු{4} ලහුන්ති ඉච්ඡති. යදූපඝාතාය න හොති කස්සචි වාචෙති ඛිප්පං න චිරං කිලිස්සති.
තං කම්මං කත්වා කුසලං සුඛුද්රයං{1} ජඞ්ඝා මනුඤ්ඤා ලභතෙ සුසණ්ඨිතා, වට්ටා සුජාතා අනුපුබ්බමුග්ගතා උද්ධග්ගලොමා සුඛුමත්තචොත්ථටා.
එණෙය්යජඞ්ඝො’ති තමාහු පුග්ගලං සම්පත්තියා ඛිප්පමිධාහු ලක්ඛණං, ගෙහානුලොමානි යදාභිකඞ්ඛති අපබ්බජං ඛිප්පමිධාධිගච්ඡති.
සචෙ ච පබ්බජ්ජමුපෙති තාදිසො නෙක්ඛම්මඡන්දාභිරතො විචක්ඛණො, අනුච්ඡවිකස්ස යදානුලොමිකං තං වින්දති ඛිප්පමනොමවික්කමො’ති.{2}
සුඛුමච්ඡවිලක්ඛණං (12)
10. යම්පි භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො සමණං වා බ්රාහ්මණං වා උපසඞ්කමිත්වා පරිපුච්ඡිතා අහොසි: කිං භන්තෙ කුසලං, කිං අකුසලං, කිං සාවජ්ජං, කිං අනවජ්ජං, කිං සෙවිතබ්බං, කිං නසෙවිතබ්බං, කිම්මෙ කරීයමානං දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය අස්ස, කිං වා පන මෙ කරීයමානං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය අස්සා? ති. සො තස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා -පෙ- සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉදං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති. සුඛුමච්ඡවි හොති සුඛුමත්තා ඡවියා රජොජල්ලං කායෙ න උපලිප්පති. සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො, සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී -පෙ- රාජා සමානො කිං ලභති? මහාපඤ්ඤො හොති, නාස්ස හොති කොචි පඤ්ඤාය සදිසො වා, සෙට්ඨො වා කාමභොගීනං. රාජා සමානො ඉදං ලභති -පෙ- බුද්ධො සමානො කිං ලභති? මහාපඤ්ඤො හොති පුථුපඤ්ඤො හාසපඤ්ඤො ජවනපඤ්ඤො තික්ඛපඤ්ඤො නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො, නාස්ස හොති කොචි පඤ්ඤාය සදිසො වා, සෙට්ඨො වා සබ්බසත්තානං. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං වුච්චති:
පුරෙ පුරත්ථා පුරිමාසු ජාතිසු අඤ්ඤාතුකාමො පරිපුච්ඡිතා අහු, සුස්සූසිතා පබ්බජිතං උපාසිතා අත්ථන්තරො අත්ථකථං නිසාමයි.
පඤ්ඤාපටිලාභගතෙන{1} කම්මුනා මනුස්සභූතො සුඛුමච්ඡවී අහු, බ්යාකංසු උප්පාදනිමිත්තකොවිදා සුඛුමානි අත්ථානි අවෙච්ච දක්ඛිති.
සචෙ න පබ්බජ්ජමුපෙති තාදිසො වත්තෙති චක්කං පඨවිං පසාසති. අත්ථානුසත්ථිසු පරිග්ගහෙසු ච න තෙන සෙය්යො සදිසො ව විජ්ජති.
සචෙ ච පබ්බජ්ජමුපෙති තාදිසො නෙක්ඛම්මඡන්දාභිරතො විචක්ඛණො, පඤ්ඤාවිසිට්ඨං ලභතෙ අනුත්තරං පප්පොති බොධිං වරභූරිමෙධසො’ති.
