116. එකමිදාහං භික්ඛවෙ, සමයං උක්කට්ඨායං විහරාමි සුභගවනෙ සාලරාජමූලෙ. තස්ස මය්හං භික්ඛවෙ, රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි: ‘න ඛො සො සත්තාවාසො සුලභරූපො යො මයා අනජ්ඣාවුත්ථපුබ්බො{1} ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා අඤ්ඤත්ර සුද්ධාවාසෙහි දෙවෙහි. යන්නූනාහං යෙන සුද්ධාවාසා දෙවා තෙනුපසඞ්කමෙය්යන්ති”. අථ ඛො අහං{2} භික්ඛවෙ, සෙය්යථාපි නාම බලවා පුරිසො සමිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්ය, එවමෙව උක්කට්ඨායං සුභගවනෙ සාලරාජමූලෙ අන්තරහිතො අවිහෙසු දෙවෙසු පාතුරහොසිං.
117. තස්මිං භික්ඛවෙ, දෙවනිකායෙ අනෙකානි දෙවතාසහස්සානි අනෙකානි දෙවතාසතසහස්සානි යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො භික්ඛවෙ, තා දෙවතා මං එතදවොචුං: “ඉතො සො මාරිස{3}, එකනවුතො කප්පෙ{4} යං විපස්සී භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ උදපාදි. විපස්සී මාරිස, භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ඛත්තියො ජාතියා අහොසි ඛත්තියකුලෙ උදපාදි. විපස්සී මාරිස, භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො කොණ්ඩඤ්ඤා ගොත්තෙන අහොසි. විපස්සිස්ස මාරිස, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස අසීතිවස්සසහස්සානි ආයුප්පමාණං අහොසි. විපස්සී මාරිස, භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො පාටලියා මූලෙ අභිසම්බුද්ධො. විපස්සිස්ස මාරිස, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස ඛණ්ඩතිස්සං නාම සාවකයුගං අහොසි අග්ගං භද්දයුගං. විපස්සිස්ස මාරිස, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස තයො සාවකානං සන්නිපාතා අහෙසුං: එකො සාවකානං සන්නිපාතො අහොසි අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සං. එකො සාවකානං සන්නිපාතො අහොසි භික්ඛුසතසහස්සං. එකො සාවකානං සන්නිපාතො අහොසි අසීතිභික්ඛුසහස්සානි. විපස්සිස්ස මාරිස, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස ඉමෙ තයො සාවකානං සන්නිපාතා අහෙසුං සබ්බෙසංයෙව ඛීණාසවානං. විපස්සිස්ස මාරිස, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස අසොකො නාම භික්ඛු උපට්ඨාකො අහොසි අග්ගුපට්ඨාකො. විපස්සිස්ස මාරිස, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස බන්ධුමා නාම රාජා පිතා අහොසි. බන්ධුමතී නාම දෙවී මාතා අහොසි ජනෙත්ති. බන්ධුමස්ස රඤ්ඤො බන්ධුමතී නාම නගරං රාජධානි අහොසි. විපස්සිස්ස මාරිස, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස එවං අභිනික්ඛමනං අහොසි, එවං පබ්බජ්ජා, එවං පධානං එවං අභිසම්බොධි, එවං ධම්මචක්කප්පවත්තනං. තෙ මයං මාරිස, විපස්සිම්හි භගවතී බ්රහ්මචරියං චරිත්වා කාමෙසු කාමච්ඡන්දං විරාජෙත්වා ඉධූපපන්නා”ති -පෙ-
118. තස්මිං යෙව ඛො භික්ඛවෙ, දෙවනිකායෙ අනෙකානි දෙවතාසහස්සානි අනෙකානි දෙවතාසතසහස්සානි යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො භික්ඛවෙ තා දෙවතා මං එතදවොචුං:
“ඉමස්මිං යෙව ඛො මාරිස{1}, භද්දකප්පෙ භගවා එතරහි අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො. භගවා මාරිස, ඛත්තියො ජාතියා, ඛත්තියකුලෙ උප්පන්නො. භගවා මාරිස, ගොතමො ගොත්තෙන. භගවතො මාරිස, අප්පකං ආයුප්පමාණං පරිත්තං ලහුකං,{2} යො චිරං ජීවති සො වස්සසතං, අප්පං වා භිය්යො. භගවා මාරිස, අස්සත්ථස්ස මූලෙ අභිසම්බුද්ධො. භගවතො මාරිස, සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානං{3} නාම සාවකයුගං අග්ගං භද්දයුගං. භගවතො මාරිස, එකො සාවකානං සන්නිපාතො අහොසි අඩ්ඪතෙළසානි භික්ඛුසතානි. භගවතො මාරිස, අයං එකො සාවකානං සන්නිපාතො අහොසි සබ්බෙසංයෙව ඛීණාසවානං. භගවතො මාරිස, ආනන්දො භික්ඛු උපට්ඨාකො{4} අග්ගුපට්ඨාකො. භගවතො මාරිස, සුද්ධොදනො නාම රාජා පිතා,{4} මායා නාම දෙවී මාතා{4} ජනෙත්ති. කපිලවත්ථු නාම නගරං රාජධානි. භගවතො මාරිස, එවං අභිනික්ඛමනං අහොසි, එවං පබ්බජ්ජා, එවං පධානං, එවං අභිසම්බොධි, එවං ධම්මචක්කප්පවත්තනං. තෙ මයං මාරිස, භගවතී බ්රහ්මචරියං චරිත්වා කාමෙසු කාමච්ඡන්දං විරාජෙත්වා ඉධූපපන්නා”ති.
