සුත්තන්තපිටකෙ
ඛුද්දකනිකායෙ
චුල්ලනිද්දෙසපාළි
නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස
පාරායන වග්ගො
වත්ථුගාථා
1. කොසලානං පුරා රම්මා-අගමා දක්ඛිණාපථං ආකිඤ්චඤ්ඤං පත්ථයානො-බ්රාහ්මණො මන්තපාරගූ.
2. සො අස්සකස්ස{2} විසයෙ-මූලකස්ස{3} සමාසනෙ වසී ගොදාවරී{4} කූලෙ-උඤ්ඡෙන ච ඵලෙන ච.
3. තස්සෙ ව{5} උපනිස්සාය-ගාමො ච විපුලො අහු තතො ජාතෙන ආයෙන-මහායඤ්ඤමකප්පයී.
4. මහායඤ්ඤං යජිත්වාන-පුන පාවිසි අස්සමං තස්මිං{5} පතිපවිට්ඨම්හි{6}-අඤ්ඤො ආගඤ්ඡි{7} බ්රාහ්මණො.
5. උග්ඝට්ටපාදො තසිතො-පඞ්කදන්තො රජස්සිරො සො ච නං උපසංකම්ම-සතානි පඤ්ච යාචති.
6. තමෙනං බාවරී දිස්වා-ආසනෙන නිමන්තයී සුඛං ච කුසලං පුච්ඡි-ඉදං වචනමබ්රවී.
7. යං ඛො මමං දෙය්යධම්මං-සබ්බං විස්සජ්ජිතං{8} මයා අනුජානාහි මෙ බ්රහ්මෙ-නත්ථි පඤ්ච සතානි මෙ.
8. සචෙ මෙ යාචමානස්ස-භවං නානුපදස්සති සත්තමෙ දිවසෙ තුය්හං-මුද්ධා ඵලතු සත්තධා.
9. අභිසඞ්ඛරිත්වා කුහකො-භෙරවං සො අකිත්තයී තස්ස තං වචනං සුත්වා-බාවරී දුක්ඛිතො අහු.
10. උස්සුස්සති{1} අනාහාරො-සොකසල්ලසමප්පිතො අථො’පි එවංචිත්තස්ස-ඣානෙ න රමතී මනො.
11. උත්රස්තං දුක්ඛිතං දිස්වා-දෙවතා අත්ථකාමිනී බාවරිං උපසඞ්කම්ම-ඉදං වචනමබ්රවී.
12. න සො මුද්ධං පජානාති-කුහකො සො ධනත්ථිකො මුද්ධනි මුද්ධපාතෙ වා-ඤාණං තස්ස න විජ්ජති.
13. භොතී චරහි ජානාති-තං මෙ අක්ඛාහි පුච්ඡිතා{2} මුද්ධං මුද්ධාධිපාතං ච-තං සුණොම වචො තව.
14. අහම්පෙතං{3} න ජානාමි-ඤාණං මෙත්ථ{4} න විජ්ජති මුද්ධං මුද්ධාධිපාතො{5} ච-ජිනානං හෙතදස්සනං.
15. අථ කො චරහි ජානාති-අස්මිං පුථවි{6} මණ්ඩලෙ මුද්ධං මුද්ධාධිපාතං ච-තං මෙ{7} අක්ඛාහි දෙවතෙ,
16. පුරා කපිලවත්ථුම්හා-නික්ඛන්තො ලොකනායකො අපච්චො ඔක්කාකරාජස්ස-සක්යපුත්තො පභඞ්කරො.
17. සො හි බ්රාහ්මණ, සම්බුද්ධො-සබ්බධම්මාන පාරගු සබ්බාභිඤ්ඤාබලප්පත්තො-සබ්බධම්මෙසු චක්ඛුමා සබ්බකම්මක්ඛයං{8} පත්තො-විමුත්තො උපධිසඞ්ඛයෙ{9}.
18. බුද්ධො සො භගවා ලොකෙ-ධම්මං දෙසෙති චක්ඛුමා තං ත්වං ගන්ත්වාන පුච්ඡස්සු-සො තෙ තං ව්යාකරිස්සති{10}.
19. සම්බුද්ධොති වචො සුත්වා-උදග්ගො බාවරී අහු සොකස්ස තනුකො ආසි-පීතිඤ්ච විපුලං ලභි.
