“අධිදෙවෙ අභිඤ්ඤාය සබ්බං වෙදි පරොපරං, පඤ්හානන්තකරො සත්ථා කඞ්ඛීනං පටිජානත”න්ති.
26.
අසංහීරං අසඞ්කුප්පං යස්ස නත්ථි උපමා ක්වචි, අද්ධාගමිස්සාමි නමෙත්ථ කඞ්ඛා එවං මං ධාරෙහි අධිමුත්තචිත්තං.
අසංහීරං අසඞ්කුප්පන්ති: අසංහීරං වුච්චති අමතං නිබ්බානං “යො සො සබ්බසඞ්ඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං. අසංහීරන්ති: රාගෙන දොසෙන මොහෙන කොධෙන උපනාහෙන මක්ඛෙන පලාසෙන ඉස්සාය මච්ඡරියෙන මායාය සාඨෙය්යෙන ථම්භෙන සාරම්භෙන මානෙන අතිමානෙන මදෙන පමාදෙන සබ්බකිලෙසෙහි සබ්බදුච්චරිතෙහි සබ්බපරිළාහෙහි සබ්බාසවෙහි සබ්බදරථෙහි සබ්බසන්තාපෙහි සබ්බාකුසලාභිසංඛාරෙහි අසංහාරියං නිබ්බානං නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මන්ති අසංහීරං අසංකුප්පන්ති: ‘අසංකුප්පං’ වුච්චති අමතං නිබ්බානං, යො සො සබ්බසංඛාරසමථො -පෙ- නිරොධො නිබ්බානං, යස්ස න උප්පාදො පඤ්ඤායති, න වයො පඤ්ඤායති, න තස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති, නිබ්බානං නිච්චං ධුවං සස්සතං අවිපරිණාමධම්මන්ති ‘අසංහීරං අසංකුප්පං’.
යස්ස නත්ථි උපමා ක්වචීති-‘යස්සා’ති නිබ්බානස්ස{1} නත්ථි උපමා ති උපමා නත්ථි උපනිධා නත්ථි සදිසං නත්ථි පටිභාගො නත්ථි න සන්ති න සංවිජ්ජති නූපලබ්භති. ක්වචීති. ක්වචි කිම්හිචි කත්ථචි අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා ව අජ්ඣත්තබහිද්ධා වාති. ‘යස්ස නත්ථි උපමා ක්වචි’.{2}
අද්ධා ගමිස්සාමි න මෙත්ථ කඞ්ඛාති ‘අද්ධා’ති එකංසවචනං නිස්සංසයවචනං නික්කඞ්ඛාවචනං අද්වෙජ්ඣවචනං අද්වෙළ්හකවචනං නියොගවචනං අන්වත්ථවචනං අපණ්ණකවචනං අවිරුද්ධවචනං අවත්ථාපනවචනමෙතං ‘අද්ධා’ති. ගමිස්සාමීති ගමිස්සාමි අධිගමිස්සාමි ඵස්සිස්සාමි{3} සච්ඡිකරිස්සාමීති ‘අද්ධාගමිස්සාමි’. න මෙත්ථ කඞ්ඛාති ‘එත්ථා’ති නිබ්බානෙ. කඞ්ඛා නත්ථි විචිකිච්ඡා නත්ථි ද්වෙළ්හකං නත්ථි සංසයො නත්ථි න සන්ති න සංවිජ්ජති නූපලබ්භති පහීනො සමුච්ඡින්නො වූපසන්තො පටිප්පස්සද්ධො අභබ්බුප්පත්තිකො ඤාණග්ගිනා දඩ්ඪොති ‘අද්ධා ගමිස්සාමි න මෙත්ථ කඞ්ඛා’.
එවං මං ධාරෙහි අධිමුත්තචිත්තන්ති-‘එවං මං ධාරෙහී’ති එවං මං උපලක්ඛෙහි චිත්තං නිබ්බානනින්නං නිබ්බානපොණං නිබ්බානපබ්භාරං නිබ්බානාධිමුත්තන්ති ‘එවං මං ධාරෙහි අධිමුත්තචිත්තන්ති’.
තෙනාහ ථෙරො පිඞ්ගියො:
අසංහීරං අසංකුප්පං යස්ස නත්ථි උපමා ක්වචි අද්ධා ගමිස්සාමි න මෙත්ථ කඞ්ඛා එවං මං ධාරෙහි අධිමුත්තචිත්තන්ති.
පිඞ්ගියසුත්තන්තං සොළසි
පාරායන වග්ගො නිට්ඨිතො
ඛග්ගවිසාණ සුත්තනිද්දෙසො
පඨමො වග්ගො
1.
සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩං අවිහෙඨයං{1} අඤ්ඤතරම්පි තෙසං, න පුත්තමිච්ඡෙය්ය කුතො සහායං එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩන්ති-‘සබ්බෙසූ’ති සබ්බෙන සබ්බං, සබ්බථා සබ්බං, අසෙසං නිස්සෙසං පරියාදියනවචනමෙතං{2} ‘සබ්බෙසූ’ති. භූතෙසූති: ‘භූතා, වුච්චන්ති: තසා ච ථාවරා ච. තසාති යෙසං තසිනා තණ්හා{3} අප්පහීනා, යෙසං ච භයභෙරවා අප්පහීනා, කිං කාරණා වුච්චන්ති තසා: තෙ{4} තසන්ති උත්තසන්ති පරිතසන්ති භායන්ති සංතාසං{5}. ආපජ්ජන්ති, තංකාරණා වුච්චන්ති තසා. ථාවරාති: යෙසං තසිනා තණ්හා{3} පහීනා, යෙසං ච භයභෙරවා පහීනා. කිං කාරණා වුච්චන්ති ථාවරා, තෙ න තසන්ති න උත්තසන්ති න පරිතසන්ති න භායන්ති න සන්තාසං{5}. ආපජ්ජන්ති, තංකාරණා වුච්චන්ති ථාවරා. දණ්ඩාති{6}: තයො දණ්ඩා: කායදණ්ඩො වචීදණ්ඩො මනොදණ්ඩො. තිවිධං කායදුච්චරිතං කායදණ්ඩො, චතුබ්බිධං වචීදුච්චරිතං වචීදණ්ඩො, තිවිධං මනොදුච්චරිතං මනො දණ්ඩො. සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩන්ති සබ්බෙසු භූතෙසු දණ්ඩං නිධාය නිදහිත්වා ඔරොපයිත්වා සමොරොපයිත්වා නික්ඛිපිත්වා පටිප්පස්සම්භිත්වාති ‘සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩං.’
අවිහෙඨයං අඤ්ඤතරම්පි තෙසන්ති එකමෙකම්පි සත්තං පාණිනා වා ලෙඩ්ඩුනා වා දණ්ඩෙන වා සත්ථෙන වා අන්දුයා වා{7} රජ්ජුයා වා අවිහෙඨයන්තො, සබ්බෙපි සත්තෙ පාණිනා වා ලෙඩ්ඩුනා වා දණ්ඩෙන වා සත්ථෙන වා අන්දුයා වා රජ්ජුයා වා, අවිහෙඨයන්තොති ‘අවිහෙඨයං අඤ්ඤතරම්පි තෙසං.’
