[දුතියපඤ්ඤත්ති.]
8. යො පනාති - යො යාදිසො -පෙ- භික්ඛූති -පෙ- අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
සඤ්චිච්චාති - ජානන්තො සංජානන්තො චෙච්ච අභිවිතරිත්වා වීතික්කමො.
මනුස්සවිග්ගහො නාම: යං මාතුකුච්ඡිස්මිං පඨමං චිත්තං උප්පන්නං පඨමං විඤ්ඤාණං පාතුභූතං, යාව මරණකාලා එත්ථන්තරෙ එසො මනුස්සවිග්ගහො නාම.
ජීවිතා වොරොපෙය්යාති - ජීවිතින්ද්රියං උපච්ඡින්දති උපරොධෙති සන්තතිං විකොපෙති.
සත්ථහාරකං වාස්ස පරියෙසෙය්යාති - අසිං වා සත්තිං වා භෙණ්ඩිං වා ලගුළං{1} වා පාසාණං වා සත්ථං වා විසං වා රජ්ජුං වා.
මරණවණ්ණං වා සංවණ්ණෙය්යාති - ජීවිතෙ ආදීනවං දස්සෙති, මරණෙ වණ්ණං භණති.
මරණාය වා සමාදපෙය්යාති - සත්ථං වා ආහර, විසං වා ඛාද, රජ්ජුයා වා උබ්බන්ධිත්වා කාලං කරොහීති.
අම්භො පුරිසාති - ආලපනාධිවචනමෙතං අම්භො පුරිසාති.
කිං තුය්හිමිනා පාපකෙන දුජ්ජීවිතෙනාති - පාපකං නාම ජීවිතං: අඩ්ඪානං ජීවිතං උපාදාය දළිද්දානං ජීවිතං පාපකං,{2} සධනානං ජීවිතං උපාදාය අධනානං ජීවිතං පාපකං, දෙවානං ජීවිතං උපාදාය මනුස්සානං ජීවිතං පාපකං. දුජ්ජීවිතං නාම: හත්ථච්ඡින්නස්ස පාදච්ඡින්නස්ස හත්ථපාදච්ඡින්නස්ස කණ්ණච්ඡින්නස්ස නාසච්ඡින්නස්ස කණ්ණනාසච්ඡින්නස්ස. ඉමිනා ච පාපකෙන ඉමිනා ච දුජ්ජීවිතෙන මතන්තෙ ජීවිතා සෙය්යොති.
ඉති චිත්තමනොති - යඤ්චිත්තං තං මනො, යං මනො තං චිත්තං.
චිත්තසඞ්කප්පොති - මරණසඤ්ඤී මරණචෙතනො මරණාධිප්පායො.
අනෙකපරියායෙනාති - උච්චාවචෙහි ආකාරෙහි.
මරණවණ්ණං වා සංවණ්ණෙය්යාති - ජීවිතෙ ආදීනවං දස්සෙති, මරණෙ වණ්ණං භණති: – ‘ඉතො ත්වං කාලකතො කායස්ස භෙදා පරම්මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජිස්සසි. තත්ථ දිබ්බෙහි පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතො සමඞ්ගීභූතො පරිචාරෙස්සසී”ති.{3}
මරණාය වා සමාදපෙය්යාති - සත්ථං වා ආහර, විසං වා ඛාද, රජ්ජුයා වා උබ්බන්ධිත්වා කාලං කරොහි, සොබ්භෙ වා නරකෙ වා පපාතෙ වා පපතා’ති.
අයම්පීති - පුරිමෙ උපාදාය වුච්චති.
පාරාජිකො හොතීති - සෙය්යථාපි නාම පුථුසිලා ද්වෙධා{4} අප්පටිසන්ධිකා හොති, එවමෙව භික්ඛු සඤ්චිච්ච මනුස්සවිග්ගහං ජීවිතා වොරොපෙත්වා අස්සමණො හොති අසක්යපුත්තියො. තෙන වුච්චති පාරාජිකො හොතීති.
අසංවාසොති - සංවාසො නාම: එකං කම්මං{1} එකුද්දෙසො සමසික්ඛතා, එසො සංවාසො නාම. සො තෙන සද්ධිං නත්ථි තෙන වුච්චති අසංවාසො’ති.
[නයමාතිකා]
1. සාමං අධිට්ඨාය, දූතෙන, දූතපරම්පරාය, විසක්කියෙන දූතෙන, ගතපච්චාගතෙන දූතෙන, අරහො රහොසඤ්ඤී, රහො අරහොසඤ්ඤී, අරහො අරහොසඤ්ඤී, රහො රහොසඤ්ඤී, කායෙන සංවණ්ණෙති, වාචාය සංවණ්ණෙති, කායෙන වාචාය සංවණ්ණෙති, දූතෙන සංවණ්ණෙති, ලෙඛාය සංවණ්ණෙති, ඔපාතං, අපස්සෙනං, උපනික්ඛිපනං, භෙසජ්ජං, රූපූපහාරො, සද්දූපහාරො, ගන්ධූපහාරො, රසූපහාරො, ඵොට්ඨබ්බූපහාරො, ධම්මූපහාරො, ආචික්ඛනා, අනුසාසනී, සංකෙතකම්මං, නිමිත්තකම්මන්ති.