119. අථ ඛ්වාහං භික්ඛවෙ, අවිහෙහි දෙවෙහි සද්ධිං යෙන අතප්පා දෙවා තෙනුපසඞ්කමිං -පෙ- {*} අථ ඛ්වාහං භික්ඛවෙ, අවිහෙහි ච දෙවෙහි අතප්පෙහි ච දෙවෙහි සද්ධිං යෙන සුදස්සා දෙවා තෙනුපසඞ්කමිං. -පෙ- අථ ඛ්වාහං භික්ඛවෙ, අවිහෙහි ච දෙවෙහි අතප්පෙහි ච දෙවෙහි සුදස්සෙහි ච දෙවෙහි සද්ධිං යෙන සුදස්සී දෙවා තෙනුපසඞ්කමිං. -පෙ- අථ ඛ්වාහං භික්ඛවෙ, අවිහෙහි ච දෙවෙහි අතප්පෙහි ච දෙවෙහි සුදස්සෙහි ච දෙවෙහි සුදස්සීහි ච දෙවෙහි සද්ධිං යෙන අකනිට්ඨා දෙවා තෙනුපසඞ්කමිං. තස්මිං භික්ඛවෙ, දෙවනිකායෙ අනෙකානි දෙවතාසහස්සානි අනෙකානි දෙවතා සතසහස්සානි යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො භික්ඛවෙ, තා දෙවතා මං එතදවොචුං: “ඉතො සො මාරිස, එකනවුතො කප්පො යං විපස්සී භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ උදපාදි. -පෙ-*
120. තස්මිං යෙව ඛො භික්ඛවෙ, දෙවනිකායෙ අනෙකානි දෙවතාසහස්සානි අනෙකානි දෙවතාසතසහස්සානි යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො භික්ඛවෙ, තා දෙවතා මං එතදවොචුං: ඉතො ඛො මාරිස, එකතිංසෙ කප්පෙ යං සිඛී භගවා ලොකෙ උදපාදි -පෙ- තෙ මයං මාරිස, සිඛිම්හි භගවති බ්රහ්මචරියං -පෙ- ඉධූපපන්නා. සො යෙව ඛො මාරිස, එකතිංසො කප්පො යං වෙස්සභූ භගවා ලොකෙ උදපාදි -පෙ- තෙ මයං මාරිස, වෙස්සභුම්හි භගවති බ්රහ්මචරියං චරිත්වා -පෙ- ඉධූපපන්නා. ඉමස්මිං යෙව ඛො මාරිස, භද්දෙකප්පෙ කකුසන්ධො භගවා ලොකෙ උදපාදි -පෙ- තෙ මයං මාරිස, කකුසන්ධම්හි භගවති බ්රහ්මචරියං චරිත්වා -පෙ- ඉධූපපන්නා. ඉමස්මිං යෙව මාරිස, භද්දෙකප්පෙ කොණාගමනො භගවා ලොකෙ උදපාදි -පෙ- තෙ මයං මාරිස, කොණාගමනම්හි භගවති බ්රහ්මචරියං චරිත්වා -පෙ- ඉධූපපන්නා. ඉමස්මිං යෙව මාරිස, භද්දකප්පෙ කස්සපො භගවා ලොකෙ උදපාදි -පෙ- තෙ මයං මාරිස, කස්සපම්හි භගවති බ්රහ්මචරියං චරිත්වා කාමෙසු කාමච්ඡන්දං විරාජෙත්වා ඉධූපපන්නො”ති.
