සුත්තන්තපිටකෙ ඛුද්දකනිකායෙ
බුද්ධවංසපාළි
නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස
රතනචඞ්කමනකණ්ඩො
1. බ්රහ්මා ච ලොකාධිපතී සහම්පති{1} කතඤ්ජලී අනධිවරං අයාචථ සන්තීධ සත්තා අප්පරජක්ඛජාතිකා{2} දෙසෙහි ධම්මං අනුකම්පිමං පජං.
2. සම්පන්නවිජ්ජාචරණස්ස තාදිනො ජුතින්ධරස්සන්තිමදෙහධාරිනො තථාගතස්සප්පටිපුග්ගලස්ස උප්පජ්ජි කාරුඤ්ඤතා සබ්බසත්තෙ.
3. න හෙතෙ ජානන්ති සදෙවමානුසා බුද්ධො අයං කීදිසකො නරුත්තමො ඉද්ධිබලං පඤ්ඤාබලඤ්ච කීදිසං බුද්ධිබලං ලොකහිතස්ස කීදිසං.
4. න හෙතෙ ජානන්ති සදෙවමානුසා බුද්ධො අයං ඊදිසකො නරුත්තමො ඉද්ධිබලං පඤ්ඤාබලඤ්ච ඊදිසං{3} බුද්ධබලං ලොකහිතස්ස ඊදිසං{3}
5. හන්දාහං දස්සයිස්සාමි - බුද්ධබලං අනුත්තරං{4} චඞ්කමං මාපයිස්සාමි - නභෙ රතනමණ්ඩිතං{5}
6. භුම්මා මහාරාජිකා තාවතිංසා යාමා ච දෙවා තුසිතා ච නිම්මිතා පරනිම්මිතා යෙපි ච බ්රහ්මකායිකා ආනන්දිතා විපුලමකංසු ඝොසං.
7. ඔභාසිතා ච පඨවී සදෙවකා පුථූ ච ලොකන්තරිකා අසංවුතා තමො ච තිබ්බො විහතො තදා අහූ දිස්වාන අච්ඡෙරකං පාටිහීරං.
8. සදෙවගන්ධබ්බමනුස්සරක්ඛසෙ ආභා උළාරා විපුලා අජායථ{1} ඉමස්මිං ලොකෙ පරස්මිඤ්චොහයස්මිං{2} අධො’පි උද්ධං තිරියඤ්ච විත්ථතං.
9. සත්තුත්තමො අනධිවරො විනායකො සත්ථා අහූ දෙවමනුස්සපූජිතො මහානුභාවො සතපුඤ්ඤලක්ඛණො දස්සෙසි අච්ඡෙරකං පාටිහීරං.
10. සො යාචිතො දෙවවරෙන චක්ඛුමා අත්ථං සමෙක්ඛිත්ව තදා නරුත්තමො චඞ්කමං තත්ථ{3} මාපයි ලොකනායකො සුනිට්ඨිතං සබ්බරතනානිම්මිතං.
11. ඉද්ධි ච ආදෙසන නුසාසනී තිපාටිහීරෙ භගවා වසී අහූ චඞ්කමං මාපයි ලොකනායකො සුනිට්ඨිතං සබ්බරතනනිම්මිතං.
12. දසසහස්සී ලොකධාතුයා සිනෙරුපබ්බතුත්තමෙ ථම්භෙ’ව දස්සෙසි පටිපාටියා චඞ්කමෙ රතනාමයෙ
13. දසසහස්සී අතික්කම්ම චඞ්කමං මාපයී ජිනො සබ්බසොවණ්ණමයා{4} පස්සෙ චඞ්කමෙ රතනාමයෙ
14. තුලාසඞ්ඝාටානුවග්ගා සොවණ්ණඵලකත්ථතා වෙදිකා සබ්බසොවණ්ණා{1} දුභතො පස්සෙසු නිම්මිතා
15. මණිමුත්තා වාලුකාකිණ්ණා{2}නිම්මිතා රතනාමයා ඔභාසෙති දිසා සබ්බා සතරංසී’ව උග්ගතො.
16. තස්මිං චඞ්කමනෙ ධීරො ද්වත්තිංසවරලක්ඛණො විරොචමානො සම්බුද්ධො චඞ්කමෙ චඞ්කමී ජිනො.
