5. කත්ථ තෙ දිට්ඨන්ති : ඨානපුච්ඡා, භූමිපුච්ඡා, ඔකාසපුච්ඡා, පදෙසපුච්ඡා.
ඨානපුච්ඡාති : භූමියා වා පඨවියා වා ධරණියා වා ජගතියා වා.
භූමිපුච්ඡාති : භූමියා වා පඨවියා වා පබ්බතෙ වා පාසාණෙ වා පාසාදෙ වා.
ඔකාසපුච්ඡාති : පුරත්ථිමෙ වා ඔකාසෙ පච්ඡිමෙ වා ඔකාසෙ උත්තරෙ වා ඔකාසෙ දක්ඛිණෙ වා ඔකාසෙ.
පදෙසපුච්ඡාති : පුරත්ථිමෙ වා පදෙසෙ පච්ඡිමෙ වා පදෙසෙ උත්තරෙ වා පදෙසෙ දක්ඛිණෙ වා පදෙසෙ‘ති.
මහාසඞ්ගාමො නිට්ඨිතො.
තස්සුද්දානං:
1. වත්ථු නිදානං ආකාරො පුබ්බාපරං කතාකතං, කම්මාධිකරණඤ්චෙව සමථො ඡන්දගාමි ච.
2. දොසා මොහා භයා චෙව සඤ්ඤා නිජ්ඣාපනෙන ච, පෙක්ඛා පසාදෙ පක්ඛොම්හි සුත ථෙරතරෙන ච.
3. අසම්පත්තඤ්ච සම්පත්තං ධම්මෙන විනයෙන ච, සත්ථුස්ස සාසනෙනාපි මහාසඞ්ගාමඤාපනාති.
කඨිනභෙදො
කස්ස කඨිනං{1} අනත්ථතං, කස්ස කඨිනං අත්ථතං, කින්ති කඨිනං අනත්ථතං, කින්ති කඨිනං අත්ථතං :
කස්ස කඨිනං අනත්ථතන්ති : ද්වින්නං පුග්ගලානං අනත්ථතං හොති කඨිනං : අනත්ථාරකස්ස ච, අනනුමොදකස්ස ච. ඉමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං අනත්ථතං හොති කඨිනං.
කස්ස කඨිනං අත්ථතන්ති : ද්වින්නං පුග්ගලානං අත්ථතං හොති කඨිනං:– අත්ථාරකස්ස ච අනුමොදකස්ස ච. ඉමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං අත්ථතං හොති කඨිනං.
කින්ති කඨිනං අනත්ථතන්ති : චතුවීසතියා ආකාරෙහි අනත්ථතං හොති කඨිනං : න උල්ලිඛිතමත්තෙන අත්ථතං හොති කඨිනං, න ධොවනමත්තෙන අත්ථතං හොති කඨිනං, න චීවරවිචාරණමත්තෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. න ඡෙදනමත්තෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. න බන්ධනමත්තෙන අත්ථතං හොති කඨිනං න ඔවට්ටියකරණමත්තෙන{2} අත්ථතං හොති කඨිනං. න කණ්ඩුසකරණමත්තෙන{3} අත්ථතං හොති කඨිනං. න දළ්හීකම්මකරණමත්තෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. න අනුවාතකරණමත්තෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. න පරිභණ්ඩකරණමත්තෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. න ඔවට්ටෙය්යකරණමත්තෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. න කම්බලමද්දනමත්තෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. න නිමිත්තකතෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. න පරිකථාකතෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. න කුක්කුකතෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. න සන්නිධිකතෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. න නිස්සග්ගියෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. න අකප්පකතෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. න අඤ්ඤත්ර සඞ්ඝාටියා අත්ථතං හොති කඨිනං. න අඤ්ඤත්ර උත්තරාසඞ්ගෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. න අඤ්ඤත්ර අන්තරවාසකෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. න අඤ්ඤත්ර පඤ්චකෙන වා අතිරෙකපඤ්චකෙන වා තදහෙව සඤ්ඡින්නෙන සමණ්ඩලීකතෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. න අඤ්ඤත්ර පුග්ගලස්ස අත්ථාරා අත්ථතං හොති කඨිනං. සම්මාචෙව අත්ථතං හොති කඨිනං, තඤ්චෙ නිස්සීමට්ඨො අනුමොදති, එවම්පි අනත්ථතං හොති කඨිනං.
නිමිත්තකම්මං නාම : නිමිත්තං කරොති “ඉමිනා දුස්සෙන කඨිනං අත්ථරිස්සාමී”ති.
පරිකථා නාම : පරිකථං කරොති “ඉමාය පරිකථාය කඨිනදුස්සං නිබ්බත්තෙස්සාමී”ති.
