අථ ඛො රාජා මාගධො සෙනියො බිම්බිසාරො අජාතසත්තුං කුමාරං එතදවොච: “කිස්ස මං ත්වං කුමාර හන්තුකාමො’සී”ති. “රජ්ජෙනම්හි දෙව අත්ථිකො”ති.
“සචෙ ඛො ත්වං කුමාර රජ්ජෙන අත්ථිකො එතං තෙ රජ්ජන්ති”. අජාතසත්තුස්ස කුමාරස්ස රජ්ජං නිය්යාදෙසි.
16. අථ ඛො දෙවදත්තො යෙන අජාතසත්තු කුමාරො තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා අජාතසත්තුං කුමාරං එතදවොච: “පුරිසෙ මහාරාජ ආණාපෙහි: යෙ සමණං ගොතමං ජීවිතා වොරොපෙස්සන්තී”ති. අථ ඛො අජාතසත්තු කුමාරො මනුස්සෙ ආණාපෙසි: “යථා භණෙ අය්යො දෙවදත්තො ආහ, තථා කරොථා”ති.
අථ ඛො දෙවදත්තො එකං පුරිසං ආණාපෙසි: “ගච්ඡාවුසො අමුකස්මිං ඔකාසෙ සමණො ගොතමො විහරති. තං ජීවිතා වොරොපෙත්වා ඉමිනා මග්ගෙන ආගච්ඡා”ති. තස්මිං මග්ගෙ ද්වෙ පුරිසෙ ඨපෙසි: “යො ඉමිනා මග්ගෙන එකො පුරිසො ආගච්ඡති, තං ජීවිතා වොරොපෙත්වා ඉමිනා මග්ගෙන ආගච්ඡථා”ති. තස්මිං මග්ගෙ චත්තාරො පුරිසෙ ඨපෙසි: “යෙ ඉමිනා මග්ගෙන ද්වෙ පුරිසා ආගච්ඡන්ති, තෙ ජීවිතා වොරොපෙත්වා ඉමිනා මග්ගෙන ආගච්ඡථා”ති. තස්මිං මග්ගෙ අට්ඨපුරිසෙ ඨපෙසි: “යෙ ඉමිනා මග්ගෙන චත්තාරො පුරිසා ආගච්ඡන්ති, තෙ ජීවිතා වොරොපෙත්වා ඉමිනා මග්ගෙන ආගච්ඡථා”ති. තස්මිං මග්ගෙ සොළස පුරිසෙ ඨපෙසි: “යෙ ඉමිනා මග්ගෙන අට්ඨ පුරිසා ආගච්ඡන්ති, තෙ ජීවිතා වොරොපෙත්වා ආගච්ඡථා”ති.
අථ ඛො සො එකො පුරිසො අසිචම්මං ගහෙත්වා ධනුකලාපං සන්නය්හිත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවතො අවිදූරෙ භීතො උබ්බිග්ගො උස්සඞ්කී උත්රස්තො පත්ථද්ධෙන කායෙන අට්ඨාසි. අද්දසා ඛො භගවා තං පුරිසං භීතං උබ්බිග්ගං උස්සඞ්කිං උත්රස්තං පත්ථද්ධෙන කායෙන ඨිතං. දිස්වාන තං පුරිසං එතදවොච: එහි ආවුසො, මා භායීති.
අථ ඛො සො පුරිසො අසිචම්මං එකමන්තං කරිත්වා ධනුකලාපං නික්ඛිපිත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවන්තං එතදවොච: “අච්චයො මං භන්තෙ අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථා අකුසලං, යොහං දුට්ඨචිත්තො වධකචිත්තො ඉධූපසඞ්කන්තො. තස්ස මෙ භන්තෙ භගවා අච්චයං අච්චයතො පතිගණ්හාතු ආයතිං සංවරායා”ති.
“තග්ඝ ත්වං ආවුසො අච්චයො අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං යං ත්වං දුට්ඨචිත්තො වධකචිත්තො ඉධූපසඞ්කන්තො. යතො ච ඛො ත්වං ආවුසො අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොසි, තං තෙ මයං පතිගණ්හාම. වුද්ධි හෙසා ආවුසො අරියස්ස විනයෙ යො අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති ආයතිං සංවරං ආපජ්ජතී”ති.
අථ ඛො භගවා තස්ස පුරිසස්ස අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි සෙය්යථිදං: දානකථං සීලකථං සග්ගකථං කාමානං ආදීනවං ඔකාරං සංකිලෙසං නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසං පකාසෙසි. යදා භගවා අඤ්ඤාසි තං පුරිසං කල්ලචිත්තං මුදුචිත්තං විනීවරණචිත්තං උදග්ගචිත්තං පසන්නචිත්තං අථ යා බුද්ධානං සාමුක්කංසිකා ධම්මදෙසනා තං පකාසෙසි, දුක්ඛං සමුදයං නිරොධං මග්ගං. සෙය්යථාපි නාම සුද්ධං වත්ථං අපගතකාළකං සම්මදෙව රජනං පතිගණ්හෙය්ය එවමෙව තස්ස පුරිසස්ස තස්මිංයෙව ආසනෙ විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි: යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බන්තං නිරොධධම්මන්ති.
