සුත්තපිටකෙ
ඛුද්දකනිකායෙ
අපදානපාළි.
පඨමො භාගො
ථෙරඅපදාන පාළි
නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.
1. බුද්ධවග්ගො
1.
බුද්ධාපදානං.
1. {*}තථාගතං ජෙතවනෙ වසන්තං අපුච්ඡි වෙදෙහමුනී නතඞ්ගො, “සබ්බඤ්ඤුබුද්ධා කිර නාම හොන්ති භවන්ති තෙ හෙතූහි කෙහි වීර?{1}”
2. තදා’හ සබ්බඤ්ඤුවරො මහෙසී ආනන්දභද්දං මධුරස්සරෙන, යෙ පුබ්බ{2}බුද්ධෙසු කතාධිකාරා අලද්ධමොක්ඛා ජිනසාසනෙසු.
3. තෙනෙව{3} සම්බොධිමුඛෙන ධීරා අජ්ඣාසයෙනාපි මහාබලෙන, පඤ්ඤාය තෙජෙන සුතික්ඛපඤ්ඤා සබ්බඤ්ඤුභාවං අනුපාපුණන්ති.
4. අහම්පි පුබ්බබුද්ධෙසු බුද්ධත්තමභිපත්ථයිං, මනසායෙව හුත්වාන ධම්මරාජා අසඞ්ඛියා.{*}
5. අථ බුද්ධාපදානානි සුණාථ සුද්ධමානසා;{†} තිංසපාරමිසම්පුණ්ණා ධම්මරාජා අසඞ්ඛියා.
6. සම්බොධිං බුද්ධසෙට්ඨානං සසඞ්ඝෙ ලොකනායකෙ, දසඞ්ගුලී නමස්සිත්වා සිරසා අභිවාදයිං.{4}
7. යාවතා බුද්ධඛෙත්තෙසු රතනා විජ්ජන්ත’සඞ්ඛියා, ආකාසට්ඨා ච භුම්මට්ඨා මනසා සබ්බමාහරිං.{5}
8. තත්ථ රූපියභුමියං පාසාදං මාපයිං{1} අහං, නෙකභුම්මං{2} රතනමයං උබ්බිද්ධං නභමුග්ගතං.
9. විචිත්තථම්භං සුකතං සුවිභත්තං මහාරහං, කනකාමයසඞ්ඝාටං{3} තොරණච්ඡත්තමණ්ඩිතං{4}.
10. පඨමා වෙළුරියා භූමි විමලාබ්භසමා සුභා, නළිතී{5} ජලජාකිණ්ණවරකඤ්චනභූමියා.
11. පවාළංසා{6} පවාළවණණා කාචි ලොහිතකා සුභා, ඉන්දගොපකවණ්ණාභා භූමි ඔභාසතී දිසා.
12. සුවිභත්තා ඝරමුඛා නිය්යුහා සීහපඤ්ජරා, චතුරො වෙදිකා ජාලගන්ධාවෙල{7} මනොරමා.
13. නීලා පීතා ලොහිතා ඔදාතා සුද්ධකාළකා, කූටාගාරවරූපෙතා සත්තරතනභූසිතා.{8}
14. ඔලොකමයා{9} පදුමා වාළ-විහගසොභිතා, නක්ඛත්තතාරකාකිණ්ණා චන්දසුරියෙහි{10} මණ්ඩිතා.
15. හෙමජාලෙන සඤ්ඡන්නා සොණ්ණ-කිඞ්කිණිකායුතා, වාතවෙගෙන කූජන්ති සොණ්ණමාලා මනොරමා.
16. මඤ්ජෙට්ඨකං ලොහිතකං පීතකං හරිපිඤ්ජරං, නානාරඞ්ගෙහි සුප්පීතං උස්සිතද්ධජමාලිනිං.
17. නානා බහූ නෙකසතා ඵළිකා රජතාමයා, මණිමයා ලොහිතඞ්කා මසාරගල්ලමයා තථා, නානාසයනවිචිත්තා සණ්හකාසිකසන්ථතා.
18. කම්බලා දුකූලා චීනා පත්තුණ්ණා පණ්ඩුපාවුරා, විවිධත්ථරණං{11} සබ්බං මනසා පඤ්ඤපෙස’හං.{12}
19. තාසු තාස්වෙව භූමීසු රතනකූටලඞ්කතා, මණිවෙරොචනා උක්කා ධාරයන්තා සුතිට්ඨරෙ.
20. සොභන්ති එසිකාථම්භා සුභා කඤ්චනතොරණා, ජමෙබානදා සාරමයා අථො රජතමයාපි ච.
21. නෙකා සන්ධි{13} සුවිභත්තා කවාටග්ගළචිත්තිතා, උභතො පුණ්ණඝටා’නෙකා පදුමුප්පලසංයුතා.