කුක්කුකතං නාම : අනාදිය දානං වුච්චති.
සන්නිධි නාම : ද්වෙ සන්නිධියො : කරණසන්නිධි ච, නිචයසන්නිධි ච.
නිස්සග්ගියං නාම : කයිරමානෙ අරුණං උද්රියති,{1} ඉමෙහි චතුවීසතියා ආකාරෙහි අනත්ථතං හොති කඨිනං.
කින්ති කඨිනං අත්ථතන්ති : සත්තරසහි ආකාරෙහි අත්ථතං හොති කඨිනං : අහතෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. අහතකප්පෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. පිලොතිකාය අත්ථතං හොති කඨිනං. පංසුකූලෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. පාපණිකෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. අනිමිත්තකතෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. අපරිකථාකතෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. අකුක්කුකතෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. අසන්නිධිකතෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. අනිස්සග්ගියෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. කප්පකතෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. සඞ්ඝාටියා අත්ථතං හොති කඨිනං. උත්තරාසඞ්ගෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. අන්තරවාසකෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. පඤ්චකෙන වා අතිරෙකපඤ්චකෙන වා තදහෙව සඤ්ඡින්නෙන සමණ්ඩලීකතෙන අත්ථතං හොති කඨිනං. පුග්ගලස්ස අත්ථාරා අත්ථතං හොති කඨිනං. සම්මා චෙව අත්ථතං හොති කඨිනං. තඤ්චෙ සීමට්ඨො අනුමොදති එවම්පි අත්ථතං හොති කඨිනං. ඉමෙහි සත්තරසහි ආකාරෙහි අත්ථතං හොති කඨිනං.
සහ කඨිනස්ස අත්ථාරා කති ධම්මා ජායන්ති : සහ කඨිනස්ස අත්ථාරා පණ්ණරස ධම්මා ජායන්ති, අට්ඨ මාතිකා ද්වෙ පළිබොධා, පඤ්ච ආනිසංසා. සහ කඨිනස්ස අත්ථාරා ඉමෙ පණ්ණරස ධම්මා ජායන්ති.
පුච්ඡාවීස්සජ්ජනං
පයොගස්ස කතමෙ ධම්මා අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, සමනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, නිස්සයපච්චයෙන පච්චයො, උපනිස්සයපච්චයෙන පච්චයො, පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො, පච්ඡාජාතපච්චයෙන පච්චයො, සහජාතපච්චයෙන පච්චයො, පුබ්බකරණස්ස කතමෙ ධම්මා අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො -පෙ- පච්චුද්ධාරස්ස කතමෙ ධම්මා -පෙ- අධිට්ඨානස්ස කතමෙ ධම්මා -පෙ- අත්ථාරස්ස කතමෙ ධම්මා -පෙ- මාතිකානඤ්ච පළිබොධානඤ්ච කතමෙ ධම්මා -පෙ- වත්ථුස්ස කතමෙ ධම්මා අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, සමනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, නිස්සයපච්චයෙන පච්චයො, උපනිස්සයපච්චයෙන පච්චයො, පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො, පච්ඡාජාතපච්චයෙන පච්චයො, සහජාතපච්චයෙන පච්චයො :
පුබ්බකරණං{1} පයොගස්ස අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, සමනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, නිස්සයපච්චයෙන පච්චයො, උපනිස්සයපච්චයෙන පච්චයො. පයොගො පුබ්බකරණස්ස පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො. පුබ්බකරණං පයොගස්ස පච්ඡාජාතපච්චයෙන පච්චයො. පණ්ණරස ධම්මා සහජාතපච්චයෙන පච්චයො.
පච්චුද්ධාරො පුබ්බකරණස්ස අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, සමනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, නිස්සයපච්චයෙන පච්චයො, උපනිස්සයපච්චයෙන පච්චයො. පුබ්බකරණං පච්චුද්ධාරස්ස පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො. පච්චුද්ධාරො පුබ්බකරණස්ස පච්ඡාජාතපච්චයෙන පච්චයො. පණ්ණරස ධම්මා සහජාතපච්චයෙන පච්චයො.
අධිට්ඨානං පච්චුද්ධාරස්ස අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, සමනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, නිස්සයපච්චයෙන පච්චයො, උපනිස්සයපච්චයෙන පච්චයො. පච්චුද්ධාරො අධිට්ඨානස්ස පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො. අධිට්ඨානං පච්චුද්ධාරස්ස පච්ඡාජාත පච්චයෙන පච්චයො. පණ්ණරස ධම්මා සහජාතපච්චයෙන පච්චයො.