සුවණ්ණවණ්ණතාලක්ඛණං (13)
11. යම්පි භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො අක්කොධනො අහොසි අනුපායාසබහුලො, බහුම්පි වුත්තො සමානො නාභිසජ්ජි, න කුප්පි, න බ්යාපජ්ජි නප්පතිත්ථියි, න කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාත්වාකාසි. දාතා ච අහොසි සුඛුමානං මුදුකානං අත්ථරණානං පාපුරණානං{2} ඛොමසුඛුමානං කප්පාසිකසුඛුමානං කොසෙය්යසුඛුමානං කම්බලසුඛුමානං. සො තස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා -පෙ- සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති. සුවණ්ණවණ්ණො හොති කඤ්චනසන්නිභත්තවො. සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො, සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී. -පෙ- රාජා සමානො කිං ලභති? ලාභී හොති සුඛුමානං මුදුකානං අත්ථරණානං පාපුරණානං ඛොමසුඛුමානං කප්පාසිකසුඛුමානං කොසෙය්යසුඛුමානං කම්බලසුඛුමානං. රාජා සමානො ඉදං ලභති -පෙ- බුද්ධො සමානො කිං ලභති? ලාභී හොති සුඛුමානං මුදුකානං අත්ථරණානං පාපුරණානං ඛොමසුඛුමානං. කප්පාසිකසුඛුමානං කොසෙය්යසුඛුමානං කම්බලසුඛුමානං. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං වුච්චති:
අක්කොධඤ්ච අධිට්ඨහි අදාසි{3} දානඤ්ච වත්ථානි සුඛුමානි සුච්ඡවීනි. පුරිමතරභවෙ ඨිතො’භිවිස්සජි{4} මහිමිව සුරො අභිවස්සං.
තං කත්වාන ඉතො චුතො දිවං උපපජ්ජ{1} සුකතඵලවිපාකමනුභුත්වා, කණකතනුසන්නිභො ඉධාභිභවති සුරවරතරොරිව ඉන්දො.
ගෙහමාවසති නරො අපබ්බජ්ජ මිච්ඡාමහතිමහිං අනුසාසතී පසය්හ ස හී ච සත්තරතනං පටිලභති විමල{2} සුඛුමච්ඡවිං සුචිඤ්ච.
ලාභී අච්ඡාදනවත්ථමොක්ඛපාපුරණානං{3} භවති සදි අනාගාරියතං උපෙති. ස හි{4} පුරිමකතඵලං අනුභවති න භවති කතස්ස පනාසො’ති.
කොසොහිතවත්ථගුය්හතාලක්ඛණං (14)
12. යම්පි භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමංභවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො චිරප්පනට්ඨෙ සුචිරප්පවාසිනො ඤාතී මිත්තෙ සුහජ්ජෙ සඛිනො සමානෙතා අහොසි, මාතරම්පි පුත්තෙන සමානෙතා අහොසි, පුත්තම්පි මාතරා සමානෙතා අහොසි, පිතරම්පි පුත්තෙන සමානෙතා අහොසි, පුත්තම්පි පිතරා සමානෙතා අහොසි, භාතරම්පි භාතරා සමානෙතා අහොසි, භාතරම්පි භගිනියා සමානෙතා අහොසි, භගිනිම්පි භාතරා සමානෙතා අහොසි, සමඞ්ගීකත්වා ච අබ්භනුමොදිතා අහොසි. සො තස්ස කම්මස්ස කතත්තා -පෙ- සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉදං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති, කොසොහිතවත්ථගුය්හො හොති. සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති රාජා හොති චක්කවත්තී -පෙ- රාජා සමානො කිං ලභති? පහූතපුත්තො හොති, පරොසහස්සං ඛො පනස්ස පුත්තා භවන්ති සූරා වීරඞ්ගරූපා පරසෙනප්පමද්දනා. රාජා සමානො ඉදං ලභති -පෙ- බුද්ධො සමානො කිං ලභති? පහූත පුත්තො හොති අනෙකසහස්සං ඛො පනස්ස පුත්තා භවන්ති සූරා වීරඞ්ග රූපා පරසෙනප්පමද්දනා. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං වුච්චති:
පුරෙ පුරත්ථා පුරිමාසු ජාතිසු චිරප්පනට්ඨෙ සුචිරප්පවාසිනො, ඤාතී සුහජ්ජෙ සඛිනො සමානයී සමඞ්ගිකත්වා{5} අනුමොදිතා අහු.
සො තෙන{1} කම්මෙන දිවං අපක්කමි{2} සුඛඤ්ච ඛිඩ්ඩා රතියො ච අන්වභි. තතො චවිත්වා පුනරාගතො ඉධ කොසොහිතං වින්දති වත්ථඡාදියං.
පහූතපුත්තො භවතී තථාවිධො පරොසහස්සං ච භවන්ති අත්රජා. සූරා ච වීරා ච{3} අමිත්තතාපනා ගිහිස්ස පීතිං ජනනා පියංවදා.
