තං කිම්මඤ්ඤථ කාලාමා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වාති. අකුසලා භන්තෙ.
සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වාති. සාවජ්ජා භන්තෙ.
විඤ්ඤූගරහිතා වා විඤ්ඤූප්පසත්ථා වාති. විඤ්ඤූගරහිතා, භන්තෙ.
සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති නො වා කථං වා හෙත්ථ හොතීති. සමත්තා භන්තෙ, සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති. එවං නො හෙත්ථ හොතීති.
ඉති ඛො කාලාමා, යන්තං අවොචුම්හ. එථ තුම්හෙ කාලාමා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ කාලාමා අත්තනාව ජානෙය්යාථ : ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤූගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ කාලාමා, පජහෙය්යාථාති, ඉති යන්තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.
එථ තුම්හෙ කාලාමා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ කාලාමා, අත්තනාව ජානෙය්යාථ, ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤූප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ කාලාමා, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්යාථ.
තං කිම්මඤ්ඤථ කාලාමා, අලොභො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වාති. හිතාය භන්තෙ.
අලුද්ධො පනායං කාලාමා, පුරිසපුග්ගලො ලොභෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො නෙව පාණං හන්ති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති. එවං භන්තෙ.
තං කිම්මඤ්ඤථ කාලාමා, අදොසො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වාති; හිතාය භන්තෙ.
අදුට්ඨො පනායං කාලාමා, පුරිසපුග්ගලො දොසෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො නෙව පාණං හන්ති -පෙ- න මුසා භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති. යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති. එවං භන්තෙ.
තං කිම්මඤ්ඤථ කාලාමා, අමොහො පුරිසස්ස අජ්ඣත්තං උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති හිතාය වා අහිතාය වාති? හිතාය භන්තෙ.
අමූළ්හො පනායං කාලාමා පුරිසපුග්ගලො මොහෙන අනභිභූතො අපරියාදින්නචිත්තො නෙව පාණං හන්ති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති. එවං භන්තෙ .
තං කිම්මඤ්ඤථ කාලාමා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වාති? කුසලා භන්තෙ.
සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වාති? අනවජ්ජා භන්තෙ.
විඤ්ඤූගරහිතා වා විඤ්ඤූප්පසත්ථා වාති? විඤ්ඤූප්පසත්ථා භන්තෙ.
සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති නො වා කථං වා හෙත්ථ හොතීති? සමත්තා භන්තෙ, සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. එවං නො හෙත්ථ හොතීති.
ඉති ඛො කාලාමා, යන්තං අවොචුම්හ : එථ තුම්හෙ කාලාමා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ කාලාමා, අත්තනාව ජානෙය්යාථ : ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤූප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ කාලාමා, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්යාථාති, ඉති යන්තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.
ස ඛො සො කාලාමා, අරියසාවකො එවං විගතාභිජ්ඣො විගතබ්යාපාදො අසම්මූළ්හො සම්පජානො පතිස්සතො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා -පෙ- කරුණාසහගතෙන චෙතසා - මුදිතාසහගතෙන චෙතසා - උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං - තථා තතියං - තථා චතුත්ථිං - ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරති.
ස ඛො සො කාලාමා, අරියසාවකො එවං අවෙරචිත්තො එවං අබ්යාපජ්ඣචිත්තො එවං අසංකිලිට්ඨචිත්තො එවං විසුද්ධචිත්තො. තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ චත්තාරො අස්සාසා අධිගතා හොන්ති :
සචෙ ඛො පන අත්ථි පරො ලොකො, අත්ථි සුකටදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, ඨානමහං කායස්ස භෙදා පරම්මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිස්සාමීති, අයමස්ස පඨමො අස්සාසො අධිගතො හොති.
සචෙ ඛො පන නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි සුකටදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො ඉදාහං දිට්ඨෙව ධම්මෙ අවෙරං අබ්යාපජ්ඣං අනීඝං සුඛං අත්තානං පරිහරාමීති, අයමස්ස දුතියො අස්සාසො අධිගතො හොති.