අත්ථාරො අධිට්ඨානස්ස අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, සමනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, නිස්සයපච්චයෙන පච්චයො, උපනිස්සයපච්චයෙන පච්චයො. අධිට්ඨානං අත්ථාරස්ස පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො. අත්ථාරො අධිට්ඨානස්ස පච්ඡාජාතපච්චයෙන පච්චයො. පණ්ණරස ධම්මා සහජාතපච්චයෙන පච්චයො.
මාතිකා ච පළිබොධා ච අත්ථාරස්ස අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, සමනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, නිස්සයපච්චයෙන පච්චයො, උපනිස්සයපච්චයෙන පච්චයො. අත්ථාරො මාතිකානඤ්ච පළිබොධානඤ්ච පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො. මාතිකා ච පළිබොධා ච අත්ථාරස්ස පච්ඡාජාතපච්චයෙන පච්චයො. පණ්ණරස ධම්මා සහජාතපච්චයෙන පච්චයො.
ආසා ච අනාසා ච වත්ථුස්ස අනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, සමනන්තරපච්චයෙන පච්චයො, නිස්සයපච්චයෙන පච්චයො, උපනිස්සයපච්චයෙන පච්චයො. වත්ථු ආසානඤ්ච අනාසානඤ්ච පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයො. ආසා ච අනාසා ච වත්ථුස්ස පච්ඡාජාතපච්චයෙන පච්චයො. පණ්ණරස ධම්මා සහජාතපච්චයෙන පච්චයො.
පුබ්බකරණං කිංනිදානං, කිංසමුදයං, කිංජාතිකං, කිංපභවං, කිංසම්භාරං, කිංසමුට්ඨානං. පච්චුද්ධාරො කිංනිදානො, කිංසමුදයො, කිංජාතිකො, කිංපභවො, කිංසම්භාරො, කිංසමුට්ඨානො අධිට්ඨානං කිංනිදානං, කිංසමුදයං, කිංජාතිකං, කිංපභවං, කිංසම්භාරං, කිංසමුට්ඨානං. අත්ථාරො කිංනිදානො, කිංසමුදයො, කිංජාතිකො, කිංපභවො,
කිංසම්භාරො, කිංසමුට්ඨානො. මාතිකා ච පළිබොධා ච කිංනිදානා, කිංසමුදයා, කිංජාතිකා, කිංපභවා, කිංසම්භාරා කිංසමුට්ඨානා. ආසා ච අනාසා ච කිංනිදානා, කිංසමුදයා, කිංජාතිකා, කිංපභවා, කිංසම්භාරා, කිංසමුට්ඨානා :
පුබ්බකරණං පයොගනිදානං, පයොගසමුදයං, පයොගජාතිකං, පයොගපභවං, පයොගසම්භාරං, පයොගසමුට්ඨානං.
පච්චුද්ධාරො පුබ්බකරණනිදානො, පුබ්බකරණසමුදයො, පුබ්බකරණජාතිකො, පුබ්බකරණපභවො, පුබ්බකරණසම්භාරො, පුබ්බකරණසමුට්ඨානො.
අධිට්ඨානං පච්චුද්ධාරනිදානං, පච්චුද්ධාරසමුදයං, පච්චුද්ධාරජාතිකං, පච්චුද්ධාරපභවං, පච්චුද්ධාරසම්භාරං, පච්චුද්ධාරසමුට්ඨානං.
අත්ථාරො අධිට්ඨානනිදානො, අධිට්ඨානසමුදයො, අධිට්ඨානජාතිකො, අධිට්ඨානපභවො, අධිට්ඨානසම්භාරො, අධිට්ඨානසමුට්ඨානො.
මාතිකා ච පළිබොධා ච අත්ථාරනිදානා, අත්ථාරසමුදයා, අත්ථාරජාතිකා, අත්ථාරපභවා, අත්ථාරසම්භාරා, අත්ථාරසමුට්ඨානා.
ආසා ච අනාසා ච වත්ථුනිදානා, වත්ථුසමුදයා, වත්ථුජාතිකා, වත්ථුපභවා, වත්ථුසම්භාරා, වත්ථුසමුට්ඨානා.