අථ ඛො සො පුරිසො දිට්ඨධම්මො පත්තධම්මො විදිතධම්මො පරියොගාළ්හධම්මො තිණ්ණවිචිකිච්ඡො විගතකථංකථො වෙසාරජ්ජප්පත්තො අපරප්පච්චයො සත්ථුසාසනෙ භගවන්තං එතදවොච: අභික්කන්තං භන්තෙ අභික්කන්තං භන්තෙ සෙය්යථාපි භන්තෙ නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්ය පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්ය මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්ය අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්ය චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තීති එවමෙවං භගවතා අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං භන්තෙ භගවන්තං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මං ච භික්ඛුසඞ්ඝං ච. උපාසකං මං භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගතන්ති. අථ ඛො භගවා තං පුරිසං එතදවොච: මා ඛො ත්වං ආවුසො ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡ. ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡාහීති අඤ්ඤෙන මග්ගෙන උය්යොජෙසි.
17. අථ ඛො තෙ ද්වෙ පුරිසා කින්නු ඛො සො එකො පුරිසො චිරෙන ආගච්ඡතීති පටිපථං ගච්ඡන්තා අද්දසංසු භගවන්තං අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසින්නං. දිස්වාන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. තෙසං භගවා අනුපුබ්බීකථං කථෙසි -පෙ- අපරප්පච්චයා සත්ථුසාසනෙ භගවන්තං එතදවොචුං: අභික්කන්තං භන්තෙ, අභික්කන්තං භන්තෙ, අභික්කන්තං භන්තෙ -පෙ- උපාසකෙ නො භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගතෙ”ති.
අථ ඛො භගවා තෙ පුරිසෙ එතදවොච: “මා ඛො තුම්හෙ ආවුසො ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡිත්ථ. ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡථා”ති අඤ්ඤෙන මග්ගෙන උය්යොජෙසි.
අථ ඛො තෙ චත්තාරො පුරිසා කින්නු ඛො තෙ ද්වෙ පුරිසා චිරෙන ආගච්ඡන්තීති පටිපථං ගච්ඡන්තා අද්දසංසු භගවන්තං අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසින්නං දිස්වාන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. තෙසං භගවා අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි -පෙ- අපරප්පච්චයා සත්ථුසාසනෙ භගවන්තං එතදවොචුං: “අභික්කන්තං භන්තෙ අභික්කන්තං භන්තෙ -පෙ- උපාසකෙ නො භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගතෙ”ති. අථ ඛො භගවා තෙ පුරිසෙ එතදවොච “මා ඛො තුම්හෙ ආවුසො ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡිත්ථ. ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡථා”ති අඤ්ඤෙන මග්ගෙන උය්යොජෙසි.
අථ ඛො තෙ අට්ඨපුරිසා කින්නු ඛො තෙ චත්තාරො පුරිසා චිරෙන ආගච්ඡන්තීති පටිපථං ගච්ඡන්තා අද්දසංසු භගවන්තං අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසින්නං. දිස්වාන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, තෙසං භගවා ආනුපුබ්බීකථං කථෙසි -පෙ- අපරප්පච්චයා සත්ථුසාසනෙ භගවන්තං එතදවොචුං: “අභික්කන්තං භන්තෙ -පෙ- උපාසකෙ නො භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගතෙ”ති. අථ ඛො භගවා තෙ පුරිසෙ එතදවොච: “මා ඛො තුම්හෙ ආවුසො ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡිත්ථ. ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡථාති අඤ්ඤෙන මග්ගෙන උය්යොජෙසි.
අථ ඛො තෙ සොළස පුරිසා “කින්නු ඛො තෙ අට්ඨ පුරිසා චිරෙන ආගච්ඡන්තී”ති. පටිපථං ගච්ඡන්තා අද්දසංසු භගවන්තං අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසින්නං. දිස්වාන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. තෙසං භගවා ආනුපුබ්බීකථං කථෙසි -පෙ- අපරප්පච්චයා සත්ථුසාසනෙ භගවන්තං එතදවොචුං: “අභික්කන්තං භන්තෙ -පෙ- උපාසකෙ නො භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගතෙ”ති.
අථ ඛො භගවා තෙ පුරිසෙ එතදවොච: “මා ඛො තුම්හෙ ආවුසො ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡිත්ථ. ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡථා”ති අඤ්ඤෙන මග්ගෙන උය්යොජෙසි.
අථ ඛො සො එකො පුරිසො යෙන දෙවදත්තො තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා දෙවදත්තං එතදවොච: “නාහම්භන්තෙ සක්කොමි තං භගවන්තං ජීවිතා වොරොපෙතුං. මහිද්ධිකො සො භගවා මහානුභාවො”ති.
“අලං ආවුසො මා ත්වං සමණං ගොතමං ජීවිතා වොරොපෙසි අහමෙව සමණං ගොතමං ජීවිතා වොරොපෙස්සාමී”.
18. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා ගිජ්ඣකූටස්ස පබ්බතස්ස පච්ඡායායං චඞ්කමති. අථ ඛො දෙවදත්තො ගිජ්ඣකූටං පබ්බතං අභිරුහිත්වා{1} මහතිං සිලං පවිජ්ඣි ‘ඉමාය සමණං ගොතමං ජීවිතා වොරොපෙස්සාමී’ති. ද්වෙ පබ්බතකූටා සමාගන්ත්වා තං සිලං සම්පටිච්ඡිංසු. තතො පපතිකා උප්පතිත්වා භගවතො පාදෙ රුහිරං උප්පාදෙසි.