න පුත්තමිච්ඡෙය්ය කුතො සහායන්ති-නා’ති පටික්ඛෙපො, පුත්තාති චත්තාරො පුත්තා: අත්රජො{1} පුත්තො ඛෙත්තජො පුත්තො දින්නකො පුත්තො අන්තෙවාසිකො පුත්තො. සහායන්ති සහායා වුච්චන්ති: යෙහි සහ ආගමනං ඵාසු, ගමනං ඵාසු, ගමනාගමනං ඵාසු. ඨානං ඵාසු, නිසජ්ජා{2} ඵාසු, සයනං{3} ඵාසු, ආලපනං ඵාසු, සල්ලපනං ඵාසු, උල්ලපනං ඵාසු, සමුල්ලපනං ඵාසු. න පුත්තමිච්ඡෙය්ය කුතො සහායන්ති: පුත්තම්පි න ඉච්ඡෙය්ය න සාදියෙය්ය න පත්ථයෙය්ය න පිහයෙය්ය නාභිජප්පෙය්ය, කුතො මිත්තං වා සන්දිට්ඨං වා සම්භත්තං වා සහායං වා ඉච්ඡෙය්ය{4} සාදියෙය්ය පත්ථෙය්ය පිහයෙය්ය අභිජප්පෙය්යාති ‘න පුත්තමිච්ඡෙය්ය කුතො සහායං’.
එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පොති ‘එකො’ති සො පච්චෙකබුද්ධො පබ්බජ්ජාසඞ්ඛාතෙන එකො, අදුතියට්ඨෙන එකො, තණ්හාය පහානට්ඨෙන{5}. එකො, එකන්තවීතරාගොති එකො, එකන්තවීතදොසොති එකො, එකන්තවීතමොහොති එකො, එකන්තනික්කිලෙසොති එකො, එකායනමග්ගං ගතොති එකො, එකො අනුත්තරං පච්චෙකසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති එකො.
කථං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො පබ්බජ්ජාසඞ්ඛාතෙන එකො: සො පච්චෙකසම්බුද්ධො සබ්බං ඝරාවාසපළිබොධං ඡින්දිත්වා පුත්තදාරපළිබොධං ඡින්දිත්වා ඤාතිපළිබොධං ඡින්දිත්වා සන්නිධිපළිබොධං ඡින්දිත්වා කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්තානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිත්වා අකිඤ්චනභාවං උපගන්ත්වා එකො චරති විහරති ඉරීයති වත්තති පාලෙති යපෙති යාපෙති. එවං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො පබ්බජ්ජාසඞ්ඛාතෙන එකො.
කථං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො අදුතියට්ඨෙන එකො: සො එවං පබ්බජිතො සමානො එකො අරඤ්ඤෙ වනපත්ථානි පන්තානි{6} සෙනාසනානි පටිසෙවති අප්පසද්දානි අප්පනිග්ඝොසානි විජනවාතානි මනුස්සරාහසෙය්යකානි පටිසල්ලානසාරුප්පානි. සො එකො චරති, එකො ගච්ඡති, එකො තිට්ඨති, එකො නිසීදති, එකො සෙය්යං කප්පෙති, එකො ගාමං පිණ්ඩාය පවිසති, එකො අභික්කමති, එකො පටික්කමති, එකො රහො නිසීදති, එකො චඞ්කමං අධිට්ඨාති, එකො චරති, විහරති ඉරීයති වත්තති පාලෙති යපෙති යාපෙතීති එවං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො අදුතියට්ඨෙන එකො.
කථං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො තණ්හාය පහානට්ඨෙන එකො, සො එවං එකො අදුතියො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො විහරන්තො මහාපධානං පදහන්තො මාරං සසෙනං{1} නමුචිං කණ්හං පමත්තබන්ධුං මිධමෙත්වා{2} තණ්හාජාලිනිං{3} සරිතං විසන්තිකං{4} පජහි විනොදෙසි බ්යන්තී අකාසි අනභාවං ගමෙසීති.
1. “තණ්හා දුතියො පුරිසො දීඝමද්ධානසංසරං, ඉත්ථභාවඤ්ඤථාභාවං සංසාරං නාතිවත්තති.
2. එවමාදීනවං{5} ඤත්වා තණ්හා{6} දුක්ඛස්ස සම්භවං, වීතතණ්හො අනාදානො සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ”ති.{a}
එවං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො තණ්හාය පහානට්ඨෙන එකො.
කථං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො එකන්තවීතරාගොති එකො: රාගස්ස පහීනත්තා එකන්තවීතරාගොති එකො දොසස්ස පහීනත්තා එකන්තවීතදොසොති එකො, මොහස්ස පහීනත්තා එකන්තවීතමොහොති එකො, කිලෙසානං පහීනත්තා එකන්තනික්කිලෙසොති එකො, එවං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො එකන්තවීතරාගොති එකො.
කථං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො එකායනමග්ගං ගතොති එකො: ‘එකායනමග්ගො’ වුච්චති: චත්තාරො සතිපට්ඨානා චත්තාරො සම්මප්පධානා චත්තාරො ඉද්ධිපාදා පඤ්චින්ද්රියානි පඤ්චබලානි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො.
3. එකායනං ජාති ඛයන්තදස්සී මග්ගං පජානාති හිතානුකම්පී එතෙන මග්ගෙන තරිංසු පුබ්බෙ තරිස්සන්ති යෙ ච තරන්ති ඔඝං’.
එවං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො එකායනමග්ගං ගතොති එකො. කථං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො එකො අනුත්තරං පච්චෙකසම්බොධිං{1} අභිසම්බුද්ධොති එකො: ‘බොධි’ වුච්චති චතුසු මග්ගෙසු ඤාණං, “පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්රියං පඤ්ඤාබලං -පෙ- ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො වීමංසා විපස්සනා සම්මාදිට්ඨි” සො පච්චෙකසම්බුද්ධො තෙන පච්චෙකබොධිඤාණෙන සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චාති බුජ්ඣි, සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛාති බුජ්ඣි, සබ්බෙ ධම්මා අනත්තාති බුජ්ඣි, අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරාති බුජ්ඣි සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණන්ති බුජ්ඣි, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපන්ති බුජ්ඣි, නාමරූපපච්චයා සළායතනන්ති බුජ්ඣි, සළායතනපච්චයා ඵස්සොති බුජ්ඣි, ඵස්සපච්චයා වෙදනාති බුජ්ඣි, වෙදනාපච්චයා තණ්හාති බුජ්ඣි තණ්හා පච්චයා උපාදානන්ති බුජ්ඣි, උපාදානපච්චයා භවොති බුජ්ඣි, භවපච්චයා ජාතීති බුජ්ඣි, ජාතිපච්චයා ජරාමරණන්ති බුජ්ඣි, අවිජ්ජානිරොධා සඞ්ඛාරනිරොධො’ති බුජ්ඣි, සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණ නිරොධො’ති බුජ්ඣි, විඤ්ඤාණනිරොධා නාමරූපනිරොධොති බුජ්ඣි, නාමරූපනිරොධා සළායතනනිරොධො’ති බුජ්ඣි, සළායතන නිරොධා ඵස්සනිරොධො’ති බුජ්ඣි, ඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධො’ති බුජ්ඣි, වෙදනානිරොධා තණ්හානිරොධො’ති බුජ්ඣි, තණ්හානිරොධා උපාදානනිරොධො’ති බුජ්ඣි, උපාදාන නිරොධා භව නිරොධො’ති බුජ්ඣි, භවනිරොධා ජාති නිරොධො’ති බුජ්ඣි, ජාතිනිරොධා ජරාමරණ නිරොධො’ති බුජ්ඣි, ඉදං දුක්ඛන්ති බුජ්ඣි, අයං දුක්ඛසමුදයොති බුජ්ඣි, අයං දුක්ඛනිරොධොති බුජ්ඣි, අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනීපටිපදාති බුජ්ඣි, ඉමෙ ආසවා’ති බුජ්ඣි, අයං ආසවනිරොධොති බුජ්ඣි, අයං ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති බුජ්ඣි, ඉමෙ ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්යාති බුජ්ඣි, ඉමෙ ධම්මා පහාතබ්බාති බුජ්ඣි, ඉමෙ ධම්මා සච්ඡිකාතබ්බාති බුජ්ඣි, ඉමෙ ධම්මා භාවෙතබ්බාති බුජ්ඣි, ඡන්නං ඵස්සායතනානං සමුදයං ච අත්ථඞ්ගමං ච.{2} අස්සාදං ච ආදීනවං ච නිස්සරණං ච බුජ්ඣි. පඤ්චන්නං උපාදානක ඛන්ධානං සමුදයං ච -පෙ- නිස්සරණං ච බුජ්ඣි, චතුන්නං මහාභූතානං සමුදයං ච අත්ථඞ්ගමං ච අස්සාදං ච ආදීනවං ච නිස්සරණං ච බුජ්ඣි, ‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්මන්ති බුජ්ඣි.