2. සාමන්ති - සයං හන්ති{2} කායෙන වා කායපටිබද්ධෙන වා නිස්සග්ගියෙන වා.
3. අධිට්ඨායාති - අධිට්ඨහිත්වා ආණාපෙති: “එවං විජ්ඣ, එවං පහර, එවං ඝාතෙහී”ති.
4. භික්ඛු භික්ඛුං ආණාපෙති: “ඉත්ථන්නාමං ජීවිතා වොරොපෙහී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සො තං මඤ්ඤමානො තං ජීවිතා වොරොපෙති, ආපත්ති උභින්නං පාරාජිකස්ස.
5. භික්ඛු භික්ඛුං ආණාපෙති “ඉත්ථන්නාමං ජීවිතා වොරොපෙහී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සො තං මඤ්ඤමානො අඤ්ඤං ජීවිතා වොරොපෙති, මූලට්ඨස්ස අනාපත්ති. වධකස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
6. භික්ඛු භික්ඛුං ආණාපෙති: “ඉත්ථන්නාමං ජීවිතා වොරොපෙහී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සො අඤ්ඤං මඤ්ඤමානො තං ජීවිතා වොරොපෙති, ආපත්ති උභින්නං පාරාජිකස්ස.
7. භික්ඛු භික්ඛුං ආණාපෙති: “ඉත්ථන්නාමං ජීවිතා වොරොපෙහී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සො අඤ්ඤං මඤ්ඤමානො අඤ්ඤං ජීවිතා වොරොපෙති, මූලට්ඨස්ස අනාපත්ති; වධකස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
8. භික්ඛු භික්ඛුං ආණාපෙති: “ඉත්ථන්නාමස්ස පාවද: ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමස්ස පාවදතු: ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමං ජීවිතා වොරොපෙතූ”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සො ඉතරස්ස ආරොචෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. වධකො පතිගණ්හාති,{3} මූලට්ඨස්ස ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. සො තං ජීවිතා වොරොපෙති, ආපත්ති සබ්බෙසං පාරාජිකස්ස.
9. භික්ඛු භික්ඛුං ආණාපෙති: “ඉත්ථන්නාමස්ස පාවද: ‘ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමස්ස පාවදතු: ඉත්ථන්නාමො ඉත්ථන්නාමං ජීවිතා වොරොපෙතූ”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සො අඤ්ඤං ආණාපෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. වධකො පතිගණ්හාති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සො තං ජීවිතා වොරොපෙති, මූලට්ඨස්ස අනාපත්ති. ආණාපකස්ස ච වධකස්ස ච ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
10. භික්ඛු භික්ඛුං ආණාපෙති: “ඉත්ථන්නාමං ජීවිතා වොරොපෙහී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සො ගන්ත්වා පුන පච්චාගච්ඡති ‘නාහං සක්කොමි තං ජීවිතා වොරොපෙතු’න්ති. සො පුන ආණාපෙති: “යදා සක්කොසි තදා තං ජීවිතා වොරොපෙහී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සො තං ජීවිතා වොරොපෙති, ආපත්ති උභින්නං පාරාජිකස්ස.
11. භික්ඛු භික්ඛුං ආණාපෙති: “ඉත්ථන්නාමං ජීවිතා වොරොපෙහී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සො ආණාපෙත්වා විප්පටිසාරී න සාවෙති ‘මා ඝාතෙහී’ති. සො තං ජීවිතා වොරොපෙති, ආපත්ති උභින්නං පාරාජිකස්ස.
12. භික්ඛු භික්ඛුං ආණාපෙති: “ඉත්ථන්නාමං ජීවිතා වොරොපෙහී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; සො ‘ආණාපෙත්වා විප්පටිසාරී සාවෙති ‘මා ඝාතෙහී’ති, සො ‘ආණත්තො අහං තයා’ති තං ජීවිතා වොරොපෙති, මූලට්ඨස්ස අනාපත්ති. වධකස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
13. භික්ඛු භික්ඛුං ආණාපෙති: “ඉත්ථන්නාමං ජීවිතා වොරොපෙහී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සො ආණාපෙත්වා විප්පටිසාරී සාවෙති: ‘මා ඝාතෙහී’ති. සො ‘සුට්ඨූ’ති{1} ඔරමති, උභින්නං අනාපත්ති.