අථ ඛො භගවා උද්ධං උල්ලොකෙත්වා දෙවදත්තං එතදවොච: “බහුං තයා මොඝපුරිස අපුඤ්ඤං පසුතං යං ත්වං දුට්ඨචිත්තො වධකචිත්තො තථාගතස්ස රුහිරං උප්පාදෙසී”ති.
අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි: “ඉදං භික්ඛවෙ දෙවදත්තෙන පඨමං ආනන්තරියකම්මං උපචිතං යං දුට්ඨචිත්තෙන වධකචිත්තෙන තථාගතස්ස රුහිරං උප්පාදිතන්ති.
අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ “දෙවදත්තෙන කිර භගවතො වධො පයුත්තො”ති. තෙ ච භික්ඛූ භගවතො විහාරස්ස පරිතො පරිතො චඞ්කමන්ති උච්චාසද්දා මහාසද්දා සජ්ඣායං කරොන්තා භගවතො රක්ඛාවරණගුත්තියා. අස්සොසි ඛො භගවා උච්චාසද්දං මහාසද්දං සජ්ඣායසද්දං. සුත්වාන ආයස්මන්තං ආනන්දං ආමන්තෙසි: කින්නු ඛො සො ආනන්ද උච්චාසද්දො මහාසද්දො සජ්ඣායසද්දොති.
“අස්සොසුං ඛො භන්තෙ භික්ඛූ ‘දෙවදත්තෙන කිර භගවතො වධො පයුත්තො’ති. තෙ’ධ භන්තෙ භික්ඛූ භගවතො විහාරස්ස පරිතො පරිතො චඞ්කමන්ති උච්චාසද්දා මහාසද්දා සජ්ඣායං කරොන්තා භගවතො රක්ඛාවරණගුත්තියා, සො එසො භගවා උච්චාසද්දො මහාසද්දො සජ්ඣායසද්දො”ති.
“තෙනහානන්ද මම වචනෙන තෙ භික්ඛූ ආමන්තෙහි: “සත්ථා ආයස්මන්තෙ ආමන්තෙතී”ති.
“එවං භන්තෙ”ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො පටිස්සුත්වා යෙන තෙ භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා තෙ භික්ඛූ එතදවොච: “සත්ථා ආයස්මන්තෙ ආමන්තෙතී”ති.
“එවමාවුසො”ති ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මතො ආනන්දස්ස පටිස්සුත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නෙ ඛො තෙ භික්ඛූ භගවා එතදවොච:
19. “අට්ඨානමෙතං භික්ඛවෙ අනවකාසො යං පරූපක්කමෙන තථාගතං ජීවිතා වොරොපෙය්ය, අනුපක්කමෙන භික්ඛවෙ තථාගතා පරිනිබ්බායන්ති.”
“පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ සත්ථාරො සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ පඤ්ච: ඉධ භික්ඛවෙ එකච්චො සත්ථා අපරිසුද්ධසීලො සමානො “පරිසුද්ධසීලොම්හී”ති පටිජානාති “පරිසුද්ධං මෙ සීලං පරියොදාතං අසඞ්කිලිට්ඨන්ති”. තමෙනං සාවකා එවං ජානන්ති: “අයං ඛො භවං සත්ථා අපරිසුද්ධසීලො සමානො “පරිසුද්ධසීලොම්හී”ති පටිජානාති “පරිසුද්ධං මෙ සීලං පරියොදාතං අසඞ්කිලිට්ඨන්ති”. මයඤ්චෙව ඛො පන ගිහීනං ආරොචෙය්යාම නාස්සස්ස මනාපං. යං ඛො පනස්ස අමනාපං, කථං තං මයං තෙන සමුදාචරෙය්යාම, සම්මන්නති ඛො පන චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙන. යං තුමො කරිස්සති තුමො’ව තෙන පඤ්ඤායිස්සතීති. එවරූපං ඛො භික්ඛවෙ සත්ථාරං සාවකා සීලතො රක්ඛන්ති. එවරූපො ච පන සත්ථා සාවකෙහි සීලතො රක්ඛං පච්චාසිංසති.
පුන ච පරං භික්ඛවෙ ඉධෙකච්චො සත්ථා අපරිසුද්ධාජීවො සමානො පරිසුද්ධාජීවොම්හීති පටිජානාති -පෙ- එවරූපං ඛො භික්ඛවෙ සත්ථාරං සාවකා ආජීවතො රක්ඛන්ති. එවරූපො ච පන සත්ථා සාවකෙහි ආජීවතො රක්ඛං පච්චාසිංසති.
පුන ච පරං භික්ඛවෙ ඉධෙකච්චො සත්ථා අපරිසුද්ධධම්මදෙසනො සමානො පරිසුද්ධධම්මදෙසනොම්හීති පටිජානාති -පෙ- එවරූපං ඛො භික්ඛවෙ සත්ථාරං සාවකා ධම්මදෙසනකො රක්ඛන්ති. එවරූපො ච පන සත්ථා සාවකෙහි ධම්මදෙසනතො රක්ඛං පච්චාසිංසති.
පුන ච පරං භික්ඛවෙ ඉධෙකච්චො සත්ථා අපරිසුද්ධවෙය්යාකරණො සමානො -පෙ- පරිසුද්ධවෙය්යාකරණොම්හීති පටිජානාති -පෙ- එවරූපං ඛො භික්ඛවෙ සත්ථාරං සාවකා වෙය්යාකරණතො රක්ඛන්ති. එවරූපො ච පන සත්ථා සාවකෙහි වෙය්යාකරණතො රක්ඛං පච්චාසිංසති.
