6. පරිඤ්ඤාවාරො
497. යො චක්ඛායතනං පරිජානාති සො සොතායතනං පරිජානාතීති: ආමන්තා.
යො වා පන සොතායතනං පරිජානාති සො චක්ඛායතනං පරිජානාතීති: ආමන්තා.
498. යො චක්ඛායතනං න පරිජානාති සො සොතායතනං න පරිජානාතීති: ආමන්තා.
යො වා පන සොතායතනං න පරිජානාති සො චක්ඛායතනං න පරිජානාතීති: ආමන්තා.
පච්චුප්පන්නවාරො.
499. යො චක්ඛායතනං පරිජානාති සො සොතායතනං පරිජානිත්ථාති: ආමන්තා.
යො වා පන සොතායතනං පරිජානිත්ථ සො චක්ඛායතනං පරිජානිත්ථාති: ආමන්තා.
500. යො චක්ඛායතනං න පරිජානිත්ථ සො සොතායතනං න පරිජානිත්ථාති: ආමන්තා.
යො වා පන සොතායතනං න පරිජානිත්ථ සො චක්ඛායතනං න පරිජානිත්ථාති: ආමන්තා.
අතීතවාරො.
501. යො චක්ඛායතනං පරිජානිස්සති සො සොතායතනං පරිජානිස්සතීති: ආමන්තා.
යො වා පන සොතායතනං පරිජානිස්සති සො චක්ඛායතනං පරිජානිස්සතීති: ආමන්තා.
502. යො චක්ඛායතනං න පරිජානිස්සති සො සොතායතනං න පරිජානිස්සතීති: ආමන්තා.
යො වා පන සොතායතනං න පරිජානිස්සති සො චක්ඛායතනං න පරිජානිස්සතීති: ආමන්තා.
අනාගතවාරො.
503. යො චක්ඛායතනං පරිජානාති සො සොතායතනං පරිජානිත්ථාති: නො.
යො වා පන සොතායතනං පරිජානිත්ථ සො චක්ඛායතනං පරිජානාතීති: නො.
504. යො චක්ඛායතනං න පරිජානාති සො සොතායතනං න පරිජානිත්ථාති: අරහා චක්ඛායතනං න පරිජානාති, නො ච සොතායතනං න පරිජානිත්ථ. අග්ගමග්ගසමඞ්ගිඤ්ච අරහන්තඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසා පුග්ගලා චක්ඛායතනඤ්ච න පරිජානන්ති, සොතායතනඤ්ච න පරිජානිත්ථ.
යො වා පන සොතායතනං න පරිජානිත්ථ සො චක්ඛායතනං න පරිජානාතීති: අග්ගමග්ගසමඞ්ගී සොතායතනං න පරිජානිත්ථ, නො ච චක්ඛායතනං න පරිජානාති. අග්ගමග්ගසමඞ්ගිඤ්ච අරහන්තඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසා පුග්ගලා සොතායතනඤ්ච න පරිජානිත්ථ, චක්ඛායතනඤ්ච න පරිජානන්ති.
පච්චුප්පන්නාතීතවාරො.
505. යො චක්ඛායතනං පරිජානාති සො සොතායතනං පරිජානිස්සතීති: නො.
යො වා පන සොතායතනං පරිජානිස්සති සො චක්ඛායතනං පරිජානාතීති: නො.
506. යො චක්ඛායතනං න පරිජානාති සො සොතායතනං න පරිජානිස්සතීති: යෙ මග්ගං පටිලභිස්සන්ති තෙ චක්ඛායතනං න පරිජානන්ති, නො ච සොතායතනං න පරිජානිස්සන්ති. අරහා යෙ ච පුථුජ්ජනා මග්ගං න පටිලභිස්සන්ති තෙ චක්ඛායතනඤ්ච න පරිජානන්ති, සොතායතනඤ්ච න පරිජානිස්සන්ති.
යො වා පන සොතායතනං න පරිජානිස්සති සො චක්ඛායතනං න පරිජානාතීති: අග්ගමග්ගසමඞ්ගී සොතායතනං න පරිජානිස්සති, නො ච චක්ඛායතනං න පරිජානාති. අරහා යෙ ච පුථුජ්ජනා මග්ගං න පටිලභිස්සන්ති තෙ සොතායතනඤ්ච න පරිජානිස්සන්ති, චක්ඛායතනඤ්ච න පරිජානන්ති.