සචෙ ඛො පන කරොතො කරිය්යති පාපං, න ඛො පනාහං කස්සචි පාපං චෙතෙමි. අකරොන්තං ඛො පන මං පාපං කම්මං කුතො දුක්ඛං ඵුසිස්සතීති අයමස්ස තතියො අස්සාසො අධිගතො හොති.
සචෙ ඛො පන කරොතො න කරිය්යති පාපං, ඉදාහං{1} උභයෙනෙව විසුද්ධං අත්තානං සමනුපස්සාමීති, අයමස්ස චතුත්ථො අස්සාසො අධිගතො හොති.
ස ඛො සො කාලාමා, අරියසාවකො එවං අවෙරචිත්තො එවං අබ්යාපජ්ඣචිත්තො එවං අසඞ්කිලිට්ඨචිත්තො, එවං විසුද්ධචිත්තො. තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ ඉමෙ චත්තාරො අස්සාසා අධිගතා හොන්තීති?
එවමෙතං භගවා, එවමෙතං සුගත, ස ඛො සො භන්තෙ, අරියසාවකො එවං අවෙරචිත්තො එවං අබ්යාපජ්ඣචිත්තො එවං අසඞ්කිලිට්ඨචිත්තො එවං විසුද්ධචිත්තො. තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ චත්තාරො අස්සාසා අධිගතා හොන්ති.
සචෙ ඛො පන අත්ථි පරො ලොකො, අත්ථි සුකටදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, ඨානමහං කායස්ස භෙදා පරම්මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිස්සාමීති, අයමස්ස පඨමො අස්සාසො අධිගතො හොති.
සචෙ ඛො පන නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි සුකටදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, ඉදාහං දිට්ඨෙව ධම්මෙ අවෙරං අබ්යාපජ්ඣං අනීඝං සුඛං අත්තානං පරිහරාමීති, අයමස්ස දුතියො අස්සාසො අධිගතො හොති.
සචෙ ඛො පන කරොතො කරිය්යති පාපං, න ඛො පනාහං කස්සචි පාපං චෙතෙමි, අකරොන්තං ඛො පන මං පාපකම්මං කුතො දුක්ඛං ඵුසිස්සතීති, අයමස්ස තතියො අස්සාසො අධිගතො හොති.
සචෙ ඛො පන කරොතො න කරිය්යති පාපං, ඉදාහං උභයෙනෙව විසුද්ධං අත්තානං සමනුපස්සාමීති, අයමස්ස චතුත්ථො අස්සාසො අධිගතො හොති.
ස ඛො සො භන්තෙ, අරියසාවකො එවං අවෙරචිත්තො එවං අබ්යාපජ්ඣචිත්තො එවං අසඞ්කිලිට්ඨචිත්තො එවං විසුද්ධචිත්තො. තස්ස දිට්ඨෙව ධම්මෙ ඉමෙ චත්තාරො අස්සාසා අධිගතා හොන්තීති.
අභික්කන්තං භන්තෙ -පෙ- එතෙ මයං භන්තෙ, භගවන්තං සරණං ගච්ඡාම ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච. උපාසකෙ නො භන්තෙ, භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතෙ සරණංගතෙති.
3. 2. 2. 6.
16. එවං මෙ සුතං : එකං සමයං ආයස්මා නන්දකො සාවත්ථියං විහරති පුබ්බාරාමෙ මිගාරමාතුපාසාදෙ. අථ ඛො සාළ්හො ච මිගාරනත්තා රොහණො ච පෙඛුනියනත්තා යෙනායස්මා නන්දකො තෙනුපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං නන්දකං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නං ඛො සාළ්හං මිගාරනත්තාරං ආයස්මා නන්දකො එතදවොච :
එථ තුම්හෙ සාළ්හා මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ සාළ්හා අත්තනාව ජානෙය්යාථ : ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤූගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ සාළ්හා පජහෙය්යාථ.