20. සො බාවරී අත්තමනො උදග්ගො තං දෙවතං පුච්ඡති වෙදජාතො කතමම්හි{1} ගාමෙ නිගමම්හි වා පුන{2} කතමම්හි වා ජනපදෙ ලොකනාථො යත්ථ ගන්ත්වා නමස්සෙමු{3}-සම්බුද්ධං දිපදුත්තමං.
21. සාවත්ථියං කොසලමන්දිරෙ ජිනො පහූතපඤ්ඤො වරභූරිමෙධසො සො සක්යපුත්තො විධුරො අනාසවො මුද්ධාධිපාතස්ස විදූ නරාසභො.
22. තතො ආමන්තයී සිස්සෙ-බ්රාහ්මණො මන්තපාරගෙ එථ මාණවා අක්ඛිස්සං-සුණොථ වචනං මම.
23. යස්සෙසො දුල්ලභො ලොකෙ-පාතුභාවො අභිණ්හසො ස්වජ්ජ{4} ලොකම්හි උප්පන්නො-සම්බුද්ධො ඉති විස්සුතො ඛිප්පං ගන්ත්වාන සාවත්ථිං-පස්සව්හො දිපදුත්තමං.
24. කථං චරහි ජානෙමු-දිස්වා බුද්ධොති බ්රාහ්මණ අජානතං නො පබ්රූහි-යථා ජානෙමු තං මයං.
25. ආගතානි හි මන්තෙසු-මහාපුරිසලක්ඛණා ද්වත්තිංස ච{5} ව්යාඛ්යාතා-සමත්තා අනුපුබ්බසො.
26. යස්සෙතෙ හොන්ති ගත්තෙසු-මහාපුරිසලක්ඛණා ද්වෙයෙව{6} තස්ස ගතියො-තතියා හි න විජ්ජති.
27. සචෙ අගාරං ආවසති{7}-විජෙය්ය පඨවිං ඉමං අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන-ධම්මෙනමනුසාසති{8}.
28. සචෙ ච සො පබ්බජති-අගාරා අනගාරියං විවට්ටච්ඡද්දො{9} සම්බුද්ධො-අරහා භවති අනුත්තරො.
29. ජාතිං ගොත්තං{1} ච ලක්ඛණං-මන්තෙ සිස්සෙ පුනාපරං{2} මුද්ධං මුද්ධාධිපාතං{3} ච-මනසායෙව පුච්ඡථ.
30. අනාවරණදස්සාවී-යදි බුද්ධො භවිස්සති මනසා පුච්ඡිතෙ පඤ්හෙ-වාචාය විස්සජෙස්සති{4}.
31. බාවරිස්ස වචො සුත්වා-සිස්සා සොළස බ්රාහ්මණා අජිතො තිස්සමෙත්තෙය්යො-පුණ්ණකො අථ මෙත්තගු.
32. ධොතකො උපසීවො ච-නන්දො ච අථ හෙමකො තොදෙය්යකප්පා{5} දුභයො-ජතුකණ්ණී ච පණ්ඩිතො.
33. භද්රාවුධො උදයො ච-පොසාලො චාපි බ්රාහ්මණො මොඝරාජා ච මෙධාවී-පිංගියො ච මහාඉසි.
34. පච්චෙකගණිනො සබ්බෙ-සබ්බලොකස්ස විස්සුතා ඣායී ඣානරතා ධීරා-පුබ්බවාසනවාසිතා.
35. බාවරිං අභිවන්දිත්වා-කත්වා ච නං පදක්ඛිණං ජටාජිනධාරා සබ්බෙ-පක්කාමුං උත්තරාමුඛා.
36. මූලකස්ස{6} පතිට්ඨානං-පුරිමං මාහිස්සතිං තථා{7} උජ්ජෙනිං චාපි ගොනද්ධං-වෙදිසං වනසව්හයං{8}.
37. කොසම්බිං චාපි සාකෙතං-සාවත්ථිං ච පුරුත්තමං සෙතව්යං{9} කපිලවත්ථුං-කුසිනාරං ච මන්දිරං.
38. පාවං ච භොගනගරං-වෙසාලිං මාගධං පුරං පාසාණකං චෙතියං ච-රමණීයං මනොරමං.
39. තසිතොවුදකං සීතං-මහාලාභං ව වාණිජො ඡායං ඝම්මාභිතත්තොව-තුසිතා{10} පබ්බතමාරහුං.