17. දිබ්බං මන්දාරවං පුප්ඵං පදුමං පාරිච්ඡත්තකං{3} චඞ්කමනෙ ඔකිරන්ති සබ්බෙ දෙවා සමාගතා.
18. පස්සන්ති තං දෙවසඞ්ඝා දසසහස්සී පමොදිතා නමස්සමානා නිපතන්ති තුට්ඨහට්ඨා පමොදිතා.
19. තාවතිංසා ච යාමා ච තුසිතා චා’පි දෙවතා නිම්මානරතිනො දෙවා යෙ දෙවා වසවත්තිනො උදග්ගචිත්තා සුමනා පස්සන්ති ලොකනායකං.
20. සදෙවගන්ධබ්බමනුස්සරක්ඛසා නාගා සුපණ්ණා අථවා’පි රක්ඛසා පස්සන්ති තං ලොකහිතානුකම්පකං නභෙ’ව අච්චුග්ගතචන්දමණ්ඩලං.
21. ආභස්සරා සුභකිණ්ණා වෙහප්ඵලා අකනිට්ඨා ච දෙවතා සුසුද්ධ සුක්කවත්ථවසනා{4} තිට්ඨන්ති පඤ්ජලීකතා.
22. මුඤ්චන්ති පුප්ඵං පන{5} පඤ්චවණ්ණිකං මන්දාරවං චන්දනචුණ්ණමිස්සිතං භමෙන්ති චෙලානි ච අම්බරෙ තදා අහො ජිනො ලොකහිතානුකම්පකො.
23. තුවං සත්ථා ච කෙතූ ච ධජො යූපො ච පාණිනං පරායනො පතිට්ඨා{6} ච දීපො ච දිපදුත්තමො{7}
24. දසසහස්සීලොකධාතුයා දෙවතායො මහිද්ධිකා පරිවාරෙත්වා නමස්සන්ති තුට්ඨහට්ඨා පමොදිතා.
25. දෙවතා දෙවකඤ්ඤා ච පසන්නා තුට්ඨමානසා පඤ්චවණ්ණිකපුප්ඵෙහි පූජයන්ති නරාසභං.
26. පස්සන්ති තං දෙවසඞ්ඝා පසන්නා තුට්ඨමානසා පඤ්චවණ්ණිකපුප්ඵෙහි පූජයන්ති නරාසභං.
27. අහො අච්ඡරියං ලොකෙ අබ්භුතං ලොමහංසනං න මෙදිසං භූතපුබ්බං අච්ඡෙරං ලොමහංසනං.
28. සකං සකං හි{1} භවනෙ නිසීදිත්වාන දෙවතා හසන්ති තා{2} මහාහසිතං දිස්වානච්ඡෙරකං නභෙ.
29. ආකාසට්ඨා ච භුම්මට්ඨා තිණපන්ථනිවාසිනො{3} කතඤ්ජලී නමස්සන්ති තුට්ඨහට්ඨා පමොදිතා.
30. යෙ’පි දීඝායුකා නාගා පුඤ්ඤවන්තො මහිද්ධිකා පමොදිතා නමස්සන්ති පූජයන්ති නරුත්තමං.
31. සඞ්ගීතියො පවත්තෙන්ති අම්බරෙ අනිලඤ්ජසෙ චම්මනද්ධානි වාදෙන්ති දිස්වානච්ඡෙරකං නභෙ.
32. සඞ්ඛා ච පණවා චෙව අථො දෙණ්ඩිමා{4} බහූ අන්තලික්ඛස්මිං වජ්ජෙන්ති{5} දිස්වානච්ඡෙරකං නභෙ.
33. අබ්භුතො වත නො අජ්ජ උප්පජ්ජි ලොමහංසනො ධුවං අත්ථසිද්ධිං{6} ලභාම ඛණො නො පටිපාදිතො.
34. බුද්ධො’ති තෙසං සුත්වාන පීති උප්පජ්ජි තාවදෙ බුද්ධො බුද්ධො’ති කථයන්තා තිට්ඨන්ති පඤ්ජලී කතා.
