අහං හි බ්රාහ්මණ, යං විතක්කං ආකඞ්ඛාමි විතක්කෙතුං, තං විතක්කං විතක්කෙමි. යං විතක්කං නාකඞ්ඛාමි විතක්කෙතුං, න තං විතක්කං විතක්කෙමි. යං සඞ්කප්පං ආකඞ්ඛාමි සඞ්කප්පෙතුං, තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙමි. යං සඞ්කප්පං නාකඞ්ඛාමි සඞ්කප්පෙතුං, න තං සඞ්කප්පං සඞ්කප්පෙමි.
අහං හි බ්රාහ්මණ, චෙතොවසිප්පත්තො විතක්කපථෙසු. අහං හි බ්රාහ්මණ, චතුන්නං ඣානානං ආභිචෙතසිකානං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරානං නිකාමලාභී අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී.
අහං හි බ්රාහ්මණ, ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරාමීති.
84. යො වෙදි සබ්බසත්තානං මච්චුපාසා පමොචනං, හිතං දෙවමනුස්සානං ඤායං ධම්මං පකාසයී, යං වෙ දිස්වා ච සුත්වා ච පසීදති බහුජ්ජනො.
85. මග්ගාමග්ගස්ස කුසලො කතකිච්චො අනාසවො, බුද්ධො අන්තිමසාරීරො මහාපඤ්ඤො මහාපුරිසොති වුච්චතීති.
4. 1. 4. 6.
[දොණ (ලොක) සුත්තං{*}]
36. එකං සමයං භගවා අන්තරා ච උක්කට්ඨං අන්තරා ච සෙතව්යං අද්ධානමග්ගපටිපන්නො හොති. දොණොපි සුදං බ්රාහ්මණො අන්තරා ච උක්කට්ඨං අන්තරා ච සෙතව්යං අද්ධානමග්ගපටිපන්නො හොති. අද්දසා ඛො දොණො බ්රාහ්මණො භගවතො පාදෙසු චක්කානි සහස්සාරානි සනෙමිකානි සනාභිකානි සබ්බාකාරපරිපූරානි. දිස්වානස්ස එතදහොසි: “අච්ඡරියං වත භො. අබ්භුතං වත භො. න වතිමානි මනුස්සභූතස්ස පාදානි භවිස්සන්තීති.
අථ ඛො භගවා මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි, පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා.
අථ ඛො දොණො බ්රාහ්මණො භගවතො පාදානි අනුගච්ඡන්තො අද්දස භගවන්තං අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසින්නං පාසාදිකං පසාදනීයං සන්තින්ද්රියං සන්තමානසං උත්තමදමථසමථමනුප්පත්තං දන්තං ගුත්තං සංයතින්ද්රියං නාගං. දිස්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච:
දෙවො නො භවං භවිස්සතීති? න ඛො අහං බ්රාහ්මණ, දෙවො භවිස්සාමීති. ගන්ධබ්බො නො භවං භවිස්සතීති? න ඛො අහං බ්රාහ්මණ, ගන්ධබ්බො භවිස්සාමීති. යක්ඛො නො භවං භවිස්සතීති? න ඛො අහං බ්රාහ්මණ, යක්ඛො භවිස්සාමීති. මනුස්සො නො භවං භවිස්සතීති? න ඛො අහං බ්රාහ්මණ, මනුස්සො භවිස්සාමීති.
දෙවො නො භවං භවිස්සතීති ඉති පුට්ඨො සමානො ‘න ඛො අහං බ්රාහ්මණ, දෙවො භවිස්සාමී’ති වදෙසි. ගන්ධබ්බො නො භවං භවිස්සතීති ඉති පුට්ඨො සමානො‘න ඛො අහං බ්රාහ්මණ, ගන්ධබ්බො භවිස්සාමී’ති වදෙසි. යක්ඛො නො භවං භවිස්සතීති ඉති පුට්ඨො සමානො‘න ඛො අහං බ්රාහ්මණ, යක්ඛො භවිස්සාමී’ති වදෙසි. මනුස්සො නො භවං භවිස්සතීති ඉති පුට්ඨො සමානො‘න ඛො අහං බ්රාහ්මණ, මනුස්සො භවිස්සාමී’ති වදෙසි. අථ කො චරහි භවං භවිස්සතීති.
යෙසං ඛො අහං බ්රාහ්මණ, ආසවානං අප්පහීණත්තා දෙවො භවෙය්යං, තෙ මෙ ආසවා පහීණා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. යෙසං ඛො අහං බ්රාහ්මණ, ආසවානං අප්පහීණත්තා ගන්ධබ්බො භවෙය්යං -පෙ- යක්ඛො භවෙය්යං -පෙ- මනුස්සො භවෙය්යං, තෙ මෙ ආසවා පහීණා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා.