121. තස්මිං යෙව ඛො භික්ඛවෙ, දෙවනිකායෙ අනෙකානි දෙවතාසහස්සානි අනෙකානි දෙවතාසතසහස්සානි යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා මං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. එකමන්තං ඨිතා ඛො භික්ඛවෙ, තා දෙවතා මං එතදවොචුං: “ඉමස්මිං යෙව ඛො මාරිස, භද්දකප්පෙ භගවා එතරහි අරහං සම්මාසම්බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො. -පෙ- තෙ මයං මාරිස, භගවති බ්රහ්මචරියං චරිත්වා කාමෙසු කාමච්ඡන්දං විරාජෙත්වා ඉධූපපන්නා”ති.
122. ඉති ඛො භික්ඛවෙ, තථාගතස්සෙවෙසා ධම්මධාතු සුප්පටිවිද්ධා යස්සා ධම්ම ධාතුයා සුප්පටිවිද්ධත්තා තථාගතො අතීතෙ බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ ඡින්නපපඤ්චෙ ඡින්නවටුමෙ පරියාදින්නවට්ටෙ, සබ්බදුක්ඛවීතිවත්තෙ ජාතිතොපි අනුස්සරති, නාමතොපි අනුස්සරති, ගොත්තතොපි අනුස්සරති, ආයුප්පමාණතොපි අනුස්සරති, සාවකයුගතොපි අනුස්සරති, සාවකසන්නිපාතතොපි අනුස්සරති “එවංජච්චා තෙ භගවන්තො අහෙසුං ඉතිපි, එවංනාමා, එවංගොත්තා, එවංසීලා, එවංධම්මා, එවංපඤ්ඤා, එවංවිහාරී, එවංවිමුත්තා තෙ භගවන්තො අහෙසුං ඉතිපී”ති. දෙවතා’පි තථාගතස්ස එතමත්ථං ආරොචෙසුං යෙන තථාගතො අතීතෙ බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතො -පෙ- අනුස්සරති -පෙ- එවංවිමුත්තා තෙ භගවන්තො අහෙසුං ඉතිපී”ති.
ඉදමවොච භගවා අත්තමනා තෙ භික්ඛූ භගවතො භාසිතං අභිනන්දුන්ති.
මහාපදානසුත්තං නිට්ඨිතං පඨමං.
2.
මහානිදානසුත්තං
1. එවං මෙ සුතං: එකං සමයං භගවා කුරූසු විහරති කම්මාසදම්මං{1} නාම කුරූනං නිගමො. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච: “අච්ඡරියං භන්තෙ, අබ්භුතං භන්තෙ, යාව ගම්භීරො චායං භන්තෙ, පටිච්චසමුප්පාදො ගම්භීරාවභාසො ච. අථ ච පන මෙ උත්තානකුත්තානකො විය ඛායතී”ති.
2. මා හෙවං ආනන්ද අවච, මා හෙවං ආනන්ද අවච. ගම්භීරො චායං ආනන්ද, පටිච්චසමුප්පාදො ගම්භීරාවභාසො ච. එතස්ස ආනන්ද, ධම්මස්ස අනනුබොධා අප්පටිවෙධා එවමයං පජා තන්තාකුලකජාතා ගුළාගුණ්ඩිකජාතා{2} මුඤ්ජබබ්බජභූතා{3} අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං සංසාරං නාතිවත්තති.
3. අත්ථි ඉදප්පච්චයා ජරාමරණන්ති ඉති පුට්ඨෙන සතා ආනන්ද, අත්ථිති’ස්ස වචනීයං. කිම්පච්චයා ජරාමරණන්ති ඉති චෙ වදෙය්ය, ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්ති ඉච්චස්ස වචනීයං.
අත්ථි ඉදප්පච්චයා ජාතීති ඉති පුට්ඨෙන සතා ආනන්ද, අත්ථීති’ස්ස වචනීයං. කිම්පච්චයා ජාතීති ඉති චෙ වදෙය්ය, භවපච්චයා ජාතීති ඉච්චස්ස වචනීයං.
අත්ථි ඉදප්පච්චයා භවො’ති ඉති පුට්ඨෙන සතා ආනන්ද, අත්ථීති’ස්ස වචනීයං. කිම්පච්චයා භවො’ති ඉති චෙ වදෙය්ය, උපාදානපච්චයා භවො’ති ඉච්චස්ස වචනීයං.
අත්ථි ඉදප්පච්චයා උපාදානන්ති ඉති පුට්ඨෙන සතා ආනන්ද, අත්ථීති’ස්ස වචනීයං. කිම්පච්චයා උපාදානන්ති ඉති චෙ වදෙය්ය, තණ්හාපච්චයා උපාදානන්ති ඉච්චස්ස වචනීයං.