බහුතරා පබ්බජිතස්ස ඉරීයතො භවන්ති පුත්තා වචනානුසාරිනො. ගිහිස්ස වා පබ්බජිතස්ස වා පුන තං ලක්ඛණං භවති{4} තදත්ථජොතකන්ති.
පඨමභාණවාරො නිට්ඨිතො.
පරිමණ්ඩල-අනොනම-ජ’ණ්ණුපරිමසනලක්ඛණානි (15,16)
13. යම්පි භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො මහාජනසඞ්ගහං සමෙක්ඛමානො{5} සමං ජානාති, සාමං ජානාති, පුරිසං ජානාති, පුරිසවිසෙසං ජානාති අයමිදමරහති අයමිදමරහතී’ති. තත්ථ තත්ථ පුරිසවිසෙසකරො පුරෙ අහොසි. සො තස්ස කම්මස්ස කතත්තා -පෙ- සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි ද්වෙ මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති, නිග්රොධපරිමණ්ඩලො ච හොති, ඨිතකො’ව අනොනමන්තො උභොහි පාණීතලෙහි ජණ්ණුකානි පරිමසති පරිමජ්ජති. සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති රාජා හොති චක්කවත්තී -පෙ- රාජා සමානො කිං ලභති? අඩ්ඪො හොති මහද්ධනො මහාභොගො පහූතජාතරූපරජතො පහූතවිත්තූපකරණො පහූතධනධඤ්ඤො පරිපුණ්ණකොසකොට්ඨාගාරො. රාජා සමානො ඉදං ලභති. -පෙ- බුද්ධො සමානො කිං ලභති? අඩ්ඪො හොති මහද්ධනො මහාභොගො. තස්සිමානි ධනානි හොන්ති, සෙය්යථීදං සද්ධාධනං සීලධනං හිරිධනං ඔත්තප්පධනං සුතධනං චාගධනං පඤ්ඤාධනං. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං වුච්චති:
තුලිය පටිවිචය{1} චින්තයිත්වා මහාජනසඞ්ගහනං{2} සමෙක්ඛමානො, අයමිදමරහතීති තත්ථ තත්ථ පුරිසවිසෙසකරො පුරෙ අහොසි.
{3}ස හි ච පන ඨිතො අනොනමන්තො ඵුසති කරෙහි උභොහි ජණ්ණුකානි, මහිරුහපරිමණ්ඩලො අහොසි සුචරිතකම්මවිපාකසෙසකෙන.
බහුවිවිධ නිමිත්ත ලක්ඛණඤ්ඤූ අභිනිපුණා මනුජාවියා කරිංසු, බහුවිවිධානි ගිහීනමරහානි පටිලභති දහරො සුසු කුමාරො.
ඉධ මහීපති’ස්ස කාමභොගී ගිහිපටිරූපකා බහූ භවන්ති, යදි ච ජහති සබ්බකාමභොගං ලභති අනුත්තරමුත්තමං ධනග්ගන්ති.
සීහපුබ්බද්ධකායාදීනි තීණි ලක්ඛණානි (17-19)
14. යම්පි භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො බහුනො ජනස්ස අත්ථකාමො අහොසි හිතකාමො ඵාසුකාමො යොගක්ඛෙමකාමො ‘කින්ති මෙ සද්ධාය වඩ්ඪෙය්යුං, සීලෙන වඩ්ඪෙය්යුං, සුතෙන වඩ්ඪෙය්යුං,{4} චාගෙන වඩ්ඪෙය්යුං, ධම්මෙන වඩ්ඪෙය්යුං, පඤ්ඤාය වඩ්ඪෙය්යුං, ධනධඤ්ඤෙන වඩ්ඪෙය්යුං, ඛෙත්තවත්ථුනා වඩ්ඪෙය්යුං, ද්විපදචතුප්පදෙහි වඩ්ඪෙය්යුං, පුත්තදාරෙහි වඩ්ඪෙය්යුං, දාසකම්මකරපොරිසෙහි වඩ්ඪෙය්යුං, ඤාතිහි වඩ්ඪෙය්යුං, මිත්තෙහි වඩ්ඪෙය්යුං, බන්ධවෙහි වඩ්ඪෙය්යුන්ති.