14. අරහො රහොසඤ්ඤී උල්ලපති: “අහො ඉත්ථන්නාමො හතො අස්සා”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. රහො අරහොසඤ්ඤී උල්ලපති: “අහො ඉත්ථන්නාමො හතො අස්සා”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අරහො අරහොසඤ්ඤී උල්ලපති: “අහො ඉත්ථන්නාමො හතො අස්සා”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. රහො රහොසඤ්ඤී උල්ලපති: “අහො ඉත්ථන්නාමො හතො අස්සා”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
15. කායෙන සංවණ්ණෙති නාම: කායෙන විකාරං කරොති: “යො එවං මරති සො ධනං වා ලභති යසං වා ලභති සග්ගං වා ගච්ඡතී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; තාය සංවණ්ණනාය මරිස්සාමීති දුක්ඛං වෙදනං උප්පාදෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
16. වාචාය සංවණ්ණෙති නාම: වාචාය භණති: “යො එවං මරති සො ධනං වා ලභති යසං වා ලභති සග්ගං වා ගච්ඡතී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; තාය සංවණ්ණනාය, මරිස්සාමී’ති දුක්ඛං වෙදනං උප්පාදෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
17. කායෙන වාචාය සංවණ්ණෙති නාම: කායෙන ච විකාරං කරොති, වාචාය ච භණති, “යො එවං මරති. සො ධනං වා ලභති යසං වා ලභති සග්ගං වා ගච්ඡතී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. තාය සංවණ්ණනාය “මරිස්සාමී”ති දුක්ඛං වෙදනං උප්පාදෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
18. දූතෙන සංවණ්ණෙති නාම: දූතස්ස සාසනං ආරොචෙති: “යො එවං මරති සො ධනං වා ලභති යසං වා ලභති සග්ගං වා ගච්ඡතී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. දූතස්ස සාසනං සුත්වා ‘මරිස්සාමී’ති දුක්ඛං වෙදනං උප්පාදෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
19. ලෙඛාය සංවණ්ණෙති නාම: ලෙඛං ඡින්දති “යො එවං මරති සො ධනං වා ලභති යසං වා ලභති සග්ගං වා ගච්ඡතී”ති, අක්ඛරක්ඛරාය ආපත්ති දුක්කටස්ස; ලෙඛං පස්සිත්වා ‘මරිස්සාමී’ති දුක්ඛං වෙදනං උප්පාදෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
20. ඔපාතං නාම: මනුස්සං උද්දිස්ස ඔපාතං ඛණති{1} ‘පපතිත්වා මරිස්සතී’ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; පපතිතෙ දුක්ඛා වෙදනා උප්පජ්ජති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. අනොදිස්ස ඔපාතං ඛණති ‘යො කොචි පපතිත්වා මරිස්සතී’ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. මනුස්සො තස්මිං පපතති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; පපතිතෙ දුක්ඛා වෙදනා උප්පජති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. යක්ඛො වා පෙතො වා තිරච්ඡානගතමනුස්සවිග්ගහො වා තස්මිං පපතති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. පපතිතෙ දුක්ඛා වෙදනා උප්පජ්ජති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; මරති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. තිරච්ඡානගතො තස්මිං පපතති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; පපතිතෙ දුක්ඛා වෙදනා උප්පජ්ජති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. මරති, ආපත්ති පාචිත්තියස්ස.
21. අපස්සෙනං නාම: අපස්සෙනෙ සත්ථං වා ඨපෙති, විසෙන වා මක්ඛෙති දුබ්බලං වා කරොති, සොබ්භෙ වා නරකෙ වා පපාතෙ වා ඨපෙති ‘පපතිත්වා මරිස්සතී’ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සත්ථෙන වා විසෙන වා පපතිතෙන වා දුක්ඛා වෙදනා උප්පජ්ජති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
22. උපනික්ඛිපනං නාම: අසිං වා සත්තිං වා භෙණ්ඩිං වා ලගුළං වා පාසාණං වා සත්ථං වා විසං වා රජ්ජුං වා උපනික්ඛිපති ‘ඉමිනා මරිස්සතී’ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; තෙන මරිස්සාමීති දුක්ඛං වෙදනං උප්පාදෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
23. භෙසජ්ජං නාම: සප්පිං වා නවනීතං වා තෙලං වා මධුං වා ඵාණිතං වා දෙති ‘ඉමං සායිත්වා මරිස්සතී’ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; තං සායිතෙ දුක්ඛා වෙදනා උප්පජ්ජති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
24. රූපූපහාරො නාම: අමනාපිකං රූපං උපසංහරති භයානකං භෙරවං “ඉමං පස්සිත්වා උත්තසිත්වා මරිස්සතී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; තං පස්සිත්වා උත්තසති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මනාපිකං රූපං උපසංහරති{2} ඉමං පස්සිත්වා අලාභකෙන සුස්සිත්වා මරිස්සතී’ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; තං පස්සිත්වා අලාභකෙන සුස්සති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
