6.
පුත්තං ච දාරං පිතරං ච මාතරං ධනානි ධඤ්ඤානි ච බන්ධවානි, හිත්වාන{12} කාමානි සකොධිකානි{13} එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
පුත්තං ච දාරං පිතරං ච මාතරන්ති: ‘පුත්තා’ති චත්තාරො පුත්තා: අත්රජො පුත්තො, ඛෙත්තජො{14} පුත්තො දින්නකො පුත්තො, අන්තෙවාසිකො පුත්තො. දාරා වුච්චන්ති භරියායො. පිතාති යො සො ජනකො, මාතාති යා සා ජනකාති ‘පුත්තං ච දාරං පිතරං ච මාතරං’.
ධනානි ධඤ්ඤානි ච බන්ධවානීති: ‘ධනානි’ වුච්චන්ති හිරඤ්ඤං සුවණ්ණං මුත්තා මණි වෙළුරියො සඞ්ඛො සිලා පවාළං රජතං ජාතරූපං ලොහිතඞ්කො{1} මසාරගල්ලං ‘ධඤ්ඤානි’ වුච්චන්ති පුබ්බන්නං අපරන්නං, පුබ්බන්නං නාම: සාලි වීහි යවො ගොධුමො කඞ්ගු වරකො කුද්රූසකො අපරන්නං නාම: සූපෙය්යං. බන්ධවානීති චත්තාරො බන්ධවා: ඤාතීබන්ධවාපී බන්ධු, ගොත්තබන්ධවාපි බන්ධු, මිත්තබන්ධවාපී බන්ධු, සිප්පබන්ධවාපී බන්ධූති ‘ධනානි ධඤ්ඤානි ච බන්ධවානි’.
හිත්වාන කාමාති සකොධිකානීති ‘කාමා’ති උද්දානකො ද්වෙ කාමා: වත්ථුකාමා ච කිලෙසකාමා ච -පෙ- ඉමෙ වුච්චන්ති වත්ථුකාමා -පෙ- ඉමෙ වුච්චන්ති කිලෙසකාමා. හිත්වාන කාමානීති{1} වත්ථුකාමෙ පරිජානිත්වා කිලෙසකාමෙ පහාය පජහිත්වා විනොදිත්වා බ්යන්තිං කරිත්වා අනභාවං ගමෙත්වා හිත්වාන{2} කාමානි සකොධිකානීති: සොතාපත්තිමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා තෙ කිලෙසෙ න පුනෙති න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡති සකදාගාමිමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා-අනාගාමිමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා-අරහත්තමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා, තෙ කිලෙසෙ න පුනෙති න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡතීති. ‘හිත්වානකාමානි ‘සකොධිකානි{3} එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
තෙනාහ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො:
“පුත්තං ච දාරං පිතරං ච මාතරං ධනානි ධඤ්ඤානි ච බන්ධවානි, හිත්වාන කාමානි සකොධිකානි{3} එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො”ති.
7.
සඞ්ගො එසො පරිත්තමෙත්ථ සොබ්යං අප්පස්සාදො දුක්ඛමෙත්ථ භීයො, ගළො{4} එසො ඉති ඤත්වා මතිමා{5} එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
සඞ්ගො එසො පරිත්තමෙත්ථ සොබ්යන්ති: සඞ්ගොති වා බලිසන්ති වා ආමිසන්ති වා ලග්ගන්ති වා{6} පළිබොධොති වා පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං, පරිත්තමෙත්ථ සොක්ඛ්යන්ති වුත්තං හෙතං භගවතා:
“පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ කාමගුණා. කතමෙ පඤ්ච: චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යා රූපා -පෙ- කායවිඤ්ඤෙය්යා ඵොට්ඨබ්බා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ පඤ්චකාමගුණා. යං ඛො භික්ඛවෙ ඉමෙ පඤ්ච කාමගුණෙ පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං ඉදං වුච්චති කාමසුඛං”{a} අප්පකං එතං සුඛං, ඔමකං එතං සුඛං, ථොකං එතං සුඛං, ලාමකං එතං සුඛං, ජත්තකං එතං සුඛං, පරිත්තකං එතං සුඛන්ති, ‘සඞ්ගො එසො පරිත්තමෙත්ථ සොක්ඛ්යං’.
අප්පස්සාදො දුක්ඛමෙත්ථ භීයොති “අප්පස්සාදා කාමා වුත්තා භගවතා බහුදුක්ඛා බහූපායාසා ආදීනවො එත්ථ භීයො, අට්ඨිකඞ්ඛලූපමා කාමා වුත්තා භගවතා-මංසපෙසූපමා කාමා වුත්තා භගවතා-තිණුක්කූපමා කාමා වුත්තා භගවතා-අඞ්ගාරකාසූපමා කාමා වුත්තා භගවතා- සුපිනකූපමා කාමා වුත්තා භගවතා-යාචිතකූපමා කාමා වුත්තා භගවතා-රුක්ඛඵලූපමා කාමා වුත්තා භගවතා-අසිසූනූපමා කාමා වුත්තා භගවතා-සත්තිසූලූපමා කාමා වුත්තා භගවතා-සප්පසිරූපමා කාමා වුත්තා භගවතා බහුදුක්ඛා බහූපායාසා ආදීනවො එත්ථ භීයො”ති{b} අප්පස්සාදො දුක්ඛමෙත්ථ භීයො.
ගළො එසො ඉති ඤත්වා මතිමාති: ගළොති වා බලිසන්ති වා ආමිසන්ති වා ලග්ගනන්ති වා{1} බන්ධනන්ති වා පළිබොධොති වා පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචනං. ඉතීති පදසන්ධි පදසංසග්ගො පදපාරිපූරි අක්ඛරසමවායො බ්යඤ්ජනසිලිට්ඨතා පදානුපුබ්බතාමෙතං ඉතීති. මතිමාති ධීරො පණ්ඩිතො පඤ්ඤවා බුද්ධිමා ඤාණී විභාවි මෙධාවී.
ගළො එසො ඉති ඤත්වා මතිමාති: මතිමා ගළොති ඤත්වා බලිසන්ති ඤත්වා. ආමිසන්ති ඤත්වා ලග්ගනන්ති’. ඤත්වා බන්ධනන්ති ඤත්වා පළිබොධොති ඤත්වා ජානිත්වා තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වාති: ‘ගළො එසො ඉති ඤත්වා මතිමා, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’.
තෙනාහ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො.
“සඞ්ගො එසො පරිත්තමෙත්ථ සොඛ්යං අප්පස්සාදො දුක්ඛමෙත්ථ භීයො, ගළො එසො ඉති ඤත්වා මතිමා එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො”ති.
8.