22. අතීතෙ සබ්බබුද්ධෙ ච සසංඝෙ ලොකනායකෙ, පකතිවණ්ණරූපෙන නිම්මිනිත්වා සසාවකෙ.
23. තෙන ද්වාරෙන පවිසිත්වා සබ්බෙ බුද්ධා සසාවකා, සබ්බසොවණ්ණයෙ{*} පීඨෙ නිසින්නා අරියමණ්ඩලා.
24. යෙ ච එතරහි අත්ථි බුද්ධා ලොකෙ අනුත්තරා, අතීතා{1} වත්තමානා ච භවනං සබ්බෙ සමාරුහුං.{2}
25. පච්චෙකබුද්ධෙ නෙකසතෙ සයම්භූ අපරාජිතෙ, අතීතෙ වත්තමානෙ{3} ච භවනං සබ්බෙ සමාරුහුං.{4}
26. කප්පරුක්ඛා බහූ අත්ථි යෙ දිබ්බා යෙ ච මානුසා, සබ්බං දුස්සං සමාහත්වා අච්ඡාදෙමි{5} තිචීවරා.
27. ඛජ්ජං භොජ්ජං සායනීයං සම්පන්නං{6} පානභොජනං, මණිමයෙ සුභෙ පත්තෙ සම්පූරෙත්වා අදාසහං.
28. දිබ්බචක්ඛුසමා හුත්වා මට්ඨචීවරසංයුතා,{7} මධුනා සක්ඛරා චෙව තෙලෙන මධුඵාණිතා.
29. තප්පිතා පරමන්නෙන සබ්බෙ තෙ අරියමණ්ඩලා, රතනගබ්භං පවිසිත්වා කෙසරීව ගුහාසයා.
30. මහාරහම්හි සයනෙ සීහසෙය්යමකප්පයුං, සම්පජානා සමුද්ධාය සයනෙ පල්ලඞ්කමාභුජුං, ගොචරං සබ්බබුද්ධානං ඣානරතිසමප්පිතා.
31. අඤ්ඤෙ ධම්මානි දෙසෙන්ති අඤ්ඤෙ කීළන්ති ඉද්ධියා, අඤ්ඤෙ අභිඤ්ඤා අප්පෙන්ති අභිඤ්ඤාවසිභාවිතා, විකුබ්බනා විකුබ්බන්ති අඤ්ඤෙ නෙකසහස්සියො.{8}
32. බුද්ධාපි බුද්ධෙ පුච්ඡන්ති විසයං සබ්බඤ්ඤුමාලයං, ගම්භීරං නිපුණං ඨානං පඤ්ඤාය විනිබුජ්ඣරෙ.
33. සාවකා බුද්ධෙ පුච්ඡන්ති බුද්ධා පුච්ඡන්ති සාවකෙ, අඤ්ඤමඤ්ඤං ච පුච්ඡන්ති{9} අඤ්ඤොඤ්ඤං{10} බ්යාකරොන්ති තෙ.
34. බුද්ධා පච්චෙකබුද්ධා ච සාවකා පරිචාරකා, එවං සකාය රතියා{11} පාසාදෙ’ භිරමන්ති තෙ.
35. ඡත්තා තිට්ඨන්තු රතනා කඤ්චනාවෙලපන්තිකා{12}, මුත්තාජාලපරික්ඛිත්තා සබ්බෙ{13} ධාරෙන්තු{14} මත්ථකෙ.
36. භවන්තු චෙළවිතානා සොණ්ණතාරකචිත්තිතා, විචිත්තමාල්යවිතානා{15} සබ්බෙ ධාරෙන්තු මත්ථකෙ.
37. විතතා මාල්යදාමෙහි ගන්ධදාමෙහි සොභිතා, දුස්සදාමෙහි පරිකිණ්ණා රතනදාමවිභූසිතා.
38. පුප්ඵාභිකිණ්ණා සුචිත්තා සුරභිගන්ධධූපිතා{1}, ගන්ධපඤ්චඞ්ගුලිකතා{2} හෙමච්ඡදනඡාදිතා.{3}
39. චතුද්දිසා පොක්ඛරඤ්ඤො පදුමුප්පලසන්ථතා, සොවණ්ණරූපා ඛායන්තු පදුමරෙණුරජුග්ගතා.
40. පුප්ඵන්තු පාදපා සබ්බෙ පාසාදස්ස සමන්තතො, සයං ච පුප්ඵා මුඤ්චිත්වා ගන්ත්වා{4} භවනමොකිරුං{5}
41. සිඛිනො තත්ථ නච්චන්තු දිබ්බහංසා පකූජරෙ, කරවීකා ච ගායන්තු දිජසංඝා සමන්තතො.