තං කිං මඤ්ඤථ සාළ්හා, අත්ථි ලොභොති? එවං භන්තෙ, අභිජ්ඣාති ඛො අහං සාළ්හා එතමත්ථං වදාමි.
ලුද්ධො ඛො අයං සාළ්හා, අභිජ්ඣාලු පාණම්පි හන්ති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායාති? එවං භන්තෙ.
තං කිම්මඤ්ඤථ සාළ්හා, අත්ථි දොසොති? එවං භන්තෙ. බ්යාපාදොති ඛො අහං සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි.
දුට්ඨො ඛො අයං සාළ්හා, බ්යාපන්නචිත්තො පාණම්පි හන්ති -පෙ- මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායාති. එවං භන්තෙ.
තං කිම්මඤ්ඤථ සාළ්හා, අත්ථි මොහොති? එවම්භන්තෙ. අවිජ්ජාති ඛො අහං සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි.
මූළ්හො ඛො අයං සාළ්හා, අවිජ්ජාගතො පාණම්පි හන්ති, අදින්නම්පි ආදියති, පරදාරම්පි ගච්ඡති, මුසාපි භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායාති. එවම්භන්තෙ.
තං කිං මඤ්ඤථ සාළ්හා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වාති? අකුසලා භන්තෙ. සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වාති? සාවජ්ජා භන්තෙ. විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වාති? විඤ්ඤුගරහිතා භන්තෙ. සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති නො වා කථං වා හෙත්ථ හොතීති? සමත්තා භන්තෙ සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්ති. එවං නො හෙත්ථ හොතීති.
ඉති ඛො සාළ්හා, යන්තං අවොචුම්හ : එථ තුම්හෙ සාළ්හා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ සාළ්හා, අත්තනාව ජානෙය්යාථ, ඉමෙ ධම්මා අකුසලා, ඉමෙ ධම්මා සාවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුගරහිතා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ සාළ්හා, පජහෙය්යාථාති, ඉති යන්තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.
එථ තුම්හෙ සාළ්හා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ සාළ්හා, අත්තනාව ජානෙය්යාථ, ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ සාළ්හා, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්යාථ.
තං කිං මඤ්ඤථ සාළ්හා, අත්ථි අලොභොති? එවම්භන්තෙ. අනභිජ්ඣාති ඛො අහං සාළ්හා එතමත්ථං වදාමි.
අලුද්ධො ඛො අයං සාළ්හා, අනභිජ්ඣාලු නෙව පාණං හන්ති, න අදින්නං ආදියති, න පරදාරං ගච්ඡති, න මුසා භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති? එවම්භන්තෙ.
තං කිං මඤ්ඤථ සාළ්හා, අත්ථි අදොසොති? එවම්භන්තෙ. අබ්යාපාදොති ඛො අහං සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි.
අලුද්ධො ඛො අයං සාළ්හා, අබ්යාපන්නචිත්තො නෙව පාණං හන්ති, -පෙ- න මුසා භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති? එවම්භන්තෙ.
තං කිම්මඤ්ඤථ සාළ්හා, අත්ථි අමොහොති? එවම්භන්තෙ. විජ්ජාති ඛො අහං සාළ්හා, එතමත්ථං වදාමි.
අමූළ්හො ඛො අයං සාළ්හා, විජ්ජාගතො නෙව පාණං හන්ති, -පෙ- න මුසා භණති, පරම්පි තථත්තාය සමාදපෙති, යං ස හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති. එවම්භන්තෙ.
තං කිම්මඤ්ඤථ සාළ්හා, ඉමෙ ධම්මා කුසලා වා අකුසලා වාති? කුසලා භන්තෙ. සාවජ්ජා වා අනවජ්ජා වාති? අනවජ්ජා භන්තෙ. විඤ්ඤුගරහිතා වා විඤ්ඤුප්පසත්ථා වාති? විඤ්ඤුප්පසත්ථා භන්තෙ.
සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති, නො වා කථං වා හෙත්ථ හොතීති? සමත්තා භන්තෙ, සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්ති. එවං නො හෙත්ථ හොතීති.
ඉති ඛො සාළ්හා, යං තං අවොචුම්හ : එථ තුම්හෙ සාළ්හා, මා අනුස්සවෙන, මා පරම්පරාය, මා ඉතිකිරාය, මා පිටකසම්පදානෙන, මා තක්කහෙතු, මා නයහෙතු, මා ආකාරපරිවිතක්කෙන, මා දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්තියා, මා භබ්බරූපතාය, මා සමණො නො ගරූති. යදා තුම්හෙ සාළ්හා, අත්තනාව ජානෙය්යාථ, ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අනවජ්ජා, ඉමෙ ධම්මා විඤ්ඤුප්පසත්ථා, ඉමෙ ධම්මා සමත්තා සමාදින්නා හිතාය සුඛාය සංවත්තන්තීති, අථ තුම්හෙ සාළ්හා, උපසම්පජ්ජ විහරෙය්යාථාති, ඉති යන්තං වුත්තං ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තන්ති.
ස ඛො සො සාළ්හා, අරියසාවකො එවං විගතාභිජ්ඣො විගතබ්යාපාදො අසම්මූළ්හො සම්පජානො පතිස්සතො මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා -පෙ- කරුණා - මුදිතා - උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං - තථා තතියං - තථා චතුත්ථං, ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං උපෙක්ඛාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්යාපජ්ඣෙන ඵරිත්වා විහරති.
සො එවං පජානාති, අත්ථි ඉදං, අත්ථි හීනං, අත්ථි පණීතං, අත්ථි ඉමස්ස සඤ්ඤාගතස්ස උත්තරිං නිස්සරණන්ති.
තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාති.
සො එවං පජානාති. අහු පුබ්බෙ ලොභො, තදහු අකුසලං, සො එතරහි නත්ථි, ඉච්චෙතං කුසලං. අහු පුබ්බෙ දොසො -පෙ- අහු පුබ්බෙ මොහො, තදහු අකුසලං, සො එතරහි නත්ථි, ඉච්චෙතං කුසලන්ති.
ඉති සො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතිභූතො සුඛපටිසංවෙදී බ්රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරතීති.
3. 2. 2. 7.
17. තීණිමානි භික්ඛවෙ, කථාවත්ථූනි. කතමානි තීණි : අතීතං වා භික්ඛවෙ, අද්ධානං ආරබ්භ කථං කථෙය්ය එවං අහොසි අතීතමද්ධානන්ති. අනාගතං වා භික්ඛවෙ, අද්ධානං ආරබ්භ කථං කථෙය්ය එවං භවිස්සති අනාගතමද්ධානන්ති. එතරහි වා භික්ඛවෙ, පච්චුප්පන්නං ආරබ්භ කථං කථෙය්ය එවං එතරහි පච්චුප්පන්නන්ති.
කථාසම්පයොගෙන භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො, යදි වා කච්ඡො, යදි වා අකච්ඡොති. සචායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො එකංසව්යාකරණීයං පඤ්හං න එකංසෙන ව්යාකරොති, විභජ්ජ ව්යාකරණීයං පඤ්හං න විභජ්ජ ව්යාකරොති, පටිපුච්ඡා ව්යාකරණීයං පඤ්හං න පටිපුච්ඡා ව්යාකරොති, ඨපනීයං පඤ්හං න ඨපෙති, එවං සන්තායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අකච්ඡො හොති.
සචෙ පනායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො එකංසව්යාකරණීයං පඤ්හං එකංසෙන ව්යාකරොති, විභජ්ජ ව්යාකරණීයං පඤ්හං විභජ්ජ ව්යාකරොති, පටිපුච්ඡා ව්යාකරණීයං පඤ්හං පටිපුච්ඡා ව්යාකරොති , ඨපනීයං පඤ්හං ඨපෙති, එවං සන්තායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කච්ඡො හොති.