අථවා යං බුජ්ඣිතබ්බං අනුබුජ්ඣිතබ්බං පටිබුජ්ඣිතබ්බං සම්බුජ්ඣිතබ්බං අධිගන්තබ්බං ඵස්සිතබ්බං සච්ඡිකාතබ්බං, සබ්බං තං තෙන පච්චෙකබොධිඤාණෙන බුජ්ඣි අනුබුජ්ඣි පටිබුජ්ඣි සම්බුජ්ඣි අධිගච්ඡි ඵස්සෙසි සච්ඡාකාසීති එවං සො පච්චෙකසම්බුද්ධො එකො අනුත්තරං පච්චෙකසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති එකො.
චරෙති: අට්ඨචරියායො: ඉරියාපථචරියා ආයතනචරියා සතිචරියා සමාධිචරියා ඤාණචරියා මග්ගචරියා පත්තිචරියා{1} ලොකත්ථචරියා. ‘ඉරියාපථචරියා’ති චතුසු ඉරියාපථෙසු. ආයතනචරියාති: ඡසු අජ්ඣත්තිකබාහිරෙසු{2} ආයතනෙසු. ‘සතිචරියා’ති චතුසු සතිපට්ඨානෙසු. ‘සමාධිචරියා’ති චතුසු ඣානෙසු. ඤාණාචරියාති චතුසු අරියසච්චෙසු.{3} ‘මග්ගචරියා’ති චතුසු අරියමග්ගෙසු.{4} ‘පත්තිචරියා’ති{5} චතුසු සාමඤ්ඤඵලෙසු, ලොකත්ථචරියාති තථාගතෙසු අරහන්තෙසු සම්මාසම්බුද්ධෙසු, පදෙසෙ{6} පච්චෙකසම්බුද්ධෙසු පදෙසෙ{6} සාවකෙසු ඉරියාපථචරියා ච පණිධිසම්පන්නානං, ආයතනචරියා ච ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරානං, සතිචරියා ච අප්පමාදවිහාරිනං, සමාධිචරියා ච, අධිචිත්තමනුයුත්තානං ඤාණචරියා ච බුද්ධිසම්පන්නානං මග්ගචරියා ච සම්මාපටිපන්නානං, පත්තිචරියා ච{5} අධිගතඵලානං, ලොකත්ථචරියා ච තථාගතානං අරහන්තානං සම්මාසම්බුද්ධානං, පදෙසෙ පච්චෙකබුද්ධානං, පදෙසෙ{6} සාවකානං, ඉමා අට්ඨචරියායො.
අපරාපි අට්ඨචරියායො: අධිමුච්චන්තො සද්ධාය චරති, පග්ගණ්හන්තො විරියෙන චරති, උපට්ඨපෙන්තො සතියා චරති, අවික්ඛෙපං කරොන්තො සමාධිනා චරති, පජානන්තො{7} පඤ්ඤාය චරති, විජානන්තො විඤ්ඤාණෙන චරති,{8} එවං පටිපන්නස්ස කුසලා ධම්මා ආයාපෙන්තීති ආයතනචරියාය චරති. එවං පටිපන්නො විසෙසමධිගච්ඡතීති විසෙසචරියාය චරති ඉමා අට්ඨ චරියායො.
අපරාපි අට්ඨ චරියායො: දස්සනචරියා ච{9} සම්මාදිට්ඨියා, අභිනිරොපනචරියා ච{10} සම්මාසඞ්කප්පස්ස, පරිග්ගහචරියා ච සම්මාවාචාය, සමුට්ඨානචරියා ච සම්මා කම්මන්තස්ස, වොදානචරියා ච සම්මාආජීවස්ස, පග්ගහචරියා ච සම්මාවායාමස්ස, උපට්ඨානචරියා ච සම්මාසතියා, අවික්ඛෙපචරියා ච සම්මාසමාධිස්ස, ඉමා අට්ඨචරියායො.
ඛග්ගවිසාණකප්පොති යථා ඛග්ගස්ස නාම විසාණං එකං හොති අදුතියං. එවමෙව සො පච්චෙකසම්බුද්ධො, තංකප්පො{1} තංසදිසො{2} තප්පටිභාගො. යථා අතිලොණං වුච්චති ලොණකප්පො, අතිතිත්තකං වුච්චති තිත්තකප්පො, අතිමධුරං වුච්චති මධුරකප්පො, අතිඋණ්හං වුච්චති අග්ගිකප්පො, අතිසීතං වුච්චති හිමකප්පො, මහාඋදකක්ඛන්ධො වුච්චති සමුද්දකප්පො, මහාභිඤ්ඤාබලප්පත්තො සාවකො වුච්චති සත්ථුකප්පොති. එවමෙව සො පච්චෙකසම්බුද්ධො තංකප්පො තංසදිසො තප්පටිභාගො එකො අදුතියො මුත්තබන්ධනො සම්මා ලොකෙ චරති විහරති ඉරීයති වත්තති පලෙති යපෙති යාපෙතීති ‘එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’.
තෙනාහ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො:
“සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩං අවිහෙඨයං අඤ්ඤතරම්පි තෙසං, න පුත්තමිච්ඡෙය්ය කුතො සහායං එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො”ති.
2.
සංසග්ගජාතස්ස භවන්ති ස්නෙහා ස්නෙහන්වයං දුක්ඛමිදං පහොති, ආදීනවං ස්නෙහජං පෙක්ඛමානො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
සංසග්ගජාතස්ස භවන්ති ස්නෙහාති-‘සංසග්ගා’ති ද්වෙ සංසග්ගා: දස්සනසංසග්ගො ච සවනසංසග්ගො ච. කතමො දස්සනසංසග්ගො: ඉධෙකච්චො පස්සති ඉත්ථිං වා කුමාරිං වා අභිරූපං දස්සනීයං පාසාදිකං පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතං, දිස්වා පස්සිත්වා අනුබ්යංජනනසො නිමිත්තං ගණ්හාති: කෙසා වා සොභනා, මුඛං වා සොභනං, අක්ඛී වා සොභනා, කණ්ණා වා සොභනා, නාසා වා සොභනා, ඔට්ඨා වා සොභනා, දන්තා වා සොභනා, මුඛං වා සොභනා, ගීවා වා සොභනා, ථනා වා සොභනා, උරං වා සොභනං, උදරං වා සොභනා, කටි වා සොභනං, ඌරු වා සොභනා, ජඞ්ඝා වා සොභනා, හත්වා වා සොභනා, පාදා වා සොභනා, අඞ්ගුලියො වා සොභනා, නඛා වා සොභනා ති දිස්වා පස්සිත්වා අභිනන්දති අභිවදති අභිපත්ථෙති අනුස්සරති අනුප්පාදෙති අනුබන්ධති රාගබන්ධනං. අයං දස්සනසංසග්ගො.