42. භෙරියො සබ්බා වජ්ජන්තු වීණා සබ්බා රවන්තු{6} තා, සබ්බා සංගීතී වත්තන්තු පාසාදස්ස සමන්තතො.
43. යාවතා බුද්ධඛෙත්තම්හි චක්කවාළෙ තතො පරෙ, මහන්තා ජොතිසම්පන්නා අච්ඡිද්දා රතනාමයා.
44. තිට්ඨන්තු සොණ්ණපල්ලඞ්කා දීපරුක්ඛා ජලන්තු තෙ, භවන්තු එකපජ්ජොතා දසසහස්සීපරම්පරා.
45. ගණිකා ලාසිකා චෙව නච්චන්තු අච්ඡරාගණා, නානාරඞ්ගා පදිස්සන්තු පාසාදස්ස සමන්තතො.
46. දුමග්ගෙ පබ්බතග්ගෙ වා සිනෙරුගිරිමුද්ධනි, උස්සාපෙමි ධජං සබ්බං විචිත්තං පඤ්චවණ්ණිකං.
47. නරා නාගා ච ගන්ධබ්බා සබ්බෙ දෙවා උපෙන්තු තෙ, නමස්සන්තා පඤ්ජලිකා පාසාදං පරිවාරයුං.
48. යං කිඤ්චි කුසලං කම්මං කත්තබ්බං කිරියං මම, කායෙන වාචා මනසා තිදසෙ සුකතං කතං.
49. යෙ සත්තා සඤ්ඤිනො අත්ථි යෙ ච සත්තා අසඤ්ඤිනො, කතං පුඤ්ඤඵලං මය්හං සබ්බෙ භාගී භවන්තු තෙ.
50. යෙසං කතං සුවිදිතං දින්නං පුඤ්ඤඵලං මයා, යෙ ච තස්මිං න ජානන්ති දෙවා ගන්ත්වා නිවෙදයුං.
51. සබ්බලොකම්භි{7} යෙ සත්තා ජීවන්තා’හාරහෙතුකා, මනුඤ්ඤං භොජනං සබ්බං ලභන්තු මම තෙජසා{8}.
52. මනසා දානං මයා දින්නං මනසා පාසාදමාවහිං,{9} පූජිතා සබ්බසම්බුද්ධා පච්චෙකා ජිනසාවකා.
53. තෙන කම්මෙන සුකතෙන චෙතනාපණිධීහි ච, ජහිත්වා මානුසං දෙහං තාවතිංසමගඤ්ඡහං.
54. දුවෙ භවෙ පජානාමි දෙවත්තෙ අථ මානුසෙ, අඤ්ඤං ගතිං න ජානාමි මනසා පත්ථනාඵලං.
55. දෙවානං අධිකො හොමි භවාමි මනුජාධිපො, රූපලක්ඛණසම්පන්නො පඤ්ඤාය අසමො භවෙ.
56. භොජනං විවිධං සෙට්ඨං රතනඤ්ච අනප්පකං, නානාවිධානි{1} වත්ථානි නභා ඛිප්පං උපෙන්ති මං.
57. පථව්යා{2} පබ්බතෙ චෙව ආකාසෙ උදකෙ වනෙ, යං යං හත්ථං පසාරෙමි දිබ්බා භක්ඛා උපෙන්ති මං.{3}
58. පථව්යා{2} පබ්බතෙ චෙව ආකාසෙ උදකෙ වනෙ, යං යං හත්ථං පසාරෙමි රතනා සබ්බෙ උපෙන්ති මං{3}
59. පථව්යා{2} -පෙ- පසාරෙමි සබ්බෙ ගන්ධා උපෙන්ති මං{3}.
60. පථව්යා -පෙ- පසාරෙමි සබ්බෙ යානා උපෙන්ති මං{3}.
61. පථව්යා -පෙ- පසාරෙමි සබ්බා මාලා උපෙන්ති මං{3}.
62. පථව්යා -පෙ- පසාරෙමි අලඞ්කාරා උපෙන්ති මං{3}.
63. පථව්යා -පෙ- පසාරෙමි සබ්බා කඤ්ඤා උපෙන්ති මං{3}.
64. පථව්යා -පෙ- පසාරෙමි උපෙන්ති මධුසක්ඛරා.
65. පථව්යා -පෙ- පසාරෙමි සබ්බ ඛජ්ජා උපෙන්ති මං{3}.
66. අධනෙ අද්ධිකජනෙ යාචකෙ ච පථාවිනො, දදාම’හං{4} දානවරං සම්බොධිවරපත්තියා
67. නාදෙන්තො පබ්බතං සෙලං ගජ්ජෙන්තො{5} බහලං ගිරිං, සදෙවලොකං හාසෙන්තො{6} බුද්ධො ලොකෙ භවාම’හං.