කථාසම්පයොගෙන භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා කච්ඡො, යදි වා අකච්ඡොති. සචායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො ඨානාඨානෙ න සණ්ඨාති, පරිකප්පෙ න සණ්ඨාති, අඤ්ඤවාදෙ න සණ්ඨාති, පටිපදාය න සණ්ඨාති, එවං සන්තායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අකච්ඡො හොති.
සචෙ පනායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො ඨානාඨානෙ සණ්ඨාති, පරිකප්පෙ සණ්ඨාති, අඤ්ඤවාදෙ සණ්ඨාති, පටිපදාය සණ්ඨාති, එවං සන්තායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කච්ඡො හොති.
කථාසම්පයොගෙන භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා කච්ඡො යදි වා අකච්ඡොති. සචායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො අඤ්ඤෙනඤ්ඤං පටිචරති, බහිද්ධා කථං අපනාමෙති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති, එවං සන්තායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අකච්ඡො හොති.
සචෙ පනායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො නාඤ්ඤෙනාඤ්ඤං පටිචරති. න බහිද්ධා කථං අපනාමෙති, න කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති, එවං සන්තායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කච්ඡො හොති.
කථාසම්පයොගෙන භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා කච්ඡො, යදි වා අකච්ඡොති.
සචායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො අභිහරති, අභිමද්දති, අනුපජග්ඝති ඛලිතං ගණ්හාති, එවං සන්තායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො අකච්ඡො හොති.
සචෙ පනායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො න අභිහරති, න අභිමද්දති, න අනුපජග්ඝති, න ඛලිතං ගණ්හාති, එවං සන්තායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො කච්ඡො හොති.
කථාසම්පයොගෙන භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වෙදිතබ්බො යදි වා සඋපනිසො යදි වා අනුපනිසොති.
අනොහිතසොතො භික්ඛවෙ, අනුපනිසො හොති, ඔහිතසොතො සඋපනිසො හොති. සො සඋපනිසො සමානො අභිජානාති එකං ධම්මං, පරිජානාති එකං ධම්මං, පජහති එකං ධම්මං, සච්ඡිකරොති එකං ධම්මං. සො අභිජානන්තො එකං ධම්මං, පරිජානන්තො එකං ධම්මං, පජහන්තො එකං ධම්මං, සච්ඡිකරොන්තො එකං ධම්මං, සම්මාවිමුත්තිං ඵුසති.
එතදත්ථා භික්ඛවෙ, කථා, එතදත්ථා මන්තනා, එතදත්ථා උපනිසා, එතදත්ථං සොතාවධානං, යදිදං අනුපාදා චිත්තස්ස විමොක්ඛොති.
23. යෙ විරුද්ධා සල්ලපන්ති විනිවිට්ඨා සමුස්සිතා, අනරියගුණමාසජ්ජ අඤ්ඤමඤ්ඤ{1} විවරෙසිනො.
24. දුබ්භාසිතං වික්ඛලිතං සම්පමොහං පරාජයං, අඤ්ඤමඤ්ඤස්සාභිනන්දන්ති{2} තදරියො කථනාචරෙ.
25. සචෙ චස්ස කථාකාමො කාලමඤ්ඤාය පණ්ඩිතො, ධම්මට්ඨපටිසංයුත්තා යා අරියාචරිතා{3} කථා.
26. තං කථං කථයෙ ධීරො අවිරුද්ධො අනුස්සිතො, අනුපාදින්නෙන{4} මනසා අපලාසො අසාහසො.
27. අනුසුය්යායමානො{5} සො සම්මදඤ්ඤාය භාසති, සුභාසිතං අනුමොදෙය්ය දුබ්භට්ඨෙනාවසාදයෙ.
28. උපාරම්භං න සික්ඛෙය්ය ඛලිතඤ්ච න ගාහයෙ, නාභිහරෙ නාභිමද්දෙ න වාචං පයුතං භණෙ.