පයොගො කිංනිදානො, කිංසමුදයො, කිංජාතිකො, කිංපභවො, කිංසම්භාරො, කිංසමුට්ඨානො, පුබ්බකරණං -පෙ- පච්චුද්ධාරො, අධිට්ඨානං-අත්ථාරො-මාතිකා ච පළිබොධා ච-වත්ථු-ආසා ච අනාසා ච කිංනිදානා, කිංසමුදයා, කිංජාතිකා, කිංපභවා, කිංසම්භාරා, කිංසමුට්ඨානා :
පයොගො හෙතුනිදානො, හෙතුසමුදයො, හෙතුජාතිකො, හෙතුපභවො, හෙතුසම්භාරො, හෙතුසමුට්ඨානො. පුබ්බකරණං -පෙ- පච්චුද්ධාරො-අධිට්ඨානං-අත්ථාරො-මාතිකා ච පළිබොධා ච-වත්ථු-ආසා ච අනාසා ච හෙතු නිදානා, හෙතුසමුදයා, හෙතුජාතිකා, හෙතුපභවා, හෙතුසම්භාරා, හෙතුසමුට්ඨානා.
පයොගො කිංනිදානො, කිංසමුදයො, කිංජාතිකො, කිංපභවො, කිංසම්භාරො, කිංසමුට්ඨානො. පුබ්බකරණං -පෙ- පච්චුද්ධාරො-අධිට්ඨානං-අත්ථාරො-මාතිකා ච පළිබොධා ච-වත්ථු-ආසා ච අනාසා ච කිංනිදානා, කිංසමුදයා, කිංජාතිකා, කිංපභවා, කිංසම්භාරා, කිංසමුට්ඨානා.
පයොගො පච්චයනිදානො, පච්චයසමුදයො, පච්චයජාතිකො, පච්චයපභවො, පච්චයසම්භාරො, පච්චයසමුට්ඨානො. පුබ්බකරණං -පෙ- පච්චුද්ධාරො-අධිට්ඨානං-අත්ථාරො, මාතිකා ච පළිබොධා ච-වත්ථු-ආසා ච අනාසා ච පච්චයනිදානා, පච්චයසමුදයා, පච්චයජාතිකා, පච්චයපභවා, පච්චයසම්භාරා, පච්චයසමුට්ඨානා.
සඞ්ගහවාරො
පුබ්බකරණං කතීහි ධම්මෙහි සඞ්ගහීතං : පුබ්බකරණං සත්තහි ධම්මෙහි සඞ්ගහීතං : ධොවනෙන විචාරණෙන ඡෙදනෙන බන්ධනෙන සිබ්බනෙන රජනෙන කප්පකරණෙන පුබ්බකරණං ඉමෙහි සත්තහි ධම්මෙහි සඞ්ගහීතං.
පච්චුද්ධාරො කතීහි ධම්මෙහි සඞ්ගහිතො : පච්චුද්ධාරො තීහි ධම්මෙහි සඞ්ගහිතො : සඞ්ඝාටියා උත්තරාසඞ්ගෙන අන්තරවාසකෙන.
අධිට්ඨානං කතීහි ධම්මෙහි සඞ්ගහීතං : අධිට්ඨානං තීහි ධම්මෙහි සඞ්ගහීතං – සඞ්ඝාටියා උත්තරාසඞ්ගෙන අන්තරවාසකෙන.
අත්ථාරො කතීහි ධම්මෙහි සඞ්ගහිතො : අත්ථාරො එකෙන ධම්මෙන සඞ්ගහිතො : වචීභෙදෙන.
කඨිනස්ස කති මූලානි, කති වත්ථූනි, කති භූමියො : කඨිනස්ස එකං මූලං : සඞ්ඝො. තීණි වත්ථූනි : සඞ්ඝාටි, උත්තරාසඞ්ගො, අන්තරවාසකො. ඡ භූමියො : ඛොමං, කප්පාසිකං, කොසෙය්යං, කම්බලං, සාණං, භඞ්ගං.
කඨිනස්ස කො ආදි, කිං මජ්ඣං, කිං පරියොසානං : කඨිනස්ස පුබ්බකරණං ආදි, කිරියා මජ්ඣං, අත්ථාරො පරියොසානං.
කතිහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පුග්ගලො අභබ්බො කඨිනං අත්ථරිතුං, කතීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පුග්ගලො භබ්බො කඨිනං අත්ථරිතුං : අට්ඨහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පුග්ගලො අභබ්බො කඨිනං අත්ථරිතුං, අට්ඨහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පුග්ගලො භබ්බො කඨිනං අත්ථරිතුං.
කතමෙහි අට්ඨහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පුග්ගලො අභබ්බො කඨිනං අත්ථරිතුං : පුබ්බකරණං න ජානාති, පච්චුද්ධාරං න ජානාති, අධිට්ඨානං න ජානාති, අත්ථාරං න ජානාති, මාතිකං න ජානාති, පළිබොධං න ජානාති, උද්ධාරං න ජානාති, ආනිසංසං න ජානාති. ඉමෙහි අට්ඨහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පුග්ගලො අභබ්බො කඨිනං අත්ථරිතුං.