සෙය්යථාපි බ්රාහ්මණ, උප්පලං වා පදුමං වා පුණ්ඩරීකං වා උදකෙ ජාතං උදකෙ සංවඩ්ඪං උදකං අච්චුග්ගම්ම ඨාති අනුපලිත්තං උදකෙන. එවමෙව ඛො අහං බ්රාහ්මණ, ලොකෙ ජාතො ලොකෙ සංවඩ්ඪො ලොකං අභිභුය්ය විහරාමි අනුපලිත්තො ලොකෙන. බුද්ධොති මං බ්රාහ්මණ, ධාරෙහීති.
86. යෙන දෙවූපපත්යස්ස ගන්ධබ්බො වා විහඞ්ගමො, යක්ඛත්තං යෙන ගච්ඡෙය්යං මනුස්සත්තඤ්ච අබ්බජෙ,{1} තෙ මය්හං ආසවා ඛීණා විද්ධස්තා විනලීකතා.
87. පුණ්ඩරීකං යථා වග්ගු{2} තොයෙන නූපලිප්පති, නූපලිත්තොම්හි{3} ලොකෙන, තස්මා බුද්ධොස්මි බ්රාහ්මණාති.
4. 1. 4. 7.
[අපරිහානියසුත්තං]
[සාවත්ථිනිදානං]
37. චතූහි භික්ඛවෙ, ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො පරිහානාය නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ. කතමෙහි චතූහි?
ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලසම්පන්නො හොති, ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති, භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති, ජාගරියං අනුයුත්තො හොති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලසම්පන්නො හොති: ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. එවං ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු සීලසම්පන්නො හොති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති: ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුව්යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙතං චක්ඛුන්ද්රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣා දොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති. රක්ඛති චක්ඛුන්ද්රියං. චක්ඛුන්ද්රියෙ සංවරං ආපජ්ජති.
සොතෙන සද්දං සුත්වා -පෙ- ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා -පෙ- ජිව්හාය රසං සායිත්වා -පෙ- කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා -පෙ- මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය -පෙ- න නිමිත්තග්ගාහී හොති, නානුව්යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙතං මනින්ද්රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣා දොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති. රක්ඛති මනින්ද්රියං, මනින්ද්රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. එවං ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඉන්ද්රියෙසු ගුත්තද්වාරො හොති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ, භික්ඛු භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති: ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු පටිසඞ්ඛා යොනිසො ආහාරං ආහාරෙති: නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය, යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්රහ්මචරියානුග්ගහාය. ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්රා ච මෙ භවිස්සති, අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චාති. එවං ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ හොති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරියං අනුයුත්තො හොති: ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු දිවසං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති, රත්තියා පඨමං යාමං චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති, රත්තියා මජ්ඣිමං යාමං දක්ඛිණෙන පස්සෙන සීහසෙය්යං කප්පෙති පාදෙ පාදං අච්චාධාය, සතො සම්පජානො උට්ඨානසඤ්ඤං මනසි කරිත්වා. රත්තියා පච්ඡිමං යාමං පච්චුට්ඨාය චඞ්කමෙන නිසජ්ජාය ආවරණීයෙහි ධම්මෙහි චිත්තං පරිසොධෙති. එවං ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු ජාගරියං අනුයුත්තො හොති.
ඉමෙහි ඛො භික්ඛවෙ, චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු අභබ්බො පරිහානාය, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙති.
88. සීලෙ පතිට්ඨිතො භික්ඛු ඉන්ද්රියෙසු ච සංවුතො, භොජනම්හි ච මත්තඤ්ඤූ ජාගරියං අනුයුඤ්ජති.
89. එවං විහාරමාතාපී අහොරත්තමතන්දිතො, භාවයං කුසලං ධම්මං යොගක්ඛෙමස්ස පත්තියා.
90. අප්පමාදරතො භික්ඛු පමාදෙ භයදස්සිවා, අභබ්බො පරිහානාය නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙති.
4. 1. 4. 8.