25. සද්දූපහාරො නාම: අමනාපිකං සද්දං උපසංහරති භයානකං භෙරවං ‘ඉමං සුත්වා උත්තසිත්වා මරිස්සතී’ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; තං සුත්වා උත්තසති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මනාපිකං සද්දං උපසංහරති පෙමනීයං හදයඞ්ගමං ‘ඉමං සුත්වා අලාභකෙන සුස්සිත්වා මරිස්සතී’ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; තං සුත්වා අලාභකෙන සුස්සති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
26. ගන්ධූපහාරො නාම: අමනාපිකං ගන්ධං උපසංහරති ජෙගුච්ඡං පාටිකුල්යං ‘ඉමං ඝායිත්වා ජෙගුච්ඡතා පාටිකුල්යතා මරිස්සතී’ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; තං ඝායිතෙ ජෙගුච්ඡතා පාටිකුල්යතා දුක්ඛා වෙදනා උප්පජ්ජති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මනාපිකං ගන්ධං උපසංහරති ‘ඉමං ඝායිත්වා අලාභකෙන සුස්සිත්වා මරිස්සතී’ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; තං ඝායිත්වා අලාභකෙන සුස්සති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
27. රසූපහාරො නාම: අමනාපිකං රසං උපසංහරති ජෙගුච්ඡං පාටිකුල්යං ‘ඉමං සායිත්වා ජෙගුච්ඡතා පාටිකුල්යතා මරිස්සතී’ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; තං සායිතෙ ජෙගුච්ඡතා පාටිකුල්යතා දුක්ඛා වෙදනා උප්පජ්ජති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මනාපිකං රසං උපසංහරති, ඉමං සායිත්වා අලාභකෙන සුස්සිත්වා මරිස්සතී’ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; තං සායිත්වා අලාභකෙන සුස්සති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
28. ඵොට්ඨබ්බූපහාරො නාම: අමනාපිකං ඵොට්ඨබ්බං උපසංහරති දුක්ඛසම්ඵස්සං ඛරසම්ඵස්සං “ඉමිනා ඵුට්ඨො මරිස්සතී’ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; තෙන ඵුට්ඨස්ස දුක්ඛා වෙදනා උප්පජ්ජති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති; ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මනාපිකං ඵොට්ඨබ්බං උපසංහරති සුඛසම්ඵස්සං මුදුසම්ඵස්සං “ඉමිනා ඵුට්ඨො අලාභකෙන සුස්සිත්වා මරිස්සතී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. තෙන ඵුට්ඨො අලාභකෙන සුස්සති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
29. ධම්මූපහාරො නාම: නෙරයිකස්ස නිරයකථං කථෙති “ඉමං සුත්වං උත්තසිත්වා මරිස්සතී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; තං සුත්වා උත්තසති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. කල්යාණකම්මස්ස සග්ගකථං කථෙති “ඉමං සුත්වා අධිමුත්තො මරිස්සතී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. තං සුත්වා අධිමුත්තො “මරිස්සාමී”ති දුක්ඛං වෙදනං උප්පාදෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
30. ආචික්ඛනා නාම: පුට්ඨො භණති එවං මරස්සු“යො එවං මරති, සො ධනං වා ලභති, යසං වා ලභති, සග්ගං වා ගච්ඡතී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස: තාය ආචික්ඛනාය මරිස්සාමීති දුක්ඛං වෙදනං උප්පාදෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
31. අනුසාසනී නාම: අපුට්ඨො භණති එවං මරස්සු. “යො එවං මරති, සො ධනං වා ලභති යසං වා ලභති, සග්ගං වා ගච්ඡතී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. තාය අනුසාසනියා “මරිස්සාමී”ති දුක්ඛං වෙදනං උප්පාදෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස; මරති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
32. සඞ්කෙතකම්මං නාම: සඞ්කෙතං කරොති: පුරෙ භත්තං වා පච්ඡාභත්තං වා රත්තිං වා දිවා වා තෙන සඞ්කෙතෙන තං ජීවිතා වොරොපෙහී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. තෙන සඞ්කෙතෙන තං ජීවිතා වොරොපෙති, ආපත්ති උභින්නං පාරාජිකස්ස; තං සඞ්කෙතං පුරෙ වා පච්ඡා වා තං ජීවිතා වොරොපෙති, මූලට්ඨස්ස අනාපත්ති; වධකස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
33. නිමිත්තකම්මං නාම: නිමිත්තං කරොති “අක්ඛිං වා නිඛණිස්සාමි භමුකං වා උක්ඛිපිස්සාමි සීසං වා උක්ඛිපිස්සාමි තෙන නිමිත්තෙන තං ජීවිතා වොරොපෙහී”ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස; තෙන නිමිත්තෙන තං ජීවිතා වොරොපෙති, ආපත්ති උභින්නං පාරාජිකස්ස; තං නිමිත්තං පුරෙ වා පච්ඡා වා{1} ජීවිතා වොරොපෙති, මූලට්ඨස්ස අනාපත්ති; වධකස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
34. අනාපත්ති අසඤ්චිච්ච අජානන්තස්ස න මරණාධිප්පායස්ස උම්මත්තකස්ස ඛිත්තචිත්තස්ස වෙදනට්ටස්ස{2} ආදිකම්මිකස්සාති.