පච්චුප්පන්නානාගතවාරො.
507. යො චක්ඛායතනං පරිජානිත්ථ සො සොතායතනං පරිජානිස්සතීති: නො.
යො වා පන සොතායතනං පරිජානිස්සති සො චක්ඛායතනං පරිජානිත්ථාති: නො.
508. යො චක්ඛායතනං න පරිජානිත්ථ සො සොතායතනං න පරිජානිස්සතීති: යෙ මග්ගං පටිලභිස්සන්ති තෙ චක්ඛායතනං න පරිජානිත්ථ, නො ච සොතායතනං න පරිජානිස්සන්ති. අග්ගමග්ගසමඞ්ගී යෙ ච පුථුජ්ජනා මග්ගං න පටිලභිස්සන්ති තෙ චක්ඛායතනඤ්ච න පරිජානිත්ථ, සොතායතනඤ්ච න පරිජානිස්සන්ති.
යො වා පන සොතායතනං න පරිජානිස්සති සො චක්ඛායතනං න පරිජානිත්ථාති: අරහා සොතායතනං න පරිජානිස්සති, නො ච චක්ඛායතනං න පරිජානිත්ථ. අග්ගමග්ගසමඞ්ගී යෙ ච පුථුජ්ජනා මග්ගං න පටිලභිස්සන්ති තෙ සොතායතනඤ්ච න පරිජානිස්සන්ති. චක්ඛායතනඤ්ච න පරිජානිත්ථ.
අතීතානාගතවාරො.
පරිඤ්ඤාවාරො නිට්ඨිතො.
ආයතනයමකං නිට්ඨිතං.
4. ධාතුයමකං
1. උද්දෙසවාරො
1. අට්ඨාරසධාතුයො: - චක්ඛුධාතු, සොතධාතු, ඝානධාතු, ජිව්හාධාතු, කායධාතු, රූපධාතු, සද්දධාතු, ගන්ධධාතු, රසධාතු, ඵොට්ඨබ්බධාතු, චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සොතවිඤ්ඤාණධාතු, ඝානවිඤ්ඤාණධාතු, ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු, කායවිඤ්ඤාණධාතු, මනොධාතු, මනො විඤ්ඤාණධාතු, ධම්මධාතු.
උද්දෙසො.
2. චක්ඛු චක්ඛුධාතු, චක්ඛුධාතු චක්ඛු: සොතං සොතධාතු, සොතධාතු සොතං: -පෙ- චක්ඛුවිඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු චක්ඛුවිඤ්ඤාණං: -පෙ- මනො මනොධාතු, මනොධාතු මනො: මනොවිඤ්ඤාණං මනොවිඤ්ඤාණධාතු: මනොවිඤ්ඤාණධාතු මනොවිඤ්ඤාණං: ධම්මො ධම්මධාතු, ධම්මධාතු ධම්මො: (අනුලොමං)
3. න චක්ඛු න චක්ඛුධාතු, න චක්ඛුධාතු න චක්ඛු: න සොතං න සොතධාතු, න සොතධාතු න සොතං: -පෙ- න චක්ඛුවිඤ්ඤාණං න චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, න චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු න චක්ඛුවිඤ්ඤාණං: -පෙ- න මනො න මනොධාතු, න මනොධාතු න මනො. න මනොවිඤ්ඤාණං න මනොවිඤ්ඤාණධාතු, න මනොවිඤ්ඤාණධාතු න මනොවිඤ්ඤාණං: න ධම්මො න ධම්මධාතු, න ධම්මධාතු න ධම්මො: (පච්චනීකං)
පදසොධනවාරො.
4. චක්ඛු චක්ඛුධාතු, ධාතූ සොතධාතු: -පෙ- චක්ඛු චක්ඛුධාතූ ධාතු ධම්මධාතු: (අනුලොමං)
(යථා ආයතනයමකෙ චක්කං බද්ධං, එවමිධ චක්කං බන්ධිතබ්බං)
5. න චක්ඛු න චක්ඛුධාතු, න ධාතූ න සොතධාතු:
න චක්ඛු න චක්ඛුධාතු, න ධාතූ න ඝානධාතු -පෙ-
න චක්ඛු න චක්ඛුධාතු, න ධාතූ න ධම්මධාතු -පෙ-
න ධම්මො න ධම්මධාතු න ධාතූ න චක්ඛුධාතු -පෙ-
න ධම්මො න ධම්මධාතු, න ධාතූ න මනොවිඤ්ඤාණධාතු: (පච්චනීකං)
(චක්කං බන්ධිතබ්බං)
පදසොධනමූලචක්කවාරො.