[පතිලීනසුත්තං]
38. පනුන්නපච්චෙකසච්චො භික්ඛවෙ, භික්ඛු සමවයසට්ඨෙසනො{2} පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො පතිලීනොති වුච්චති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ, භික්ඛු පනුන්නපච්චෙකසච්චො හොති? ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො යානි තානි පුථුසමණබ්රාහ්මණානං පුථුපච්චෙකසච්චානි සෙය්යථිදං: සස්සතො ලොකොති වා අසස්සතො ලොකොති වා අන්තවා ලොකොති වා අනන්තවා ලොකොති වා තං ජීවං තං සරීරන්ති වා අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති වා හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා හොති ච න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරම්මරණාති වා සබ්බානිස්ස තානි පනුන්නානි හොන්ති, චත්තානි වන්තානි මුත්තානි පහීණානි පටිනිස්සට්ඨානි. එවං ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු පනුන්නපච්චෙකසච්චො හොති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ, භික්ඛු සමවයසට්ඨෙසනො හොති? ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො කාමෙසනා පහීණා හොති, භවෙසනා පහීණා හොති, බ්රහ්මචරියෙසනා පටිප්පස්සද්ධා. එවං ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු සමවයසට්ඨෙසනො හොති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ, භික්ඛු පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො හොති? ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛං අසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො හොති.
කථඤ්ච භික්ඛවෙ, භික්ඛු පතිලීනො හොති? ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො අස්මිමානො පහීණො හොති. උච්ඡින්නමූලො, තාලාවත්ථුකතො අනභාවකතො, ආයතිං අනුප්පාදධම්මො. එවං ඛො භික්ඛවෙ, භික්ඛු පතිලීනො හොති.
පනුන්නපච්චෙකසච්චො භික්ඛවෙ, භික්ඛු සමවයසට්ඨෙසනො පස්සද්ධකායසඞ්ඛාරො පතිලීනොති වුච්චතීති.
91. කාමෙසනා භවෙසනා බ්රහ්මචරියෙසනා සහ, ඉති සච්චපරාමාසො දිට්ඨිට්ඨානා සමුස්සයා.
92. සබ්බරාගවිරත්තස්ස තණ්හක්ඛයවිමුත්තිනො, එසනා පටිනිස්සට්ඨා දිට්ඨිට්ඨානා සමූහතා.
93. ස වෙ සන්තො සතො භික්ඛු පස්සද්ධො අපරාජිතො, මානාභිසමයා බුද්ධො පතිලීනොති වුච්චතීති.
4. 1. 4. 9.
[උජ්ජායසුත්තං]
39. අථ ඛො උජ්ජායො බ්රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරාණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො උජ්ජායො බ්රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච:
භවම්පි නො ගොතමො යඤ්ඤං වණ්ණෙතීති?
න ඛො අහං බ්රාහ්මණ, සබ්බං යඤ්ඤං වණ්ණෙමි. න පනාහං බ්රාහ්මණ, සබ්බං යඤ්ඤං න වණ්ණෙමි. යථාරූපෙ ඛො බ්රාහ්මණ, යඤ්ඤෙ ගාවො හඤ්ඤන්ති, අජෙළකා හඤ්ඤන්ති, කුක්කුටසූකරා හඤ්ඤන්ති, විවිධා පාණා සඞ්ඝාතං ආපජ්ජන්ති, එවරූපං ඛො අහං බ්රාහ්මණ, සාරම්භං යඤ්ඤං න වණ්ණෙමි. තං කිස්ස හෙතු? එවරූපං හි බ්රාහ්මණ, සාරම්භං යඤ්ඤං න උපසඞ්කමන්ති අරහන්තො වා අරහමග්ගං වා සමාපන්නා.
යථාරූපෙ ච ඛො බ්රාහ්මණ, යඤ්ඤෙ න ගාවො හඤ්ඤන්ති, න අජෙළකා හඤ්ඤන්ති, න කුක්කුටසූකරා හඤ්ඤන්ති, න විවිධා පාණා සඞ්ඝාතං ආපජ්ජන්ති. එවරූපං ඛො අහං බ්රාහ්මණ, නිරාරම්භං යඤ්ඤං වණ්ණෙමි, යදිදං නිච්චදානං අනුකුලයඤ්ඤං. තං කිස්ස හෙතු: එවරූපං හි බ්රාහ්මණ, නිරාරම්භං යඤ්ඤං උපසඞ්කමන්ති අරහන්තො වා අරහමග්ගං වා සමාපන්නාති.
94. අස්සමෙධං පුරිසමෙධං සම්මාපාසං වාජපෙය්යං නිරග්ගලං, මහායඤ්ඤා මහාරම්භා න තෙ හොන්ති මහප්ඵලා.