කතමො සවණසංසග්ගො: ඉධෙකච්චො සුණාති අමුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථි වා කුමාරී වා අභිරූපා වා දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතාති, සුත්වා සුණිත්වා අභිනන්දති අභිවදති අභිපත්ථෙති අනුප්පාදෙති අනුබන්ධති රාගබන්ධනං. අයං සවණසංසග්ගො.
ස්නෙහාති ද්වෙස්නෙහා: තණ්හාස්නෙහො ච දිට්ඨිස්නෙහො ච. කතමො තණ්හාස්නෙහො: යාවතා තණ්හාසඞ්ඛාතෙන සීමකතං මරියාදීකතං{1} ඔධිකතං පරියන්තකතං{2} පරිග්ගහිතං මමායිතං ‘ඉදං මමා එතං මම, එත්තකං මම, එත්තාවතා මම, රූපා සද්දා ගන්ධා රසා, ඵොට්ඨබ්බා අත්ථරණා පාපුරණා{3} දාසිදාසා අජෙළකා කුක්කුටසූකරා හත්ථිගවාස්සවළවා ඛෙත්තං වත්ථුං හිරඤ්ඤං සුවණ්ණං ගාමනිගමරාජධානියො රට්ඨං ච ජනපදො ච{4} කොසො ච කොට්ඨාගාරං ච කෙවලම්පි මහාපඨවිං තණ්හාවසෙන මමායති, යාවතා{5}ට්ඨසතතණ්හාවිචරිතං. අයං තාණ්හෙස්නෙහො.
කතමො දිට්ඨිස්නෙහො: වීසතිවත්ථුකා සක්කායදිට්ඨි, දසවත්ථුකා මිච්ඡාදිට්ඨි, දසවත්ථුකා අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි, යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහණං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසුකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පතිට්ඨාහො{6}. අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියෙසගාහො{7} විපරීතගාහො විපල්ලාසගාහො මිච්ඡාගාහො අයාථාවතස්මිං{8} යාථාවතන්ති ගාහො යාවතා ද්වාසට්ඨිදිට්ඨිගතානි. අයං දිට්ඨිස්නෙහො.
සංසග්ගජාතස්ස භවන්ති ස්නෙහාති-දස්සනසංසග්ගපච්චයා ච සවණසංසග්ගපච්චයා ච තණ්හාස්නෙහො ච දිට්ඨිස්නෙහො ච භවන්ති සංභවන්ති ජායන්ති සඤ්ජායන්ති නිබ්බත්තන්ති අභිනිබ්බත්තන්ති පාතුභවන්තීති ‘සංසග්ගජාතස්ස භවන්ති ස්නෙහා’.
ස්නෙහත්වයං දුක්ඛමිදං පහොතීති-‘ස්නෙහාති’ ද්වෙ ස්නෙහා: තණ්හාස්නෙහො ච දිට්ඨිස්නෙහො ච -පෙ- අයං තණ්හාස්නෙහො. -පෙ- අයං දිට්ඨිස්නෙහො. දුක්ඛමිදං පහොතීති ඉධෙකච්චො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති, පාණම්පි හන්ති{9}, අදින්නම්පි ආදියති, සන්ධිම්පි ඡින්දති, නිල්ලොපම්පි හරති, එකාගාරිකම්පි කරොති,
පරිපන්ථෙපි තිට්ඨති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති. තමෙනං ගහෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙන්ති අයං දෙව චොරො ආගුචාරී, ඉමස්ස යං ඉච්ඡති තං දණ්ඩං පණෙහීති. තමෙනං රාජා පරිභාසති, සො පරිභාසපච්චයාපි දුක්ඛං දොමනස්සං.{1} පටිසංවෙදෙති, එතං භයං දුක්ඛං දොමනස්සං. කුතො තස්ස: ස්නෙහපච්චයා ච නන්දිපච්චයා ච රාගපච්චයා ච නන්දිරාගපච්චයා ච ජාතං, එත්තකෙනපි රාජා න තුස්සති.
තමෙනං රාජා බන්ධාපෙති අන්දුබන්ධනෙන වා රජ්ජුබන්ධෙනෙන වා සඞ්ඛලිකබන්ධනෙන වා වෙත්තබන්ධනෙන වා ලතාබන්ධනෙන වා පක්ඛෙපබන්ධනෙන වා පරික්ඛෙපබන්ධනෙන වා ගාමබන්ධනෙන වා නිගමබන්ධනෙන වා නගරබන්ධනෙන වා රට්ඨබන්ධනෙන වා ජනපදබන්ධනෙන වා, අන්තමසො සච්චනීයම්පි කරොති න තෙ ලබ්භා ඉතො පක්කමිතුන්ති. සො බන්ධනපච්චයා පි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. එතං භයං දුක්ඛං දොමනස්සං කුතො තස්ස: ස්නෙහපච්චයා ච{2}. නන්දිපච්චයා ච රාගපච්චයා ච නන්දිරාගපච්චයා ච ජාතං, එත්තකෙනපි රාජා න තුස්සති.
තමෙනං රාජා තස්ස{3} ධනං ආහාරපෙති: ඝතං වා සහස්සං වා සතසහස්සං වා, සො ධනජානි පච්චයාපි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති එතං භයං දුක්ඛං දොමනස්සං කුතො තස්ස: ස්නෙහපච්චයා ච නන්දිපච්චයා ච රාගපච්චයා ච නන්දිරාගපච්චයා ච ජාතං එත්තකෙනපි රාජා න තුස්සති.
තමෙනං රාජා විවිධා කම්මකාරණා.{4} කාරාපෙති: කසාහිපි තාළෙති වෙත්තෙහිපි තාළෙති, අද්ධදණ්ඩකෙහිපි{5} තාළෙති, හත්ථම්පි ඡින්දති පාදම්පි ඡින්දති හත්ථපාදම්පි ඡින්දති, කණ්ණම්පි ඡින්දති, නාසම්පි ඡින්දති, කණ්ණනාසම්පි ඡින්දති, බිලඞ්ගථාලිකම්පි කරොති, සඞ්ඛමුණ්ඩිකම්පි කරොති රාහුමුඛම්පි කරොති, ජොතිමාලිකම්පි කරොති, හත්ථපජ්ජොතිකම්පි කරොති, එරකවත්තිකම්පි කරොති, චීරකවාසිකම්පි කරොති, එණෙය්යකම්පි කරොති, බලිසමංසිකම්පි කරොති, කහාපණකම්පි කරොති, ඛාරාපතච්ඡිකම්පි කරොති, පළිඝපරිවත්තිකම්පි කරොති, පළාලපිට්ඨිකම්පි කරොති, තත්තෙනපි තෙලෙන ඔසිඤ්චති, සුනඛෙහිපි ඛාදාපෙති, ජීවන්තම්පි සූලෙ උත්තාසෙති, අසිනාපි සීසං ඡින්දති, සො කම්මකාරණපච්චයාපි දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙති. එතං භයං දුක්ඛං දොමනස්සං කුතො තස්ස ස්නෙහපච්චයා ච නන්දිපච්චයා ච රාගපච්චයා ච නන්දිරාගපච්චයා ච ජාතං, රාජා ඉමෙසං චතුන්නං දණ්ඩානං ඉස්සරො.