සන්දාලයිත්වාන සඤ්ඤොජනානි ජාලංව භෙත්වා සලිලම්බුචාරී, අග්ගීව දඩ්ඪං අනිවත්තමානො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
සන්දාලයිත්වාන සඤ්ඤොජනානීති: දස සඤ්ඤොජනානි’. කාමරාගසඤ්ඤොජනං පටිඝසඤ්ඤොජනං මානසඤ්ඤොජනං දිට්ඨිසඤ්ඤොජනං විචිකිච්ඡාසඤ්ඤොජනං සීලබ්බතපරාමාසසඤ්ඤොජනං භවරාගසඤ්ඤොජනං ඉස්සාසඤ්ඤොජනං මච්ඡරියසඤ්ඤොජනං අවිජ්ජාසඤ්ඤොජනං, සන්දාලයිත්වාන සඤ්ඤොජනානීති: දසසඤ්ඤොජනානි දාලයිත්වා සන්දාලයිත්වා පජහිත්වා විනොදෙත්වා බ්යන්තිං කරිත්වා අනභාවං කමෙත්වාති ‘සන්දාලයිත්වාන සඤ්ඤොජනානි’.
ජාලංව භෙත්වා සලිලම්බුචාරීති ‘ජාලං’ වුච්චති සුත්තජාලං. සලිලං’ වුච්චති උදකං, ‘අම්බුචාරී’ වුච්චති මච්ඡො, යථා මච්ඡො ජාලං භින්දිත්වා සම්භින්දිත්වා දාලයිත්වා පදාලයිත්වා සම්පදාලයිත්වා චරති විහරති ඉරීයති වත්තෙති පාලෙති යපෙති යාපෙතී, එවමෙව ද්වෙ ජාලා: තණ්හා ජාලං ච දිට්ඨිජාලං ච -පෙ- ඉදං තණ්හාජාලං -පෙ- ඉදං දිට්ඨිජාලං. තස්ස පච්චෙකසම්බුද්ධස්ස තණ්හාජාලං පහීනං, දිට්ඨිජාලං පටිනිස්සට්ඨං, තණ්හාජාලස්ස පහීනත්තා දිට්ඨිජාලස්ස පටිනිස්සට්ඨත්තා සො පච්චෙකසම්බුද්ධො රූපෙ න සජ්ජති, සද්දෙ න සජ්ජති -පෙ- දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතබ්බෙසු ධම්මෙසු න සජ්ජති, න ගණ්හාති{1} න බජ්ඣති{2} න පළිබජ්ඣති{3}. නික්ඛන්තො නිස්සටො විප්පමුත්තො විසඤ්ඤුත්තො, විමරියාදීකතෙන චෙතසා විහරතීති ‘ජාලංව භෙත්වා සලිලම්බුචාරී’.
අග්ගීව දඩ්ඪං අනිවත්තමානොති: යථා අග්ගී තිණකට්ඨුපාදානං දහන්තො ගච්ඡති අනිවත්තන්තො. එවමෙව තස්ස පච්චෙකසම්බුද්ධස්ස සොතාපත්තිමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා තෙ කිලෙසෙ න පුනෙති, න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡති. සකදාගාමිමග්ගෙන-අනාගාමිමග්ගෙන-අරහත්තමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා තෙ කිලෙසෙ න පුනෙති, න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡතීති ‘අග්ගීව දඩ්ඪං අනිවත්තමානො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’
තෙනාහ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො:
“සන්දාලයිත්වාන සඤ්ඤොජනානි ජාලංව භෙත්වා සලිලම්බුචාරී අග්ගිව දඩ්ඪං අනිවත්තමානො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො”ති.
9.
ඔක්ඛිත්තචක්ඛු න ච පාදලොලො ගුත්තින්ද්රියො රක්ඛිතමානසානො, අනවස්සුතො අපරිඩය්හමානො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
ඔක්ඛිත්තචක්ඛු න ච පාදලොලොති කථං-ඛිත්තචක්ඛු හොති: ඉධෙකච්චො භික්ඛු චක්ඛුලොලො චක්ඛුලොලියෙන සමන්නාගතො හොති ‘අදිට්ඨං දක්ඛිතබ්බං දිට්ඨං සමතික්කමිතබ්බ’න්ති ආරාමෙන ආරාමං උය්යානෙන උය්යානං ගාමෙන ගාමං නිගමෙන නිගමං නගරෙන නගරං රට්ඨෙන රට්ඨං ජනපදෙන ජනපදං දීඝචාරිකං අනවත්ථි ත චාරිකං{1} අනුයුත්තො හොති රූපදස්සනාය, එවං ඛිත්තචක්ඛු හොති -
අථවා භික්ඛු අන්තරඝරං පවිට්ඨො වීථිං පටිපන්නො අසංවුතො ගච්ඡති: හත්ථිං ඔලොකෙන්තො අස්සං ඔලොකෙන්තො රථං ඔලොකෙන්තො පත්තිං ඔලොකෙන්තො ඉත්ථියො ඔලොකෙන්තො පුරිසෙ ඔලොකෙන්තො කුමාරකෙ ඔලොකෙන්තො කුමාරිකායො ඔලොකෙන්තො අන්තරාපණං ඔලොකෙන්තො ඝරමුඛානි ඔලොකෙන්තො උද්ධං ඔලොකෙන්තො{2} අධො ඔලොකෙන්තො දිසාවිදිසං විපෙක්ඛමානො{3} ගච්ඡති, එවම්පි ඛිත්තචක්ඛු හොති.
අථවා භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නිමිත්තග්ගාහී හොති අනුබ්යඤ්ජනග්ගාහී යත්වාධිකරණමෙතං{4} චක්ඛුන්ද්රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣා දොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්යුං තස්ස සංවරාය න පටිපජ්ජති, න රක්ඛති චක්ඛුන්ද්රියං, චක්ඛුන්ද්රියෙ න සංවරං{5} ආපජ්ජති, එවම්පි ඛිත්තචක්ඛු හොති.
යථාවා පනෙකෙ භොන්තො සමණබ්රාහ්මණා සද්ධාදෙය්යානි භොජනානි භුඤ්ජිත්වා තෙ එවරූපං විසූකදස්සනං අනුයුත්තා විහරන්ති, සෙය්යථීදං: නච්චං ගීතං වාදිතං පෙක්ඛං අක්ඛානං පාණිස්සරං වෙතාළං කුම්භථූනං සොභනගරකං{6} චණ්ඩාලං වංසං ධොවනං හත්ථියුද්ධං අස්සයුද්ධං මහිසයුද්ධං උසභයුද්ධං අජයුද්ධං මෙණ්ඩයුද්ධං කුක්කුටයුද්ධං වට්ටකයුද්ධං දණ්ඩයුද්ධං මුට්ඨියුද්ධං නිබ්බුද්ධං උය්යොධිකං බලග්ගං සෙනාබ්යුහං අනීකදස්සනං ඉති වා, එවම්පි ඛිත්තචක්ඛු හොති.
කථං ඔක්ඛිත්තචක්ඛූ හොති, ඉධෙකච්චො භික්ඛු{1} න චක්ඛුලොලො න චක්ඛුලොලියෙන සමන්නාගතො හොති, අදිට්ඨං දක්ඛිතබ්බං දිට්ඨං සමතික්කමිතබ්බන්ති න ආරාමෙන ආරාමං, න උය්යානෙන උය්යානං, න ගාමෙන ගාමං, න නිගමෙන නිගමං, න නගරෙන නගරං, න රට්ඨෙන රට්ඨං න ජනපදෙන ජනපදං, දීඝචාරිකං අනවත්ථිතචාරිකං{2} අනනුයුත්තො හොති රූපදස්සනාය. එවම්පි ඔක්ඛිත්තචක්ඛූ හොති.