සො තස්ස කම්මස්ස කතත්තා -පෙ- සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි තීණි මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති, සීහපුබ්බද්ධකායො ච හොති චිතන්තරංසො ච සමවත්තක්ඛන්ධො ච. සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති රාජා හොති චක්කවත්තී. රාජා සමානො කිං ලභති? අපරිහානධම්මො හොති, න පරිහායති ධනධඤ්ඤෙන ඛෙත්තවත්ථුනා ද්විපදචතුප්පදෙහි පුත්තදාරෙහි දාසකම්මකරපොරිසෙහි ඤාතීහි මිත්තෙහි බන්ධවෙහි, න පරිහායති සබ්බසම්පත්තියා. රාජා සමානො ඉදං ලභති. -පෙ- බුද්ධො සමානො කිං ලභති? අපරිහානධම්මො හොති, න පරිහායති සද්ධාය සීලෙන සුතෙන චාගෙන පඤ්ඤාය න පරිහායති සබ්බසම්පත්තියා. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති. එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං වුච්චති:
සද්ධාය සීලෙන සුතෙන බුද්ධියා චාගෙන ධම්මෙන බහූහි සාධුහි ධනෙන ධඤ්ඤෙන ච ඛෙත්තවත්ථුනා පුත්තෙහි දාරෙහි චතුප්පදෙහි ච.
ඤාතීහි මිත්තෙහි ච බන්ධවෙහි ච බලෙන වණ්ණෙන සුඛෙන චූභයං, කථං න හායෙය්යුං පරෙ’ති ඉච්ඡති ඉදං සමිද්ධං ච{1} පනාභිකඞ්ඛති.
ස සීහපුබ්බද්ධසුසණ්ඨිතො අහු සමවත්තක්ඛන්ධො ච චිතන්තරංසො පුබ්බෙ සුචිණ්ණෙන කතෙන කම්මුනා අහානියං පුබ්බනිමිත්තමස්ස තං.
ගිහීපි ධඤ්ඤෙන ධනෙන වඩ්ඪති පුත්තෙහි දාරෙහි චතුප්පදෙහි ච, අකිඤ්චනො පබ්බජිතො අනුත්තරං පප්පොති සම්බොධිමහානධම්මතන්ති.{2}
රසග්ගසග්ගිතාලක්ඛණං (20)
15. යම්පි භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො සත්තානං අවිහෙඨකජාතිකො අහොසි පාණිනා වා ලෙඩ්ඩුනා වා දණ්ඩෙන වා සත්ථෙන වා. සො තස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා -පෙ- සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති, රසග්ගසග්ගී හොති, උද්ධග්ගාස්ස රසහරණියො ගීවාය ජාතා හොන්ති සමාවාහිනියො.{1} සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති රාජා හොති චක්කවත්තී -පෙ- රාජා සමානො කිං ලභති? අප්පාබාධො හොති අප්පාතඞ්කො සමවෙපාකිනියා ගහණියා- සමන්නාගතො නාතිසීතාය නාච්චුණ්හාය. රාජා සමානො ඉදං ලභති. බුද්ධො සමානො කිං ලභති? අප්පාබාධො හොති අප්පාතඞ්කො සමවෙපාකිනියා ගහණියා සමන්නාගතො නාතිසීතාය නාච්චුණ්හාය මජ්ඣිමාය පධානක්ඛමාය. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං වුච්චති:
න පාණිදණ්ඩෙහි පනාථ ලෙඩ්ඩුනා සත්ථෙන වා මරණවධෙන වා පුන, උබ්බාධනාය පරිතජ්ජනාය වා න හෙඨයී ජනතමහෙඨකො අහු.
තෙනෙව සො සුගතිසු පෙච්ච මොදති සුඛප්ඵලං කරිය සුඛානි වින්දති, සමොජසා{2} රසහරණී සුසණ්ඨිතා ඉධාගතො ලභති රසග්ගසග්ගිතං.
තෙනාහු නං අතිනිපුණා විචක්ඛණා අයං නරො සුඛබහුලො භවිස්සති ගිහිස්ස වා පබ්බජිතස්ස වා පුන{3} තං ලක්ඛණං භවති තදත්ථජොතකන්ති.