35. හිංකාරං සාධුකාරඤ්ච{7} උක්කුට්ඨිං සම්පසාදනං{8} පජා ච විවිධා ගගනෙ වත්තෙන්ති{9} පඤ්ජලීකතා.
36. ගායන්ති සෙලෙන්ති ච වාදයන්ති ච භුජානි පොඨෙන්ති{1} ච නච්චයන්ති ච මුඤ්චන්ති පුප්ඵං පන පඤ්චවණ්ණිකං මන්දාරවං චන්දනචුණ්ණමිස්සිතං.
37. යථා තුය්හං මහාවීර පාදෙසු චක්කලක්ඛණං ධජවජිරපතාකා{2} වඩ්ඪමානඞ්කුසාචිතං
38. රූපෙ සීලසමාධිම්හි පඤ්ඤාය ච අසාදිසො විමුත්තියා අසමසමො ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ
39. දසනාගබලං කායෙ තුය්හං පාකතිකං බලං ඉද්ධිබලෙන අසමො ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ.
40. එවං සබ්බගුණොපෙතං සබ්බඞ්ගසමුපාගතං මහාමුනිං කාරුණිකං ලොකනාථං නමස්සථ.
41. අභිවාදනං ථොමනඤ්ච වන්දනඤ්ච පසංසනං නමස්සනඤ්ච පූජඤ්ච සබ්බං අරහසී තුවං.
42. යෙ කෙචි ලොකෙ වන්දනෙය්යා වන්දනං අරහන්ති යෙ සබ්බසෙට්ඨො මහාවීර සදිසො තෙ න විජ්ජති.
43. සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤො සමාධිජ්ඣානකොවිදො ගිජ්ඣකූටෙ ඨිතොයෙව පස්සති ලොකනායකං.
44. සුඵුල්ලං සාලරාජං ව{3} චන්දංව ගගනෙ යථා මජ්ඣන්තිකෙ’ව{4} සුරියං ඔලොකෙති නරාසභං
45. ජලන්තං දීපරුක්ඛං’ව තරුණසුරියං’ව{5} උග්ගතං. බ්යාමප්පභානුරඤ්ජිතං ධීරං පස්සති නායකං.
46. පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං කතකිච්චානතාදිනං ඛීණාසවානං විමලානං ඛණෙන සන්නිපාතයි.
47. ලොකප්පසාදනං{1} නාම පාටිහීරං නිදස්සයි අම්හෙ’පි තත්ථ ගමිස්සාම{2} වන්දිස්සාම මයං ජිනං.
48. එථ සබ්බෙ සමාගන්ත්වා පුච්ඡිස්සාම මයං ජිනං. කඞ්ඛං විනොදයිස්සාම පස්සිත්වා ලොකනායකං.
49. සාධූති තෙ පටිස්සුත්වා නිපකා සංවුතින්ද්රියා පත්තචීවරමාදාය තරමානා උපාගමුං{3}
50. ඛීණාසවෙහි විමලෙහි දන්තෙහි උත්තමෙ දමෙ සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤො ඉද්ධියා උපසඞ්කමි.
51. තෙහි භික්ඛූහි පරිවුතො සාරිපුත්තො මහාගණී. ජලන්තො දෙවො ගගනෙ’ව{4} ඉද්ධියා උපසඞ්කමි.
52. උක්කාසිතඤ්ච ඛිපිතං{5} අජ්ඣුපෙක්ඛිත්ව{6} සුබ්බතා සගාරවා සප්පතිස්සා සම්බුද්ධං උපසඞ්කමුං.
53. උපසඞ්කමිත්වා පස්සන්ති සයම්භුං ලොකනායකං නභෙ අච්චුග්ගතං ධීරං චන්දං’ව ගගනෙ යථා.
54. ජලන්තං දීපරුක්ඛං’ව විජ්ජුං’ව{7} ගගනෙ යථා මජ්ඣන්තිකෙ’ව සුරියං පස්සන්ති ලොකනායකං.
55. පඤ්චභික්ඛුසතා සබ්බෙ පස්සන්ති ලොකනායකං රහදමිව විප්පසන්නං සලිලං සුඵුල්ල පදුමං යථා{8}
56. අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වාන තුට්ඨහට්ඨා{9} පමොදිතා නමස්සමානා නිපතන්ති සත්ථුනො චක්කලක්ඛණෙ.
57. සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤො කොරණ්ඩසමසාදිසො සමාධිජ්ඣානකුසලො වන්දති{10} ලොකනායකං.
58. ගජ්ජිතා{1} කාළමෙඝො’ව නීලුප්පලසමසාදිසො ඉද්ධිබලෙන{2} අසමො මොග්ගල්ලානො මහිද්ධිකො.
59. මහාකස්සපො’පි ච ථෙරො උත්තත්තකනකසන්නිභො ධුතගුණෙ අග්ගනික්ඛිත්තො ථොමිතො සත්ථු වණ්ණිතො.
60. දිබ්බක්ඛූනං යො අග්ගො අනුරුද්ධො මහාගණී ඤාතිසෙට්ඨො භගවතො අවිදූරෙ’ව තිට්ඨති.
61. ආපත්තිඅනාපත්තියා සතෙකිච්ඡාය{3} කොවිදො විනයෙ අග්ගනික්ඛිත්තො උපාලි සත්ථු වණ්ණිතො.
62. සුඛුමනිපුණත්ථපටිවිද්ධො කථීකානං පවරො ගණී ඉසි මන්තානියා පුත්තො පුණ්ණො නාමා’ති විස්සුතො.
63. එතෙසං චිත්තමඤ්ඤාය ඔපම්මකුසලො මුනි කඞ්ඛච්ඡෙදො මහාවීරො කථෙසි අත්තනො ගුණං.
64. චත්තාරො තෙ අසඞ්ඛෙය්යා කොටි යෙසං න ඤායති සත්තකායො ච ආකාසො චක්කවාළා ච නන්තකා බුද්ධඤාණං අප්පමෙය්යං න සක්කා එතෙ විජානිතුං.
65. කිං එතං අච්ඡරියං ලොකෙ යං මෙ ඉද්ධිවිකුබ්බනං අඤ්ඤෙ බහූ අච්ඡරියා අබ්භුතා ලොමහංසනා.
66. යදා’හං තුසිතෙ කායෙ සන්තුසිතො නාමහං තදා දසසහස්සී සමාගම්ම යාචන්ති පඤ්ජලී මමං.
67. කාලො’යං තෙ{4} මහාවීර උප්පජ්ජමාතුකුච්ඡියං සදෙවකං තාරයන්තො බුජ්ඣස්සු අමතං පදං.
68. තුසිතා කායා චවිත්වාන යදා ඔක්කමී{1} කුච්ඡියං දසසහස්සීලොකධාතු කම්පිත්ථ ධරණී තදා.
69. යදා’හං මාතුකුච්ඡිතො සම්පජානො’ව නික්ඛමිං සාධුකාරං පවත්තෙන්තී{2} දසසහස්සී පකම්පථ{3}.
70. ඔක්කන්ති{4} මෙ සමො නත්ථි ජාතිතො අභිනික්ඛමෙ සම්බොධියං අහං සෙට්ඨො ධම්මචක්කප්පවත්තනෙ.
71. අහො අච්ඡරියං ලොකෙ බුද්ධානං ගුණමහන්තතා දසසහස්සීලොකධාතු ඡප්පකාරං පකම්පථ ඔභාසො ච මහා ආසි අච්ඡෙරං ලොමහංසනං.
72. භගවා ච තම්හි සමයෙ ලොනජෙට්ඨො නරාසභො සදෙවකං දස්සයන්තො ඉද්ධියා චඞ්කමී ජිනො.
73. චඞ්කමෙ චඞ්කමන්තො’ව කථෙසි ලොකනායකො අන්තරා න නිවත්තෙති චතුහත්ථෙ චඞ්කමෙ යථා{5}.
74. සාරිපුත්තො මහාපඤ්ඤො සමාධිජ්ඣානකොවිදො පඤ්ඤාය පාරමිප්පත්තො{6} පුච්ඡති ලොකනායකං.
75. කීදිසො තෙ මහාවීර අභිනීහාරො නරාසභ කම්හි කාලෙ තයා ධීර පත්ථිතා බොධිමුත්තමා.