අථවා භික්ඛු අන්තරඝරං පවිට්ඨො වීථිං පටිපන්නො සංවුතො ගච්ඡති න හත්ථිං ඔලොකෙන්තො න අස්සං ඔලොකෙන්තො න රථං ඔලොකෙන්තො න පත්තිං ඔලොකෙන්තො න ඉත්ථියො ඔලොකෙන්තො න පුරිසෙ ඔලොකෙන්තො න කුමාරකෙ ඔලොකෙන්තො න කුමාරිකායො ඔලොකෙන්තො න අන්තරාපණං ඔලොකෙන්තො න ඝරමුඛානි ඔලොකෙන්තො න උද්ධං ඔලොකෙන්තො න අධො ඔලොකෙන්තො න දිසාවිදිසං{3} විපෙක්ඛමානො ගච්ඡති එවම්පි ඔක්ඛිත්තචක්ඛූ හොති.
අථවා භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තගාහී හොති නානුබ්යඤ්ජනග්ගාහී යත්වාධිකරණමෙතං{4} චක්ඛුන්ද්රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති රක්ඛති චක්ඛුන්ද්රියං චක්ඛුන්ද්රියෙ සංවරං ආපජ්ජති එවම්පි ඔක්ඛිත්තචක්ඛූ හොති.
යථාවා පනෙකෙ භොන්තො සමණබ්රාහ්මණා සද්ධාදෙය්යානි භොජනානි භුඤ්ජිත්වා තෙ එවරූපං විසූකදස්සනං අනනුයුත්තා විහරන්ති සෙය්යථීදං: නච්චං ගීතං වාදිතං -පෙ- අනීකදස්සනං ඉති වා, එවම්පි ඔක්ඛිත්තචක්ඛූ හොති.
න ච පාදලොලොති කථං පාදලොලො හොති: ඉධෙකච්චො භික්ඛු පාදලොලො පාදලොලියෙන සමන්නාගතො හොති ආරාමෙන ආරාමං උය්යානෙන උය්යානං ගාමෙන ගාමං නිගමෙන නිගමං නගරෙන නගරං රට්ඨෙන රට්ඨං ජනපදෙන ජනපදං දීඝචාරිකං අනවත්ථිතචාරිකං අනුයුත්තො විහරති එවම්පි පාදලොලො හොති.
අථවා භික්ඛු අන්තොපි සඞ්ඝාරාමෙ{1} පාදලොලො පාදලොලියෙන සමන්නාගතො හොති. න අත්ථහෙතු න කාරණහෙතු උද්ධතො අවුපසන්නචිත්තො පරිවෙණතො පරිවෙණං ගච්ඡති, විහාරතො විහාරං ගච්ඡති, අඩ්ඪයොගතො අඩ්ඪයොගං ගච්ඡති, පාසා තො පාසාදං ගච්ඡති, හම්මියතො හම්මියං ගච්ඡති, ගුහාය{2} ගුහං ගච්ඡති, ලෙනතො ලෙනං ගච්ඡති, කුටියා කුටිං ගච්ඡති, කූටාගාරතො කූටාගාරං ගච්ඡති, අට්ටතො අට්ටං ගච්ඡති, මාලතො මාලං ගච්ඡති උද්දණ්ඩො උද්දණ්ඩං ගච්ඡති, උද්දොසිතතො උද්දොසිතං ගච්ඡති, උපට්ඨානසාලතො උපට්ඨානසාලං ගච්ඡති, මණ්ඩලමාලතො මණ්ඩලමාලං{3} ගච්ඡති, රුක්ඛමූලතො රුක්ඛමූලං ගච්ඡති. යත්ථ වා පන භික්ඛූ නිසීදන්ති තහිං ගච්ඡති. තත්ථ එකස්ස වා දුතියො හොති, ද්වින්නං වා තතියො හොති, තිණ්ණං වා චතුත්ථො හොති. තත්ථ බහුං සම්ඵප්පලාපං පලපති{4} සෙය්යථීදං: රාජකථං චොරකථං -පෙ- ඉති භවාභවකථං කථෙති. එවම්පි පාදලොලො හොති.
න ච පාදලොලොති: සො පච්චෙකසම්බුද්ධො පාදලොලියා ආරතො විරතො පටිවිරතො නික්ඛන්තො නිස්සටො විප්පමුත්තො විසඤ්ඤුත්තො විමරියාදීකතෙන චෙතසා පටිසල්ලානාරාමො හොති පටිසල්ලානරතො අජ්ඣත්තං චෙතොසමථමනුයුත්තො අනිරාකතජ්ඣානො විපස්සනාය සමන්නාගතො බ්රූහෙතා සුඤ්ඤාගාරානං ඣායී ඣානරතො එකත්තමනුයුත්තො සදත්ථගරුකොති ඔක්ඛිත්තචක්ඛු න ච පාදලොලො.
ගුත්තින්ද්රියො රක්ඛිතමානසානොති: ‘ගුත්තින්ද්රියො’ති සො පච්චෙකසම්බුද්ධො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණ මෙනං චක්ඛුන්ද්රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්යුං තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති චක්ඛුන්ද්රියං, චක්ඛුන්ද්රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා-ජිව්හාය රසං සායිත්වා-කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා-මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති, නානුබ්යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්යුං. තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති රක්ඛති මනින්ද්රියං මනින්ද්රියෙ සංවරං ආපජ්ජතීති ‘ගුත්තින්ද්රියො’ රක්ඛිතමානසානොති ගොපිතමානසානොති ‘ගුත්තින්ද්රියො රක්ඛිතමානසානො’.
අනවස්සුතො අපරිඩය්හමානොති: වුත්තං හෙතං ආයස්මතා මහාමොග්ගල්ලානෙන “අවස්සුතපරිසායං ච වො ආවුසො දෙසෙස්සාමිං{1} අනවස්සුතපරියායං ච, තං සුණාථ සාධුකං මනසි කරොථ භාසිස්සාමීති: එවමාවුසොති ඛො තෙ භික්ඛු ආයස්මතො මහාමොග්ගල්ලානස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො එතදවොච: ‘කථං චාවුසො අවස්සුතො හොති: ඉධාවුසො භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා පියරූපෙ රූපෙ අධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ රූපෙ බ්යාපජ්ජති අනුපට්ඨිතකායසති ච විහරති පරිත්තචෙතසො, තං ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති. සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය පියරූපෙ ධම්මෙ අධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ ධම්මෙ බ්යාපජ්ජති, අනුපට්ඨිතකායසති ච විහරති පරිත්තචෙතසො. තං ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤා විමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ{2} උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති. අයං වුච්චතාවුසො භික්ඛු අවස්සුතො චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යෙසු රූපෙසු -පෙ- ආවස්සූතො මනොවිඤ්ඤෙය්යෙසු ධම්මෙසු. එවං විහාරිං චාවුසො භික්ඛුං චක්ඛුතො චෙපි නං මාරො උපසඞ්කමති ලභෙථෙව{3}’ මාරො ඔතාරං ලභෙථ මාරො ආරම්මණං. සොතතො චෙපි නං -පෙ- මනතො චෙපි නං මාරො උපසඞ්කමති ලභෙථෙව මාරො ඔතාරං ලභෙථ{4}’ මාරො ආරම්මණං.