අභිනීලනෙත්ත - ගොපඛුමලක්ඛණානි (21, 22)
16. යම්පි භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො න ච විසටං න ච විසාචී{1} න ච පන විචෙය්ය පෙක්ඛිතා, උජුං තථා පසටමුජුමනො පියචක්ඛුනා බහුජනං උදික්ඛිතා අහොසි. සො තස්ස කම්මස්ස කතත්තා -පෙ- සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි ද්වෙ මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති. අභිනීලනෙත්තො ච හොති ගොපඛුමො ච. සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො, සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති රාජා හොති චක්කවත්තී -පෙ- රාජා සමානො කිං ලභති? පියදස්සනො හොති, බහුනො ජනස්ස පියො හොති මනාපො බ්රාහ්මණගහපතිකානං නෙගමජානපදානං ගණකානං මහාමත්තානං අනීකට්ඨානං දොවාරිකානං අමච්චානං පාරිසජ්ජානං රාජූනං භොගියානං කුමාරානං. රාජා සමානො ඉදං ලභති -පෙ- බුද්ධො සමානො කිං ලභති? පියදස්සනො හොති, බහුනො ජනස්ස පියො හොති මනාපො භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං දෙවානං මනුස්සානං අසුරානං නාගානං ගන්ධබ්බානං. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං වුච්චති:
න ච විසටං න ච විසාචී{1} න ච පන විචෙය්ය පෙක්ඛිතා උජුං තථා පසටමුජුමනො පියචක්ඛුනා බහුජනං උදික්ඛිතා.
සුගතීසු සො ඵලවිපාකං අනුභවති තත්ථ මොදති. ඉධ ච පන භවති ගොපඛුමො අභිනීලනෙත්තනයනො සුදස්සනො.
අභියොගිනො ච නිපුණා බහූ පන නිමිත්තකොවිදා සුඛුමනයනකුසල මනුජා පියදස්සනො’ති අභිනිද්දිසන්ති නං.
පියදස්සනො ගිහී පි සන්තො ච භවති බහුජනපියායිතො, යදි ච න භවති ගිහී සමණො හොති පියො බහූනං සොකනාසනො’ති.
උණ්හීසසීසලක්ඛණං (23)
17. යම්පි භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො බහුජනපුබ්බඞ්ගමො අහොසි කුසලෙසු ධම්මෙසු බහුජනානං පාමොක්ඛො කායසුචරිතෙ වචීසුචරිතෙ මනොසුචරිතෙ දානසංවිභාගෙ සීලසමාදානෙ උපොසථූපවාසෙ මත්තෙය්යතාය පෙත්තෙය්යතාය සාමඤ්ඤතාය බ්රහ්මඤ්ඤතාය කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිතාය අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙසු ච අධිකුසලෙසු ධම්මෙසු. සො තස්ස කම්මස්ස කතත්තා -පෙ- සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති, උණ්හීසසීසො හොති. සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති රාජා හොති චක්කවත්තී -පෙ- රාජා සමානො කිං ලභති? මහා’ස්ස ජනො අන්වායිකො හොති, බ්රාහ්මණගහපතිකා නෙගමජානපදා ගණකා මහාමත්තා අනීකට්ඨා දොවාරිකා අමච්චා පාරිසජ්ජා රාජානො භොගියා කුමාරා. රාජා සමානො ඉදං ලභති. -පෙ- බුද්ධො සමානො කිං ලභති? මහාස්ස ජනො අන්වායිකො හොති භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං වුච්චති:
පුබ්බඞ්ගමො සුචරිතෙසු අහු ධම්මෙසු ධම්මචරියාය{1} අභිරතො, අන්වායිකො බහුජනස්ස අහු සග්ගෙසු වෙදයිත්ථ පුඤ්ඤඵලං.
වෙදියිත්වා සො සුචරිතස්ස ඵලං උණ්හීස සීසත්තමිධජ්ඣගමා බ්යාකංසු බ්යඤ්ජන නිමිත්තධරා පුබ්බඞ්ගමො බහුජනස්ස{2} හෙස්සති.
පටිභොගියා මනුජෙසු ඉධ පුබ්බෙව තස්ස අභිහරන්ති තදා යදිඛත්තියො භවති භූමිපති පටිහාරකබහුජනෙ{3} ලභති.
අථ චෙපි පබ්බජති සො මනුජො ධම්මෙසු හොති පගුණො විසාවී. තස්සානුසාසනිගුණාභිරතො අන්වායිකො බහුජනො භවතී ති.