අත්ථි ඉදප්පච්චයා තණ්හා’ති ඉති පුට්ඨෙන සතා ආනන්ද, අත්ථීති’ස්ස වචනීයං. කිම්පච්චයා තණ්හා’ති ඉති චෙ වදෙය්ය, වෙදනාපච්චයා තණ්හා’ති ඉච්චස්ස වචනීයං,
අත්ථි ඉදප්පච්චයා වෙදනා’ති ඉති පුට්ඨෙන සතා ආනන්ද, අත්ථීති’ස්ස වචනීයං. කිම්පච්චයා වෙදනා’ති ඉති චෙ වදෙය්ය, ඵස්සපච්චයා වෙදනා’ති ඉච්චස්ස වචනීයං.
අත්ථි ඉදප්පච්චයා ඵස්සො’ති ඉති පුට්ඨෙන සතා ආනන්ද, අත්ථීති’ස්ස වචනීයං. කිම්පච්චයා ඵස්සො’ති ඉති චෙ වදෙය්ය, නාමරූපපච්චයා ඵස්සො’ති ඉච්චස්ස වචනීයං.
අත්ථි ඉදප්පච්චයා නාමරූපන්ති ඉති පුට්ඨෙන සතා ආනන්ද, අත්ථීති’ස්ස වචනීයං. කිම්පච්චයා නාමරූපන්ති ඉති චෙ වදෙය්ය, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපන්ති ඉච්චස්ස වචනීයං.
අත්ථි ඉදප්පච්චයා විඤ්ඤාණන්ති ඉති පුට්ඨෙන සතා ආනන්ද, අත්ථීති’ස්ස වචනීයං. කිම්පච්චයා විඤ්ඤාණන්ති ඉති චෙ වදෙය්ය, නාමරූපපච්චයා විඤ්ඤාණන්ති ඉච්චස්ස වචනීයං.
ඉති ඛො ආනන්ද, නාමරූපපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.”
4. “ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා ජාතිපච්චයා ජරාමරණං: ජාති ච හි ආනන්ද, නාභවිස්ස සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං කස්සචි කිම්හිචි, සෙය්යථිදං: දෙවානං වා දෙවත්තාය, ගන්ධබ්බානං වා ගන්ධබ්බත්තාය, යක්ඛානං වා යක්ඛත්තාය, භූතානං වා භූතත්තාය, මනුස්සානං වා මනුස්සත්තාය, චතුප්පදානං වා චතුප්පදත්තාය. පක්ඛීනං වා පක්ඛීත්තාය, සිරිංසපානං වා සිරිංසපත්තාය{1}, තෙසං තෙසඤ්ච ආනන්ද, සත්තානං තථත්තාය{2} ජාති නාභවිස්ස, සබ්බසො ජාතියා අසති ජාතිනිරොධා අපි නු ඛො ජරාමරණං පඤ්ඤායෙථා?”ති.
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො ජරාමරණස්ස යදිදං ජාති”.
5. “භවපච්චයා ජාතීති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා භවපච්චයා ජාති: භවො ච හි ආනන්ද, නාභවිස්ස සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං කස්සචි කිම්හිචි, සෙය්යථිදං: කාමභවො රූපභවො අරූපභවො, සබ්බසො භවෙ අසති භවනිරොධා අපි නු ඛො ජාති පඤ්ඤායෙථා?”ති.
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො ජාතියා යදිදං භවො”.
6. “උපාදානපච්චයා භවො’ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා උපාදානපච්චයා භවො: උපාදානං ච හි ආනන්ද, නාභවිස්ස සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං කස්සචි කිම්හිචි, සෙය්යථිදං: කාමූපාදානං වා දිට්ඨූපාදානං වා සීලබ්බතූපාදානං වා අත්තවාදූපාදානං වා, සබ්බසො උපාදානෙ අසති උපාදානනිරොධා අපි නු ඛො භවො පඤ්ඤායෙථා?”ති.
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො භවස්ස යදිදං උපාදානං”.
7. තණ්හාපච්චයා උපාදානන්ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා තණ්හාපච්චයා උපාදානං: තණ්හා ච හි ආනන්ද, නාභවිස්ස සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං කස්සචි කිම්හිචි, සෙය්යථිදං: රූපතණ්හා සද්දතණ්හා ගන්ධතණ්හා රසතණ්හා ඵොට්ඨබ්බතණ්හා ධම්මතණ්හා, සබ්බසො තණ්හාය අසති තණ්හානිරොධා අපි නු ඛො උපාදානං පඤ්ඤායෙථා?”ති.