සො සකෙන කම්මෙන කායස්ස භෙදා පරම්මරණා, අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති, තමෙනං නිරයපාලා පඤ්චවිධබන්ධනං නාම කම්මකාරණං කාරෙන්ති{1} තත්තං අයොඛීලං හත්ථෙ ගමෙන්ති, තත්තං අයොඛීලං දුතියෙ හත්ථෙ ගමෙන්ති, තත්තං අයොඛීලං පාදෙ ගමෙන්ති, තත්තං අයොඛීලං දුතියෙ පාදෙ ගමෙන්ති. තත්තං අයොඛීලං මජ්ඣෙ උරස්මිං ගමෙන්ති. සො තත්ථ දුක්ඛා තිප්පා ඛරා කටුකා වෙදනා වෙදෙති, න ච තාව කාලං කරොති යාව න තං පාපං කම්මං බ්යන්තීහොති. එතං භයං දුක්ඛං දොමනස්සං කුතො තස්ස ස්නෙහපච්චයා ච නන්දිපච්චයා ච රාගපච්චයා ච නන්දිරාගපච්චයා ච ජාතං.
තමෙනං නිරයපාලා සංවෙසෙත්වා{2} කුඨාරීහි තච්ඡන්ති. තමෙනං නිරයපාලා උද්ධපාදං අධොසිරං ගහෙත්වා{3} වාසීහි තච්ඡන්ති. තමෙනං නිරයපාලා රථෙ යොජෙත්වා ආදිත්තාය පඨවියා සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය සාරෙන්තිපි පච්චාසාරෙන්තිපි.{4} තමෙනං නිරයපාලා මහන්තං අඞ්ගාරපබ්බතං ආදිත්තං සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං ආරොපෙන්තිපි ඔරොපෙන්තිපි. තමෙනං නිරයපාලා උද්ධපාදං අධොසිරං ගහෙත්වා තත්තාය ලොහකුම්භියා පක්ඛිපන්ති ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය. සො තත්ථ ඵෙණුද්දෙහකං පච්චති, සො තත්ථ ඵෙණුද්දෙහකං පච්චමානො සකිම්පි උද්ධං ගච්ඡති, සකිම්පි අධො ගච්ඡති, සකිම්පි තිරියං ගච්ඡති. සො තත්ථ තිප්පා ඛරා{5} කටුකා වෙදනා වෙදෙති. න ච තාව කාලං කරොති, යාව න තං පාපං කම්මං බ්යන්තීහොති. එතං භයං දුක්ඛං දොමනස්සං කුතො තස්ස: ස්නෙහපච්චයා ච නන්දිපච්චයා ච රාගපච්චයා ච නන්දිරාගපච්චයා ච ජාතං. තමෙනං නිරයපාලා මහානිරයෙ පක්ඛිපන්ති. සො ඛො පන මහානිරයො:
1. “චතුක්කණ්ණො චතුද්වාරො විභත්තො භාගසො මිතො අයො පාකාරපරියන්තො අයසා පටිකුජ්ජිතො,
2. තස්ස අයොමයා භූමි{6} ජලිතා තෙජසා යුතා සමන්තා යොජනසතං ඵරිත්වා තිට්ඨති සබ්බදා.{a}
3. කදරියා තාපනා ඝොරා අච්චිමන්තො දුරාසදා{7} ලොමහංසනරූපා ච භිස්මා පටිභයා දුඛා{8}{b}
4. පුරත්ථිමාය ච භිත්තියා අච්චික්ඛන්ධො සමුට්ඨිතො දහන්තො පාපකම්මන්තෙ පච්ඡිමාය පටිහඤ්ඤති,
5. පච්ඡිමාය ච භිත්තියා අච්චික්ඛන්ධො සමුට්ඨිතො දහන්තො පාපකම්මන්තෙ පුරත්ථිමාය පටිහඤ්ඤති,
6. උත්තරාය ච භිත්තියා අච්චික්ඛන්ධො සමුට්ඨිතො දහන්තො පාපකම්මන්තෙ{1} දක්ඛිණාය පටිහඤ්ඤති,
7. දක්ඛිණාය ච භිත්තියා අච්චික්ඛන්ධො සමුට්ඨිතො දහන්තො පාපකම්මන්තෙ උත්තරාය පටිහඤ්ඤති,
8. හෙට්ඨතො ච සමුට්ඨාය අච්චික්ඛන්ධො භයානකො දහන්තො පාපකම්මන්තෙ ඡදනස්මිං පටිහඤ්ඤති,
9. ඡදනම්හා සමුට්ඨාය අච්චික්ඛන්ධො භයානකො දහන්තො පාපකම්මන්තෙ භූමියං පටිහඤ්ඤති,
10. අයො කපාලමාදිත්තං සංතත්තං ජලිතං යථා එවං අවීචිනිරයො හෙට්ඨා උපරි පස්සතො,
11. තත්ථ සත්තා මහාලුද්දා මහාකිබ්බිසකාරිනො අච්චන්තපාපකම්මන්තා පච්චන්ති න ච මීයරෙ,
12. ජාතවෙදසමො කායො තෙසං නිරයවාසිනං පස්ස කම්මානං දළ්හත්තං න භස්මා හොති නපි මසි.
13. පුරත්ථිමෙනපි ධාවන්ති තතො ධාවන්ති පච්ඡිමං උත්තරෙනපි ධාවන්ති තතො ධාවන්ති දක්ඛිණං,
14. යං යං දිසං පධාවන්ති තං තං ද්වාරං පිථීයති{2} අභිනික්ඛමිතාසා තෙ සත්තා මොක්ඛගවෙසිනො,
15. න තෙ තතො නික්ඛමිතුං ලභන්ති කම්මපච්චයා තෙසං ච පාපකම්මං තං අවිපක්කං කතං බහු’න්ති.
එතං භයං දුක්ඛං දොමනස්සං කුතො තස්ස: ස්නෙහපච්චයා ච නන්දිපච්චයා ච රාගපච්චයා ච නන්දිරාගපච්චයා ච ජාතං. යානි ච නෙරයිකානි දුක්ඛානි යානි ච තිරච්ඡානයොනිකානි දුක්ඛානි යානි ච පෙත්තිවිසයිකානි දුක්ඛානි යානි ච මානුස්සිකානි දුක්ඛානි තානි කුතො ජාතානි කුතො සඤ්ජාතානි කුතො නිබ්බත්තානි කුතො අභිනිබ්බත්තානි කුතො පාතුභූතානි: ස්නෙහපච්චයා ච නන්දිපච්චයා ච රාගපච්චයා ච නන්දිරාගපච්චයා ච භවන්ති{3}. සම්භවන්ති ජායන්ති සංජායන්ති නිබ්බත්තන්ති අභිනිබ්බත්තන්ති පාතුභවන්තීති ‘ස්නෙහන්වයං දුක්ඛමිදං පහොති. ‘
ආදීනවං ස්නෙහජං පෙක්ඛමානොති: ‘ස්නෙහොති’ දෙව ස්නෙහා: තණ්හාස්නෙහො ච දිට්ඨිස්නෙහො ච. -පෙ- අයං තණ්හාස්නෙහො -පෙ- අයං දිට්ඨිස්නෙහො. ආදීනවං ස්නෙහජං පෙක්ඛමානො’ති: තණ්හා ස්නෙහො ච දිට්ඨිස්නෙහො ච ආදීනවං ස්නෙහජං පෙක්ඛමානො දක්ඛමානො ඔලොකයමානො නිජ්ඣායමානො උපපරික්ඛමානොති ‘ආදීනවං ස්නෙහජං පෙක්ඛමානො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’.
