චන්දොභාසො, සුරියොභාසො, අග්ගොභාසො, පඤ්ඤොභාසො.
ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො ඔභාසා. එතදග්ගං භික්ඛවෙ ඉමෙසං චතුන්නං ඔභාසානං යදිදං පඤ්ඤොභාසොති.
4. 3. 5. 5.
[පජ්ජොතසුත්තං]
45. චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ පජ්ජොතා. කතමෙ චත්තාරො?
චන්දපජ්ජොතො, සුරියපජ්ජොතො, අග්ගිපජ්ජොතො, පඤ්ඤාපජ්ජොතො.
ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො පජ්ජොතා. එතදග්ගං භික්ඛවෙ ඉමෙසං චතුන්නං පජ්ජොතානං යදිදං පඤ්ඤාපජ්ජොතොති.
4. 3. 5. 6.
[කාලසුත්තං]
46. චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ කාලා. කතමෙ චත්තාරො?
කාලෙන ධම්මස්සවණං, කාලෙන ධම්මසාකච්ඡා, කාලෙන සමථො, කාලෙන විපස්සනා.
ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො කාලාති.
4. 3. 5. 7.
[දුතියකාලසුත්තං]
47. චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ කාලා සම්මා භාවියමානා සම්මා අනුපරිවත්තියමානා අනුපුබ්බෙන ආසවානං ඛයං පාපෙන්ති. කතමෙ චත්තාරො?
කාලෙන ධම්මසවණං, කාලෙන ධම්මසාකච්ඡා, කාලෙන සමථො,{1} කාලෙන විපස්සනා.
ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො කාලා සම්මා භාවියමානා සම්මා අනුපරිවත්තියමානා අනුපුබ්බෙන ආසවානං ඛයං පාපෙන්ති.
සෙය්යාථාපි භික්ඛවෙ උපරිපබ්බතෙ ථුල්ලඵුසිතකෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ තං උදකං යථානින්නං පවත්තමානං පබ්බතකන්දරපදරසාඛා පරිපූරෙති. පබ්බතකන්දරපදරසාඛා පරිපූරා කුස්සුබ්භෙ{2} පරිපූරෙන්ති. කුස්සුබ්භා{2} පරිපූරා මහාසොබ්භෙ පරිපූරෙන්ති. මහාසොබ්භා පරිපූරා කුන්නදියො පරිපූරෙන්ති. කුන්නදියො පරිපූරා මහානදියො පරිපූරෙන්ති. මහානදියො පරිපූරා සමුද්දං{3} සාගරං පරිපූරෙන්ති.
එවමෙව ඛො භික්ඛවෙ ඉමෙ චත්තාරො කාලා සම්මා භාවියමානා සම්මා අනුපරිවත්තියමානා අනුපුබ්බෙන ආසවානං ඛයං පාපෙන්තීති.
4. 3. 5. 8.
[වචීදුච්චරිතසුත්තං]
48. චත්තාරිමානි භික්ඛවෙ වචීදුච්චරිතානි. කතමානි චත්තාරි?
මුසාවාදො, පිසුනාවාචා, ඵරුසාවාචා, සම්ඵප්පලාපො.
ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරි වචීදුච්චරිතානි.
4. 3. 5. 9.
[වචීසුචරිතසුත්තං]
49. චත්තාරිමානි භික්ඛවෙ වචීසුචරිතානි. කතමානි චත්තාරි?
සච්චවාචා, අපිසුනවාචා{4}, සණ්හවාචා{4}, මන්තාභාසා.
ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරි වචීසුචරිතානීති.
4. 3. 5. 10.
[සාරසුත්තං]
50. චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ සාරා. කතමෙ චත්තාරො?
සීලසාරො, සමාධිසාරො, පඤ්ඤාසාරො, විමුත්තිසාරො.
ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො සාරාති.
ආභාවග්ගො පඤ්චමො.{*}
තතියො පණ්ණාසකො.
4. චතුත්ථො පණ්ණාසකො
1. ඉන්ද්රියවග්ගො
4. 4. 1. 1.
[ඉන්ද්රියසුත්තං]
[සාවත්ථිනිදානං]
1. චත්තාරිමානි භික්ඛවෙ ඉන්ද්රියානි. කතමානි චත්තාරි?