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො උපාදානස්ස යදිදං තණ්හා”.
8. “වෙදනාපච්චයා තණ්හා’ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනා පෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා වෙදනාපච්චයා තණ්හා: වෙදනා ච හි ආනන්ද, නාභවිස්ස සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං කස්සචි කිම්හිචි, සෙය්යථිදං: චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා සොතසම්ඵස්සජා වෙදනා ඝානසම්ඵස්සජා වෙදනා __ජිව්හාසම්ඵස්සජා වෙදනා__ කායසම්ඵස්සජා වෙදනා මනොසම්ඵස්සජා වෙදනා, සබ්බසො වෙදනාය අසති වෙදනානිරොධා අපි නු ඛො තණ්හා පඤ්ඤායෙථා?”ති.
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො තණ්හාය යදිදං වෙදනා”.
9. ඉති ඛො පනෙතං ආනන්ද, වෙදනං පටිච්ච තණ්හා, තණ්හං පටිච්ච පරියෙසනා, පරියෙසනං පටිච්ච ලාභො, ලාභං පටිච්ච විනිච්ඡයො, විනිච්ඡයං පටිච්ච ඡන්දරාගො, ඡන්දරාගං පටිච්ච අජ්ඣොසානං, අජ්ඣොසානං පටිච්ච පරිග්ගහො, පරිග්ගහං පටිච්ච මච්ඡරියං, මච්ඡරියං පටිච්ච ආරක්ඛො, ආරක්ඛාධිකරණං{1} පටිච්ච දණ්ඩාදාන-සත්ථාදාන-කලහ-විග්ගහ-විවාද-තුවන්තුවං-පෙසුඤ්ඤ-මුසාවාදා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති.
10. ආරක්ඛාධිකරණං දණ්ඩාදාන-සත්ථාදාන-කලහ-විග්ගහ-විවාද-තුවන්තුවං-පෙසුඤ්ඤ-මුසාවාදා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්තීති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා ආරක්ඛාධිකරණං දණ්ඩාදාන-සත්ථාදාන-කලහ-විග්ගහ-විවාද-තුවන්තුවං-පෙසිඤ්ඤ-මුසාවාදා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති: ආරක්ඛො ච හි ආනන්ද, නාභවිස්ස සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං කස්සචි කිම්හිචි, සබ්බසො ආරක්ඛෙ අසති ආරක්ඛනිරොධා අපි නු ඛො දණ්ඩාදාන-සත්ථාදාන-කලහ-විග්ගහ-විවාද-තුවන්තුවං-පෙසුඤ්ඤ-මුසාවාදා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවෙය්යුන්ති?
“නො හෙතං භන්තෙ”.
තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො දණ්ඩාදාන-සත්ථාදාන-කලහ-විග්ගහ-විවාද-තුවන්තුවං-පෙසුඤ්ඤ-මුසාවාදානං අනෙකෙසං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සම්භවාය යදිදං ආරක්ඛො.
11. මච්ඡරියං පටිච්ච ආරක්ඛො’ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා මච්ඡරියං පටිච්ච ආරක්ඛො: මච්ඡරියං ච හි ආනන්ද, නාභවිස්ස සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං කස්සචි කිම්හිචි, සබ්බසො මච්ඡරියෙ අසති මච්ඡරියනිරොධා අපි නු ඛො ආරක්ඛො පඤ්ඤායෙථාති?
“නො හෙතං භන්තෙ”.
තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො ආරක්ඛස්ස යදිදං මච්ඡරියං.
12. පරිග්ගහං පටිච්ච මච්ඡරියන්ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා පරිග්ගහං පටිච්ච මච්ඡරියං: පරිග්ගහො ච හි ආනන්ද, නාභවිස්ස සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං කස්සචි කිම්හිචි, සබ්බසො පරිග්ගහෙ අසති පරිග්ගහනිරොධා අපි නු ඛො මච්ඡරියං පඤ්ඤායෙථාති?
“නො හෙතං භන්තෙ”.
තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො මච්ඡරියස්ස යදිදං පරිග්ගහො.
13. “අජ්ඣොසානං පටිච්ච පරිග්ගහො’ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා අජ්ඣොසානං පටිච්ච පරිග්ගහො: අජ්ඣොසානං ච හි ආනන්ද, නාභවිස්ස සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං කස්සචි කිම්හිචි, සබ්බසො අජ්ඣොසානෙ අසති අජ්ඣොසාන නිරොධා අපි නු ඛො පරිග්ගහො පඤ්ඤායෙථා?”ති.