40. භගවා ච තස්මිං{1} සමයෙ-භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතො භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙති-සීහොව නදතී වනෙ.
41. අජිතො අද්දස සම්බුද්ධං-සතරංසිං’ව භානුමං{2} චන්දං යථා පණ්ණරසෙ-පරිපූරිමුපාගතං{3}
42. අථස්ස ගත්තෙ දිස්වාන-පරිපූරං ව බ්යඤ්ජනං එකමන්තං ඨිතො හට්ඨො-මනොපඤ්හෙ අපුච්ඡථ.
43. ආදිස්ස ජම්මනං බ්රූහි-ගොත්තං බ්රූහි සලක්ඛණං මන්තෙසු පාරමිං බ්රූහි-කති වාචෙති බ්රාහ්මණො.
44. වීසං වස්සසතං ආයු-සො ච ගොත්තෙන බාවරී තීණස්ස{4} ලක්ඛණා ගත්තෙ-තිණ්ණං වෙදාන පාරගූ.
45. ලක්ඛණෙ ඉතිහාසෙ ච-සනිඝණ්ඩු සකෙටුහෙ පඤ්ච සතානි වාචෙති-සධම්මෙ පාරමිං ගතො.
46. ලක්ඛණානං පවිචයං-බාවරිස්ස නරුත්තම තණ්හච්ඡිද පකාසෙහි-මා නො කඞ්ඛායිතං අහු.
47. මුඛං ජිව්හාය ඡාදෙති-උණ්ණස්ස භමුකන්තරෙ කොසොහිතං වත්ථගුය්හං-එවං ජානාහි මාණව.
48. පුච්ඡම්හි කඤ්චි අසුණන්තො-සුත්වා පඤ්හෙ ව්යාකතෙ විචින්තෙති ජනො සබ්බො-වෙදජාතො කතඤ්ජලී.
49. කො නු දෙවො වා බ්රහ්මා වා-ඉන්දො වාපි සුජම්පති මනසා පුච්ඡිතෙ පඤ්හෙ-කමෙතං පටිභාසති.
50. මුද්ධං මුද්ධාධිපාතං ච-බාවරී පරිපුච්ඡති තං ව්යාකරොහි භගවා-කඞ්ඛං විනය නො ඉසෙ,
51. අවිජ්ජා මුද්ධාති ජානාහි-විජ්ජා මුද්ධාධිපාතිනී සද්ධා සති සමාධීහි-ඡන්දවිරියෙන සංයුතා,
52. තතො වෙදෙන මහතා-සන්ථම්භිත්වාන{1} මාණවො එකංසං අජිනං කත්වා-පාදෙසු සිරසා පතී.
53. බාවරී බ්රාහ්මණො භොතො-සහ සිස්සෙහි මාරිස උදග්ගචිත්තො සුමනො-පාදෙ වන්දති චක්ඛුම,{2}
54. සුඛිතො බාවරී හොතු-සහ සිස්සෙහි බ්රාහ්මණො ත්වං චාපි සුඛිතො හොහි-චිරං ජීවාහි මාණව,
55. බාවරිස්ස{3} ව තුම්හං{4} වා-සබ්බෙසං සබ්බසංසයං කතාවකාසා පුච්ඡව්හො-යං කිඤ්චි මනසිච්ඡථ.
56. සම්බුද්ධෙන කතොකාසො-නිසීදිත්වාන පඤ්ජලී අජිතො පඨමං පඤ්හං-තත්ථ පුච්ඡි තථාගතං.
වත්ථුගාථා නිට්ඨිතා
1. අජිතමාණව පුච්ඡා.
1-1 කෙනස්සු නිවුතො ලොකො (ඉච්චායස්මා අජිතො) කෙනස්සු නප්පකාසති කිස්සාභිලෙපනං බ්රූහි කිං සු තස්ස මහබ්භයං.
1-2 අවිජ්ජාය නිවුතො ලොකො (අජිතාති භගවා) වෙවිච්ඡා{1} පමාදා නප්පකාසති ජප්පාභිලෙපනං බ්රූමි දුක්ඛමස්ස මහබ්භයං.
1-3 සවන්ති සබ්බධි සොතා (ඉච්චායස්මා අජිතො) සොතානං කිං නිවාරණං සොතානං සංවරං බ්රූහි කෙන සොතා පිථියරෙ{2}.
1-4 යානි සොතානි ලොකස්මිං (අජිතාති භගවා) සති තෙසං නිවාරණං සොතානං සංවරං බ්රූමි පඤ්ඤායෙතෙ පිථියරෙ.