සද්ධින්ද්රියං, විරියින්ද්රියං, සතින්ද්රියං, සමාධින්ද්රියං.
ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරි ඉන්ද්රියානීති.
4. 4. 1. 2.
[බලසුත්තං]
2. චත්තාරිමානි භික්ඛවෙ බලානි. කතමානි චත්තාරි?
සද්ධාබලං, විරියබලං, සතිබලං, සමාධිබලං.
ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරි බලානීති.
4. 4. 1. 3.
[දුතියබලසුත්තං]
3. චත්තාරිමානි භික්ඛවෙ බලානි. කතමානි චත්තාරි?
පඤ්ඤාබලං විරියබලං අනවජ්ජබලං, සංගාහබලං.
ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරි බලානීති.
4. 4. 1. 4.
[තතියබලසුත්තං]
4. චත්තාරිමානි භික්ඛවෙ බලානි. කතමානි චත්තාරි?
සතිබලං, සමාධිබලං, අනවජ්ජබලං, සංගාහබලං.
ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරි බලානීති.
4. 4. 1. 5.
[චතුත්ථ බලසුත්තං]
5. චත්තාරිමානි භික්ඛවෙ බලානි. කතමානි චත්තාරි?
පටිසඞ්ඛානබලං, භාවනාබලං, අනවජ්ජබලං, සඞ්ගාහබලං.
ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරි බලානීති.
4. 4. 1. 6.
[අසඞ්ඛෙය්ය සුත්තං]
6. චත්තාරිමානි භික්ඛවෙ කප්පස්ස අසඞ්ඛෙය්යානි. කතමානි චත්තාරි?
යදා භික්ඛවෙ කප්පො සංවට්ටති, තං න සුකරං සඞ්ඛාතුං එත්තකානි වස්සානීති වා, එත්තකානි වස්සසතානීති වා එත්තකානි වස්සසහස්සානීති වා එත්තකානි වස්සසතසහස්සානීති වා.
යදා භික්ඛවෙ කප්පො සංවට්ටො තිට්ඨති, තං න සුකරං සඞ්ඛාතුං එත්තකානි වස්සානීති වා එත්තකානි වස්සසතානීති වා එත්තකානි වස්සසහස්සානීති වා එත්තකානි වස්සසතසහස්සානීති වා.
යදා භික්ඛවෙ කප්පො විවට්ටති. තං න සුකරං සඞ්ඛාතුං එත්තකානි වස්සානීති වා එත්තකානි වස්සසතානීති වා එත්තකානි වස්සසහස්සානීති වා එත්තකානි වස්සසතසහස්සානීති වා.
යදා භික්ඛවෙ කප්පො විවට්ටො තිට්ඨති. තං න සුකරං සඞ්ඛාතුං එත්තකානි වස්සානීති වා එත්තකානි වස්සසතානීති වා එත්තකානි වස්සසහස්සානීති වා එත්තකානි වස්සසතසහස්සානීති වා.
ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරි කප්පස්ස අසඞ්ඛෙය්යානීති.
4. 4. 1. 7.
[රොග සුත්තං]
7. ද්වෙමෙ භික්ඛවෙ රොගා. කතමෙ ද්වෙ?
කායිකො ච රොගො. චෙතසිකො ච රොගො.
දිස්සන්ති භික්ඛවෙ සත්තා කායිකෙන රොගෙන එකම්පි වස්සං ආරොග්යං පටිජානමානා. ද්වෙපි වස්සානි ආරොග්යං පටිජානමානා. තීණිපි වස්සානි ආරොග්යං පටිජානමානා. චත්තාරිපි වස්සානි ආරොග්යං පටිජානමානා. පඤ්චපි වස්සානි ආරොග්යං පටිජානමානා. දසපි වස්සානි ආරොග්යං පටිජානමානා. වීසතිම්පි වස්සානි ආරොග්යං පටිජානමානා. තිංසම්පි වස්සානි ආරොග්යං පටිජානමානා. චත්තාරීසම්පි වස්සානි ආරොග්යං පටිජානමානා. පඤ්ඤාසම්පි වස්සානි ආරොග්යං පටිජානමානා. වස්සසතම්පි. ආරොග්යං පටිජානමානා.