සෙය්යථාපි ආවුසො නළාගාරං වා තිණාගාරාං වා සුක්ඛංකොලාපං තෙරො වස්සිකං{5}’ පුරත්ථිමාය චෙපි නං දිසාය පුරිසො ආදිත්තාය තිණුක්කාය උපසංකමෙය්ය ලභෙථෙව අග්ගි ඔතාරං ලභෙථ අග්ගි ආරම්මණං පච්ඡිමාය චෙපි නං දිසාය-උත්තරාය චෙපි නං දිසාය-දක්ඛිණාය චෙපි නං දිසාය-හෙට්ඨිමාය චෙපි නං{6} දිසාය-උපරිමාය චෙපි{7} නං දිසාය යතො කුතොචි චෙපි නං දිසාය පුරිසො ආදිත්තාය තිණුක්කාය උපසංකමෙය්ය ලභෙථෙව අග්ගි ඔතාරං, ලභෙථ අග්ගි ආරම්මණං. එවමෙව ඛො ආවුසො එවං විහාරිං භික්ඛුං චක්ඛුතො චෙපි නං මාරො උපසඞ්කමති, ලභෙථෙව මාරො ඔතාරං ලභෙථ මාරො ආරම්මණං. සො තතො චෙපි නං -පෙ- මනතො චෙපි නං මාරො උපසඞ්කමති ලභෙථෙව මාරො ඔතාරං, ලභෙථ මාරො ආරම්මණං”
එවං විහාරිං චාවුසො භික්ඛු රූපා අභිභංසු.{1} න භික්ඛු රූපෙ අභිභොසි{2} සද්දා භික්ඛුං අභිභංසු න භික්ඛු සද්දෙ අභිභොසි, ගන්ධා භික්ඛුං අභිභංසු න භික්ඛු ගන්ධෙ අභිභොසි, රසා භික්ඛුං අභිභංසු න භික්ඛු රසෙ අභිභොසි, ඵොට්ඨබ්බා භික්ඛුං අභිභංසු, න භික්ඛු ඵොට්ඨබ්බෙ අභිභොසි. ධම්මා භික්ඛුං අභිභංසු න භික්ඛු ධම්මෙ අභිභොසි. අයං වුච්චතාවුසො භික්ඛු රූපාභිභූතො{3}’ සද්දාභිභූතො ගන්ධාභිභූතො රසාභිභූතො ඵොට්ඨබ්බාභිභූතො ධම්මාභිභූතො අභිභංසු නං පාපකා අකුසලා ධම්මා සංකිලෙසා පොනොභවිකා සදරා දුක්ඛවිපාකා ආයතිං ජාතිජරාමරණීයා, එවං ඛො ආවුසො අවස්සුතො හොති.”
කථං චාවුසො අනවස්සුතො හොති: ඉධාවුසො භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා පියරූපෙ රූපෙ නාධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ රූපෙ න බ්යාපජ්ජති, උපට්ඨිතකායසති ච විහරති අප්පමාණචෙතසො, තං ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං පජානාති යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති. සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ-මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය පියරූපෙ ධම්මෙ නාධිමුච්චති, අප්පියරූපෙ ධම්මෙ න බ්යාපජ්ජති, උපට්ඨිතකායසති ච විහරති අප්පමාණචෙතසො, තං ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං පජානාති යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා{4} පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති. අයං වුච්චතාවුසො භික්ඛු අනවස්සුතො චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්යෙසු රූපෙසු -පෙ- අනවස්සුතො මනොවිඤ්ඤෙය්යෙසු ධම්මෙසු. එවං විහාරිං චාවුසො භික්ඛුං චක්ඛුතො චෙපි නං මාරො උපසඞ්කමති නෙව ලභෙථ{5} මාරො ඔතාරං න ලභෙථ{6} මාරො ආරම්මණං, සොතතො චෙපි නං -පෙ- මනතො චෙපි නං මාරො උපසඞ්කමති නෙව ලභෙථ මාරො ඔතාරං, න ලභෙථ මාරො ආරම්මණං.
සෙය්යථාපි ආවුසො කූටාගාරං වා කූටාගාරසාලා වා බහලමත්තිකා අද්දාවලෙපනා, පුරත්ථිමාය චෙපි නං දිසාය පුරිසො ආදිත්තාය තිණුක්කාය උපසඞ්කමෙය්ය නෙව ලභෙථ අග්ගි ඔතාරං න ලභෙථ අග්ගි ආරම්මණං, පච්ඡිමාය චෙපි නං දිසාය-උත්තරාය චෙපි නං දිසාය-දක්ඛිණාය චෙපි නං දිසාය-හෙට්ඨිමාය චෙපි නං දිසාය-උපරිමාය චෙපි නං දිසාය-යතො කුතොචි චෙපි නං පුරිසො දිසාය ආදිත්තාය තිණුක්කාය උපසඞ්කමෙය්ය නෙව ලභෙථ අග්ගි ඔතාරං න ලභෙථ අග්ගි ආරම්මණං. එවමෙව ඛො ආවුසො එවං විහාරිං භික්ඛුං චක්ඛුතො චෙපි නං මාරො උපසංකමති. නෙව ලභෙථ මාරො ඔතාරං න ලභෙථ මාරො ආරම්මණං. සොතතො චෙපි නං -පෙ- මනතො චෙපි නං මාරො උපසංකමති නෙව ලභෙථ මාරො ඔතාරං නලභෙථ මාරො ආරම්මණං. එවංවිහාරී චාවුසො භික්ඛු රූපෙ අභිභොසි{1} න රූපා භික්ඛුං අභිභංසු,{2} සද්දෙ භික්ඛු අභිභොසි න සද්දා භික්ඛුං අභිභංසු, ගන්ධෙ භික්ඛු අභිභොසි, න ගන්ධා භික්ඛුං අභිභංසු, රසෙ භික්ඛු අභිභොසි, න රසා භික්ඛුං අභිභංසු, ඵොට්ඨබ්බෙ භික්ඛු අභිභොසි, න ඵොට්ඨබ්බා භික්ඛුං අභිභංසු. ධම්මෙ භික්ඛු අභිභොසි, න ධම්මා භික්ඛුං අභිභංසු, අයං වුච්චතාවුසො භික්ඛු රූපාභිභූ{3} සද්දාභිභූ ගන්ධාභිභූ රසාභිභූ ඵොට්ඨබ්බාභිභූ ධම්මාභිභූ අභිභූ අනභිභූතො{4} කෙහි චී කිලෙසෙහි අභිභොසි තෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ සංකිලෙසිකෙ පොනොභවිකෙ සදරෙ දුක්ඛවිපාකෙ ආයතිං ජාතිජරාමරණීයෙ. එවං ඛො ආවුසො අනවස්සුතො හොතී”ති.
අනවස්සුතො අපරිඩය්හමානොති: රාගජෙන පරිළාහෙන අපරිඩය්හමානො දොසජෙන පරිළාහෙන අපරිඩය්හමානො මොහජෙන පරිළාහෙන අපරිඩය්හමානොති ‘අනවස්සුතො අපරිඩය්හමානො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො, ‘
තෙනාහ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො:
“ඔක්ඛිත්තචක්ඛු න ච පාදලොලො ගුත්තින්ද්රියො රක්ඛිතමානසානො, අනවස්සුතො අපරිඩය්හමානො{5} එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො”ති.