මනුස්සවිග්ගහපාරාජිකම්හි පඨමභාණවාරො නිට්ඨිතො.
විනීතවත්ථු.
උද්දානගාථා:
සංවණ්ණනා නිසීදන්තො මුසලොදුක්ඛලෙන ච, බුඩ්ඪපබ්බජිතා සත්ත{1} ලග්ගවීමංසනාවිසං.{2}
තයො ච වත්ථුකම්මෙහි, ඉට්ඨකාහිපරෙ තයො, වාසී ගොපානසී චෙව අට්ටකො තාරණම්පති.
සෙදං නත්ථු ච සම්බාහො නහාපනබ්භඤ්ජනෙන ච, උට්ඨාපෙන්තො නිපාතෙන්තො, අන්නපානෙන මරණං.{3}
ජාරගබ්භො සපත්තී ච මාතා පුත්තං උභො වධි, උභො න මිය්යරෙ මද්දා තාපං වඤ්ඣා විජායිනී.
පතොදං නිග්ගහෙ යක්ඛො වාළයක්ඛඤ්ච පාහිණී, තං මඤ්ඤමානො පහරි සග්ගඤ්ච නිරයං භණෙ.
ආලවියා තයො රුක්ඛා දායෙහි අපරෙ තයො, මා කිලමෙසි න තුය්හං තක්කං සොවීරකෙන චාති.
1. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු ගිලානො හොති, තස්ස භික්ඛූ කාරුඤ්ඤෙන මරණවණ්ණං සංවණ්ණෙසුං, සො භික්ඛු කාලමකාසි, තෙසං කුක්කුච්චං අහොසි, කච්චි නු ඛො මයං පාරාජිකං ආපත්තිං ආපන්නා”ති. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං -පෙ- “ආපත්තිං තුම්හෙ භික්ඛවෙ ආපන්නා පාරාජිකන්ති.” (1)
2. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො පිණ්ඩචාරිකො භික්ඛු පීඨකෙ පිළොතිකාය පටිච්ඡන්නං දාරකං නිසීදන්තො ඔත්ථරිත්වා මාරෙසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛු පාරාජිකස්ස.” “න ච භික්ඛවෙ අප්පටිවෙක්ඛිත්වා ආසනෙ නිසීදිතබ්බං. යො නිසීදෙය්ය, ආපත්ති දුක්කටස්සා”ති. (2)
3. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු භත්තග්ගෙ අන්තරඝරෙ ආසනං පඤ්ඤාපෙන්තො මුසලෙ උස්සිතෙ එකං මුසලං අග්ගහෙසි. දුතියො මුසලො පරිපතිත්වා අඤ්ඤතරස්ස දාරකස්ස මත්ථකෙ අවත්ථාසි. සො කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- ‘කිංචිත්තො ත්වං භික්ඛූති?” අසඤ්චිච්ච අහං භගවා”ති. “අනාපත්ති භික්ඛු අසඤ්චිච්චා”ති. (3)
4. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු භත්තග්ගෙ අන්තරඝරෙ ආසනං පඤ්ඤාපෙන්තො උදුක්ඛලභණ්ඩිකං අක්කමිත්වා පවට්ටෙසි, අඤ්ඤතරං දාරකං ඔත්ථරිත්වා මාරෙසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛු අසඤ්චිච්චා”ති. (4)
5. තෙන ඛො පන සමයෙන පිතාපුත්තා භික්ඛූසු පබ්බජිතා හොන්ති. කාලෙ ආරොචිතෙ පුත්තො පිතරං එතදවොච: ‘ගච්ඡ භන්තෙ සඞ්ඝො තං පතිමානෙතී’ති පිට්ඨියං ගහෙත්වා පනාමෙසි.{1} සො පපතිත්වා කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “කිඤ්චිත්තො ත්වං භික්ඛූ”?ති “නාහං භගවා මරණාධිප්පායො”ති. “අනාපත්ති භික්ඛු න මරණාධිප්පායස්සා”ති. (5)
6. තෙන ඛො පන සමයෙන පිතාපුත්තා භික්ඛූසු පබ්බජිතා හොන්ති. කාලෙ ආරොචිතෙ පුත්තො පිතරං එතදවොච: ‘ගච්ඡ භන්තෙ සඞ්ඝො තං පතිමානෙතී’ති මරණාධිප්පායො පිට්ඨියං ගහෙත්වා පනාමෙසි. සො පපතිත්වා කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “ආපත්තිං ත්වං භික්ඛු ආපන්නො පාරාජික”න්ති. (6)
7. තෙන ඛො පන සමයෙන පිතාපුත්තා භික්ඛූසු පබ්බජිතා හොන්ති. කාලෙ ආරොචිතෙ පුත්තො පිතරං එතදවොච: ‘ගච්ඡ භන්තෙ සඞ්ඝො තං පතිමානෙතී’ති මරණාධිප්පායො පිට්ඨියං ගහෙත්වා පනාමෙසි. සො පපතිත්වා න කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛු පාරාජිකස්ස; ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා”ති. (7)
8. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො භුඤ්ජන්තස්ස මංසං කණ්ඨෙ විලග්ගං හොති. අඤ්ඤතරො භික්ඛු තස්ස භික්ඛුනො ගීවායං පහාරං අදාසි. සලොහිතං මංසං පති. සො භික්ඛු කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛු න මරණාධිප්පායස්සා”ති. (8)
9. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො භුඤ්ජන්තස්ස මංසං කණ්ඨෙ විලග්ගං හොති. අඤ්ඤතරො භික්ඛු මරණාධිප්පායො තස්ස භික්ඛුනො ගීවායං පහාරං අදාසි. සලොහිතං මංසං පති. සො භික්ඛු කාලමකාසි . තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “ආපත්තිං ත්වං භික්ඛු ආපන්නො පාරාජික”න්ති. (9)
10. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො භුඤ්ජන්තස්ස මංසං කණ්ඨෙ විලග්ගං හොති. අඤ්ඤතරො භික්ඛු මරණාධිප්පායො තස්ස භික්ඛුනො ගීවායං පහාරං අදාසි. සලොහිතං මංසං පති. සො භික්ඛු න කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛු පාරාජිකස්ස, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා”ති. (10)
11. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො පිණ්ඩචාරිකො භික්ඛු විසගතං පිණ්ඩපාතං ලභිත්වා පටික්කමනං හරිත්වා භික්ඛූනං අග්ගකාරිකං අදාසි. තෙ භික්ඛූ කාලමකංසු. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “කිඤ්චිත්තො ත්වං භික්ඛූ”ති? “නාහං භගවා ජානාමී”ති. “අනාපත්ති භික්ඛු අජානන්තස්සා”ති. (11)
12. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු වීමංසාධිප්පායො අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො විසං අදාසි. සො භික්ඛු කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “කිඤ්චිත්තො ත්වං භික්ඛූ”ති? “වීමංසාධිප්පායො අහං, භගවා”ති. “අනාපත්ති භික්ඛු පාරාජිකස්ස, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා”ති. (12)
13. තෙන ඛො පන සමයෙන ආලවකා{1} භික්ඛූ විහාරවත්ථුං කරොන්ති . අඤ්ඤතරො භික්ඛු හෙට්ඨා හුත්වා සිලං උච්චාරෙසි. උපරිමෙන භික්ඛුනා දුග්ගහිතා සිලා හෙට්ඨිමස්ස භික්ඛුනො මත්ථකෙ අවත්ථාසි. සො භික්ඛු කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ-“අනාපත්ති භික්ඛු අසඤ්චිච්චා”ති. (13)
14. තෙන ඛො පන සමයෙන ආලවකා භික්ඛූ විහාරවත්ථුං කරොන්ති. අඤ්ඤතරො භික්ඛු හෙට්ඨා හුත්වා සිලං උච්චාරෙසි. උපරිමො භික්ඛු මරණාධිප්පායො හෙට්ඨිමස්ස භික්ඛුනො මත්ථකෙ සිලං මුඤ්චි. සො භික්ඛු කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “ආපත්තිං ත්වං භික්ඛු ආපන්නො පාරාජික”න්ති. (14)
15. තෙන -පෙ- සො භික්ඛු න කාලමකාසි තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති, භික්ඛු පාරාජිකස්ස, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා”ති. (15)
16. තෙන ඛො පන සමයෙන ආලවකා භික්ඛූ විහාරස්ස කුඩ්ඩං උට්ඨාපෙන්ති. අඤ්ඤතරො භික්ඛු හෙට්ඨා හුත්වා ඉට්ඨකං උච්චාරෙසි. උපරිමෙන භික්ඛුනා දුග්ගහිතා ඉට්ඨකා හෙට්ඨිමස්ස භික්ඛුනො මත්ථකෙ අවත්ථාසි. සො භික්ඛු කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛු අසඤ්චිච්චා”ති. (16)
17. තෙන ඛො පන සමයෙන ආලවකා භික්ඛූ විහාරස්ස කුඩ්ඩං උට්ඨාපෙන්ති. අඤ්ඤතරො භික්ඛු හෙට්ඨා හුත්වා ඉට්ඨකං උච්චාරෙසි, උපරිමො භික්ඛු මරණාධිප්පායො හෙට්ඨිමස්ස භික්ඛුනො මත්ථකෙ ඉට්ඨකං මුඤ්චි. සො භික්ඛු කාලමකාසි -පෙ- (ආපන්නො පාරාජිකන්ති තෙන ඛො පන සම්පයෙන -පෙ-) සො භික්ඛු න කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛු පාරාජිකස්ස; ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා”ති. (17-18)
18. තෙන ඛො පන සමයෙන ආලවකා භික්ඛූ නවකම්මං කරොන්ති. අඤ්ඤතරො භික්ඛු හෙට්ඨා හුත්වා වාසිං උච්චාරෙසි. උපරිමෙන භික්ඛුනා දුග්ගහිතා වාසි{2} හෙට්ඨිමස්ස භික්ඛුනො මත්ථකෙ අවත්ථාසි. සො භික්ඛු කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ-“අනාපත්ති භික්ඛු අසඤ්චිච්චා”ති. (19)