1-5 පඤ්ඤා චෙව සතී චාපි{3} (ඉච්චායස්මා අජිතො) නාමරූපං ච මාරිස එතං මෙ පුට්ඨො පබ්රූහි කත්ථෙතං උපරුජ්ඣති.
1-6 යමෙතං පඤ්හං අපුච්ඡි අජිත තං වදාමි තෙ යත්ථ නාමං ච රූපං ච අසෙසං උපරුජ්ඣති විඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙන එත්ථෙතං උපරුජ්ඣති.
1-7 යෙ ච සඞ්ඛාතධම්මා{4} සෙ යෙ ච සෙඛා පුථූ ඉධ තෙසං මෙ නිපකො ඉරියං පුට්ඨො පබ්රූහි මාරිස.
1-8 කාමෙසු නාභිගිජ්ඣෙය්ය මනසා නාවිලො සියා කුසලො සබ්බ ධම්මානං{5} සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ.
අජිතමාණව පුච්ඡා-නිට්ඨිතා
2. තිස්සමෙත්තෙය්යමාණව පුච්ඡා
2-1 කො’ධ{1} සන්තුසිතො ලොකෙ (ඉච්චායස්මා තිස්ස මෙත්තෙය්යො) කස්ස නො සන්ති ඉංජිතා කො උභන්තමභිඤ්ඤාය මජ්ඣෙමන්තා න ලිප්පති{2} කං බ්රූසි මහාපුරිසො’ති කො’ධ සිබ්බනිමච්චගා{3}?
2-2 කාමෙසු බ්රහ්මචරියවා (මෙත්තෙය්යා’ති භගවා) වීතතණ්හො සදා සතො සඞ්ඛාය නිබ්බුතො භික්ඛු තස්ස නො සන්ති ඉඤ්ජිතා.
2-3 සො උභන්තමභිඤ්ඤාය මජ්ඣෙ මන්තා න ලිප්පති තං බ්රූමි මහා පුරිසො’ති සො{4}’ධ සිබ්බනිමච්චගා.
තිස්සමෙත්තෙය්යමාණවපුච්ඡා නිට්ඨිතා.
3. පුණ්ණකමාණව පුච්ඡා
3-1 අනෙජං මූලදස්සාවිං (ඉච්චායස්මා පුණ්ණකො) අත්ථි පඤ්හෙන{5} ආගමං කිංනිස්සිතා ඉසයො මනුජා ඛත්තියා බ්රාහ්මණා{6} දෙවතානං යඤ්ඤමකප්පයිංසු පුථු{7} ඉධ ලොකෙ පුච්ඡාමි තං භගවා බ්රූහි මෙතං.
3-2 යෙ කෙචි ‘මෙ ඉසයො මනුජා (පුණ්ණකා’ති භගවා) ඛත්තියා බ්රාහ්මණා දෙවතානං යඤ්ඤමකප්පයිංසු පුථු ඉධ ලොකෙ ආසිංසමානා{1} පුණ්ණක ඉත්ථභාවං ජරංසිතා යඤ්ඤමකප්පයිංසු.
3-3 යෙ කෙචි ‘මෙ ඉසයො මනුජා (ඉච්චායස්මා පුණ්ණකො) ඛත්තියා බ්රාහ්මණා දෙවතානං යඤ්ඤමකප්පයිංසු පුථු ඉධ ලොකෙ කච්චිස්සු තෙ භගවා යඤ්ඤපථෙ අප්පමත්තා අතාරු ජාතිං ච ජරං ච මාරිස පුච්ඡාමි තං භගවා බ්රූහි මෙතං.
3-4 ආසිංසන්ති{2} ථොමයන්ති අභිජප්පන්ති ජුහන්ති (පුණ්ණකාති භගවා) කාමාභි{3}ජප්පන්ති පටිච්ච ලාභං තෙ යාජයොගා භවරාගරත්තා නාත{4}රිංසු ජාතිජරන්ති බ්රූමි.
3-5 තෙ චෙ නාතරිංසු යාජයොගා (ඉච්චායස්මා පුණ්ණකො) යඤ්ඤෙහි ජාතිඤ්ච ජරඤ්ච මාරිස අථ කො චරහි දෙවමනුස්සලොකෙ අතාරි ජාතිං ච ජරං ච මාරිස පුච්ඡාමි තං භගවා බ්රූහි මෙතං.