29. අඤ්ඤාතත්ථං පසාදත්ථං සතං වෙ හොති මන්තනා, එවං ඛො අරියා මන්තෙන්ති එසා අරියාන මන්තනා, එතදඤ්ඤාය මෙධාවී න සමුස්සෙය්ය මන්තයෙති.
3. 2. 2. 8.
18. සචෙ භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්යුං : තයො, මෙ ආවුසො, ධම්මා : කතමෙ තයො : රාගො, දොසො, මොහො. ඉමෙ ඛො ආවුසො, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ආවුසො තිණ්ණං ධම්මානං කො විසෙසො, කො අධිප්පායො, කිං නානාකරණන්ති? එවං පුට්ඨා තුම්හෙ භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං කින්ති බ්යාකරෙය්යාථාති?
භගවම්මූලකා නො භන්තෙ, ධම්මා භගවන්නෙත්තිකා භගවම්පටිසරණා. සාධු වත භන්තෙ, භගවන්තඤ්ඤෙව පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො : භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තීති.
තෙන හි භික්ඛවෙ, සුණාථ -පෙ- භගවා එතදවොච :
සචෙ භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්යුං තයො, මෙ ආවුසො, ධම්මා : කතමෙ තයො: රාගො, දොසො, මොහො. ඉමෙ ඛො ආවුසො, තයො ධම්මා. ඉමෙසං ආවුසො, තිණ්ණං ධම්මානං කො විසෙසො, කො අධිප්පායො, කින්නානාකරණන්ති? එවං පුට්ඨා තුම්හෙ භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං බ්යාකරෙය්යාථ: රාගො ඛො ආවුසො, අප්පසාවජ්ජො දන්ධවිරාගී, දොසො මහාසාවජ්ජො ඛිප්පවිරාගී, මොහො මහාසාවජ්ජො දන්ධවිරාගීති.
කො පනාවුසො හෙතු කො පච්චයො, යෙන අනුප්පන්නො වා රාගො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො වා රාගො භිය්යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතී? සුභනිමිත්තන්තිස්ස වචනීයං.
තස්ස සුභනිමිත්තං අයොනිසො මනසිකරොතො අනුප්පන්නො චෙව රාගො උප්පජ්ජති. උප්පන්නො ච රාගො භිය්යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තති. අයං ඛො ආවුසො හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන අනුප්පන්නො වා රාගො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො වා රාගො භිය්යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතීති.
කො පනාවුසො හෙතු කො පච්චයො, යෙන අනුප්පන්නො වා දොසො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො වා දොසො භිය්යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතීති? පටිඝනිමිත්තන්තිස්ස වචනීයං.
තස්ස පටිඝනිමිත්තං අයොනිසො මනසිකරොතො අනුප්පන්නො චෙව දොසො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො ච දොසො භිය්යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තති. අයං ඛො ආවුසො හෙතු, අයං පච්චයො, යෙන අනුප්පන්නො වා දොසො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො වා දොසො භිය්යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතීති.
කො පනාවුසො හෙතු, කො පච්චයො, යෙන අනුප්පන්නො වා මොහො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො වා මොහො භිය්යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතීති? අයොනිසො මනසිකාරොතිස්ස වචනීයං.
තස්ස අයොනිසො මනසිකරොතො අනුප්පන්නො චෙව මොහො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො ච මොහො භිය්යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තති. අයං ඛො ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො, යෙන අනුප්පන්නො වා මොහො උප්පජ්ජති, උප්පන්නො වා මොහො භිය්යොභාවාය වෙපුල්ලාය සංවත්තතීති.
කො පනාවුසො හෙතු, කො පච්චයො, යෙන අනුප්පන්නො වා රාගො නුප්පජ්ජති, උප්පන්නො වා රාගො පහීය්යතීති? අසුභනිමිත්තන්තිස්ස වචනීයං.