කතමෙහි අට්ඨහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පුග්ගලො භබ්බො කඨිනං අත්ථරිතුං : පුබ්බකරණං ජානාති, පච්චුද්ධාරං ජානාති, අධිට්ඨානං ජානාති, අත්ථාරං ජානාති, මාතිකං ජානාති, පළිබොධං ජානාති, උද්ධාරං ජානාති, ආනිසංසං ජානාති. ඉමෙහි අට්ඨහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො පුග්ගලො භබ්බො කඨිනං අත්ථරිතුං.
කතින්නං{1} පුග්ගලානං කඨිනත්ථාරා න රූහන්ති, කතින්නං පුග්ගලානං කඨිනත්ථාරා රූහන්ති : තිණ්ණං පුග්ගලානං කඨිනත්ථාරා න රූහන්ති. තිණ්ණං පුග්ගලානං කඨිනත්ථාරා රූහන්ති.
කතමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං කඨිනත්ථාරා න රූහන්ති : නිස්සීමට්ඨො අනුමොදති, අනුමොදෙන්තො න වාචං භින්දති, වාචං භින්දන්තො න පරං විඤ්ඤාපෙති. ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං කඨිනත්ථාරා න රූහන්ති.
කතමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං කඨිනත්ථාරා රූහන්ති : සීමට්ඨො අනුමොදති, අනුමොදෙන්තො වාචං භින්දති, වාචං භින්දන්තො පරං විඤ්ඤාපෙති. ඉමෙසං තිණ්ණං පුග්ගලානං කඨිනත්ථාරා රූහන්ති.
කති කඨිනත්ථාරා න රූහන්ති, කති කඨිනත්ථාරා රූහන්ති : තයො කඨිනත්ථාරා න රූහන්ති. තයො කඨිනත්ථාරා රූහන්ති.
කතමෙ තයො කඨිනත්ථාරා න රූහන්ති : වත්ථුවිපන්නඤ්චෙව හොති, කාලවිපන්නඤ්ච, කරණවිපන්නඤ්ච. ඉමෙ තයො කඨිනත්ථාරා න රූහන්ති.
කතමෙ තයො කඨිනත්ථාරා රූහන්ති : වත්ථුසම්පන්නඤ්චෙව හොති, කාලසම්පන්නඤ්ච, කරණසම්පන්නඤ්ච. ඉමෙ තයො කඨිනත්ථාරා රූහන්ති.
1. කඨිනං ජානිතබ්බං, කඨිනත්ථාරො ජානිතබ්බො, කඨිනස්ස අත්ථාරමාසො ජානිතබ්බො, කඨිනස්ස අත්ථාරවිපත්ති ජානිතබ්බා, කඨිනස්ස අත්ථාරසම්පත්ති ජානිතබ්බා, නිමිත්තකම්මං ජානිතබ්බං, පරිකථා ජානිතබ්බා, කුක්කුකතං ජානිතබ්බං, සන්නිධි ජානිතබ්බා, නිස්සග්ගියං ජානිතබ්බං.
2. කඨිනං ජානිතබ්බන්ති : තෙසඤ්ඤෙව ධම්මානං සඞ්ගහො, සමවායො, නාමං, නාමකම්මං, නාමධෙය්යං, නිරුත්ති, බ්යඤ්ජනං, අභිලාපො, යදිදං කඨිනන්ති.
3. කඨිනස්ස අත්ථාරමාසො ජානිතබ්බොති : වස්සානස්ස පච්ඡිමො මාසො ජානිතබ්බො.
4. කඨිනස්ස අත්ථාරවිපත්ති ජානිතබ්බාති : චතුවීසතියා ආකාරෙහි කඨිනස්ස අත්ථාරවිපත්ති ජානිතබ්බා.
5. කඨිනස්ස අත්ථාරසම්පත්ති ජානිතබ්බාති : සත්තරසහි ආකාරෙහි කඨිනස්ස අත්ථාරසම්පත්ති ජානිතබ්බා.
6. නිමිත්තකම්මං ජානිතබ්බන්ති : නිමිත්තං කරොති ‘ඉමිනා දුස්සෙන කඨිනං අත්ථරිස්සාමී’ති.
7. පරිකථා ජානිතබ්බාති : පරිකථං කරොති ‘ඉමාය පරිකථාය කඨිනදුස්සං නිබ්බත්තෙස්සාමී’ති.
8. කුක්කුකතං ජානිතබ්බන්ති : අනාදියදානං ජානිතබ්බං.
9. සන්නිධි ජානිතබ්බාති : ද්වෙ සන්නිධියො ජානිතබ්බා : කරණසන්නිධි ච නිචයසන්නිධි ච.