76. දානං සීලං ච නෙක්ඛම්මං පඤ්ඤාවිරියං ච කීදිසං ඛන්තිසච්චමධිට්ඨානං මෙත්තුපෙක්ඛා ච කීදිසා.
77. දසපාරමී තයා ධීර කීදිසා{1} ලොකනායක කථං උපපාරමී පුණ්ණා පරමත්ථපාරමී කථං.
78. තස්ස පුට්ඨො වියාකාසි{2} කරවීකමධුරං ගිරො{3} නිබ්බාපයන්තො හදයං හාසයන්තො සදෙවකං.
79. අතීතබුද්ධානං ජිනානං දෙසිතං නිකීළිතං{4} බුද්ධපරම්පරාගතං පුබ්බෙනිවාසානුගතාය බුද්ධියා පකාසයී ලොකහිතං සදෙවකෙ.
80. පීතිපාමොජ්ජජනනං සොකසල්ලවිනොදනං සබ්බසම්පත්තිපටිලාභං චිත්තීකත්වා සුණොථ{5} මෙ
81. මදනිම්මදනං සොකනුදං සංසාරපරිමොචනං{6} සබ්බදුක්ඛක්ඛයං මග්ගං සක්කච්චං පටිපජ්ජථා’ති.
රතනචඞ්කමනකණ්ඩො නිට්ඨිතො.
සුමෙධ කථා
1. කප්පෙ ච සතසහස්සෙ ච චතුරො ච අසඞ්ඛියෙ අමරං නාම නගරං දස්සනෙය්යං මනොරමං.
2. දසහි සද්දෙහි අවිවිත්තං අන්නපානසමායුතං හත්ථිසද්දං අස්සසද්දං භෙරිසඞ්ඛරථානි ච{1} ඛාදථ පිවථ චෙව අන්නපානෙන ඝොසිතං.
3. නගරං සබ්බඞ්ගසම්පන්නං සබ්බකම්මමුපාගතං සත්තරතනසම්පන්නං නානාජනසමාකුලං සමිද්ධං දෙවනගරංව ආවාසං පුඤ්ඤකම්මිනං.
4. නගරෙ අමරවතියා සුමෙධො නාම බ්රාහ්මණො අනෙකකොටිනිචයො පහූතධනධඤ්ඤවා.
5. අජ්ඣායකො මන්තධරො තිණ්ණං වෙදානපාරගූ ලක්ඛණෙ ඉතිහාසෙ ච සධම්මෙ පාරමිං ගතො.
6. රහොගතො නිසීදිත්වා එවං චින්තෙසහං තදා දුක්ඛො පුනබ්භවො නාම සරීරස්ස ච භෙදනං (සම්මොහමරණං දුක්ඛං ජරාය අභිමද්දනං.){*}
7. ජාතිධම්මො ජරාධම්මො ව්යාධිධම්මො ච’හං සදා අජරං අමරං ඛෙමං පරියෙසිස්සාමි නිබ්බුතිං.
8. යන්නූනිමං පූතිකායං නානා කුණපපූරිතං ඡඩ්ඩයිත්වාන ගච්ඡෙය්යං අනපෙඛො{2} අනත්ථිකො.
9. අත්ථි හෙහිති සො මග්ගො න සො සක්කා න හෙතුයෙ පරියෙසිස්සාමි තං මග්ගං භවතො පරිමුත්තියා.
10. යථා’පි දුක්ඛෙ විජ්ජන්තෙ සුඛං නාම’පි විජ්ජතී එවං භවෙ විජ්ජමානෙ විභවො’පි ඉච්ඡිතබ්බකො.
11. යථා’පි උණ්හෙ විජ්ජන්තෙ අපරං විජ්ජති සීතලං එවං තිවිධග්ගි විජ්ජන්තෙ නිබ්බානං ඉච්ඡිතබ්බකං.
12. යථා’පි පාපෙ විජ්ජන්තෙ කල්යාණම්පි විජ්ජති එවමෙව ජාති විජ්ජන්තෙ අජාතිපිච්ඡිතබ්බකා{1}
13. යථා ගූථගතො පුරිසො තළාකං දිස්වාන පූරිතං න ගවෙසති තං තළාකං න දොසො තළාකස්ස සො.