19. තෙන ඛො පන සමයෙන ආලවකා භික්ඛූ නවකම්මං කරොන්ති. අඤ්ඤතරො භික්ඛු හෙට්ඨා හුත්වා වාසිං උච්චාරෙසි. උපරිමො භික්ඛු මරණාධිප්පායො හෙට්ඨිමස්ස භික්ඛුනො මත්ථකෙ වාසිං මුඤ්චි. සො භික්ඛු කාලමකාසි (-පෙ- ආපන්නො පාරාජිකන්ති තෙන ඛො පන සමයෙන -පෙ-) සො භික්ඛු න කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛු පාරාජිකස්ස, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා”ති. (20-21)
20. තෙන ඛො පන සමයෙන ආලවකා භික්ඛූ නවකම්මං කරොන්ති. අඤ්ඤතරො භික්ඛු හෙට්ඨා හුත්වා ගොපානසිං උච්චාරෙසි. උපරිමෙන භික්ඛුනා දුග්ගහිතා ගොපානසී හෙට්ඨිමස්ස භික්ඛුනො මත්ථකෙ අවත්ථාසි. සො භික්ඛු කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛු අසඤ්චිච්චා”ති. (22)
21. තෙන ඛො පන සමයෙන ආලවකා භික්ඛූ නවකම්මං කරොන්ති. අඤ්ඤතරො භික්ඛු හෙට්ඨා හුත්වා ගොපානසිං උච්චාරෙසි, උපරිමො භික්ඛු මරණාධිප්පායො හෙට්ඨිමස්ස භික්ඛුනො මත්ථකෙ ගොපානසිං මුඤ්චි. සො භික්ඛු කාලමකාසි -පෙ- (ආපන්නො පාරාජිකන්ති තෙන ඛො පන සමයෙන -පෙ-) සො භික්ඛු න කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛු, පාරාජිකස්ස, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සාති”. (23-24)
22. තෙන ඛො පන සමයෙන ආලවකා භික්ඛූ නවකම්මං කරොන්තා අට්ටකං බන්ධන්ති. අඤ්ඤතරො භික්ඛු අඤ්ඤතරං භික්ඛුං එතදවොච: “ආවුසො අත්රට්ඨිතො බන්ධාහී”ති. සො තත්රට්ඨිතො බන්ධන්තො පරිපතිත්වා කාලමකාසි . තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “කිඤ්චිත්තො ත්වං භික්ඛූ?”ති “නාහං භගවා මරණාධිප්පායො”ති. “අනාපත්ති භික්ඛු න මරණාධිප්පායස්සා”ති. (25)
23. තෙන ඛො පන සමයෙන ආලවකා භික්ඛූ නවකම්මං කරොන්තා අට්ටකං බන්ධන්ති. අඤ්ඤතරො භික්ඛු මරණාධිප්පායො අඤ්ඤතරං භික්ඛුං එතදවොච: “ආවුසො අත්රට්ඨිතො බන්ධාහී”ති. සො තත්රට්ඨිතො බන්ධන්තො පරිපතිත්වා කාලමකාසි -පෙ- (ආපන්නො පාරාජිකන්ති තෙන ඛො පන සමයෙන -පෙ- තත්රඨිතො) පරිපතිත්වා න කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛු පාරාජිකස්ස, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා”ති. (26-27)
24. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු විහාරං ඡාදෙත්වා ඔතරති. අඤ්ඤතරො භික්ඛු තං භික්ඛුං එතදවොච: “ආවුසො ඉතො ඔතරාහී”ති. සො තෙන ඔතරන්තො පරිපතිත්වා කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛු න මරණාධිප්පායස්සා”ති. (28)
25. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු විහාරං ඡාදෙත්වා ඔතරති . අඤ්ඤතරො භික්ඛු මරණාධිප්පායො තං භික්ඛුං එතදවොච:- “ආවුසො ඉතො ඔතරාහී”ති. සො තෙන ඔතරන්තො පරිපතිත්වා කාලමකාසි -පෙ- (ආපන්නො පාරාජිකන්ති තෙන ඛො පන සමයෙන -පෙ-) පරිපතිත්වා න කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති, භික්ඛු පාරාජිකස්ස, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා”ති. (29-30)
26. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු අනභිරතියා පීළිතො ගිජ්ඣකූටං පබ්බතං අභිරුහිත්වා පපාතෙ පපතන්තො අඤ්ඤතරං විලීවකාරං ඔත්ථරිත්වා මාරෙසි, තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛු පාරාජිකස්ස. න ච භික්ඛවෙ අත්තානං පාතෙතබ්බං. යො පාතෙය්ය ආපත්ති දුක්කටස්සා”ති. (31)
27. තෙන ඛො පන සමයෙන ඡබ්බග්ගියා භික්ඛූ ගිජ්ඣකූටං පබ්බතං අභිරුහිත්වා දවාය සිලං පවිජ්ඣිංසු. අඤ්ඤතරං{1} ගොපාලකං ඔත්ථරිත්වා මාරෙසි. තෙසං කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛවෙ පාරාජිකස්ස, න ච භික්ඛවෙ දවාය සිලා පවිජ්ඣිතබ්බා, යො පවිජ්ඣෙය්ය ආපත්ති දුක්කටස්සා”ති. (32)
28. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු ගිලානො හොති. තං භික්ඛූ සෙදෙසුං. සො භික්ඛු කාලමකාසි තෙසං කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛවෙ න මරණාධිප්පායස්සා”ති. (33)
29. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු ගිලානො හොති . තං භික්ඛූ මරණාධිප්පායා සෙදෙසුං. සො භික්ඛු කාලමකාසි -පෙ- (ආපන්නා පාරාජිකන්ති. තෙන ඛො පන සමයෙන.....) සො භික්ඛු න කාලමකාසි. තෙසං කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛවෙ පාරාජිකස්ස, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා”ති. (34-35)
30. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො සීසාභිතාපො හොති. තස්ස භික්ඛූ නත්ථුං අදංසු. සො භික්ඛු කාලමකාසි. තෙසං කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛවෙ න මරණාධිප්පායස්සා”ති. (36)
31. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො සීසාභිතාපො හොති. තස්ස භික්ඛූ මරණාධිප්පායා නත්ථුං අදංසු. සො භික්ඛු කාලමකාසි. -පෙ- (ආපන්නා පාරාජිකන්ති. තෙන ඛො පන සමයෙන -පෙ-) සො භික්ඛු න කාලමකාසි. තෙසං කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛවෙ පාරාජිකස්ස, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා”ති. (37-38)
32. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු ගිලානො හොති. තං භික්ඛූ සම්බාහෙසුං. සො භික්ඛු කාලමකාසි. තෙසං කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛවෙ න මරණාධිප්පායස්සා”ති. (39)
33. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු ගිලානො හොති. තං භික්ඛූ මරණාධිප්පායා සම්බාහෙසුං. සො භික්ඛු කාලමකාසි -පෙ- (ආපන්නා පාරාජිකන්ති. තෙන ඛො පන සමයෙන -පෙ-) සො භික්ඛු න කාලමකාසි. තෙසං කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛවෙ පාරාජිකස්ස, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා”ති. (40-41)
34. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු ගිලානො හොති. තං භික්ඛූ නහාපෙසුං. සො භික්ඛු කාලමකාසි. තෙසං කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛවෙ න මරණාධිප්පායස්සා”ති. (42)
35. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු ගිලානො හොති. තං භික්ඛූ මරණාධිප්පායා නහාපෙසුං. සො භික්ඛු කාලමකාසි -පෙ- (ආපන්නා පාරාජිකන්ති. තෙන ඛො පන සමයෙන -පෙ-) සො භික්ඛු න කාලමකාසි. තෙසං කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛවෙ පාරාජිකස්ස, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා”ති. (43-44)
36. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු ගිලානො හොති. තං භික්ඛූ තෙලෙන අබ්භඤ්ජිංසු. සො භික්ඛු කාලමකාසි. තෙසං කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛවෙ න මරණාධිප්පායස්සා”ති. (45)
37. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු ගිලානො හොති. තං භික්ඛූ මරණාධිප්පායා තෙලෙන අබ්භඤ්ජිංසු. සො භික්ඛු කාලමකාසි -පෙ- (ආපන්නා පාරාජිකන්ති. තෙන ඛො පන සමයෙන -පෙ-) සො භික්ඛු න කාලමකාසි. තෙසං කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛවෙ පාරාජිකස්ස, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා”ති. (46-47)
38. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු ගිලානො හොති. තං භික්ඛූ උට්ඨාපෙසුං. සො භික්ඛු කාලමකාසි. තෙසං කුක්කුච්චං අහොසි -පෙ- “අනාපත්ති භික්ඛවෙ න මරණාධිප්පායස්සා”ති. (48)