10. නිස්සග්ගියං ජානිතබ්බන්ති : කරියමානෙ අරුණං උද්රීයති.{1}
11. කඨිනත්ථාරො ජානිතබ්බොති : සචෙ සඞ්ඝස්ස කඨිනදුස්සං උප්පන්නං හොති ; සඞ්ඝෙන කථං පටිපජ්ජිතබ්බං, අත්ථාරකෙන කථං පටිපජ්ජිතබ්බං, අනුමොදකෙන කථං පටිපජ්ජිතබ්බං :
12. සඞ්ඝෙන ඤත්තිදුතියෙන කම්මෙන කඨිනත්ථාරකස්ස භික්ඛුනො දාතබ්බං. තෙන කඨිනත්ථාරකෙන භික්ඛුනා තදහෙව ධොවිත්වා විමජ්ජිත්වා විචාරෙත්වා ඡින්දිත්වා සිබ්බෙත්වා රජිත්වා කප්පං කත්වා කඨිනං අත්ථරිතබ්බං. සචෙ සඞ්ඝාටියා කඨිනං අත්ථරිතුකාමො හොති, පොරාණකා සඞ්ඝාටි පච්චුද්ධරිතබ්බා, නවා සඞ්ඝාටි අධිට්ඨාතබ්බා. “ඉමාය සඞ්ඝාටියා කඨිනං අත්ථරාමී”ති වාචා භින්දිතබ්බා. සචෙ උත්තරාසඞ්ගෙන කඨිනං අත්ථරිතුකාමො හොති, පොරාණකො උත්තරාසඞ්ගො පච්චුද්ධරිතබ්බො, නවො උත්තරාසඞ්ගො අධිට්ඨාතබ්බො, “ඉමිනා උත්තරාසඞ්ගෙන කඨිනං අත්ථරාමී”ති වාචා භින්දිතබ්බා. සචෙ අන්තරවාසකෙන කඨිනං අත්ථරිතුකාමො හොති, පොරාණකො අන්තරවාසකො පච්චුද්ධරිතබ්බො, නවො අන්තරවාසකො අධිට්ඨාතබ්බො, “ඉමිනා අන්තරවාසකෙන කඨිනං අත්ථරාමී”ති වාචා භින්දිතබ්බා.
13. තෙන කඨිනත්ථාරකෙන භික්ඛුනා සඞ්ඝං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො : “අත්ථතං භන්තෙ සඞ්ඝස්ස කඨිනං ධම්මිකො කඨිනත්ථාරො, අනුමොදථා”ති. තෙහි අනුමොදකෙහි භික්ඛූහි එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො : “අත්ථතං ආවුසො සඞ්ඝස්ස කඨිනං, ධම්මිකො කඨිනත්ථාරො, අනුමොදාමා”ති.
14. තෙන කඨිනත්ථාරකෙන භික්ඛුනා සම්බහුලෙ භික්ඛූ උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්සු වචනීයො : “අත්ථතං භන්තෙ සඞ්ඝස්ස කඨිනං. ධම්මිකො කඨිනත්ථාරො, අනුමොදථා”ති. තෙහි අනුමොදකෙහි භික්ඛූහි එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො : “අත්ථතං ආවුසො සඞ්ඝස්ස කඨිනං, ධම්මිකො කඨිනත්ථාරො අනුමොදාමා”ති.
15. තෙන කඨිනත්ථාරකෙන භික්ඛුනා එකං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො : “අත්ථතං ආවුසො සඞ්ඝස්ස කඨිනං, ධම්මිකො කඨිනත්ථාරො, අනුමොදාහී”ති. තෙන අනුමොදකෙන භික්ඛුනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා එවමස්ස වචනීයො : “අත්ථතං ආවුසො සඞ්ඝස්ස කඨිනං, ධම්මිකො කඨිනත්ථාරො, අනුමොදාමී”ති.
සඞ්ඝො කඨිනං අත්ථරති, ගණො කඨිනං අත්ථරති, පුග්ගලො කඨිනං අත්ථරතීති : න සඞ්ඝො කඨිනං අත්ථරති, න ගණො කඨිනං අත්ථරති, පුග්ගලො කඨිනං අත්ථරතීති. හඤ්චි න සඞ්ඝො කඨිනං අත්ථරති, න ගණො කඨිනං අත්ථරති, පුග්ගලො කඨිනං අත්ථරති. සඞ්ඝස්ස අනත්ථතං හොති කඨිනං, ගණස්ස අනත්ථතං හොති කඨිනං, පුග්ගලස්ස අත්ථතං හොති කඨිනං.