10.
ඔහාරයිත්වා ගිහිබ්යඤ්ජනානි සංඡන්නපත්තො{1}’ යථා පාරිච්ඡත්තකො, කාසායවත්ථො අභිනික්ඛමිත්වා එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
ඔහාරයිත්වා ගිහිබ්යඤ්ජනානීති ‘ගිහිබ්යඤ්ජනා’ වුච්චන්ති කෙසා ච මස්සු ච{2}’ -පෙ- දීඝදසානි, ඉති වා. ඔහාරයිත්වා ගිහිබ්යඤ්ජනානීති: ගිහිබ්යඤ්ජනානි ඔරොපයිත්වා සමොරොපයිත්වා නික්ඛිපිත්වා පටිප්පස්සම්භිත්වාති ‘ඔහාරයිත්වා ගිහිබ්යඤ්ජනානි,
සඤ්ඡන්නපත්තො යථා පාරිච්ඡත්තකොති යථා සො පාරිජත්තකො කොවිළාරො බහලපත්තපලාසො සන්දච්ඡායො.{3}’ එවමෙව සො පච්චෙකසම්බුද්ධො පරිපුණ්ණපත්තචීවරධරොති ‘සඤ්ඡන්නපත්තො’{1} යථා පාරිච්ඡත්තකො.
කාසායවත්ථො අභිනික්ඛමිත්වාති: සො පච්චෙකසම්බුද්ධො සබ්බං ඝරාවාසපළිබොධං ඡින්දිත්වා පුත්තදාරපළිබොධං ඡින්දිත්වා ඤාතිපළිබොධං ඡින්දිත්වා මිත්තාමච්චපළිබොධං ඡින්දිත්වා සන්නිධිපළිබොධං ඡින්දිත්වා කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා{4}’ කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිත්වා අකිඤ්චනභාවං උපගන්ත්වා එකො චරති විහරති ඉරීයති වත්තෙති පාලෙති යපෙති යාපෙතීති ‘කාසායවත්ථො අභිනික්ඛමිත්වා එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’
තෙනාහ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො:
“ඔහාරයිත්වා ගිහිබ්යඤ්ජනානි සඤ්ඡන්නපත්තො යථාපාරිච්ඡත්තකො, කාසායවත්ථො අභිනික්ඛමිත්වා එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො”ති.
තතියො වග්ගො.
චතුත්ථො වග්ගො
1.
රසෙසු ගෙධං අකරං අලොලො අනඤ්ඤපොසී සපදානචාරී, කුලෙ කුලෙ අප්පටිබද්ධචිත්තො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
රසෙසු ගෙධං අකරං අලොලොති ‘රසො’ති: මූලරසො ඛන්ධරසො තචරසො පත්තරසො පුප්ඵරසො ඵලරසො, අම්බිලං මධුරං තිත්තකං කටුකං ලොණිකං{1}’ ඛාරිකං ලපිලං{2}’ කසාවො සාදුං අසාදුං{3} සීතං උණ්හං. සන්තෙකෙ සමණබ්රාහ්මණා රසගිද්ධා, තෙ ජිව්හග්ගෙන රසග්ගානි පරියෙසන්තා ආහිණ්ඩන්ති, තෙ අම්බිලං ලභිත්වා අනම්බිලං පරියෙසන්ති, අනම්බිලං ලභිත්වා අම්බිලං පරියෙසන්ති, මධුරං ලභිත්වා අමධුරං පරියෙසන්ති, අමධුරං ලභිත්වා මධුරං පරියෙසන්ති, තිත්තකං ලභිත්වා අතිත්තකං පරියෙසන්ති, අතිත්තකං ලභිත්වා තිත්තකං පරියෙසන්ති, කටුකං ලභිත්වා අකටුකං පරියෙසන්ති අකටුකං ලභිත්වා කටුකං පරියෙසන්ති, ලොණිකං ලභිත්වා අලොණිකං පරියෙසන්ති, අලොණිකං ලභිත්වා ලොණිකං පරියෙසන්ති, ඛාරිකං ලභිත්වා අඛාරිකං පරියෙසන්ති, අඛාරිකං ලභිත්වා ඛාරිකං පරියෙසන්ති, කසාවං ලභිත්වා අකසාවං පරියෙසන්ති, අකසාවං ලභිත්වා කසාවං පරියෙසන්ති, ලපිලං{2} ලභිත්වා අලපිලං පරියෙසන්ති, අලපිලං ලභිත්වා ලපිලං පරියෙසන්ති, සාදුං ලභිත්වා අසාදුං පරියෙසන්ති, අසාදුං ලභිත්වා සාදුං පරියෙසන්ති, සීතං ලභිත්වා උණ්හං පරියෙසන්ති, උණ්හං ලභිත්වා සීතං පරියෙසන්ති, තෙ යං යං ලභන්ති තෙන තෙන න තුස්සන්ති, අපරාපරං පරියෙසන්ති, මනාපිකෙසු රසෙසු රත්තා{4} ගිද්ධා ගධිතා මුච්ඡිතා අජ්ඣොපන්නා{5}, ලග්ගා ලග්ගිතා පළිබුද්ධා, සා රසතණ්හා තස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා{6} ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. තස්මා සො පච්චෙකසම්බුද්ධො පටිසඞ්ඛා යොනිසො ආහාරං ආහාරෙති, නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්රහ්මචරියානුග්ගහාය, ඉතිපුරාණං ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවං ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො ච. යථා වණං ආලිම්පෙය්ය යාවදෙව රොපනත්ථාය,{7} යථා වා පන අක්ඛං අබ්භඤ්ජෙය්ය යාවදෙව භාරස්ස නිත්ථරණත්ථාය, යථා වා පන පුත්තමංසං ආහාරං ආහරෙය්ය{8} යාවදෙව කන්තාරස්ස නිත්ථරණත්ථාය. එවමෙව සො පච්චෙකසම්බුද්ධො පටිසඞ්ඛා යොනිසො ආහාරං ආහාරෙති, නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්රහ්මචරියානුග්ගහාය, ඉති පුරාණං ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවං ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි,
යාත්රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො ව ති. රසතණ්හං පජහති විනොදෙති බ්යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙති, රසතණ්හාය ආරතො විරතො පටිවිරතො නික්ඛන්තො නිස්සටො විප්පමුත්තො විසඤ්ඤුත්තො විමරියාදිකතෙන චෙතසා විහරතීති ‘රසෙසු ගෙධං’. අලොලොති ‘ලොලුප්පං වුච්චති තණ්හා, “යො රාගො සාරාගො -පෙ- අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං. “සා ලොලුප්පා තණ්හා තස්ස පච්චෙකසම්බුද්ධස්ස පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා, තස්මා පච්චෙකසම්බුද්ධො අලොලොති ‘රසෙසු ගෙධං අකරං අලොලො.’