තෙ භික්ඛවෙ සත්තා දුල්ලභා{1} ලොකස්මිං යෙ චෙතසිකෙන රොගෙන මුහුත්තම්පි ආරොග්යං පටිජානන්ති, අඤ්ඤත්ර ඛීණාසවෙහි.
චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙ පබ්බජිතස්ස රොගා. කතමෙ චත්තාරො?
ඉධ භික්ඛවෙ භික්ඛු මහිච්ඡො හොති විඝාතවා අසන්තුට්ඨො ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන. සො මහිච්ඡො සමානො විඝාතවා අසන්තුට්ඨො ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන පාපිකං ඉච්ඡං පණිදහති අනවඤ්ඤපටිලාභාය{2}, ලාභසක්කාරසිලොකපටිලාභාය. සො උට්ඨහති ඝටෙති වායමති අනවඤ්ඤපටිලාභාය, ලාභසක්කාරසිලොකපටිලාභාය. සො සඞ්ඛාය කුලානි උපසඞ්කමති, සඞ්ඛාය නිසීදති, සඞ්ඛාය ධම්මං භාසති, සඞ්ඛාය උච්චාරපස්සාවං සන්ධාරෙති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො පබ්බජිතස්ස රොගා.
තස්මාතිහ භික්ඛවෙ එවං සික්ඛිතබ්බං: න මහිච්ඡා භවිස්සාම විඝාතවන්තො අසන්තුට්ඨා ඉතරීතරචීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන, න පාපිකං ඉච්ඡං පනිදහිස්සාම අනවඤ්ඤපටිලාභාය, ලාභසක්කාරසිලොකපටිලාභාය, න උට්ඨහිස්සාම න ඝටිස්සාම න වායමිස්සාම අනවඤ්ඤපටිලාභාය ලාභසක්කාරසිලොකපටිලාභාය. න ඛමා භවිස්සාම සීතස්ස උණ්හස්ස ජිඝච්ඡාය පිපාසාය ඩංසමකසවාතාතපසිරිංස{3}පසම්ඵස්සානං දුරුත්තානං දුරාගතානං වචනපථානං උප්පන්නානං සාරීරිකානං වෙදනානං දුක්ඛානං තිබ්බානං ඛරානං කටුකානං අසාතානං අමනාපානං පාණහරානං අධිවාසිකජාතිකා භවිස්සාමාති. එවං හි වො භික්ඛවෙ සික්ඛිතබ්බන්ති.
4. 4. 1. 8.
[පරිහානි සුත්තං]
8. තත්ර ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි ආවුසො භික්ඛවොති. ආවුසොති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස පච්චස්සොසුං. ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච :
යො හි කො චි ආවුසො භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා චත්තාරො ධම්මෙ අත්තනි සමනුපස්සති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි. පරිහානමෙතං වුත්තං භගවතා. කතමෙ චත්තාරො?
රාගවෙපුල්ලතං{4}, දොසවෙපුල්ලතං, මොහවෙපුල්ලතං, ගම්භීරෙසු ඛො පනස්ස ඨානාඨානෙසු පඤ්ඤාචක්ඛුං න කමති.
යො හි කොචි ආවුසො භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා ඉමෙ චත්තාරො ධම්මෙ අත්තනි සමනුපස්සති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි, පරිහානමෙතං වුත්තං භගවතා.
යො හි කො චි ආවුසො, භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා චත්තාරො ධම්මෙ අත්තනි සමනුපස්සති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං න පරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි. අපරිහානමෙතං වුත්තං භගවතා. කතමෙ චත්තාරො?
රාගතනුත්තං, දොසතනුත්තං, මොහතනුත්තං, ගම්භීරෙසු ඛො පනස්ස ඨානාඨානෙසු පඤ්ඤාචක්ඛුං කමති.
යො හි කො චි ආවුසො භික්ඛු වා භික්ඛුනී වා ඉමෙ චත්තාරො ධම්මෙ අත්තනි සමනුපස්සති, නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං අපරිහායාමි කුසලෙහි ධම්මෙහි. අපරිහානමෙතං වුත්තං භගවතාති.
4. 4. 1. 9.