සඞ්ඝො පාතිමොක්ඛං උද්දිසති, ගණො පාතිමොක්ඛං උද්දිසති, පුග්ගලො පාතිමොක්ඛං උද්දිසතීති ; න සඞ්ඝො පාතිමොක්ඛං උද්දිසති. න ගණො පාතිමොක්ඛං උද්දිසති, පුග්ගලො පාතිමොක්ඛං උද්දිසති : හඤ්චි න සඞ්ඝො පාතිමොක්ඛං උද්දිසති, න ගණො පාතිමොක්ඛං උද්දිසති, පුග්ගලො පාතිමොක්ඛං උද්දිසති : සඞ්ඝස්ස අනුද්දිට්ඨං හොති පාතිමොක්ඛං, ගණස්ස අනුද්දිට්ඨං හොති පාතිමොක්ඛං, පුග්ගලස්ස උද්දිට්ඨං හොති පාතිමොක්ඛං, සඞ්ඝස්ස සාමග්ගියා ගණස්ස සාමග්ගියා පුග්ගලස්ස උද්දෙසා සඞ්ඝස්ස උද්දිට්ඨං හොති පාතිමොක්ඛං, ගණස්ස උද්දිට්ඨං හොති පාතිමොක්ඛං, පුග්ගලස්ස උද්දිට්ඨං හොති පාතිමොක්ඛං.
එවමෙව න සඞ්ඝො කඨිනං අත්ථරති, න ගණො කඨිනං අත්ථරති, පුග්ගලො කඨිනං අත්ථරති. සඞ්ඝස්ස අනුමොදනාය ගණස්ස අනුමොදනාය පුග්ගලස්ස අත්ථාරා සඞ්ඝස්ස අත්ථතං හොති කඨිනං, ගණස්ස අත්ථතං හොති කඨිනං, පුග්ගලස්ස අත්ථතං හොති කඨිනන්ති.
1. පක්කමනන්තිකො කඨිනුද්ධාරො වුත්තො ආදිච්චබන්ධුනා. එතඤ්ච තාහං පුච්ඡාමි, කතමො පළිබොධො පඨමං ඡිජ්ජති :
2. පක්කමනන්තිකො කඨිනුද්ධාරො වුත්තො ආදිච්චබන්ධුනා, එතඤ්ච තාහං විස්සජ්ජිස්සං චීවරපළිබොධො පඨමං ඡිජ්ජති ; තස්ස සහ බහිසීමගමනා ආවාසපළිබොධො ඡිජ්ජති.
3. නිට්ඨානන්තිකො කඨිනුද්ධාරො, වුත්තො ආදිච්චබන්ධුනා, එතඤ්ච තාහං පුච්ඡාමි කතමො පළිබොධො පඨමං ඡිජ්ජති ;
4. නිට්ඨානන්තිකො කඨිනුද්ධාරො වුත්තො ආදිච්චබන්ධුනා, එතඤ්ච තාහං විස්සජ්ජිස්සං ආවාසපළිබොධො පඨමං ඡිජ්ජති ; චීවරෙ නිට්ඨිතෙ චීවරපළිබොධො ඡිජ්ජති.
5. සන්නිට්ඨානන්තිකො කඨිනුද්ධාරො වුත්තො ආදිච්චබන්ධුනා, එතඤ්ච තාහං පුච්ඡාමි, කතමො පළිබොධො පඨමං ඡිජ්ජති :
6. සන්නිට්ඨානන්තිකො කඨිනුද්ධාරො වුත්තො ආදිච්චබන්ධුනා, එතඤ්ච තාහං විස්සජ්ජිස්සං ද්වෙ පළිබොධා අපුබ්බං අචරිමං ඡිජ්ජන්ති.
7. නාසනන්තිකො කඨිනුද්ධාරො වුත්තො ආදිච්චබන්ධුනා, එතඤ්ච තාහං පුච්ඡාමි කතමො පළිබොධො පඨමං ඡිජ්ජති :
8. නාසනන්තිකො කඨිනුද්ධාරො වුත්තො ආදිච්චබන්ධුනා, එතඤ්ච තාහං විස්සජ්ජිස්සං ආවාසපළිබොධො පඨමං ඡිජ්ජති ; චීවරෙ නට්ඨෙ චීවරපළිබොධො ඡිජ්ජති.
9. සවණන්තිකො කඨිනුද්ධාරො වුත්තො ආදිච්චබන්ධුනා, එතඤ්ච තාහං පුච්ඡාමි කතමො පළිබොධො පඨමං ඡිජ්ජති.
10. සවණන්තිකො කඨිනුද්ධාරො වුත්තො ආදිච්චබන්ධුනා, එතඤ්ච තාහං විස්සජ්ජිස්සං චීවරපළිබොධො පඨමං ඡිජ්ජති : තස්ස සහ සවණෙන ආවාසපළිබොධො ඡිජ්ජති.