එකෙකලොමතාඋණ්ණාලක්ඛණාදීනි. (24, 25)
18. යම්පි භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතො අහොසි, සච්චවාදී සච්චසන්ධො ථෙතො පච්චයිකො අවිසංවාදකො ලොකස්ස, සො තස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා -පෙ- සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි ද්වෙ මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති: එකෙකලොමො ච හොති, උණ්ණා ච භමුකන්තරෙ ජාතා හොති ඔදාතා මුදුතූලසන්නිභා. සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති රාජා හොති චක්කවත්තී. රාජා සමානො කිං ලභති? මහා’ස්ස ජනො උපවත්තති බ්රාහ්මණගහපතිකා නෙගමජානපදා ගණකා මහාමත්තා අනීකට්ඨා දොවාරිකා අමච්චා පාරිසජ්ජා රාජානො භොගියා කුමාරා. රාජා සමානො ඉදං ලභති -පෙ- බුද්ධො සමානො කිං ලභති? මහා’ස්ස ජනො උපවත්තති භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං වුච්චති:
සච්චප්පටිඤ්ඤො පුරිමාසු ජාතිසු අද්වෙජ්ඣවාචො අලිකං අවජ්ජයි න සො විසංවාදයිතා පි කස්සචි භූතෙන තච්ඡෙන තථෙන භාසයි.{1}
සෙතා සුසුක්කා මුදුතූලසන්නිභා උණ්ණාසුජාතා{2} භමුකන්තරෙ අහු න ලොමකූපෙසු දුවෙ අජායිසුං එකෙකලොමූපචිතඞ්ගවා අහු.
තං ලක්ඛණඤ්ඤූ බහවො සමාගතා බ්යාකංසු උප්පාදනිමිත්තකොවිදා. උණ්ණා ච ලොමා ච යථා සුසණ්ඨිතා උපවත්තතී ඊදිසකං බහුජ්ජනො.
ගිහිම්පි සන්තං උපවත්තතී ජනො බහූ පුරත්ථා පකතෙන කම්මුනා අකිඤ්චනං පබ්බජිතං අනුත්තරං බුද්ධම්පි සන්තං උපවත්තතී ජනො’ති.
චත්තාළීසදන්ත - අවිරලදන්ත - ලක්ඛණාදීනි (26, 27)
19. යම්පි භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො පිසුණං වාචං පහාය පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො අහොසි. ඉතො සුත්වා න අමුත්ර අක්ඛාතා ඉමෙසම්භෙදාය, අමුත්ර වා සුත්වා න ඉමෙසං අක්ඛාතා අමූසම්භෙදාය. ඉති භින්නානං වා සන්ධාතා සංහිතානං වා අනුප්පදාතා සමග්ගාරාමො සමග්ගරතො සමග්ගනන්දි සමග්ගකරණිං වාචං භාසිතා අහොසි, සො තස්ස කම්මස්ස කතත්තා -පෙ- සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි ද්වෙ මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති: චත්තාළීසදන්තො ච හොති අවිරළදන්තො ච. සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති රාජා හොති චක්කවත්තී -පෙ- රාජා සමානො කිං ලභති? අභෙජ්ජපරිසො හොති අභෙජ්ජා’ස්ස හොන්ති පරිසා බ්රාහ්මණගහපතිකා නෙගමජානපදා ගණකා මහාමත්තා අනීකට්ඨා දොවාරිකා අමච්චා පාරිසජ්ජා රාජානො භොගියා කුමාරා. රාජා සමානො ඉදං ලභති? -පෙ- බුද්ධො සමානො කිං ලභති? අභෙජ්ජපරිසො හොති අභෙජ්ජා’ස්ස හොන්ති පරිසා භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං වුච්චති:
වෙභූතියං සංහිතභෙදකාරිං{1} භෙදප්පවඩ්ඪනවිවාදකාරිං කලහප්පවඩ්ඪනඅකිච්චකාරිං, සංහිතානං භෙදජනනිං න භණි.
අවිවාදවඩ්ඪනකාරිං සුගිරං භින්නානං සන්ධිජනනිං අභණි. කලහං ජනස්ස පනුදි සමඞ්ගි සංහිතෙහි නන්දති පමොදති ච
සුගතීසු සො ඵලවිපාකං අනුභවති තත්ථ මොදති. දන්තා ඉධ හොන්ති අවිරළා සහිතා චතුරො දසස්ස මුඛජා සුසණ්ඨිතා.
යදි ඛත්තියො භවති භූමිපති අවිභෙදියා’ස්ස පරිසා භවන්ති සමණො ච හොති විරජො වීතමලො පරිසා’ස්ස හොති අනුගතා අචලා’ති.