6. චක්ඛු ධාතු, ධාතූ චක්ඛු:
සොතං ධාතු, ධාතු සොතං: ඝානං ධාතු -පෙ- ජිව්හා ධාතු - කායො ධාතු - රූපං ධාතු - සද්දො ධාතු - ගන්ධො ධාතු - රසො ධාතු - ඵොට්ඨබ්බො ධාතු, ධාතු ඵොට්ඨබ්බො:
චක්ඛුවිඤ්ඤාණං ධාතු, ධාතූ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං:
සොතවිඤ්ඤාණං ධාතු, ධාතූ සොතවිඤ්ඤාණං: ඝානවිඤ්ඤාණං -පෙ-
ජිව්හාවිඤ්ඤාණං, -පෙ- කායවිඤ්ඤාණං -පෙ-
මනො ධාතු, ධාතූ මනො:
මනොවිඤ්ඤාණං ධාතු, ධාතූ මනොවිඤ්ඤාණං:
ධම්මො ධාතු, ධාතු ධම්මො: (අනුලොමං)
7. න චක්ඛු න ධාතු, න ධාතූ න චක්ඛු:
න සොතං න ධාතු, න ධාතූ න සොතං:
න ඝානං - න ජිව්හා - න කායො - න රූපං - න සද්දො - න ගන්ධො - න රසො - න ඵොට්ඨබ්බො:
න චක්ඛුවිඤ්ඤාණං න ධාතු, න ධාතූ න චක්ඛුවිඤ්ඤාණං:
න සොතවිඤ්ඤාණං -පෙ- න ඝානවිඤ්ඤාණං, -පෙ- න ජිව්හාවිඤ්ඤාණං -පෙ-
න කායවිඤ්ඤාණං න ධාතු, න ධාතූ න කායවිඤ්ඤාණං:
න මනො න ධාතු, න ධාතූ න මනො:
න මනොවිඤ්ඤාණං න ධාතු, න ධාතූ න මනොවිඤ්ඤාණං:
න ධම්මො න ධාතු, න ධාතූ න ධම්මො: (පච්චනීකං)
සුද්ධධාතුවාරො.
8. චක්ඛු ධාතු ධාතු සොතං -පෙ- චක්ඛු ධාතු, ධාතූ ධම්මො -පෙ- ධම්මො ධාතු, ධාතූ චක්ඛු -පෙ- ධම්මො ධාතු, ධාතූ මනො විඤ්ඤාණං: (අනුලොමං)
(චක්කං බන්ධිතබ්බං)
9. න චක්ඛු න ධාතු, න ධාතූ න සොතං:
න චක්ඛු න ධාතු, න ධාතූ න ඝානං -පෙ-
න චක්ඛු න ධාතු, න ධාතූ න ධම්මො -පෙ-
න ධම්මො න ධාතු, න ධාතූ න චක්ඛු -පෙ-
න ධම්මො න ධාතු, න ධාතූ න මනොවිඤ්ඤාණං. (පච්චනීකං)
(චක්කං බන්ධිතබ්බං)
සුද්ධධාතුමූලචක්කවාරො.
උද්දෙසවාරො නිට්ඨිතො.
2. පඤ්ඤත්ති නිද්දෙසවාර
1. චක්ඛු චක්ඛුධාතූති: දිබ්බචක්ඛු පඤ්ඤාචක්ඛු චක්ඛු, න චක්ඛුධාතු. චක්ඛුධාතු චක්ඛු චෙව චක්ඛුධාතු ච, චක්ඛුධාතු චක්ඛූති: ආමන්තා.
සොතං සොතධාතූති: දිබ්බසොතං තණ්හාසොතං සොතං, න සොතධාතු. සොතධාතු සොතඤ්චෙව සොතධාතු ච, සොතධාතු සොතන්ති: ආමන්තා.
ඝානං ඝානධාතූති: ආමන්තා. ඝානධාතු ඝානන්ති: ආමන්තා.
(ජිව්හාපි ඝානධාතුසදිසා)
කායො කායධාතූති: කායධාතුං ඨපෙත්වා අවසෙසො කායො කායො,{1} න කායධාතු. කායධාතු කායො චෙව කායධාතු ච. කායධාතු කායොති: ආමන්තා.