3-6 සඞ්ඛාය ලොකස්මිං පරොවරානි{5} (පුණ්ණකාති භගවා) යස්සිඤ්ජිතං නත්ථි කුහිඤ්චි ලොකෙ සන්තො විධූමො අනීඝො නිරාසො අතාරි සො ජාති ජරන්ති බ්රූමි’ති.
පුණ්ණකමාණව පුච්ඡා-නිට්ඨිතා
4. මෙත්තගූමාණව පුච්ඡා
4-1 පුච්ඡාමි තං භගවා බ්රූහි මෙතං (ඉච්චායස්මා මෙත්තගූ) මඤ්ඤාමි තං වෙදගුං භාවිතත්තං කුතොනු දුක්ඛා{1} සමුදාගතා ඉමෙ යෙ කෙචි ලොකස්මිං අනෙකරූපා.
4-2 දුක්ඛස්ස වෙ මං{2} පභවං අපුච්ඡසි (මෙත්තගූ’ති භගවා) තං තෙ පවක්ඛාමි යථා පජානං උපධිනිදානා පභවන්ති දුක්ඛා යෙ කෙචි ලොකස්මිං අනෙකරූපා.
4-3 යො වෙ{3} අවිද්වා උපධිං කරොති පුනප්පුනං දුක්ඛමුපෙති මන්දො තස්මා පජානං{4} උපධිං න කයිරා දුක්ඛස්ස ජාතිප්පභවානුපස්සී.
4-4 යන්තං අපුච්ඡිම්හ අකිත්තයී{5} නො (ඉච්චායස්මා මෙත්තගූ) අඤ්ඤං තං{6} පුච්ඡාම{7} තදිඞ්ඝ බ්රූහි කථන්නු ධීරා විතරන්ති ඔඝං ජාති ජරං සොකපරිද්දවං ච{8} තං මෙ මුනී සාධු වියාකරොහි තථා හි තෙ විදිතො එස ධම්මො.
4-5 කිත්තයිස්සාමි තෙ ධම්මං (මෙත්තගූති භගවා) දිට්ඨෙ{9} ධම්මෙ අනීතිහං යං විදිත්වා සතො චරං තරෙ ලොකෙ විසත්තිකං.
4-6 තං චාහං අභිනන්දාමි මහෙසී ධම්මමුත්තමං යං විදිත්වා සතො චරං තරෙ ලොකෙ විසත්තිකං.
4-7 යං කිඤ්චි සම්පජානාසි{1} (මෙත්තගූ’ති භගවා) උද්ධං අධො තිරියං චාපි මජ්ඣෙ එතෙසු නන්දිං{2} ච නිවෙසනං ච පනුජ්ජ විඤ්ඤාණං භවෙ න තිට්ඨෙ.
4-8 එවංවිහාරී සතො අප්පමත්තො භික්ඛු චරං හිත්වා මමායිතානි ජාතිං ජරං සොකපරිද්දවඤ්ච{3} ඉධෙව විද්වා පජහෙය්ය දුක්ඛං.
4-9 එතාභිනන්දාමි වචො මහෙසිනො (ඉච්චායස්මා මෙත්තගූ) සුකිත්තිතං ගොතම නූපධීකං අද්ධා හි භගවා පහාසි දුක්ඛං තථා හි තෙ විදිතො එස ධම්මො.
4-10 තෙ චාපි නූන පජහෙය්යු දුක්ඛං යෙ ත්වං මුනී අට්ඨිතං ඔවදෙය්ය තං තං නමස්සාමි සමෙච්ච නාග අප්පෙව මං (භගවා) අට්ඨිතං ඔවදෙය්ය.
4-11 යං බ්රාහ්මණං වෙදගුං{4} ආභිජඤ්ඤා (මෙත්තගූ’ති භගවා) අකිඤ්චනං කාමභවෙ අසත්තං අද්ධා හි සො ඔඝමිමං අතාරී තිණ්ණො ච පාරං අඛිලො අකඞ්ඛො.
4-12 විද්වා ච යො{5} වෙදගූ නරො ඉධ භවාභවෙ සඞ්ගමිමං විසජ්ජ සො වීතතණ්හො අනීඝො නිරාසො අතාරි සො ජාතිජරන්ති බ්රූමී ති.
මෙත්තගූමාණව පුච්ඡා-නිට්ඨිතා