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො පරිග්ගහස්ස යදිදං අජ්ඣොසානං”.
14. “ඡන්දරාගං පටිච්ච අජ්ඣොසානන්ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා ඡන්දරාගං පටිච්ච අජ්ඣොසානං: ඡන්දරාගො ච හි ආනන්ද, නාභවිස්ස සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං කස්සචි කිම්හිචි, සබ්බසො ඡන්දරාගෙ අසති ඡන්දරාගනිරොධා අපි නු ඛො අජ්ඣොසානං පඤ්ඤායෙථා?ති.”
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො අජ්ඣොසානස්ස යදිදං ඡන්දරාගො”.
15. “විනිච්ඡයං පටිච්ච ඡන්දරාගො’ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා විනිච්ඡයං පටිච්ච ඡන්දරාගො: විනිච්ඡයො ච හි ආනන්ද, නාභවිස්ස සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං කස්සචි කිම්හිචි, සබ්බසො විනිච්ඡයෙ අසති විනිච්ඡයනිරොධා අපි නු ඛො ඡන්දරාගො පඤ්ඤායෙථා?”ති.
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො ඡන්දරාගස්ස යදිදං විනිච්ඡයො”.
16. “ලාභං පටිච්ච විනිච්ඡයො’ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා ලාභං පටිච්ච විනිච්ඡයො: ලාභො ච හි ආනන්ද, නාභවිස්ස සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං කස්සචි කිම්හිචි, සබ්බසො ලාභෙ අසති ලාභනිරොධා අපි නු ඛො විනිච්ඡයො පඤ්ඤායෙථා?”ති.
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො විනිච්ඡයස්ස යදිදං ලාභො”.
17. “පරියෙසනං පටිච්ච ලාභො’ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා පරියෙසනං පටිච්ච ලාභො: පරියෙසනා ච හි ආනන්ද, නාභවිස්ස සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං කස්සචි කිම්හිචි, සබ්බසො පරියෙසනාය අසති පරියෙසනානිරොධා අපි නු ඛො ලාභො පඤ්ඤායෙථා?”ති.
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො ලාභස්ස යදිදං පරියෙසනා”.
18. තණ්හං පටිච්ච පරියෙසනා’ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා තණ්හං පටිච්ච පරියෙසනා: තණ්හා ච හි ආනන්ද, නාභවිස්ස සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං කස්සචි කිම්හිචි, සෙය්යථිදං: කාමතණ්හා භවතණ්හා විභවතණ්හා, සබ්බසො තණ්හානිරොධා අපි නු ඛො පරියෙසනා පඤ්ඤායෙථා?ති.
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො පරියෙසනාය යදිදං තණ්හා.
ඉති ඛො ආනන්ද, ඉමෙ ද්වෙ ධම්මා ද්වයෙන වෙදනාය එකසමොසරණා භවන්ති”.
19. “ඵස්සපච්චයා වෙදනා’ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනා පෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: ඵස්සො ච හි ආනන්ද, නාභවිස්ස සබ්බෙන සබ්බං සබ්බථා සබ්බං කස්සචි කිම්හිචි, සෙය්යථිදං: චක්ඛුසම්ඵස්සො සොතසම්ඵස්සො ඝානසම්ඵස්සො ජිව්හාසම්ඵස්සො කායසම්ඵස්සො මනොසම්ඵස්සො, සබ්බසො ඵස්සෙ අසති ඵස්සනිරොධා අපි නු ඛො වෙදනා පඤ්ඤායෙථා?”ති.
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො වෙදනාය යදිදං ඵස්සො”.
20. “නාමරූපපච්චයා ඵස්සො’ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා නාමරූපපච්චයා ඵස්සො: යෙහි ආනන්ද, ආකාරෙහි යෙහි ලිඞ්ගෙහි යෙහි නිමිත්තෙහි යෙහි උද්දෙසෙහි නාමකායස්ස පඤ්ඤත්ති හොති, තෙසු ආකාරෙසු තෙසු ලිඞ්ගෙසු තෙසු නිමිත්තෙසු තෙසු උද්දෙසෙසු අසති අපි නු ඛො රූපකායෙ අධිවචනසම්ඵස්සො පඤ්ඤායෙථාති?”
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“යෙහි ආනන්ද, ආකාරෙහි යෙහි ලිඞ්ගෙහි යෙහි නිමිත්තෙහි යෙහි උද්දෙසෙහි රූපකායස්ස පඤ්ඤත්ති හොති, තෙසු ආකාරෙසු තෙසු ලිඞ්ගෙසු තෙසු නිමිත්තෙසු තෙසු උද්දෙසෙසු අසති අපි නු ඛො නාමකායෙ පටිඝසම්ඵස්සො පඤ්ඤායෙථා?”ති.