තෙනාහ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො:
“සංසග්ගජාතස්ස භවන්ති ස්නෙහා ස්නෙහන්වයං දුක්ඛමිදං පහොති, ආදීනවං ස්නෙහජං පෙක්ඛමානො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො”ති.
3.
මිත්තෙ සුහජ්ජෙ අනුකම්පමානො හාපෙති අත්ථං පටිබද්ධචිත්තො,{1} එතං භයං සන්ථවෙ පෙක්ඛමානො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
මිත්තෙ සුහජ්ජෙ අනුකම්පමානො හාපෙති අත්ථං පටිබද්ධචිත්තොති ‘මිත්තො’ති ද්වෙ මිත්තා: අගාරිකමිත්තො ච අනගාරිකමිත්තො ච කතමො අගාරිකමිත්තො: ඉධෙකච්චො දුද්දදං දදාති, දුච්චජං චජති, දුක්කරං කරොති, දුක්ඛමං ඛමති, ගුය්හමස්ස ආචික්ඛති, ගුය්හමස්ස පරිගුය්හති, ආපදාසු න විජහති, ජීවිතං චස්ස{2} අත්ථාය පරිච්චත්තං හොති, ඛීණෙ නාතිමඤ්ඤති. අයං අගාරිකමිත්තො. කතමො අනගාරිකමිත්තො: ඉධ භික්ඛු පියො ච හොති මනාපො ච ගරූ ච භාවනීයො ච වත්තා ච වචනක්ඛමො ච ගම්භීරං ච කථං කත්තා නො ච අට්ඨානෙ නියොජෙති, අධිසීලෙ සමාදපෙති, චතුන්නං පතිට්ඨානානං භාවනානුයොගෙ සමාදපෙති, චතුන්නං සම්මප්පධානානං -පෙ- චතුන්නං ඉද්ධිපාදානං -පෙ- පඤ්චන්නං ඉන්ද්රියානං -භාවනානුයොගෙ සමාදපෙති, පඤ්චන්නං බලානං- සත්තන්නං බොජ්ඣඞ්ගානං අරියස්ස අට්ඨඞ්ගිකස්ස මග්ගස්ස භාවනානුයොගෙ සමාදපෙති. අයං අනගාරිකමිත්තො. සුහජ්ජා වුච්චන්ති යෙහි සහ ආගමනං ඵාසු ගමනං ඵාසු නිසජ්ජා ඵාසු සයනං ඵාසු ආලපනං ඵාසු සල්ලපනං ඵාසු උල්ලපනං ඵාසු සමුල්ලපනං ඵාසු.
මිත්තෙ සුහජ්ජෙ අනුකම්පමානො හාපෙති අත්ථන්ති: මිත්තෙ ච සුහජ්ජෙ ච සන්දිට්ඨෙ ච සම්භත්තෙ ච සහායෙ ච අනුකම්පමානො අනුපෙක්ඛමානො අනුගය්හමානො අත්තත්ථම්පි පරත්ථම්පි උභයත්ථම්පි හාපෙති, දිට්ඨධම්මිකම්පි අත්ථං හාපෙති, සම්පරායිකම්පි අත්ථං හාපෙති, පරමත්ථම්පි අත්ථං හාපෙති, පහාපෙති පරිහාපෙති පරිධංසෙති පරිවජ්ජෙති අන්තරධාපෙතීති ‘මිත්තෙ සුහජ්ජෙ අනුකම්පමානො හාපෙති අත්ථං. පටිබද්ධචිත්තො’ති ද්වීහි කාරණෙහි පටිබද්ධචිත්තො හොති: අත්තානං වා නීචං ඨපෙන්තො පරං උච්චං ඨපෙන්තො පටිබද්ධචිත්තො හොති අත්තානං වා උච්චං ඨපෙන්තො පරං නීචං ඨපෙන්තො පබද්ධචිත්තො හොති. කථං අත්තානං නීචං ඨපෙන්තො පරං උච්චං ඨපෙන්තො පටිබද්ධචිත්තො හොති. කථං අත්තානං නීචං ඨපෙන්තො පරං උච්චං ඨපෙන්තො පටිබද්ධචිත්තො හොති: තුම්හෙ මෙ බහූපකාරා අහං තුම්හෙ නිස්සාය ලභාමි චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, යෙපි මෙ අඤ්ඤෙ{1} දාතුං වා කාතුං වා මඤ්ඤන්ති, තුම්හෙ නිස්සාය තුම්හෙ සම්පස්සන්තා, යම්පි මෙ පොරාණං මාතාපෙත්තිකං නාමගොත්තං තම්පි අන්තරහිතං, තුම්හෙහි අහං ඤායාමි, අසුකස්ස කුලූපකො අසුකාය කුලූපකොති. එවං අත්තානං නීචං ඨපෙන්තො පරං උච්චං ඨපෙන්තො පටිබද්ධචිත්තො{2} හොති.
කථං අත්තානං උච්චං ඨපෙන්තො පරං නීචං ඨපෙන්තො පටිබද්ධචිත්තො හොති: අහං තුම්හාකං බහූපකාරො. තුම්හෙ මං ආගම්ම බුද්ධං සරණං ගතා, ධම්මං සරණං ගතා, සඞ්ඝං සරණං ගතා, පාණාතිපාතා පටිවිරතා, අදින්නාදානා පටිවිරතා, කාමෙසු මිච්ඡාචාරා පටිවිරතා මුසාවාදා පටිවිරතා සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතා. අහං තුම්හාකං උද්දෙසං දෙමි, පරිපුච්ඡං දෙමි, උපොසථං ආචික්ඛාමි, නවකම්මං අධිට්ඨාමි, අථ ච පන තුම්හෙ මං උජ්ඣිත්වා{3} අඤ්ඤෙ සක්කරොථ ගරුකරොථ මානෙථ පුජෙථාති. එවං අත්තානං උච්චං ඨපෙන්තො පරං නීචං ඨපෙන්තො පටිබද්ධචිත්තො හොතීති ‘හාපෙති අත්ථං පටිබද්ධචිත්තො’.
එතං භයං සන්ථවෙ පෙක්ඛමානොති: ‘භයන්ති: ජාතිභයං ජරාභයං ව්යාධිභයං මරණභයං රාජභයං චොරභයං අග්ගිභයං උදකභයං අත්තානුවාදභයං පරානුවාදභයං දණ්ඩභයං දුග්ගතිභයං ඌමිභයං{1} කුම්භීලභයං ආවට්ටභයං සුසුකාභයං{2} ආජීවකභයං අසිලොකභයං පරිසාය සාරජ්ජභයං{3} මදනභයං භයානකත්තං ඡම්භිතත්තං ලොමහංසො චෙතසො උබ්බෙගො උත්රාසො: සන්ථවෙති ද්වෙ සන්ථවා: තණ්හාසන්ථවො ච දිට්ඨිසන්ථවො ච -පෙ- අයං තණ්හාසන්ථවො -පෙ- අයං දිට්ඨිසන්ථවො. එතං භයං සන්ථවෙ පෙක්ඛමානොති: එතං භයං සන්ථවෙ පෙක්ඛමානො දක්ඛමානො ඔලොකයමානො නිජ්ඣායමානො උපපරික්ඛමානොති ‘එතං භයං සන්ථවෙ පෙක්ඛමානො එකො චරො ඛග්ගවිසාණකප්පො’.