අනඤ්ඤපොසී සපදානචාරීති: ‘අනඤ්ඤපොසී’ති සො පච්චෙකසම්බුද්ධො අත්තානඤ්ඤෙව පොසෙති න පරන්ති,
1. “අනඤ්ඤපොසීං අඤ්ඤාතං දන්තං සාරෙ පතිට්ඨිතං.{1} ඛීණාසවං වන්තදොසං තමහං බ්රූමි බ්රාහ්මණ”න්ති.{a}
අනඤ්ඤපොසී සපදානචාරීති: සො පච්චෙකසම්බුද්ධො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ගාමං වා නිගමං වා පිණ්ඩාය පවිසති රක්ඛිතෙනෙව කායෙන රක්ඛිතාය වාචාය රක්ඛිතෙන චිත්තෙන උපට්ඨිතාය සතියා සංවුතෙහි ඉන්ද්රියෙහි ඔක්ඛිත්තචක්ඛූ ඉරියාපථසම්පන්නො, කුලාකුලං අනතික්කමන්තො පිණ්ඩාය චරතීති ‘අනඤ්ඤපොසී සපදානචාරී.’
කුලෙ කුලෙ අප්පටිබද්ධචිත්තොති: ද්වීහි කාරණෙහි පටිබද්ධචිත්තො{2} හොති: අත්තානං වා නීචං ඨපෙන්තො පරං උච්චං ඨපෙන්තො පටිබද්ධචිත්තො හොති, අත්තානං වා උච්චං ඨපෙන්තො පරං නීචං ඨපෙන්තො පටිබද්ධචිත්තො හොති.
කථං අත්තානං නීචං ඨපෙන්තො පරං උච්චං ඨපෙන්තො පටිබද්ධචිත්තො හොති: තුම්හෙ මෙ බහූපකාරා, අහං තුම්හෙ නිස්සාය ලභාමි චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං යෙපි මෙ අඤ්ඤෙ දාතුං වා කාතුං වා මඤ්ඤන්ති, තුම්හෙ නිස්සාය තුම්හෙ සම්පස්සන්තා, යම්පි මෙ පොරාණං මාතාපෙත්තිකං නාමගොත්තං. තම්පි මෙ අන්තරහිතං, තුම්හෙහි අහං ඤායාමි අසුකස්ස කුලුපකො අසුකාය කුලුපකොති. එවං අත්තානං නීචං ඨපෙන්තො පරං උච්චං ඨපෙන්තො පටිබද්ධචිත්තො හොති. කථං අත්තානං උච්චං ඨපෙන්තො පරං නීචං ඨපෙන්තො පටිබද්ධචිත්තො හොති: අහං තුම්හාකං බහූපකාරො, තුම්හෙ මං ආගම්ම බුද්ධං සරණං ගතා, ධම්මං සරණං ගතා, සඞ්ඝං සරණං ගතා, පාණාතිපාතා පටිවිරතා, අදින්නාදානා පටිවිරතා, කාමෙසු මිච්ඡාචාරා පටිවිරතා, මුසාවාදා පටිවිරතා සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතා. තුම්හාකං අහං උද්දෙසං දෙමි, පරිපුච්ඡං දෙමි, උපොසථං ආචික්ඛාමි,{1} නවකම්මං අධිට්ඨාමි. අථ ච පන තුම්හෙ මං උජ්ඣිත්වා අඤ්ඤෙ සක්කරොථ ගරුකරොථ{2} මානෙථ පුජෙථාති. එවං අත්තානං උච්චං ඨපෙන්තො පරං නීචං ඨපෙන්තො පටිබද්ධචිත්තො හොති.
කුලෙ කුලෙ අප්පටිබද්ධචිත්තොති: සො පච්චෙකසම්බුද්ධො කුලපළිබොධෙන අප්පටිබද්ධචිත්තො හොති, ගණපළිබොධෙන අප්පටිබද්ධචිත්තො හොති, ආවාසපළිබොධෙන අප්පටිබද්ධචිත්තො හොති, චීවරපළිබොධෙන අප්පටිබද්ධචිත්තො හොති, පිණ්ඩපාතපළිබොධෙන අප්පටිබද්ධචිත්තො හොති, සෙනාසනපළිබොධෙන අප්පටිබද්ධචිත්තො හොති, ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරපළිබොධෙන අප්පටිබද්ධචිත්තො හොතීති-කුලෙ කුලෙ අප්පටිබද්ධචිත්තො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’.
තෙනාහ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො:
“රසෙසු ගෙධං අකරං අලොලො අනඤ්ඤපොසී සපදානචාරී, කුලෙ කුලෙ අප්පටිබද්ධචිත්තො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.”
2.
පහාය පඤ්චාවරණානි චෙතසො උපක්කිලෙසෙ බ්යපනුජ්ජ සබ්බෙ, අනිස්සිතො ඡෙත්ව සිනෙහදොසං{3} එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
පහාය පඤ්චාවරණානි චෙතසොති: සො පච්චෙකසම්බුද්ධො කාමච්ඡන්දනීවරණං පහාය පජහිත්වා විනොදෙත්වා බ්යන්තීකරිත්වා අනභාවං ගමෙත්වා, බ්යාපාදනීවරණං-ථීනමිද්ධනීවරණං-උද්ධච්චකුක්කුච්චනීවරණං-විචිකිච්ඡානීවරණං පහාය පජහිත්වා විනොදෙත්වා බ්යන්තීකරිත්වා අනභාවං ගමෙත්වා විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතීති ‘පහාය පඤ්චාවරණානි චෙතසො’.
උපක්කිලෙසෙ බ්යපනුජ්ජ සබ්බෙති: රාගො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො, දොසො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො, මොහො චිත්තස්ස උපක්කිලෙසො, කොධො-උපනාහො -පෙ- සබ්බාකුසලාභිසංඛාරා චිත්තස්ස උපකිලෙසා. උපක්කිලෙසෙ බ්යපනුජ්ජ සබ්බෙති: සබ්බෙ චිත්තස්ස උපක්කිලෙසෙ බ්යපනුජ්ජ පනුදිත්වා පජහිත්වා විනොදෙත්වා බ්යන්තීකරිත්වා අනභාවං ගමෙත්වාති ‘උපක්කිලෙසෙ බ්යපනුජ්ජ සබ්බෙ’.
අනිස්සිතො ඡෙත්ව සිනෙහදොසන්ති: ‘අනිස්සිතො’ති ද්වෙ නිස්සයා: තණ්හානිස්සයො ච දිට්ඨිනිස්සයො ච -පෙ- අයං තණ්හානිස්සයො -පෙ- අයං දිට්ඨිනිස්සයො. සිනෙහොති ද්වෙ සිනෙහා: තණ්හාස්නෙහො ච දිට්ඨිස්නෙහො ච -පෙ- අයං තණ්හාස්නෙහො -පෙ- අයං දිට්ඨිස්නෙහො දොසොති “යො චිත්තස්ස ආඝාතො පටිඝාතො පටිඝං පටිවිරොධො කොපො පකොපො සම්පකොපො දොසො පදොසො සම්පදොසො චිත්තස්ස බ්යාපත්ති මනො පදොසො කොධො කුජ්ඣනා කුජ්ඣිතත්තං දොසො දුස්සනා දුස්සිතත්තං බ්යාපත්ති බ්යාපජ්ජනා බ්යාපජ්ජිතත්තං චණ්ඩික්කං අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස’.{a} අනිස්සිතො ඡෙත්ව සිනෙහදොසන්ති සො පච්චෙකසම්බුද්ධො තණ්හාස්නෙහං ච දිට්ඨිස්නෙහං ච දොසං ච ඡෙත්වා උච්ඡින්දිත්වා සමුච්ඡින්දිත්වා පජහිත්වා විනොදෙත්වා බ්යන්තීකරිත්වා අනභාවං ගමෙත්වා චක්ඛුං අනිස්සිතො සොතං අනිස්සිතො -පෙ- දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතබ්බෙ ධම්මෙ අනිස්සිතො අනල්ලීනො අනුපගතො අනජ්ඣොසිතො අනධිමුත්තො නික්ඛන්තො නිස්සටො විප්පමුත්තො විසඤ්ඤුත්තො විමරියාදීකතෙන චෙතසා විහරතීති ‘අනිස්සිතො ඡෙත්ව සිනෙහදොසං එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.’