95. අජෙළකා ච ගාවො ච විවිධා යත්ථ හඤ්ඤරෙ, න තං සම්මග්ගතා යඤ්ඤං උපයන්ති මහෙසිනො.
96. යං ච යඤ්ඤං{1} නිරාරම්භං යජන්ති අනුකුලං සදා, අජෙළකා ච ගාවො ච විවිධා නෙත්ථ හඤ්ඤරෙ.
97. තං ච සම්මග්ගතා යඤ්ඤං උපයන්ති මහෙසිනො, එතං යජෙථ මෙධාවී එසො යඤ්ඤො මහප්ඵලො.
98. එතං හි{2} යජමානස්ස සෙය්යො හොති න පාපියො, යඤ්ඤො ච විපුලො හොති පසීදන්ති ච දෙවතාති.
4. 1. 4. 10.
[උදායීසුත්තං]
40. අථ ඛො උදායි බ්රාහ්මණො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවතා -පෙ- එකමන්තං නිසින්නො ඛො උදායී බ්රාහ්මණො භගවන්තං එතදවොච:
භවම්පි නො ගොතමො යඤ්ඤං වණ්ණෙතීති?
න ඛො අහං බ්රාහ්මණ, සබ්බං යඤ්ඤං වණ්ණෙමි. න පනාහං බ්රාහ්මණ, සබ්බං යඤ්ඤං න වණ්ණෙමි. යථාරූපෙ ඛො බ්රාහ්මණ, යඤ්ඤෙ ගාවො හඤ්ඤන්ති, අජෙළකා හඤ්ඤන්ති, කුක්කුටසූකරා හඤ්ඤන්ති, විවිධා පාණා සඞ්ඝාතං ආපජ්ජන්ති. එවරූපං ඛො අහං බ්රාහ්මණ, සාරම්භං යඤ්ඤං න වණ්ණෙමි. තං කිස්ස හෙතු: එවරූපං හි බ්රාහ්මණ, සාරම්භං යඤ්ඤං න උපසඞ්කමන්ති අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා.
යථාරූපෙ ච ඛො බ්රාහ්මණ, යඤ්ඤෙ නෙව ගාවො හඤ්ඤන්ති. න අජෙළකා හඤ්ඤන්ති, න කුක්කුටසූකරා හඤ්ඤන්ති, න විවිධා පාණා සඞ්ඝාතං ආපජ්ජන්ති . එවරූපං ඛො අහං බ්රාහ්මණ, නිරාරම්භං යඤ්ඤං වණ්ණෙමි යදිදං නිච්චදානං අනුකුලයඤ්ඤං. තං කිස්ස හෙතු: එවරූපං හි බ්රාහ්මණ, නිරාරම්භං යඤ්ඤං උපසඞ්කමන්ති අරහන්තො වා අරහමග්ගං{1} වා සමාපන්නාති.
99. අභිසඞ්ඛතං නිරාරම්භං යඤ්ඤං කාලෙන කප්පියං, තාදිසං උපසංයන්ති සඤ්ඤතා බ්රහ්මචාරයො.
100. විවත්තච්ඡද්දා{2} යෙ ලොකෙ වීතිවත්තා කුලං ගතිං, යඤ්ඤ{3}මෙතං පසංසන්ති බුද්ධා පුඤ්ඤස්ස{4} කොවිදා.
101. යඤ්ඤෙ වා යදි වා සද්ධෙ හුතං කත්වා යථාරහං, පසන්නචිත්තො යජති සුඛෙත්තෙ බ්රහ්මචාරිසු.
102. සුහුතං සුයිට්ඨං සුප්පත්තං දක්ඛිණෙය්යෙසු යං කතං, යඤ්ඤො ච විපුලො හොති පසීදන්ති ච දෙවතා.
103. එවං යජිත්වා මෙධාවී සද්ධො මුත්තෙන චෙතසා, අබ්යාපජ්ඣං සුඛං ලොකං පණ්ඩිතො උපපජ්ජතීති.
චක්කවග්ගො චතුත්ථො.
තස්සුද්දානං:
චක්කො සඞ්ගහො සීහො පසාදො වස්සකාරෙන පඤ්චමං, ලොකෙ අපරිහානියො පතිලීනෙන උජ්ජායො උදායිනා තෙ දසාති.
5. රොහිතස්සවග්ගො
4. 1. 5. 1.
[සමාධිභාවනාසුත්තං]
[සාවත්ථිනිදානං]
41. චතස්සො ඉමා භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා. කතමා චතස්සො?
අත්ථි භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය සංවත්තති.
අත්ථි භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ඤාණදස්සනපටිලාභාය සංවත්තති.