[භික්ඛුනීසුත්තං]
9. එකං සමයං ආයස්මා ආනන්දො කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො අඤ්ඤතරා භික්ඛුනී අඤ්ඤතරං පුරිසං ආමන්තෙසි : එහි ත්වං අම්භො පුරිස, යෙන අය්යො ආනන්දො තෙනුපසඞ්කම, උපසඞ්කමිත්වා මම වචනෙන අය්යස්ස ආනන්දස්ස පාදෙ සිරසා වන්ද, ඉත්ථන්නාමා භන්තෙ භික්ඛුනී ආබාධිකිනී දුක්ඛිතා බාළ්හගිලානා, සා අය්යස්ස ආනන්දස්ස පාදෙ සිරසා වන්දතීති. එවං ච වදෙහි: සාධු කිර භන්තෙ අය්යො ආනන්දො යෙන භික්ඛුනූපස්සයො යෙන සා භික්ඛුනී තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායාති.
එවං අය්යෙති ඛො සො පුරිසො තස්සා භික්ඛුනියා පටිස්සුත්වා යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො පුරිසො ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච :
ඉත්ථන්නාමා භන්තෙ භික්ඛුනී ආබාධිකිනී දුක්ඛිතා බාළ්හගිලානා, සා ආයස්මතො ආනන්දස්ස පාදෙ සිරසා වන්දති, එවං ච වදෙති: සාධු කිර භන්තෙ ආයස්මා ආනන්දො යෙන භික්ඛුනූපස්සයො යෙන සා භික්ඛුනී තෙනුපසඞ්කමතු අනුකම්පං උපාදායාති.
අධිවාසෙසි ඛො ආයස්මා ආනන්දො තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො නිවාසෙත්වා පත්තචීවරං ආදාය යෙන භික්ඛුනූපස්සයො තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො සා භික්ඛුනී ආයස්මන්තං ආනන්දං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වා සසීසං පාරුපිත්වා මඤ්චකෙ නිපජ්ජි. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො යෙන සා භික්ඛුනී තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො ආයස්මා ආනන්දො තං භික්ඛුනිං එතදවොච :
ආහාරසම්භූතො අයං භගිනි කායො. ආහාරං නිස්සාය ආහාරො පහාතබ්බො. තණ්හාසම්භූතො අයං භගිනි{1} කායො තණ්හං නිස්සාය තණ්හා පහාතබ්බා මානසම්භූතො අයං භගිනි කායො. මානං නිස්සාය මානො පහාතබ්බො. මෙථුනසම්භූතො අයං භගිනි කායො. මෙථුනෙ ච සෙතුඝාතො{2} වුත්තො භගවතා.
“ආහාරසම්භූතො අයං භගිනි කායො, ආහාරං නිස්සාය. ආහාරො පහාතබ්බො”ති ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ පන භගිනි භික්ඛු පටිසඞ්ඛායොනිසො ආහාරං ආහාරෙති: නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය, යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්රහ්මචරියානුග්ගහාය, ඉති පුරාණං ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවං ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චාති. සො අපරෙන සමයෙන ආහාරං නිස්සාය ආහාරං පජහති. “ආහාරසම්භූතො අයං භගිනි, කායො ආහාරං නිස්සාය. ආහාරො පහාතබ්බො”ති ඉති යන්තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.
“තණ්හාසම්භූතො අයං භගිනි කායො, තණ්හං නිස්සාය. තණ්හා පහාතබ්බා”ති ඉති ඛො පනෙතං{1} වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ භගිනි භික්ඛු සුණාති ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජවිහරතීති. තස්ස එවං හොති: කුදස්සු නාම අහම්පි ආසවානං ඛයා -පෙ- සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමීති. සො අපරෙන සමයෙන තණ්හං නිස්සාය තණ්හං පජහති. “තණ්හාසම්භූතො අයං භගිනි කායො. තණ්හං නිස්සාය තණ්හා පහාතබ්බා”ති ඉති යන්තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.
“මානසම්භූතො අයං භගිනි කායො, මානං නිස්සාය මානො පහාතබ්බො”ති. ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? ඉධ භගිනි භික්ඛු සුණාති ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතීති. තස්ස එවං හොති: සො හි නාම ආයස්මා ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති, කිමඞ්ගපනාහන්ති. සො අපරෙන සමයෙන මානං නිස්සාය මානං පජහති. “මානසම්භූතො අයං භගිනි කායො, මානං නිස්සාය. මානො පහාතබ්බො”ති, ඉති යන්තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.