රූපං රූපධාතූති: රූපධාතුං ඨපෙත්වා අවසෙසං රූපං රූපං{2} න රූපධාතු. රූපධාතු රූපඤ්චෙව රූපධාතු ච. රූපධාතු රූපන්ති: ආමන්තා.
(සද්දො ඝානසදිසො)
ගන්ධො ගන්ධධාතූති: සීලගන්ධො සමාධිගන්ධො පඤ්ඤාගන්ධො ගන්ධො, න ගන්ධධාතු. ගන්ධධාතු ගන්ධො චෙව ගන්ධධාතු ච. ගන්ධධාතු ගන්ධොති: ආමන්තා.
රසො රසධාතූති: අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො රසො. න රසධාතු. රසධාතු රසො චෙව රසධාතු ච. රසධාතු රසොති: ආමන්තා.
(ඵොට්ඨබ්බො ඝානසදිසො)
චක්ඛුවිඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතූති: ආමන්තා. චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු චක්ඛුවිඤ්ඤාණන්ති: ආමන්තා. සොතවිඤ්ඤාණං -පෙ- ඝානවිඤ්ඤාණං -පෙ- ජිව්හාවිඤ්ඤාණං -පෙ- කායවිඤ්ඤාණං -පෙ-
මනො මනොධාතූති: මනොධාතු ඨපෙත්වා අවසෙසො මනො මනො{3}, න මනොධාතු. මනොධාතු මනො චෙව මනොධාතු ච. මනොධාකු මනොති: ආමන්තා.
මනොවිඤ්ඤාණං මනොවිඤ්ඤාණධාතූති: ආමන්තා. මනො විඤ්ඤාණධාතු මනොවිඤ්ඤාණන්ති: ආමන්තා.
ධම්මො ධම්මධාතූති: ධම්මධාතුං ඨපෙත්වා අවසෙසො ධම්මො ධම්මො,{1} න ධම්මධාතු. ධම්මධාතු ධම්මො චෙව ධම්මධාතු ච. ධම්මධාතු ධම්මොති: ආමන්තා. (අනුලොමං)
2. න චක්ඛු න චක්ඛුධාතූති: ආමන්තා. න චක්ඛුධාතු න චක්ඛූ ති: දිබ්බචක්ඛු පඤ්ඤාචක්ඛු න චක්ඛුධාතු, චක්ඛු. චක්ඛුඤ්ච චක්ඛුධාතුඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසං න චෙව චක්ඛු න ච චක්ඛුධාතු.
න සොතං න සොතධාතූති: ආමන්තා. න සොතධාතු න සොතන්ති: දිබ්බසොතං තණ්හාසොතං න සොතධාතු, සොතං. සොතඤ්ච සොතධාතුඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසං න චෙව සොතං න ච සොතධාතු.
න ඝානං න ඝානධාතූති: ආමන්තා. න ඝානධාතු න ඝානන්ති: ආමන්තා. න ජිව්හා -පෙ-
(සඞ්ඛිත්තං. උභතො ආමන්තා.)
න කායො න කායධාතූති: ආමන්තා. න කායධාතු න කායොති: කායධාතු ඨපෙත්වා අවසෙසො කායො න කායධාතු, කායො. කායඤ්ච කායධාතුඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසො න චෙව කායො න ච කායධාතු.
න රූපං න රූපධාතූති: ආමන්තා. න රූපධාතු න රූපන්ති: රූපධාතුං ඨපෙත්වා අවසෙසං රූපං න රූපධාතු, රූපං. රූපඤ්ච රූපධාතුඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසං න චෙව රූපං න ච රූපධාතු.
න සද්දො -පෙ- න ගන්ධො න ගන්ධධාතූති: ආමන්තා. න ගන්ධධාතු න ගන්ධොති: සීලගන්ධො සමාධිගන්ධො පඤ්ඤාගන්ධො න ගන්ධධාතු, ගන්ධො. ගන්ධඤ්ච ගන්ධධාතුඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසො න චෙව ගන්ධො න ච ගන්ධධාතු.
න රසො න රසධාතූති: ආමන්තා. න රසධාතු න රසොති: අත්ථරසො ධම්මරසො විමුත්තිරසො න රසධාතු, රසො. රසඤ්ච රසධාතුඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසො න චෙව රසො න ච රසධාතු.