පුන ච පරං භික්ඛවෙ ඉධෙකච්චො සත්ථා අපරිසුද්ධඤාණදස්සනො සමානො පරිසුද්ධඤාණදස්සනොම්හීති පටිජානාති -පෙ-. එවරූපං ඛො භික්ඛවෙ සත්ථාරං සාවකා ඤාණදස්සනතො රක්ඛන්ති. එවරූපො ච පන සත්ථා සාවකෙහි ඤාණදස්සනතො රක්ඛං පච්චාසිංසති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච සත්ථාරො සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.
අහං ඛො පන භික්ඛවෙ පරිසුද්ධසීලො සමානො පරිසුද්ධසීලොම්හීති පටිජානාමි පරිසුද්ධං මෙ සීලං පරියොදාතං අසඞ්කිලිට්ඨන්ති. න ච මං සාවකා සීලතො රක්ඛන්ති, නචාහං සාවකෙහි සීලතො රක්ඛං පච්චාසීසාමි.
අහං ඛො පන භික්ඛවෙ පරිසුද්ධාජීවො සමානො පරිසුද්ධාජීවොම්හීති පටිජානාමි පරිසුද්ධො මෙ ආජීවො පරියොදාතො අසංකිලිට්ඨොති. න ච මං සාවකා ආජීවතො රක්ඛන්ති. නචාහං සාවකෙහි ආජීවතො රක්ඛං පච්චාසිංසාමි.
අහං ඛො පන භික්ඛවෙ පරිසුද්ධධම්මදෙසනො සමානො පරිසුද්ධඤාණදස්සනොම්හී”ති පටිජානාමි පරිසුද්ධං මෙ ධම්මදෙසනා පරියොදාතා අසංකිලිට්ඨාති. න ච මං සාවකා ධම්මදෙසනතො රක්ඛන්ති. න චාහං සාවකෙහි ධම්මදෙසනතො රක්ඛං පච්චාසිංසාමි.
අහං ඛො පන භික්ඛවෙ පරිසුද්ධවෙය්යාකරණො සමානො පරිසුද්ධවෙය්යාකරණොම්හීති පටිජානාමි පරිසුද්ධං මෙ වෙය්යාකරණං පරියොදාතං අසංකිලිට්ඨන්ති. න ච මං සාවකා වෙය්යාකරණතො රක්ඛන්ති. න චාහං සාවකෙහි වෙය්යාකරණතො රක්ඛං පච්චාසිංසාමි.
අහං ඛො පන භික්ඛවෙ පරිසුද්ධඤාණදස්සනො සමානො පරිසුද්ධඤාණදස්සනොම්හීති පටිජානාමි. පරිසුද්ධං මෙ ඤාණදස්සනං පරියොදාතං අසංකිලිට්ඨන්ති, න ච මං සාවකා ඤාණදස්සනතො රක්ඛන්ති. න චාහං සාවකෙහි ඤාණදස්සනතො රක්ඛං පච්චාසිංසාමි.
අට්ඨානමෙතං භික්ඛවෙ අනවකාසො යං පරූපක්කමෙන තථාගතං ජීවිතා වොරොපෙය්ය, අනුපක්කමෙන භික්ඛවෙ තථාගතා පරිනිබ්බායන්ති.
ගච්ඡථ තුම්හෙ භික්ඛවෙ යථාවිහාරං. අරක්ඛියා භික්ඛවෙ තථාගතා”ති.
20. තෙන ඛො පන සමයෙන රාජගහෙ නාලාගිරි නාම හත්ථී චණ්ඩො හොති මනුස්සඝාතකො. අථ ඛො දෙවදත්තො රාජගහං පවිසිත්වා හත්ථිසාලං ගන්ත්වා හත්ථිභණ්ඩෙ එතදවොච: “මයං ඛො භණෙ රාජඤාතකා නාම පටිබලා නීචට්ඨානියං උච්චෙඨානෙ ඨපෙතුං, භත්තම්පි වෙතනම්පි වඩ්ඪාපෙතුං. තෙන හි භණෙ යදා සමණො ගොතමො ඉමං රච්ඡං පටිපන්නො හොති තදා ඉමං නාලාගිරිං හත්ථිං මුඤ්චිත්වා ඉමං රච්ඡං පටිපාදෙථා”ති. “එවං භන්තෙ”ති ඛො තෙ හත්ථිභණ්ඩා දෙවදත්තස්ස පච්චස්සොසුං.