68. දිසා දසවිධා ලොකෙ යායතො නත්ථි අන්තකං, තස්මිඤ්ච දිසාභාගම්භි බුද්ධක්ඛෙත්තා{7} අසඞ්ඛියා.
69. පභා පකිත්තිතා මය්හං යමකා රංසිවාහනා, එත්ථන්තරෙ රංසිජාලං ආලොකො විපුලො භවෙ.
70. එත්තකෙ ලොකධාතුම්හි සබ්බෙ පස්සන්තු මං ජනා, සබ්බෙ ච සුමනා හොන්තු සබ්බෙ මං අනුවත්තරෙ,{*} (සබ්බෙ මං අනුවත්තන්තු යාව බ්රහ්මනිවෙසනං).{†}
71. විස්සට්ඨ{8} මධුනාදෙන අමතං භෙරිමාහනිං{9}, එත්ථන්තරෙ ජනා සබ්බෙ සුණන්තු මධුරං ගිරං.
72. ධම්මමෙඝෙ පවස්සන්තෙ සබ්බෙ හොන්තු අනාසවා, යෙ’ත්ථ පච්ඡිමකා සත්තා සොතාපන්නා භවන්තු තෙ.
73. දත්වා දාතබ්බකං දානං සීලං පූරෙත්ව’සෙසතො, නෙක්ඛම්මෙ පාරමිං ගන්ත්වා{10} පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.
74. පණ්ඩිතෙ පරිපුච්ඡිත්වා කත්වා විරියමුත්තමං, ඛන්තියා පාරමිං ගන්ත්වා පත්තො සම්බොධිමුත්තමං,
75. කත්වා දළ්හමධිට්ඨානං{11} පූරෙත්වා සච්චපාරමිං{12}, මෙත්තාය පාරමිං ගන්ත්වා පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.
76. ලාභාලාභෙ සුඛෙ දුක්ඛෙ සම්මානෙ චාවමානනෙ{13}, සබ්බත්ථ සමකො හුත්වා පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.
77. කොසජ්ජං භයතො දිස්වා විරියඤ්චාපි{1} ඛෙමතො, ආරද්ධවිරියා හොථ එසා බුද්ධානුසාසනී.
78. විවාදං භයතො දිස්වා අවිවාදඤ්ච ඛෙමතො, සමග්ගා සඛිලා හොථ එසා බුද්ධානුසාසනී.
79. පමාදං භයතො දිස්වා අප්පමාදං ච ඛෙමතො, භාවෙථ’ට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං එසා බුද්ධානුසාසනී.
80. සමාගතා බහූ බුද්ධා අරහන්තා ච සබ්බසො, සම්බුද්ධෙ අරහන්තෙ ච වන්දමානා නමස්සථ,
81. එවං අචින්තියා බුද්ධා බුද්ධධම්මා අචින්තියා, අචින්තියෙසු පසන්නානං විපාකො හොති අචින්තියො.
ඉත්ථං සුදං භගවා අත්තනො බුද්දචරියං{2} සම්භාවයමානො බුද්ධාපදානියං නාම ධම්මපරියායං අභාසිත්ථාති.
බුද්ධාපදානං සමත්තං.
2.
පච්චෙක බුද්ධාපදානං
අථ පච්චෙකබුද්ධාපදානං සුණාථ.
82. තථාගතං ජෙතවනෙ වසන්තං අපුච්ඡි වෙදෙහමුනී නතඞ්ගො, “පච්චෙකබුද්ධා කිර නාම හොන්ති, භවන්ති තෙ හෙතූහි කෙහි වීර.”
83. තදා’හ සබ්බඤ්ඤුවරො මහෙසී ආනන්දභද්දං මධුරස්සරෙන, යෙ පුබ්බබුද්ධෙසු{3} කතාධිකාරා අලද්ධමොක්ඛා ජිනසාසනෙසු.
84. තෙනෙව සංවෙගමුඛෙන ධීරා විනාපි බුද්ධෙහි සුතික්ඛපඤ්ඤා, ආරම්මණෙනාපි පරිත්තකෙන පච්චෙකබොධිං අනුපාපුණන්ති.
85. සබ්බම්හි ලොකම්හි මමං ඨපෙත්වා පච්චෙකබුද්ධෙහි සමො’ව නත්ථි, තෙසං ඉමං වණ්ණපදෙසමත්තං වක්ඛාමහං සාධු මහාමුනීනං.
86. සයමෙව බුද්ධානං මහාඉසීනං{4} සාධූනි වාක්යානි මධුංව {5}ඛුද්දං, අනුත්තරං භෙසජං පත්ථයන්තා සුණාථ සබ්බෙසු පසන්නචිත්තා.