තෙනාහ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො:
“මිත්තෙ සුහජ්ජෙ අනුකම්පමානො-හාපෙති අත්ථං පටිබද්ධචිත්තො, එකං භයං සන්ථවෙ පෙක්ඛමානො-එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො”ති.
4.
වංසො විසාලොව යථා විසත්තො පුත්තෙසු දාරෙසු ච යා අපෙක්ඛා, වංසකළීරොව{4} අසජ්ජමානො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
වංසො විසාලොව යථා විසත්තොති ‘වංසො’ වුච්චති වෙළුගුම්බො යතා වෙළුගුම්බස්මිං පොරාණකා වංසා සත්තා විසත්තා{5} ආසත්තා ලග්ගා ලග්ගිතා පළිබුද්ධා’ එවමෙව ‘විසත්තිකා’ වුච්චති තණ්හා: “යො රාගො සාරාගො අනුනයො අනුරොධො නන්දි නන්දිරාගො චිත්තස්ස සාරාගො ඉච්ඡා මුච්ඡා අජ්ඣොසානං ගෙධො පළිගෙධො සඞ්ගො පඞ්කො එජා මායා ජනිකා සංජනිනී සිබ්බනී ජාලිනී සරිතා විසත්තිකා සුත්තං විසතා{6} ආයූහනී{7} දුතියා පණිධි භවනෙත්ති වනං වනථො සන්ථවො ස්නෙහො අපෙක්ඛො පටිබන්ධු ආසා ආසිංසනා ආසිංසිතත්තං රූපාසා සද්දාසා ගන්ධාසා රසාසා ඵොට්ඨබ්බාසා ලාභාසා ධනාසා පුත්තාසා ජීවිතාසා, ජප්පා පජප්පා අභිජප්පා ජප්පනා{8}. ජප්පිතත්තං ලොලුප්පං ලොලුප්පායනා ලොලුප්පායිතත්තං පුච්ඡිඤ්චිකතා{9} සාදුකම්යතා, අධම්මරාගො විසමලොභො නිකන්ති නිකාමනා පත්ථනා පිහනා සම්පත්ථනා, කාමතණ්හා භවතණ්හා විභවතණ්හා රූපතණ්හා
අරූපතණ්හා නිරොධතණ්හා, රූපතණ්හා සද්දතණ්හා ගන්ධතණ්හා රසතණ්හා ඵොට්ඨබ්බතණ්හා ධම්මතණ්හා, ඔඝො යොගො ගන්ථො උපාදානං ආවරණං නීවරණං ඡදනං බන්ධනං උපක්කිලෙසො අනුසයො පරියුට්ඨානං ලතා වෙවිච්ඡං, දුක්ඛමූලං දුක්ඛනිදානං දුක්ඛප්පභවො මාරපාසො මාරබලිසං මාරවිසයො{1} තණ්හානදී තණ්හාජාලං තණ්හාගද්දුලං තණ්හාසමුද්දො, අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං{a}.
විසත්තිකාති කෙනට්ඨෙන විසත්තිකා{2}: විසාලාතී විසත්තිකා, විසතාති විසත්තිකා, විසටාති විසත්තිකා, විසක්කතීති විසත්තිකා, විසං හරතීති විසත්තිකා, විසංවාදිකාති විසත්තිකා, විසමූලාති විසත්තිකා, විසඵලාති විසත්තිකා, විසපරිභොගාති{3}, විසත්තිකා.
විසාලා වා පන තණ්හා රූපෙ සද්දෙ ගන්ධෙ රසෙ ඵොට්ඨබ්බෙ කුලෙ ගණෙ ආවාසෙ ලාභෙ යසෙ පසංසාය සුඛෙ චීවරෙ පිණ්ඩපාතෙ සෙනාසනෙ ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙ කාමධාතුයා රූපධාතුයා අරූපධාතුයා කාමභවෙ රූපභවෙ අරූපභවෙ සඤ්ඤාභවෙ අසඤ්ඤාභවෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤාභවෙ එකවොකාරභවෙ චතුවොකාරභවෙ පඤ්චවොකාරභවෙ අතීතෙ අනාගතෙ පච්චුප්පන්නෙ දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතබ්බෙසු ධම්මෙසු විසතා විත්ථතාති විසත්තිකාති ‘වංසො විසාලොව යථා විසත්තො’.
පුත්තෙසු දාරෙසු ච යා අපෙක්ඛාති ‘පුත්තා’ති: චත්තාරො පුත්තා අත්රජො පුත්තො ඛෙත්තජො පුත්තො දින්නකො පුත්තො අන්තෙවාසිකො පුත්තො. දාරා වුච්චන්ති භරියායො. අපෙක්ඛා වුච්චති{4} තණ්හා: “යො රාගො සාරාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූල”න්ති ‘පුත්තෙසු දාරෙසු ච යා අපෙක්ඛා’.
වංසකලීරොව අසජ්ජමානොති ‘වංසො’ වුච්චති වෙළුගුම්බො, යථා වෙළුගුම්බස්මිං තරුණකා කළීරා{1} අසත්තා අලග්ගා{2} අපළිබුද්ධා නික්ඛන්තා නිස්සටා විප්පමුත්තා, එවමෙව. අසජ්ජාති දෙව සජ්ජා{3} තණ්හාසජ්ජා ච දිට්ඨිසජ්ජා ච -පෙ- අයං තණ්හාසජ්ජා -පෙ- අයං දිට්ඨිසජ්ජා තස්ස පච්චෙකසම්බුද්ධස්ස තණ්හාසජ්ජා පහීනා දිට්ඨිසජ්ජා පටිනිස්සට්ඨා තණ්හාසජ්ජාය{4} පහීනත්තා දිට්ඨිසජ්ජාය පටිනිස්සට්ඨත්තා සො පච්චෙකසම්බුද්ධො රූපෙ න සජ්ජති, සද්දෙ න සජ්ජති, ගන්ධෙ න සජ්ජති, රසෙ න සජ්ජති, ඵොට්ඨබ්බෙ න සජ්ජති, කුලෙ ගණෙ ආවාසෙ ලාභෙ යසෙ පසංසාය සුඛෙ චීවරෙ පිණ්ඩපාතෙ සෙනාසනෙ ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙ කාමධාතුයා රූපධාතුයා අරූපධාතුයා කාමභවෙ රූපභවෙ අරූපභවෙ සඤ්ඤාභවෙ අසඤ්ඤාභවෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤාභවෙ එකවොකාරභවෙ චතුවොකාරභවෙ පඤ්චවොකාරභවෙ අතීතෙ අනාගතෙ පච්චුප්පන්නෙ දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතබ්බෙසු ධම්මෙසු න සජ්ජති, න ගණ්හාති{5} න බජ්ඣති න පළිබුජ්ඣිති න මුච්චති නික්ඛන්තො නිස්සටො විප්පමුත්තො විසංයුත්තො. විමරියාදීකතෙන චෙතසා විහරතීති ‘වංසකළීරොව අසජ්ජමානො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’ති.
තෙනාහ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො:
“වංසො විසාලොව යථා විසත්තො පුත්තෙසු දාරෙසු ච යා අපෙක්ඛා වංසකළීරොව අසජ්ජමානො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො”ති.
5.