පහූතජිව්හා - බ්රහ්මස්සර ලක්ඛණානි (28, 29)
20. යම්පි භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො ඵරුසං වාචං පහාය ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො අහොසි, යා සා වාචා නෙලා කණ්ණසුඛා පෙමනීයා හදයඞ්ගමා පොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා, තථාරූපිං වාචං භාසිතා අහොසි, සො තස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා -පෙ- සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි ද්වෙ මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති. පහූත ජිව්හො ච හොති බ්රහ්මස්සරො ච කරවීකභාණී. සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති රාජා හොති චක්කවත්තී -පෙ- රාජා සමානො කිං ලභති? ආදෙය්යවාචො හොති, ආදියන්ති’ස්ස වචනං බ්රාහ්මණගහපතිකා නෙගමජානපදා ගණකා මහාමත්තා අකනිට්ඨා දොවාරිකා අමච්චා පාරිසජ්ජා රාජානො භොගියා කුමාරා. රාජා සමානො ඉදං ලභති -පෙ- බුද්ධො සමානො කිං ලභති? ආදෙය්යවාචො හොති, ආදියන්ති’ස්ස වචනං භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං වුච්චති:
අක්කොසභණ්ඩනවිහෙසකාරිං උබ්බාධකං{1} බහුජනමද්දනං බාළ්හං{2} ගිරං සො න භණි ඵරුසං මධුරං භණි සුසඤ්හිතං සඛිලං.
මනසො පියා හදයගාමිනියො වාචා සො එරයති කණ්ණසුඛා වාචා සුචිණ්ණඵලමනුභවි සග්ගෙසු වෙදය පුඤ්ඤඵලං.
වෙදිත්වා සො සුචරිතස්ස ඵලං බ්රහ්මස්සරත්තමිධජ්ඣගමා. ජිව්හා’ස්ස හොති විපුලා පුථුලා ආදෙය්යවාක්යවචනො භවති.
ගිහිනො’පි ඉජ්ඣති යථා භණතො අථ චෙ පබ්බජති සො මනුජො ආදියන්ති’ස්ස වචනං ජනතා බහුනො බහුං සුභණිතං{1} භණතො’ති.
සීහහනුලක්ඛණං (30)
21. යම්පි භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො සම්ඵප්පලාපං පහාය සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො අහොසි, කාලවාදී භූතවාදී අත්ථවාදී ධම්මවාදී විනයවාදී නිධානවතිං වාචං භාසිතා කාලෙන සාපදෙසං පරියන්තවතිං අත්ථසංහිතං. සො තස්ස කම්මස්ස කතත්තා -පෙ- සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමං මහාපුරිසලක්ඛණං පටිලභති, සීහහනු හොති. සො තෙන ලක්ඛණෙන සමන්නාගතො සචෙඅගාරං අජ්ඣාවසති රාජා හොති චක්කවත්තී -පෙ- රාජා සමානො කිං ලභති? අප්පධංසියො හොති කෙනචි මනුස්සභූතෙන පච්චත්ථිකෙන පච්චාමිත්තෙන. රාජා සමානො ඉදං ලභති -පෙ- බුද්ධො සමානො කිං ලභති? අප්පධංසියො හොති අබ්භන්තරෙහි වා බාහිරෙහි වා පච්චත්ථිකෙහි පච්චාමිත්තෙහි රාගෙන වා දොසෙන වා මොහෙන වා සමණෙන වා බ්රාහ්මණෙන වා දෙවෙන වා මාරෙන වා බ්රහ්මුනා වා කෙනචි වා ලොකස්මිං. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං වුච්චති:
සම්ඵප්පලාපං න අබුද්ධතන්තිං{2} අවිකිණ්ණවචනබ්යප්පථො අහොසි. අහිතමපි ච අපනුදි හිතමපි ච බහුජනසුඛඤ්ච අභණි.
තං කත්වා ඉතො චුතො දිවමුපපජ්ජි සුකතඵලවිපාකමනුභොසි චවිය පුනරිධාගතො සමානො ද්විදුග්ගමවරතරහනුත්තමලත්ථ.
රාජා හොති සුදුප්පධංසියො මනුජින්දො මනුජාධිපති මහානුභාවො, තිදිවපුරවරසමො භවති සුරවරතරො රිව ඉන්දො.
ගන්ධබ්බාසුරයක්ඛරක්ඛසෙහි සුරෙහි න හි භවති සුප්පධංසියො, තථත්තො යදි භවති තථාවිධො ඉධ දිසා ච පටිදිසා ච විදිසාචාති.