11. ආසාවච්ඡෙදිකො කඨිනුද්ධාරො වුත්තො ආදිච්චබන්ධුනා, එතඤ්ච තාහං පුච්ඡාමි කතමො පළිබොධො පඨමං ඡිජ්ජති :
12. ආසාවච්ඡෙදිකො කඨිනුද්ධාරො වුත්තො ආදිච්චබන්ධුනා, එතඤ්ච තාහං විස්සජ්ජිස්සං ආවාසපළිබොධො පඨමං ඡිජ්ජති, චීවරාසාය උපච්ඡින්නාය චීවරපළිබොධො ඡිජ්ජති.
13. සීමාතික්කමනන්තිකො කඨිනුද්ධාරො වුත්තො ආදිච්චබන්ධුනා, එතඤ්ච තාහං පුච්ඡාමි කතමො පළිබොධො පඨමං ඡිජ්ජති :
14. සීමාතික්කමනන්තිකො කඨිනුද්ධාරො වුත්තො ආදිච්චබන්ධුනා, එතඤ්ච තාහං විස්සජ්ජිස්සං චීවරපළිබොධො පඨමං ඡිජ්ජති : තස්ස බහිසීමගතස්ස ආවාසපළිබොධො ඡිජ්ජති.
15. සහුබ්භාරො කඨිනුද්ධාරො වුත්තො ආදිච්චබන්ධුනා, එතඤ්ච තාහං පුච්ඡාමි කතමො පළිබොධො පඨමං ඡිජ්ජති :
16. සහුබ්භාරො කඨිනුද්ධාරො, වුත්තො ආදිච්චබන්ධුනා, එතඤ්ච තාහං විස්සජ්ජිස්සං ද්වෙ පළිබොධා අපුබ්බං අචරිමං ඡිජ්ජන්තීති.
17. කති කඨිනුද්ධාරා සඞ්ඝාධීනා, කති කඨිනුද්ධාරා පුග්ගලාධීනා, කති කඨිනුද්ධාරා නෙව සඞ්ඝාධීනා න පුග්ගලාධීනා : එකො කඨිනුද්ධාරො සඞ්ඝාධීනො : අන්තරුබ්භාරො. චත්තාරො කඨිනුද්ධාරා පුග්ගලාධීනා : පක්කමනන්තිකො නිට්ඨානන්තිකො සන්නිට්ඨානන්තිකො සීමාතික්කමනන්තිකො. චත්තාරො කඨිනුද්ධාරා නෙව සඞ්ඝාධීනා න පුග්ගලාධීනා නාසනන්තිකො සවණන්තිකො ආසාවච්ඡෙදිකො සහුබ්භාරො.
18. කති කඨිනුද්ධාරා අන්තොසීමාය උද්ධරීයන්ති, කති කඨිනුද්ධාරා බහිසීමාය උද්ධරීයන්ති, කති කඨිනුද්ධාරා සියා අන්තොසීමාය උද්ධරීයන්ති, සියා බහිසීමාය උද්ධරීයන්ති : ද්වෙ කඨිනුද්ධාරා අන්තොසීමාය උද්ධරීයන්ති : අන්තරුබ්භාරො සහුබ්භාරො. තයො කඨිනුද්ධාරා බහිසීමාය උද්ධරීයන්ති : පක්කමනන්තිකො, සවණන්තිකො, සීමාතික්කමනන්තිකො. චත්තාරො කඨිනුද්ධාරා සියා අන්තොසීමාය උද්ධරීයන්ති, සියා බහිසීමාය උද්ධරීයන්ති : නිට්ඨානන්තිකො සන්නිට්ඨානන්තිකො, සවණන්තිකො ආසාවච්ඡෙදිකො.
19. කති කඨිනුද්ධාරා{1} එකුප්පාදා, එකනිරොධා, කති කඨිනුද්ධාරා එකුප්පාදා නානානිරොධා : ද්වෙ කඨිනුද්ධාරා එකුප්පාදා එකනිරොධා : අන්තරුබ්භාරො සහුබ්භාරො. අවසෙසා කඨිනුද්ධාරා එකුප්පාදා නානානිරොධාති.
කඨිනභෙදො{2} නිට්ඨිතො.
තස්සුද්දානං:
1. කස්ස කින්ති පණ්ණරස ධම්මා නිදානහෙතු ච, පච්චය සංගහ මූලා ආදි ච අත්ථාර පුග්ගලා.{3}
2. භෙදා තිණ්ණං{4} තයො ජානිතබ්බං, අත්ථාරං උද්දෙසෙන ච, පළිබොධාධීනා සීමාය උප්පාදනිරොධෙන චාති.
උපාලි පඤ්චකං