අත්ථි භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා සතිසම්පජඤ්ඤාය සංවත්තති.
අත්ථි භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ආසවානං ඛයාය සංවත්තති.
කතමා ච භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය සංවත්තති:
ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි -පෙ- චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරාය සංවත්තති.
කතමා ච භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ඤාණදස්සනපටිලාභාය සංවත්තති:
ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු ආලොකසඤ්ඤං මනසි කරොති, දිවාසඤ්ඤං අධිට්ඨාති, යථා දිවා තථා රත්තිං, යථා රත්තිං තථා දිවා. ඉති විවටෙන චෙතසා අපරියොනද්ධෙන සප්පභාසං චිත්තං භාවෙති. අයං භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ඤාණදස්සනපටිලාභාය සංවත්තති.
කතමා ච භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා සතිසම්පජඤ්ඤාය සංවත්තති:
ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො විදිතා වෙදනා උප්පජ්ජන්ති, විදිතා උපට්ඨහන්ති. විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති. විදිතා සඤ්ඤා -පෙ- විදිතා විතක්කා උප්පජ්ජන්ති විදිතා උපට්ඨහන්ති. විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්ති. අයං භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා සතිසම්පජඤ්ඤාය සංවත්තති.
කතමා ච භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ආසවානං ඛයාය සංවත්තති:
ඉධ භික්ඛවෙ, භික්ඛු පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙසු උදයබ්යයානුපස්සී විහරති. ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො. ඉති වෙදනා, ඉති වෙදනාය සමුදයො, ඉති වෙදනාය අත්ථඞ්ගමො. ඉති සඤ්ඤා, ඉති සඤ්ඤාය සමුදයො, ඉති සඤ්ඤාය අත්ථඞ්ගමො. ඉති සංඛාරා, ඉති සංඛාරානං සමුදයො, ඉති සංඛාරානං අත්ථඞ්ගමො. ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමොති. අයං භික්ඛවෙ, සමාධිභාවනා භාවිතා බහුලීකතා ආසවානං ඛයාය සංවත්තති.
ඉමා ඛො භික්ඛවෙ, චතස්සො සමාධිභාවනා.
ඉදඤ්ච පන මෙතං භික්ඛවෙ, සන්ධාය භාසිතං පාරායනෙ පුණ්ණකපඤ්හෙ:
104. සඞ්ඛාය ලොකස්මිං පරොවරානි{1} යස්සිඤ්ජිතං නත්ථි කුහිඤ්චි ලොකෙ, සන්තො විධූමො අනීඝො නිරාසො අතාරි සො ජාතිජරන්ති බ්රූමීති.
4. 1. 5. 2.
[පඤ්හව්යාකරණ සුත්තං]
42. චත්තාරිමානි භික්ඛවෙ, පඤ්හව්යාකරණානි කතමානි චත්තාරි:
අත්ථි භික්ඛවෙ, පඤ්හො එකංසව්යාකරණීයො, අත්ථි භික්ඛවෙ, පඤ්හො විභජ්ජ ව්යාකරණීයො, අත්ථි භික්ඛවෙ, පඤ්හො පටිපුච්ඡා ව්යාකරණීයො, අත්ථි භික්ඛවෙ, පඤ්හො ඨපනීයො.
ඉමානි ඛො භික්ඛවෙ, චත්තාරි පඤ්හව්යාකරණානීති.
105. එකංසවචනං එකං විභජ්ජවචනාපරං, තතියං පටිපුච්ඡෙය්ය චතුත්ථං පන ඨාපයෙ.
106. යො ච නෙසං තත්ථ තත්ථ ජානාති අනුධම්මතං, චතුපඤ්හස්ස කුසලො ආහු භික්ඛුං තථාවිධං.
107. දුරාසදො දුප්පසහො ගම්භීරො දුප්පධංසියො{2} අථො අත්ථෙ අනත්ථෙ ච උභයස්ස හොති කොවිදො.{3}
108. අනත්ථං පරිවජ්ජෙති අත්ථං ගණ්හාති පණ්ඩිතො, අත්ථාභිසමයා ධීරො පණ්ඩිතොති පවුච්චතීති.
4. 1. 5. 3.
[පඨමකොධගරුසුත්තං]
43. චත්තාරො’මෙ භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො:
කොධගරු න සද්ධම්මගරු, මක්ඛගරු න සද්ධම්මගරු, ලාභගරු න සද්ධම්මගරු, සක්කාරගරු න සද්ධම්මගරු.
ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ, චත්තාරො පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.