තෙනාහ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො:
“පහාය පඤ්චාවරණානි චෙතසො උපක්කිලෙසෙ බ්යපනුජ්ජ සබ්බෙ, අනිස්සිතො ඡෙත්ව සිනෙහදොසං එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො”ති.
3.
විපිට්ඨිකත්වාන සුඛං දුඛං ච{1} පුබ්බෙව ච සොමනස්සදොමනස්සං, ලද්ධානුපෙක්ඛං සමථං විසුද්ධං එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
විපිට්ඨිකත්වාන සුඛං දුඛං ච{1} පුබ්බෙව ච සොමනස්සදොමනස්සන්ති: සො පච්චෙකසම්බුද්ධො සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛා සතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතීති-‘විපිට්ඨිකත්වාන සුඛං දුඛං ච පුබ්බෙව ච සොමනස්සදොමනස්සං’.
ලද්ධානුපෙක්ඛං සමථං විසුද්ධන්ති ‘උපෙක්ඛා’ති යා චතුත්ථජ්ඣානෙ උපෙක්ඛා උපෙක්ඛායනා අජ්ඣුපෙක්ඛනා චිත්තසමථො{2} චිත්තපස්සද්ධතා මජ්ඣත්තතා චිත්තස්ස. සමථොති “යා චිත්තස්ස ඨිති සංඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි{a} චතුත්ථජ්ඣානෙ{3} උපෙක්ඛා ච සමථො ච සුද්ධා හොන්ති විසුද්ධා පරියොදාතා අනඞ්ගණා විගතූපක්කිලෙසා මුදුභූතා කම්මනියා ඨිතා ආනෙඤ්ජප්පත්තා.{4} ලද්ධානුපෙක්ඛං සමථං විසුද්ධන්ති: චතුත්ථජ්ඣානු පෙක්ඛං ච{5} සමථං ච ලද්ධා ලභිත්වා වින්දිත්වා පටිලභිත්වාති ‘ලද්ධානුපෙක්ඛං සමථං විසුද්ධං එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.’
තෙනාහ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො:
“විපිට්ඨි කත්වාන සුඛං දුඛං ච{1} පුබ්බෙව ච සොමනස්සදොමනස්සං, ලද්ධානුපෙක්ඛං සමථං විසුද්ධං එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො”ති.
4.
ආරද්ධවිරියො පරමත්ථපත්තියා අලීනචිත්තො අකුසීතවුත්ති, දළ්හනික්කමො ථාමබලූපපන්නො{1} එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
ආරද්ධවිරියො පරමත්ථපත්තියාති: ‘පරමත්ථං’ වුච්චන්ති අමතං නිබ්බානං: “යො සො සබ්බසංඛාරසමථො සබ්බූපධිපටිනිස්සග්ගො තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං: ‘පරමත්ථස්ස පත්තියා ලාභාය පටිලාභාය අධිගමාය ඵුසනාය{2} සච්ඡිකිරියාය ආරද්ධවිරියො විහරති, අකුසලානං ධම්මානං පහානාය කුසලානං ධම්මානං සම්පදාය ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසූති ‘ආරද්ධවිරියො පරමත්ථපත්තියා’.
අලීනචිත්තො අකුසීතවුත්තීති: සො පච්චෙකසම්බුද්ධො අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති විරියං ආරභති, චිත්තං පග්ගණ්හාති, පදහති, උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය -පෙ- අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය -පෙ- උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය භීයොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති වායමති විරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහතීති එවම්පි{3} ‘අලීනචිත්තො අකුසීතවුත්ති. ‘අථවා කාමං තචො ච නහාරු ච{4} අට්ඨි ච අවසිස්සතු{5} සරීරෙ උපසුස්සතු මංසලොහිතං. යං තං පුරිසථාමෙන පුරිසබලෙන පුරිසවිරියෙන පුරිසපරක්කමෙන පත්තබ්බං න තං අපාපුණිත්වා විරියස්ස සන්ථානං{6} භවිස්සතීති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති එවම්පි ‘අලීනචිත්තො අකුසීතවුත්ති’
1. නාසිස්සං න පිවිස්සාමි{4} විහාරතො න නික්ඛමෙ, නපි පස්සං නිපාත්යෙයං තණ්හාසල්ලෙ අනූහතෙ”ති.{a}
චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති, එවම්පි අලීනචිත්තො අකුසීතවුත්ති’ න තාවාහං ඉමං පල්ලඞ්කං භින්දිස්සාමි යාව මෙ න අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චිස්සතීති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති, එවම්පි ‘අලීනචිත්තො අකුසීතවුත්ති’ න තාවාහං ඉමම්හා ආසනා උට්ඨහිස්සාමි. යාව මෙ න අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චිස්සතීති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති, එවම්පි ‘අලීනචිත්තො අකුසීතවුත්ති’.
න තාවාහං ඉමම්හා චඞ්කමා ඔරොහිස්සාමි-විහාරා නික්ඛමිස්සාමි-අඩ්ඪයොගා නික්ඛමිස්සාමි-පාසාදා නික්ඛමිස්සාමි-හම්මියා නික්ඛමිස්සාමි-ගුහාය නික්ඛමිස්සාමි-ලෙනා නික්ඛමිස්සාමි-කුටියා නික්ඛමිස්සාමි-කූටාගාරා නික්ඛමිස්සාමි-අට්ටා නික්ඛමිස්සාමි-මාලා නික්ඛමිස්සාමි-උද්දණ්ඩා නික්ඛමිස්සාමි-උපට්ඨානසාලාය නික්ඛමිස්සාමි-මණ්ඩපා නික්ඛමිස්සාමි-රුක්ඛමූලා නික්ඛමිස්සාමි යාව මෙ න අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චිස්සතීති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති, එවම්පි ‘අලීනචිත්තො අකුසීතවුත්ති’.