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“යෙහි ආනන්ද, ආකාරෙහි යෙහි ලිඞ්ගෙහි යෙහි නිමිත්තෙහි යෙහි උද්දෙසෙහි නාමකායස්ස ච රූපකායස්ස ච පඤ්ඤත්ති හොති, තෙසු ආකාරෙසු තෙසු ලිඞ්ගෙසු තෙසු නිමිත්තෙසු තෙසු උද්දෙසෙසු අසති අපි නු ඛො අධිවචනසම්ඵස්සො වා පටිඝසම්ඵස්සො වා පඤ්ඤායෙථා?”ති.
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“යෙහි ආනන්ද, ආකාරෙහි යෙහි ලිඞ්ගෙහි යෙහි නිමිත්තෙහි යෙහි උද්දෙසෙහි නාමරූපස්ස පඤ්ඤත්ති හොති, තෙසු ආකාරෙසු තෙසු ලිඞ්ගෙසු තෙසු නිමිත්තෙසු තෙසු උද්දෙසෙසු අසති අපි නු ඛො ඵස්සො පඤ්ඤායෙථා?”ති.
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො ඵස්සස්ස යදිදං නාමරූපං”.
21. “විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපන්ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං. විඤ්ඤාණං ච හි ආනන්ද, මාතුකුච්ඡිස්මිං න ඔක්කමිස්සථ, අපි නු ඛො නාමරූපං මාතුකුච්ඡිස්මිං සමුච්චිස්සථා”ති?
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“විඤ්ඤාණං ච හි ආනන්ද, මාතුකුච්ඡිං ඔක්කමිත්වා වොක්කමිස්සථ, අපි නු ඛො නාමරූපං ඉත්ථත්තාය අභිනිබ්බත්තිස්සථාති”?
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“විඤ්ඤාණං ච හි ආනන්ද, දහරස්සෙව සතො වොච්ඡිජ්ජිස්සථ කුමාරකස්ස වා කුමාරිකාය වා, අපි නු ඛො නාමරූපං වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජිස්සථාති”?
“නො හෙතං භන්තෙ”.
“තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො නාමරූපස්ස යදිදං විඤ්ඤාණං”.
22. “නාමරූපපච්චයා විඤ්ඤාණන්ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. තදානන්ද, ඉමිනාපෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං යථා නාමරූපපච්චයා විඤ්ඤාණං: විඤ්ඤාණං ච හි ආනන්ද, නාමරූපෙ පතිට්ඨං න ලභිස්සථ, අපි නු ඛො ආයතිං ජාතිජරාමරණං දුක්ඛසමුදයසම්භවො පඤ්ඤායෙථාති”?
“නො හෙතං, භන්තෙ”.
“තස්මාතිහානන්ද, එසෙව හෙතු එතං නිදානං එස සමුදයො එස පච්චයො විඤ්ඤාණස්ස, යදිදං නාමරූපං.”
එත්තාවතා ඛො ආනන්ද, ජායෙථ වා ජීයෙථ වා මීයෙථ වා චවෙථ වා උපපජ්ජෙථ වා, එත්තාවතා අධිවචනපථො, එත්තාවතා නිරුත්තිපථො, එත්තාවතා විඤ්ඤත්තිපථො, එත්තාවතා පඤ්ඤාවචරං, එත්තාවතා වට්ටං වත්තති, (එත්තාවතා) ඉත්ථත්තං පඤ්ඤාපනාය, යදිදං නාමරූපං සහ විඤ්ඤාණෙන අඤ්ඤමඤ්ඤපච්චයතා පවත්තති.”
23. “කිත්තාවතා ච ආනන්ද, අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති; රූපිං වා හි ආනන්ද, පරිත්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති ‘රූපී මෙ පරිත්තො අත්තා’ති, රූපිං වා හි ආනන්ද, අනන්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති ‘රූපී මෙ අනන්තො අත්තා’ති, ‘අරූපිං වා හි ආනන්ද, පරිත්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති ‘අරූපී මෙ පරිත්තො අත්තා’ති, අරූපිං වා හි ආනන්ද, අනන්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති ‘අරූපී මෙ අනන්තො අත්තා’ති.