මිගො අරඤ්ඤම්හි යථා අබද්ධො{6} යෙනිච්ඡකං ගච්ඡති ගොචරාය,{7} විඤ්ඤූ නරො සෙරිතං පෙක්ඛමානො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
මිගො අරඤ්ඤම්හි යථා අබද්ධො යෙනිච්ඡකං ගච්ඡති ගොචරායාති: ‘මිගො’ති ද්වෙ මිගා: එණිමිගො ච පසදමිගො{8} ච යථා ආරඤ්ඤකො මිගො අරඤ්ඤෙ පවනෙ ච චරමානො විස්සත්ථො ගච්ඡති විස්සත්ථො තිට්ඨති විස්සත්ථො නිසීදති, විස්සත්ථො සෙය්යං කප්පෙති. වුත්තං හෙතං භගවතා: “සෙය්යථාපි භික්ඛවෙ ආරඤ්ඤකො මිගො අරඤ්ඤෙ පවනෙ චරමානො විස්සත්ථො ගච්ඡති, විස්සත්ථො තිට්ඨති, විස්සත්ථො නිසීදති, විස්සත්ථො සෙය්යං කප්පෙති. තං කිස්ස හෙතු:
අනාපාථගතො භික්ඛවෙ ලුද්දස්ස. එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ, භික්ඛු අන්ධමකාසි මාරං අපදං වධිත්වා මාරචක්ඛුං අදස්සනං ගතො පාපිමතො. පුනච’පරං භික්ඛවෙ විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ භික්ඛු අන්ධමකාසි මාරං අපදං වධිත්වා මාරචක්ඛුං අදස්සනං ගතො පාපිමතො. පුන චපරං භික්ඛවෙ, භික්ඛු පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො සුඛං ච කායෙන පටිසංවෙදෙති, යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරීති තං තතියං ඣානං උපසංපජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ, භික්ඛු අන්ධමකාසි මාරං අපදං වධිත්වා මාරචක්ඛුං අදස්සනං ගතො පාපිමතො. පුන චපරං භික්ඛවෙ, භික්ඛු සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්ස දොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ, භික්ඛු අන්ධමකාසි මාරං අපදං වධිත්වා මාරචක්ඛුං අදස්සනං ගතො පාපිමතො.
පුන චපරං භික්ඛවෙ, භික්ඛු සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා අනන්තො ආකාසොති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ භික්ඛු අන්ධමකාසි මාරං අපදං වධිත්වා මාරචක්ඛුං අදස්සනං ගතො පාපිමතො. පුන චපරං භික්ඛවෙ භික්ඛු සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම අනත්තං විඤ්ඤාණන්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති -පෙ- සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම නත්ථි කිඤ්චීති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති -පෙ- සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති -පෙ- සබ්බසො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං උපසම්පජ්ජ විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ භික්ඛු අන්ධමකාසි මාරං අපදං වධිත්වා මාරචක්ඛුං අදස්සනං ගතො පාපිමතො තිණ්ණො ලොකෙ විසත්තිකං සො විස්සත්ථො ගච්ඡති, විස්සත්ථො තිට්ඨති, විස්සත්ථො නිසීදති, විස්සත්ථො සෙය්යං කප්පෙති. තං කිස්ස හෙතු: අනාපාථගතො භික්ඛවෙ පාපිමතොති”{a}. ‘මිගො අරඤ්ඤම්හි යථා අබද්ධො යෙනිච්ඡකං ගච්ඡති ගොචරාය.’
විඤ්ඤූ නරො සෙරිතං පෙක්ඛමානොති: ‘විඤ්ඤූ’ති පණ්ඩිතො පඤ්ඤවා බුද්ධිමා ඤාණී විභාවී මෙධාවී. ‘නරො’ති සත්තො මානවො පොසො පුග්ගලො ජීවො ජාගූ ජන්තු ඉන්දගු මනුජො. සෙරීති ද්වෙ සෙරී: ධම්මොපි සෙරී පුග්ගලොපි සෙරී. කතමො ධම්මො සෙරී: චත්තාරො සතිපට්ඨානා චත්තාරො සම්මප්පධානා චත්තාරො ඉද්ධිපාදා පඤ්චින්ද්රියානි පඤ්ච බලානි සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. අයං ධම්මො සෙරී. කතමො පුග්ගලො සෙරී: යො ඉමිනා සෙරිනා ධම්මෙන සමන්නාගතො සො වුච්චති පුග්ගලො සෙරී.
විඤ්ඤූ නරො සෙරිතං පෙක්ඛමානොති: ‘විඤ්ඤූ නරො සෙරිතං ධම්මං පෙක්ඛමානො දක්ඛමානො ඔලොකයමානො නිජ්ඣායමානො උපපරික්ඛමානොති ‘විඤ්ඤූ නරො සෙරිතං පෙක්ඛමානො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
තෙනාහ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො:
“මිගො අරඤ්ඤම්හි යථා අබද්ධො යෙනිච්ඡකං ගච්ඡති ගොචරාය, විඤ්ඤූ නරො සෙරිතං පෙක්ඛමානො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො”ති
6.
ආමන්තනා හොති සහායමජ්ඣෙ වාසෙ ච ඨානෙ ගමනෙ චාරිකාය, අනභිජ්ඣිතං සෙරිතං පෙක්ඛමානො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
ආමන්තනා හොති සහායමජ්ඣෙ වාසෙ ච ඨානෙ ගමනෙ චාරිකායාති: ‘සහායා’ වුච්චන්ති යෙහි සහ ආගමනං ඵාසු, ගමනං ඵාසු, ගමනාගමනං ඵාසු, ඨානං ඵාසු, නිසජ්ජං{1}. ඵාසු, සයනං ඵාසු, ආලපනං ඵාසු, සල්ලපනං ඵාසු, උල්ලපනං ඵාසු, සමුල්ලපනං ඵාසු. ආමන්තනා හොති සහායමජ්ඣෙ වාසෙ ච ඨානෙ ගමනෙ චාරිකායාති සහාය මජ්ඣෙ වාසෙපි ඨානෙපි ගමනෙපි චාරිකායපි අත්තත්ථමන්තනා පරත්ථමන්තනා උභයත්ථමන්තනා දිට්ඨධම්මිකත්ථමන්තනා සම්පරායිකත්ථමන්තනා පරමත්ථත්ථ මන්තනාති ‘ආමන්තනා හොති සහා යමජ්ඣෙ වාසෙ ච ඨානෙ ගමනෙ චාරිකාය’.
අනභිජ්ඣිතං සෙරිතං පෙක්ඛමානොති: අනභිජ්ඣිතං එතං වත්ථු බාලානං අසප්පුරිසානං තිත්ථියානං තිත්ථියසාවකානං: යදිදං භණ්ඩු කාසායවත්ථවසනතා. අභිජ්ඣිතං එතං වත්ථූ පණ්ඩිතානං සප්පුරිසානං බුද්ධසාවකානං පච්චෙකබුද්ධානං යදිදං භණ්ඩුකාසායවත්ථවසනතා. සෙරීති ද්වෙ සෙරී: ධම්මොපි සෙරී පුග්ගලොපි සෙරී. කතමො ධම්මො සෙරී: චත්තාරො සතිපට්ඨානා -පෙ- අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. අයං ධම්මො සෙරී. කතමො පුග්ගලො සෙරී: යො ඉමිනා සෙරිනා ධම්මෙන සමන්නාගතො සො වුච්චති පුග්ගලො සෙරී. අනභිජ්ඣිතං සෙරිතං පෙක්ඛමානොති: සෙරිතං ධම්මං පෙක්ඛමානො දක්ඛමානො ඔලොකයමානො නිජ්ඣායමානො උපපරික්ඛමානොති ‘අනභිජ්ඣිතං සෙරිතං පෙක්ඛමානො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’