අථ ඛො භගවා පුබ්බන්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසි. අථ ඛො භගවා තං රච්ඡං පටිපජ්ජි. අද්දසාසුං ඛො තෙ හත්ථිභණ්ඩා භගවන්තං තං රච්ඡං පටිපන්නං. දිස්වාන නාලාගිරිං හත්ථිං මුඤ්චිත්වා තං රච්ඡං පටිපාදෙසුං. අද්දසා ඛො නාලාගිරි හත්ථී භගවන්තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං, දිස්වාන සොණ්ඩං උස්සාපෙත්වා පහට්ඨකණ්ණවාලො යෙන භගවා තෙන අභිධාවි. අද්දසාසුං ඛො තෙ භික්ඛූ නාලාගිරිං හත්ථිං දූරතොව ආගච්ඡන්තං, දිස්වාන භගවන්තං එතදවොචුං: “අයං භන්තෙ නාලාගිරි හත්ථී චණ්ඩො මනුස්සඝාතකො ඉමං රච්ඡං පටිපන්නො. පටික්කමතු භන්තෙ භගවා පටික්කමතු සුගතො”ති. “ආගච්ඡථ භික්ඛවෙ මා භායිත්ථ. අට්ඨානමෙතං භික්ඛවෙ අනවකාසො යං පරූපක්කමෙන තථාගතං ජීවිතා වොරොපෙය්ය, අනුපක්කමෙන භික්ඛවෙ තථාගතා පරිනිබ්බායන්තී”ති.
දුතියම්පි ඛො තෙ භික්ඛූ -පෙ- තතියම්පි ඛො තෙ භික්ඛූ භගවන්තං එතදවොචුං: “අයං භන්තෙ නාලාගිරි හත්ථී චණ්ඩො මනුස්සඝාතකො ඉමං රච්ඡං පටිපන්නො. පටික්කමතු භන්තෙ පටික්කමතු සුගතො”ති.
“ආගච්ඡථ භික්ඛවෙ, මා භායිත්ථ, අට්ඨානමෙතං භික්ඛවෙ අනවකාසො යං පරූපක්කමෙන තථාගතං ජීවිතා වොරොපෙය්ය. අනුපක්කමෙන භික්ඛවෙ තථාගතා පරිනිබ්බායන්තී”ති.
21. තෙන ඛො පන සමයෙන මනුස්සා පාසාදෙසුපි හම්මියෙසුපි ඡදනෙසුපි ආරූළ්හා අච්ඡන්ති. තත්ථ යෙ තෙ මනුස්සා අස්සද්ධා අප්පසන්නා දුබ්බුද්ධිනො තෙ එවමාහංසු: “අභිරූපො වත භො මහාසමණො නාගෙන විහෙඨීයිස්සතී”ති. යෙ පන මනුස්සා සද්ධා පසන්නා පණ්ඩිතා ව්යත්තා බුද්ධිමන්තො තෙ එවමාහංසු: “වීරස්සං වත භො නාගො නාගෙන සඞ්ගාමෙස්සතී”ති.
අථ ඛො භගවා නාලාගිරිං හත්ථිං මෙත්තෙන චිත්තෙන ඵරි. අථ ඛො නාලාගිරි හත්ථී භගවතො මෙත්තෙන චිත්තෙන ඵුටො සොණ්ඩං ඔරොපෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවතො පුරතො අට්ඨාසි. අථ ඛො භගවා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන නාලාගිරිස්ස හත්ථිස්ස කුම්භං පරාමසන්තො නාලාගිරිං හත්ථිං ඉමාහි ගාථාහි අජ්ඣභාසි:
“මා කුඤ්ජර නාගමාසදො, දුක්ඛං හි කුඤ්ජර නාගමාසදො, න හි නාගහතස්ස කුඤ්ජර සුගති හොති ඉතො පරං යතො.
“මා ච මදො මා ච පමාදො න හි පමත්තා සුගතිං වජන්ති තෙන ත්වඤ්ඤෙව තථා කරිස්සසි යෙන ත්වං සුගතිං ගමිස්සසී”ති.
අථ ඛො නාලාගිරි හත්ථී සොණ්ඩාය භගවතො පාදපංසූනි ගහෙත්වා උපරි මුද්ධනි ආකිරිත්වා පතිකුටිතො පටිසක්කි යාව භගවන්තං අද්දක්ඛි. අථ ඛො නාලාගිරි හත්ථී හත්ථිසාලං ගන්ත්වා සකෙ ඨානෙ අට්ඨාසි. තථා දන්තො ච පන නාලාගිරි හත්ථී අහොසි. තෙන ඛො පන සමයෙන මනුස්සා ඉමං ගාථං ගායන්ති.
දණ්ඩෙනෙකෙ දමයන්ති අඞ්කුසෙහි කසාහි ච අදණ්ඩෙන අසත්ථෙන නාගො දන්තො මහෙසිනාති.
මනුස්සා උජ්ඣායන්ති ඛීයන්ති විපාචෙන්ති: “යාව පාපො අයං දෙවදත්තො අලක්ඛිකො, යත්ර හි නාම සමණස්ස ගොතමස්ස එවං මහිද්ධිකස්ස එවං මහානුභාවස්ස වධාය පරක්කමිස්සතී”ති.
දෙවදත්තස්ස ලාභසක්කාරො පරිහායි. භගවතො ච ලාභසක්කාරො අභිවඩ්ඪි.
22. තෙන ඛො පන සමයෙන දෙවදත්තො පරිහීනලාභසක්කාරො සපරිසො කුලෙසු විඤ්ඤාපෙත්වා විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජති. මනුස්සා උජ්ඣායන්ති ඛීයන්ති විපාචෙන්ති: “කථං හි නාම සමණා සක්යපුත්තියා කුලෙසු විඤ්ඤාපෙත්වා විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජිස්සන්ති, කස්ස සම්පන්නං න මනාපං, කස්ස සාදුං න රුච්චතී”ති.
අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තෙසං මනුස්සානං උජ්ඣායන්තානං ඛීයන්තානං විපාචෙන්තානං. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා සන්තුට්ඨා ලජ්ජිනො කුක්කුච්චකා සික්ඛාකාමා තෙ උජ්ඣායන්ති ඛීයන්ති විපාචෙන්ති: කථං හි නාම දෙවදත්තො සපරිසො කුලෙසු විඤ්ඤාපෙත්වා විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජිස්සතී”ති.
භික්ඛූ භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං.
“සච්චං කිර ත්වං දෙවදත්ත, සපරිසො කුලෙසු විඤ්ඤාපෙත්වා විඤ්ඤාපෙත්වා භුඤ්ජසී?”ති.
“සච්චං භගවා”.
විගරහි බුද්ධො භගවා. විගරහිත්වා ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි.
“තෙන හි භික්ඛවෙ භික්ඛූනං කුලෙසු තිකභොජනං පඤ්ඤාපෙස්සාමි තයො අත්ථවසෙ පටිච්ච දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහාය, පෙසලානං භික්ඛූනං ඵාසුවිහාරාය, මා පාපිච්ඡා පක්ඛං නිස්සාය සඞ්ඝං භින්දෙය්යුං කුලානුද්දයාය ච. ගණභොජනෙ යථාධම්මො කාරෙතබ්බො”ති.
23. අථ ඛො දෙවදත්තො යෙන කොකාලිකො කටමොරකතිස්සො ඛණ්ඩදෙවියා පුත්තො සමුද්දදත්තො තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා කොකාලිකං කටමොරකතිස්සකං ඛණ්ඩදෙවියා පුත්තං සමුද්දදත්තං එතදවොච: “එථ මයං ආවුසො සමණස්ස ගොතමස්ස සඞ්ඝභෙදං කරිස්සාම චක්කභෙදන්ති”.
එවං වුත්තෙ කොකාලිකො දෙවදත්තං එතදවොච: “සමණො ඛො ආවුසො ගොතමො මහිද්ධිකො මහානුභාවො. කථං මයං සමණස්ස ගොතමස්ස සඞ්ඝභෙදං කරිස්සාම චක්කභෙදන්ති”.
“එථ, මයං ආවුසො සමණං ගොතමං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ච වත්ථූනි යාචිස්සාම: භගවා භන්තෙ අනෙකපරියායෙන අප්පිච්ඡස්ස සන්තුට්ඨස්ස සල්ලෙඛස්ස ධුතස්ස පාසාදිකස්ස අපචයස්ස වීරියාරම්භස්ස
වණ්ණවාදී, ඉමානි භන්තෙ පඤ්ච වත්ථූනි අනෙකපරියායෙන අප්පිච්ඡතාය සන්තුට්ඨියා සල්ලෙඛාය ධුතතාය පාසාදිකතාය අපචයාය විරියාරම්භාය සංවත්තන්ති.
සාධු භන්තෙ භික්ඛූ යාවජීවං ආරඤ්ඤිකා අස්සු. යො ගාමන්තං ඔසරෙය්ය වජ්ජං නං ඵුසෙය්ය.
යාවජීවං පිණ්ඩපාතිකා අස්සු. යො නිමන්තනං සාදියෙය්ය, වජ්ජං නං ඵුසෙය්ය.
යාවජීවං පංසුකූලිකා අස්සු. යො ගහපතිචීවරං සාදියෙය්ය. වජ්ජං නං ඵුසෙය්ය.
යාවජීවං රුක්ඛමූලිකා අස්සු. යො ඡන්නං උපගච්ඡෙය්ය. වජ්ජං නං ඵුසෙය්ය.
යාවජීවං මච්ඡමංසං න ඛාදෙය්යුං යො මච්ඡමංසං ඛාදෙය්ය, වජ්ජං නං ඵුසෙය්යා’ති.
“ඉමානි පඤ්ච වත්ථූනි සමණො ගොතමො නානුජානිස්සති. තෙ මයං ඉමෙහි පඤ්චහි වත්ථූහි ජනං සඤ්ඤාපෙස්සාමා”ති.
“සක්කා ඛො ආවුසො ඉමෙහි පඤ්චහි වත්ථූහි සමණස්ස ගොතමස්ස සඞ්ඝභෙදො කාතුං චක්කභෙදො. ලූඛප්පසන්නා හි ආවුසො මනුස්සා”ති.
24. අථ ඛො දෙවදත්තො සපරිසො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො දෙවදත්තො භගවන්තං එතදවොච:
“භගවා භන්තෙ අනෙකපරියායෙන අප්පිච්ඡස්ස සන්තුට්ඨස්ස සල්ලෙඛස්ස ධුතස්ස පාසාදිකස්ස අපචයස්ස වීරියාරම්භස්ස වණ්ණවාදී ඉමානි භන්තෙ පඤ්ච වත්ථූනි අනෙකපරියායෙන අප්පිච්ඡතාය සන්තුට්ඨියා සල්ලෙඛාය ධුතතාය පාසාදිකතාය අපචයාය විරියාරම්භාය සංවත්තන්ති.
“සාධු භන්තෙ භික්ඛූ යාවජීවං ආරඤ්ඤිකා{1} අස්සු, යො ගාමන්තං ඔසරෙය්ය වජ්ජං නං ඵුසෙය්ය.
යාවජීවං පිණ්ඩපාතිකා අස්සු, යො නිමන්තනං සාදියෙය්ය වජ්ජං නං ඵුසෙය්ය.