24. “තත්රානන්ද, යො සො රූපිං පරිත්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති{1}, එතරහි වා සො රූපිං පරිත්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති. තත්ථ භාවිං වා සො රූපිං පරිත්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති. ‘අතථං වා පන සන්තං තථත්තාය උපකප්පෙස්සාමී’ති ඉති වා පනස්ස හොති. එවං සන්තං ඛො ආනන්ද, රූපිං පරිත්තත්තානුදිට්ඨි අනුසෙතීති ඉච්චාලං වචනාය.
25. “තත්රානන්ද, යො සො රූපිං අනන්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති, එතරහි වා සො රූපිං අනන්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති. තත්ථ භාවිං වා සො රූපිං අනන්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති. ‘අතථං වා පන සන්තං තථත්තාය උපකප්පෙස්සාමී’ති ඉති වා පනස්ස හොති. එවං සන්තං ඛො ආනන්ද, රූපිං අනන්තත්තානුදිට්ඨි අනුසෙතීති ඉච්චාලං වචනාය.
26. “තත්රානන්ද, යො සො අරූපිං පරිත්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති, එතරහි වා සො අරූපිං පරිත්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති. තත්ථ භාවිං වා සො අරූපිං පරිත්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති. ‘අතථං වා පන සන්තං තථත්තාය උපකප්පෙස්සාමී’ති ඉති වා පනස්ස හොති. එවං සන්තං ඛො ආනන්ද, අරූපිං පරිත්තත්තානුදිට්ඨි අනුසෙතීති ඉච්චාලං වචනාය.
27. “තත්රානන්ද, යො සො අරූපිං අනන්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති, එතරහි වා සො අරූපිං අනන්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති. තත්ථ භාවිං වා සො අරූපිං අනන්තං අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති. ‘අතථං වා පන සන්තං තථත්තාය උපකප්පෙස්සාමී’ති ඉති වා පනස්ස හොති. එවං සන්තං ඛො ආනන්ද, අරූපිං අනන්තත්තානුදිට්ඨි අනුසෙතීති ඉච්චාලං වචනාය. එත්තාවතා ඛො ආනන්ද, අත්තානං පඤ්ඤපෙන්තො පඤ්ඤපෙති.
28. “කිත්තාවතාචානන්ද, අත්තානං න පඤ්ඤපෙන්තො න පඤ්ඤපෙති:
රූපිං වා හි ආනන්ද, පරිත්තං අත්තානං න පඤ්ඤපෙන්තො න පඤ්ඤපෙති ‘රූපී මෙ පරිත්තො අත්තා’ති. රූපිං වා හි ආනන්ද, අනන්තං අත්තානං න පඤ්ඤපෙන්තො න පඤ්ඤපෙති ‘රූපී මෙ අනන්තො අත්තා’ති. අරූපිං වා හි ආනන්ද, පරිත්තං අත්තානං න පඤ්ඤපෙන්තො න පඤ්ඤපෙති ‘අරූපී මෙ පරිත්තො අත්තා’ති. අරූපිං වා හි ආනන්ද, අනන්තං අත්තානං න පඤ්ඤපෙන්තො න පඤ්ඤපෙති ‘අරූපී මෙ අනන්තො අත්තා’ති.
29. “තත්රානන්ද, යො සො රූපිං පරිත්තං අත්තානං න පඤ්ඤපෙන්තො න පඤ්ඤපෙති, එතරහි වා සො රූපිං පරිත්තං අත්තානං න පඤ්ඤපෙන්තො න පඤ්ඤපෙති. තත්ථ භාවිං වා සො රූපිං පරිත්තං අත්තානං න පඤ්ඤපෙන්තො න පඤ්ඤපෙති. ‘අතථං වා පන සන්තං තථත්තාය උපකප්පෙස්සාමී’ති ඉති වා පනස්ස න හොති. එවං සන්තං ඛො ආනන්ද, රූපිං පරිත්තත්තානුදිට්ඨි නානුසෙතීති ඉච්චාලං වචනාය.
30. “තත්රානන්ද , යො සො රූපිං අනන්තං අත්තානං න පඤ්ඤපෙන්තො න පඤ්ඤපෙති, එතරහි වා සො රූපිං අනන්තං අත්තානං න පඤ්ඤපෙන්තො න පඤ්ඤපෙති. තත්ථ භාවිං වා සො රූපිං අනන්තං අත්තානං න පඤ්ඤපෙන්තො න පඤ්ඤපෙති. ‘අතථං වා පන සන්තං තථත්තාය උපකප්පෙස්සාමී’ති ඉති වා පනස්ස න හොති. එවං සන්තං ඛො ආනන්ද, රූපිං අනන්තත්තානුදිට්ඨි නානුසෙතීති ඉච්චාලං වචනාය.