සමදන්ත - සුසුක්කදාඨා - ලක්ඛණානි (31, 32)
22. යම්පි භික්ඛවෙ, තථාගතො පුරිමං ජාතිං පුරිමං භවං පුරිමං නිකෙතං පුබ්බෙ මනුස්සභූතො සමානො මිච්ඡාආජීවං පහාය සම්මාආජීවෙන ජීවිකං කප්පෙසි තුලාකූට-කංසකූට-මානකූට-උක්කොටන-වඤ්චනනිකති-සාචියොග-ඡෙදන-වධබන්ධන විපරාමොස-ආලොප-සහසාකාරා පටිවිරතො අහොසි, සො තස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා උස්සන්නත්තා විපුලත්තා කායස්ස භෙදා පරම්මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. සො තත්ථ අඤ්ඤෙ දෙවෙ දසහි ඨානෙහි අධිගණ්හාති දිබ්බෙන ආයුනා දිබ්බෙන වණ්ණෙන දිබ්බෙන සුඛෙන දිබ්බෙන යසෙන දිබ්බෙන ආධිපතෙය්යෙන දිබ්බෙහි රූපෙහි දිබ්බෙහි සද්දෙහි දිබ්බෙහි ගන්ධෙහි දිබ්බෙහි රසෙහි දිබ්බෙහි ඵොට්ඨබ්බෙහි: සො තතො චුතො ඉත්ථත්තං ආගතො සමානො ඉමානි ද්වෙ මහාපුරිසලක්ඛණානි පටිලභති, සමදන්තො ච හොති සුසුක්කදාඨො ච.
සො තෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො සචෙ අගාරං අජ්ඣාවසති, රාජා හොති චක්කවත්තී ධම්මිකො ධම්මරාජා චාතුරන්තො විජිතාවී ජනපදත්ථාවරියප්පත්තො සත්තරතනසමන්නාගතො. තස්සිමානි සත්ත රතනානි භවන්ති: සෙය්යථීදං චක්කරතනං හත්ථිරතනං අස්සරතනං මණිරතනං ඉත්ථිරතනං ගහපතිරතනං පරිනායකරතනමෙව සත්තමං. පරොසහස්සං ඛො පනස්ස පුත්තා භවන්ති සූරා වීරඞ්ගරූපා පරසෙනප්පමද්දනා. සො ඉමං පඨවිං සාගරපරියන්තං අඛීලමනිමිත්තමකණ්ටකං ඉද්ධං ඵීතං ඛෙමං සිවං නිරබ්බුදං අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන ධම්මෙන සමෙන අභිවිජිය අජ්ඣාවසති. රාජා සමානො කිං ලභති? සුචිපරිවාරො හොති, සුචී’ස්ස හොන්ති පරිවාරා බ්රාහ්මණගහපතිකා නෙගමා ජානපදා ගණකා මහාමත්තා අනීකට්ඨා දොවාරිකා අමච්චා පාරිසජ්ජා රාජානො භොගියා කුමාරා. රාජා සමානො ඉදං ලභති. සචෙ ඛො පන අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති අරහං හොති සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ විවත්තච්ඡදො. බුද්ධො සමානො කිං ලභති? සුචිපරිවාරො හොති, සුචි’ස්ස හොන්ති පරිවාරා භික්ඛූ භික්ඛුනියො උපාසකා උපාසිකායො දෙවා මනුස්සා අසුරා නාගා ගන්ධබ්බා. බුද්ධො සමානො ඉදං ලභති.
එතමත්ථං භගවා අවොච. තත්ථෙතං වුච්චති:
මිච්ඡාජීවඤ්ච අවස්සජි සමෙන වුත්තිං සුචිනා සො ජනයිත්ථ ධම්මිකෙන අහිතමපි ච අපානුදි{1} හිතමපි ච බහුජනසුඛඤ්ච ආචරි.{2}
සග්ගෙ වෙදයති නරො සුඛඵලානි කරිත්වා නිපුණෙහි විදූහි සබ්භි වණ්ණිතානි තිදිවපුරවරසමො අභිරමති රතිඛිඩ්ඩාසමඞ්ගී.
ලද්ධා{3} මානුසකං භවං තතො, චවිත්වා{4} සුකතඵලවිපාකං සෙසකෙන පටිලභති ලපනජං සමමපි සුචි සුසුක්කං.{5}