යාවජීවං පංසුකූලිකා අස්සු, යො ගහපතිචීවරං සාදියෙය්ය වජ්ජං නං ඵුසෙය්ය.
යාවජීවං රුක්ඛමූලිකා අස්සු, යො ඡන්නං උපගච්ඡෙය්ය වජ්ජං නං ඵුසෙය්ය.
යාවජීවං මච්ඡමංසං න ඛාදෙය්යුං, යො මච්ඡමංසං ඛාදෙය්ය වජ්ජං නං ඵුසෙය්යා”ති.
“අලං දෙවදත්ත. යො ඉච්ඡති ආරඤ්ඤිකො හොතු, යො ඉච්ඡති ගාමන්තෙ විහරතු”
යො ඉච්ඡති පිණ්ඩපාතිකො හොතු, යො ඉච්ඡති නිමන්තනං සාදියතු.
යො ඉච්ඡති පංසුකූලිකො හොතු, යො ඉච්ඡති ගහපතිචීවරං සාදියතු.
අට්ඨ මාසෙ ඛො මයා දෙවදත්ත රුක්ඛමූලසෙනාසනං අනුඤ්ඤාතං, තිකොටිපරිසුද්ධං මච්ඡමංසං අදිට්ඨං අසුතං අපරිසඞ්කිතන්ති”.
25. අථ ඛො දෙවදත්තො ‘න භගවා ඉමානි පඤ්ච වත්ථූනි අනුජානාතී’ති හට්ඨො උදග්ගො සපරිසො උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො දෙවදත්තො සපරිසො රාජගහං පවිසිත්වා පඤ්චහි වත්ථූහි ජනං සඤ්ඤාපෙසි:
“මයං ආවුසො සමණං ගොතමං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ච වත්ථූනි යාචිම්හ: භගවා භන්තෙ අනෙකපරියායෙන අප්පිච්ඡස්ස -පෙ- වීරියාරම්භස්ස වණ්ණවාදී. ඉමානි භන්තෙ පඤ්ච වත්ථූනි අනෙකපරියායෙන අප්පිච්ඡතාය -පෙ- විරියාරම්භාය සංවත්තන්ති. සාධු භන්තෙ භික්ඛූ යාවජීවං ආරඤ්ඤිකා අස්සු -පෙ- යාවජීවං මච්ඡමංසං න ඛාදෙය්යුං. යො මච්ඡමංසං ඛාදෙය්ය වජ්ජං නං ඵුසෙය්යාති. ඉමානි පඤ්ච වත්ථූනි සමණො ගොතමො නානුජානාති. තෙ මයං ඉමෙහි පඤ්චහි වත්ථූහි සමාදාය වත්තාමා”ති.
තත්ථ යෙ තෙ මනුස්සා අස්සද්ධා අප්පසන්නා දුබ්බුද්ධිනො තෙ එවමාහංසු: “ඉමෙ ඛො සමණා{1} ධුතා සල්ලෙඛවුත්තිනො. සමණො පන ගොතමො බාහුලිකො බාහුල්ලාය චෙතෙතී”ති. යෙ පන තෙ මනුස්සා සද්ධා පසන්නා පණ්ඩිතා බුද්ධිමන්තො තෙ උජ්ඣායන්ති ඛීයන්ති විපාචෙන්ති: “කථං හි නාම දෙවදත්තො භගවතො සඞ්ඝභෙදාය පරක්කමිස්සති චක්කභෙදායා”ති. අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තෙසං මනුස්සානං උජ්ඣායන්තානං ඛීයන්තානං විපාචෙන්තානං. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා -පෙ- තෙ උජ්ඣායන්ති ඛීයන්ති විපාචෙන්ති: “කථං හි නාම දෙවදත්තො සඞ්ඝභෙදාය පරක්කමිස්සති චක්කභෙදායා”ති.
26. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. “සච්චං කිර ත්වං දෙවදත්ත සඞ්ඝභෙදාය පරක්කමසි චක්කභෙදායා”ති.
“සච්චං භගවා”.
“අලං දෙවදත්ත. මා තෙ රුච්චි සඞ්ඝභෙදො. ගරුකා ඛො දෙවදත්ත, සඞ්ඝභෙදො. යො ඛො දෙවදත්ත, සමග්ගං සඞ්ඝං භින්දති, කප්පට්ඨිතිකං කිබ්බිසං පසවති, කප්පං නිරයම්හි පච්චති. යො ච ඛො දෙවදත්ත භින්නං සඞ්ඝං සමග්ගං කරොති, බ්රහ්මං පුඤ්ඤං පසවති, කප්පං සග්ගම්හි මොදති. අලං දෙවදත්ත. මා තෙ රුච්චි සඞ්ඝභෙදො. ගරුකා ඛො දෙවදත්ත, සඞ්ඝභෙදො”ති.
අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො පුබ්බන්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසි. අද්දසා ඛො දෙවදත්තො ආයස්මන්තං ආනන්දං රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරන්තං. දිස්වාන යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච: “අජ්ජතග්ගෙ දානාහං ආවුසො ආනන්ද අඤ්ඤත්රෙව භගවතා අඤ්ඤත්රෙව භික්ඛුසඞ්ඝා උපොසථං කරිස්සාමි, සඞ්ඝකම්මං කරිස්සාමී”ති.
අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච: “ඉධාහං භන්තෙ පුබ්බන්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසිං. අද්දසා ඛො මං භන්තෙ දෙවදත්තො රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරන්තං. දිස්වාන යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි. උපසඞ්කමිත්වා මං එතදවොච: ‘අජ්ජතග්ගෙ දානාහං ආවුසො ආනන්ද අඤ්ඤත්රෙව භගවතා අඤ්ඤත්රෙව භික්ඛුසඞ්ඝා උපොසථං කරිස්සාමි, සඞ්ඝකම්මං කරිස්සාමී’ති. අජ්ජ භන්තෙ දෙවදත්තො සඞ්ඝං භින්දිස්සතී”ති.
අථ ඛො භගවා එතමත්ථං විදිත්වා තායං වෙලායං ඉමං උදානං උදානෙසි:
සුකරං සාධුනා සාධු සාධු පාපෙන දුක්කරං, පාපං පාපෙන සුකරං පාපමරියෙහි දුක්කරන්ති.
දුතියං භාණවාරං
1. අථ ඛො දෙවදත්තො තදහුපොසථෙ උට්ඨායාසනා සලාකං ගාහෙසි: “මයං ආවුසො සමණං ගොතමං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ච වත්ථූනි යාචිම්හ:
භගවා භන්තෙ අනෙකපරියායෙන අප්පිච්ඡස්ස සන්තුට්ඨස්ස සල්ලෙඛස්ස ධුතස්ස පාසාදිකස්ස අපචයස්ස වීරියාරම්භස්ස වණ්ණවාදී. ඉමානි භන්තෙ පඤ්ච වත්ථූනි අනෙකපරියායෙන අප්පිච්ඡතාය -පෙ- විරියාරම්භාය සංවත්තන්ති, සාධු භන්තෙ භික්ඛූ යාවජීවං ආරඤ්ඤිකා අස්සු. යො ගාමන්තං ඔසරෙය්ය වජ්ජං නං ඵුසෙය්ය -පෙ- යාවජීවං මච්ඡමංසං න ඛාදෙය්යුං. යො මච්ඡමංසං ඛාදෙය්ය වජ්ජං නං ඵුසෙය්යාති. ඉමානි පඤ්ච වත්ථූනි සමණො ගොතමො නානුජානාති. තෙ මයං ඉමෙහි පඤ්චහි වත්ථූහි සමාදාය වත්තාම. යස්සායස්මතො ඉමානි පඤ්ච වත්ථූනි ඛමන්ති{1} සො සලාකං ගණ්හාතූ”ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා පඤ්චමත්තානි භික්ඛුසතානි නවකා චෙව හොන්ති අප්පකතඤ්ඤුනො ච. තෙ ‘අයං ධම්මො අයං විනයො ඉදං සත්ථුසාසනන්ති’ සලාකං ගණ්හිංසු.
අථ ඛො දෙවදත්තො සඞ්ඝං භින්දිත්වා පඤ්චමත්තානි භික්ඛුසතානි ආදාය යෙන ගයාසීසං තෙන පක්කාමි.
අථ ඛො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු. උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච: “දෙවදත්තො භන්තෙ සඞ්ඝං භින්දිත්වා පඤ්චමත්තානි භික්ඛුසතානි ආදාය යෙන ගයාසීසං තෙන පක්කන්තො”ති.
“න හි නාම තුම්හාකං සාරිපුත්තා තෙසු නවකෙසු භික්ඛූසු කාරුඤ්ඤම්පි භවිස්සති. ගච්ඡථ තුම්හෙ සාරිපුත්තා, පුරා තෙ භික්ඛූ අනයව්යසනං ආපජ්ජන්තී”ති. “එවං භන්තෙ”ති ඛො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා භගවතො පටිස්සුත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා යෙන ගයාසීසං තෙන පක්කමිංසු.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවතො අවිදූරෙ රොදමානො ඨිතො හොති. අථ ඛො භගවා තං භික්ඛුං එතදවොච: “කිස්ස ත්වං භික්ඛු රොදසී”ති.
“යෙපි තෙ භන්තෙ භගවතො අග්ගසාවකා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා තෙපි දෙවදත්තස්ස සන්තිකෙ ගච්ඡන්ති, දෙවදත්තස්ස ධම්මං රොචෙන්තා”ති.
“අට්ඨානමෙතං භික්ඛු අනවකාසො යං සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා දෙවදත්තස්ස ධම්මං රොචෙය්යුං, අපි ච තෙ ගතා භික්ඛූනං සඤ්ඤත්තියා”ති
2. තෙන ඛො පන සමයෙන දෙවදත්තො මහතියා පරිසාය පරිවුතො ධම්මං දෙසෙන්තො හොති. අද්දසා ඛො දෙවදත්තො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානෙ දූරතො ව ආගච්ඡන්තෙ. දිස්වාන භික්ඛූ ආමන්තෙසි: “පස්සථ භික්ඛවෙ යාව ස්වාක්ඛාතො මයා ධම්මො, යෙපි තෙ සමණස්ස ගොතමස්ස අග්ගසාවකා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා තෙපි මම සන්තිකෙ ආගච්ඡන්ති, මම ධම්මං රොචෙන්තා”ති. එවං වුත්තෙ කොකාලිකො දෙවදත්තං එතදවොච: “මා ආවුසො දෙවදත්ත සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානෙ විස්සසි. පාපිච්ඡා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා පාපිකානං ඉච්ඡානං වසංගතා”ති.