තස්ස අසුභනිමිත්තං යොනිසො මනසිකරොතො අනුප්පන්නො චෙව රාගො නුප්පජ්ජති, උප්පන්නො ච රාගො පහිය්යති. අයං ඛො ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො. යෙන අනුප්පන්නො වා{1} රාගො නුප්පජ්ජති, උප්පන්නො වා රාගො පහිය්යතීති.
කො පනාවුසො හෙතු, කො පච්චයො, යෙන අනුප්පන්නො වා දොසො නුප්පජ්ජති, උප්පන්නො වා දොසො පහීය්යතීති? මෙත්තා චෙතොවිමුත්තීතිස්ස වචනීයං.
තස්ස මෙත්තං චෙතොවිමුත්තිං යොනිසො මනසිකරොතො අනුප්පන්නො චෙව දොසො නුප්පජ්ජති, උප්පන්නො ච{2} දොසො පහිය්යති. අයං ඛො ආවුසො, හෙතු අයං පච්චයො. යෙන අනුප්පන්නො වා{1} දොසො නුප්පජ්ජති, උප්පන්නො වා{2} දොසො පහිය්යතීති.
කො පනාවුසො හෙතු, කො පච්චයො, යෙන අනුප්පන්නො වා මොහො නුප්පජ්ජති උප්පන්නො වා{2} මොහො පහීය්යතීති. යොනිසො මනසිකාරොතිස්ස වචනීයං.
තස්ස යොනිසො මනසිකරොතො අනුප්පන්නො චෙව මොහො නුප්පජ්ජති, උප්පන්නො ච මොහො පහිය්යති. අයං ඛො ආවුසො හෙතු, අයං පච්චයො. යෙන අනුප්පන්නො වා මොහො නුප්පජ්ජති, උප්පන්නො වා මොහො පහිය්යතීති.
3. 2. 2. 9.
19. තීණිමානි භික්ඛවෙ, අකුසලමූලානි. කතමානි තීණි : ලොභො අකුසලමූලං, දොසො අකුසලමූලං, මොහො අකුසලමූලං.
යදපි භික්ඛවෙ, ලොභො තදපි අකුසලං{3} යදපි ලුද්ධො අභිසඞ්ඛරොති. කායෙන වාචා{4} මනසා. තදපි අකුසලං. යදපි ලුද්ධො ලොභෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පරස්ස අසතා දුක්ඛං උපදහති{5}, වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා. “බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි”{6} තදපි අකුසලං. ඉතිස්සමෙ ලොභජා ලොභනිදානා ලොභසමුදයා ලොභපච්චයා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති.
යදපි භික්ඛවෙ, දොසො, තදපි අකුසලං{1}. යදපි දුට්ඨො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචා{2} මනසා. තදපි අකුසලං. යදපි දුට්ඨො දොසෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පරස්ස අසතා දුක්ඛං උපදහති{3}, වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා. “බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි”. තදපි අකුසලං. ඉතිස්ස, මෙ දොසජා දොසනිදානා දොසසමුදයා දොසපච්චයා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති.
යදපි භික්ඛවෙ, මොහො තදපි අකුසලං. යදපි මූළ්හො අභිසඞ්ඛරොති කායෙන වාචාය මනසා. තදපි අකුසලං. යදපි මූළ්හො මොහෙන අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො පරස්ස අසතා දුක්ඛං උපදහති, වධෙන වා බන්ධනෙන වා ජානියා වා ගරහාය වා පබ්බාජනාය වා “බලවම්හි බලත්ථො ඉතිපි”. තදපි අකුසලං. ඉතිස්සමෙ මොහජා මොහනිදානා මොහසමුදයා මොහපච්චයා අනෙකෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා සම්භවන්ති. එවරූපො චායං භික්ඛවෙ, පුග්ගලො වුච්චති : අකාලවාදීතිපි, අභූතවාදීතිපි, අනත්ථවාදීතිපි, අධම්මවාදීතිපි, අවිනයවාදීතිපීති.