ඉමස්මිං යෙව පුබ්බණ්හසමයෙ{1} අරියධම්මං ආහරිස්සාමි සමාහරිස්සාමි අධිගච්ඡිස්සාමි ඵස්සිස්සාමි සච්ඡිකරිස්සාමීති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. එවම්පි ‘අලීනචිත්තො අකුසීත වුත්ති’. ඉමස්මිං යෙව මජ්ඣන්තිකසමයෙ{2} -පෙ- සායණ්හසමයෙ පුරෙභත්තං පච්ඡාභත්තං පුරිමයාමං මජ්ඣිමයාමං පච්ඡිමයාමං කාළෙ ජුණ්හෙ වස්සෙ හෙමන්තෙ ගිම්හෙ පුරිමෙ වයොඛන්ධෙ මජ්ඣිමෙ වයොඛන්ධෙ පච්ඡිමෙ වයොඛන්ධෙ අරියධම්මං ආහරිස්සාමි සමාහරිස්සාමි අධිගච්ඡිස්සාමි ඵස්සිස්සාමි සච්ඡිකරිස්සාමීති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති, එවම්පි ‘අලීන චිත්තො අකුසීතවුත්ති’.
දළ්හනික්කමො ථාමබලුපපන්නොති: සො පච්චෙකසම්බුද්ධො දළ්හසමාදානො අහොසි අවට්ඨිතසමාදානො{3} කුසලෙසු ධම්මෙසු කායසුචරිතෙ වචීසුචරිතෙ මනොසුචරිතෙ දානසංවිභාගෙ සීලසමාදානෙ උපොසථූපවාසෙ මත්තෙය්යතාය{4} පෙත්තෙය්යතාය සාමඤ්ඤතාය බ්රහ්මඤ්ඤතාය කුලෙජෙට්ඨාපචායිතාය අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙසු අධිකුසලෙසු ධම්මෙසූ’ති දළ්හනික්කමො ථාමබලුපපන්නොති සො පච්චෙකසම්බුද්ධො ථාමෙන ච බලෙන ච විරියෙන ච පරක්කමෙන ච පඤ්ඤාය ච උපෙතො හොති සමුපෙතො උපගතො සමුපගතො උපපන්නො සම්පන්නො සමන්නාගතො ‘දළ්හනික්කමො ථාමබලුපපන්නො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’
තෙනාහ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො’.
ආරද්ධවිරියො පරමත්ථපත්තියා අලීනචිත්තො අකුසීතවුත්ති, දළ්හනික්කමො ථාමබලුපපන්නො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො”ති.
5.
පටිසල්ලානං ඣානමරිඤ්චමානො ධම්මෙසු නිච්චං අනුධම්මචාරී, ආදීනවං සම්මසිතා භවෙසු එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො
පටිසල්ලානං ඣානමරිඤ්චමානොති: සො පච්චෙකසම්බුද්ධො පටිසල්ලානාරාවො හොති පටිසල්ලානරතො අජ්ඣත්තං චෙතොසමථමනුයුත්තො අනිරාකතජ්ඣානො විපස්සනාය සමන්නාගතො බ්රූහෙතා සුඤ්ඤාගාරානං, ඣායී ඣානරතො එකත්තමනුයුත්තො සදත්ථගරුකොති ‘පටිසල්ලානං’. ඣානමරිඤ්චමානොති සො පච්චෙකසම්බුද්ධො ද්වීහි කාරණෙහි ඣානං න රිඤ්චති: අනුප්පන්නස්ස වා පඨමස්ස ඣානස්ස උප්පාදාය යුත්තො පයුත්තො ආයුත්තො සමායුත්තො, අනුප්පන්නස්ස වා දුතියස්ස ඣානස්ස-අනුප්පන්නස්ස වා තතියස්ස ඣානස්ස-චතුත්ථස්ස ඣානස්ස උප්පාදාය යුත්තො පයුත්තො ආයුත්තො සමායුත්තොති, එවම්පි ‘ඣානං න රිඤ්චති’. අථවා උප්පන්නං වා පඨමං ඣානං ආසෙවති භාවෙති බහුලීකරොති, උප්පන්නං වා දුතියං ඣානං-උප්පන්නං වා තතියං ඣානං-උප්පන්නං වා චතුත්ථං ඣානං ආසෙවති භාවෙති බහුලීකරොති, එවම්පි ඣානං න රිඤ්චතීති ‘පටිසල්ලානං ඣානමරිඤ්චමානො’.
ධම්මෙසු නිච්චං අනුධම්මචාරීති: ධම්මා වුච්චන්ති චත්තාරො සතිපට්ඨානා චත්තාරො සම්මප්පධානා -පෙ- අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. කතමෙ අනුධම්මා: සම්මාපටිපදා අනුලොමපටිපදා{1} අපච්චනීකපටිපදා අන්වත්ථපටිපදා ධම්මානුධම්මපටිපදා සීලෙසු පරිපූරකාරිතා ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරතා භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා ජාගරියානුයොගො සතිසම්පජඤ්ඤා, ඉමෙ වුච්චන්ති අනුධම්මා. ධම්මෙසු නිච්චං අනුධම්මචාරීති: ධම්මෙසු නිච්චකාලං ධුවකාලං සත්තං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං{2} පොඞ්ඛානුපොඞ්ඛං උදකොමිකජාතං{3} අවීචිසන්තතිසහිතං ඵස්සිතං පුරෙභත්තං පච්ඡාභත්තං පුරිමයාමං මජ්ඣිමයාමං පච්ඡිමයාමං කාළෙ ජුණ්හෙ වස්සෙ හෙමන්තෙ ගිම්හෙ පුරිමෙ වයොඛන්ධෙ මජ්ඣිමෙ වයොඛන්ධෙ පච්ඡිමෙ වයොඛන්ධෙ චරති විහරති ඉරීයති වත්තෙති පාලෙති යපෙති යාපෙතීති ‘ධම්මෙසු නිච්චං අනුධම්මචාරී’.
ආදීනවං සම්මසිතා භවෙසූති-‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’ති ආදීනවං සම්මසිතා භවෙසු ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛා’ති ‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’ති -පෙ- ‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්ම’න්ති ආදීනවං සම්මසිතා භවෙසූ’ති ‘ආදීනවං සම්මසිතා භවෙසු එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’.
තෙනාහ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො:
“පටිසල්ලානං ඣානමරිඤ්චමානො ධම්මෙසු නිච්චං අනුධම්මචාරී, ආදීනවං සම්මසිතා භවෙසු එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො”ති.
6.
තණ්හක්ඛයං පත්ථයං අප්පමත්තො.{1} අනෙළමූගො සුතවා සතීමා, සඞ්ඛාතධම්මො නියතො පධානවා එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො.
තණ්හක්ඛයං පත්ථයං අප්පමත්තොති: ‘තණ්හා’ති රූපතණ්හා -පෙ- ධම්මතණ්හා. තණ්හක්ඛයං පත්ථයන්ති: රාගක්ඛයං දොසක්ඛයං මොහක්ඛයං ගතික්ඛයං උපපත්තික්ඛයං පටිසන්ධික්ඛයං භවක්ඛයං සංසාරක්ඛයං වට්ටක්ඛයං පත්ථයන්තො ඉච්ඡන්තො සාදියන්තො පිහයන්තො අභිජප්පන්තොති ‘තණ්හක්ඛයං’ පත්ථයං අප්පමත්තොති: -සො පච්චෙක සම්බුද්ධො සක්කච්චකාරී සාතච්චකාරී -පෙ- අප්පමත්තො කුසලෙසු ධම්මෙසූති ‘තණ්හක්ඛයං පත්ථයං අප්පමත්තො’.