Iddhividhe ñāṇaṁ, sotadhātuvisuddhiyā ñāṇaṁ, paracitte ñāṇaṁ, pubbenivāsānussatiyā ñāṇaṁ, sattānaṁ cutūpapāte ñāṇaṁ, āsavānaṁ khaye ñāṇaṁ—
imā chasu abhiññāsu paññā.
Evaṁ chabbidhena ñāṇavatthu.
Chakkaṁ.
7. Sattakaniddesa
Tattha katamāni sattasattati ñāṇavatthūni?
Jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṁ, asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṁ, atītampi addhānaṁ jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṁ, asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṁ, anāgatampi addhānaṁ jātipaccayā jarāmaraṇanti ñāṇaṁ, asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti ñāṇaṁ.
Yampissa taṁ dhammaṭṭhitiñāṇaṁ tampi khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammanti ñāṇaṁ;
bhavapaccayā jātīti ñāṇaṁ …pe…
upādānapaccayā bhavoti ñāṇaṁ …pe…
taṇhāpaccayā upādānanti ñāṇaṁ …pe…
vedanāpaccayā taṇhāti ñāṇaṁ …pe…
phassapaccayā vedanāti ñāṇaṁ …pe…
saḷāyatanapaccayā phassoti ñāṇaṁ …pe…
nāmarūpapaccayā saḷāyatananti ñāṇaṁ …pe…
viññāṇapaccayā nāmarūpanti ñāṇaṁ …pe…
saṅkhārapaccayā viññāṇanti ñāṇaṁ …pe…
avijjāpaccayā saṅkhārāti ñāṇaṁ, asati avijjāya natthi saṅkhārāti ñāṇaṁ, atītampi addhānaṁ avijjāpaccayā saṅkhārāti ñāṇaṁ, asati avijjāya natthi saṅkhārāti ñāṇaṁ, anāgatampi addhānaṁ avijjāpaccayā saṅkhārāti ñāṇaṁ, asati avijjāya natthi saṅkhārāti ñāṇaṁ.
Yampissa taṁ dhammaṭṭhitiñāṇaṁ tampi khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammanti ñāṇaṁ.
Imāni sattasattati ñāṇavatthūni.
Evaṁ sattavidhena ñāṇavatthu.
Sattakaṁ.
8. Aṭṭhakaniddesa
Tattha katamā catūsu maggesu catūsu phalesu paññā?
Sotāpattimagge paññā, sotāpattiphale paññā, sakadāgāmimagge paññā, sakadāgāmiphale paññā, anāgāmimagge paññā, anāgāmiphale paññā, arahattamagge paññā, arahattaphale paññā—
imā catūsu maggesu catūsu phalesu paññā.
Evaṁ aṭṭhavidhena ñāṇavatthu.
Aṭṭhakaṁ.
9. Navakaniddesa
Tattha katamā navasu anupubbavihārasamāpattīsu paññā?
Paṭhamajjhānasamāpattiyā paññā, dutiyajjhānasamāpattiyā paññā, tatiyajjhānasamāpattiyā paññā, catutthajjhānasamāpattiyā paññā, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā paññā, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā paññā, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā paññā, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā paññā, saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa paccavekkhaṇāñāṇaṁ—
imā navasu anupubbavihārasamāpattīsu paññā.
Evaṁ navavidhena ñāṇavatthu.
Navakaṁ.
10. Dasakaniddesa
Tattha katamaṁ tathāgatassa ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṁ ñāṇaṁ?
Idha tathāgato “aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṁ niccato upagaccheyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puthujjano kañci saṅkhāraṁ niccato upagaccheyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṁ sukhato upagaccheyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puthujjano kañci saṅkhāraṁ sukhato upagaccheyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ diṭṭhisampanno puggalo kañci dhammaṁ atthato upagaccheyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puthujjano kañci dhammaṁ atthato upagaccheyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ diṭṭhisampanno puggalo mātaraṁ jīvitā voropeyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puthujjano mātaraṁ jīvitā voropeyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ diṭṭhisampanno puggalo pitaraṁ jīvitā voropeyya …pe…
arahantaṁ jīvitā voropeyya …pe…
paduṭṭhena cittena tathāgatassa lohitaṁ uppādeyya …pe…
saṅghaṁ bhindeyya …pe…
aññaṁ satthāraṁ uddiseyya …pe…
aṭṭhamaṁ bhavaṁ nibbatteyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puthujjano aṭṭhamaṁ bhavaṁ nibbatteyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṁ acarimaṁ uppajjeyyuṁ, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ ekissā lokadhātuyā eko arahaṁ sammāsambuddho uppajjeyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ ekissā lokadhātuyā dve rājāno cakkavattī apubbaṁ acarimaṁ uppajjeyyuṁ, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ ekissā lokadhātuyā eko rājā cakkavattī uppajjeyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ itthī arahaṁ assa sammāsambuddho, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puriso arahaṁ assa sammāsambuddho, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ itthī rājā assa cakkavattī, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puriso rājā assa cakkavattī, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ itthī sakkattaṁ kareyya, mārattaṁ kareyya, brahmattaṁ kareyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ puriso sakkattaṁ kareyya, mārattaṁ kareyya, brahmattaṁ kareyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ kāyaduccaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ kāyaduccaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ vacīduccaritassa …pe…
yaṁ manoduccaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ vacīduccaritassa …pe…
yaṁ manoduccaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ kāyasucaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ kāyasucaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ vacīsucaritassa …pe…
yaṁ manosucaritassa aniṭṭho akanto amanāpo vipāko nibbatteyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ vacīsucaritassa …pe…
yaṁ manosucaritassa iṭṭho kanto manāpo vipāko nibbatteyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ kāyaduccaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ kāyaduccaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ vacīduccaritasamaṅgī …pe…
yaṁ manoduccaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ vacīduccaritasamaṅgī …pe…
yaṁ manoduccaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ kāyasucaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ kāyasucaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Aṭṭhānametaṁ anavakāso yaṁ vacīsucaritasamaṅgī …pe…
yaṁ manosucaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjeyya, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ṭhānañca kho etaṁ vijjati yaṁ vacīsucaritasamaṅgī …pe…
yaṁ manosucaritasamaṅgī tannidānaṁ tappaccayā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjeyya, ṭhānametaṁ vijjatī”ti pajānāti.
“Ye ye dhammā yesaṁ yesaṁ dhammānaṁ hetū paccayā upādāya taṁ taṁ ṭhānaṁ, ye ye dhammā yesaṁ yesaṁ dhammānaṁ na hetū appaccayā upādāya taṁ taṁ aṭṭhānan”ti.
Yā tattha paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
idaṁ tathāgatassa ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṁ ñāṇaṁ.
Tattha katamaṁ tathāgatassa atītānāgatapaccuppannānaṁ kammasamādānānaṁ ṭhānaso hetuso vipākaṁ yathābhūtaṁ ñāṇaṁ?
Idha tathāgato pajānāti—
“atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni gatisampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti.
Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni upadhisampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti.
Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni kālasampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti.
Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni payogasampattipaṭibāḷhāni na vipaccanti.
Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni gativipattiṁ āgamma vipaccanti.
Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni upadhivipattiṁ āgamma vipaccanti.
Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni kālavipattiṁ āgamma vipaccanti.
Atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni payogavipattiṁ āgamma vipaccanti.
Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni gativipattipaṭibāḷhāni na vipaccanti.
Atthekaccāni kalyāṇāni kammasamādānāni upadhivipattipaṭibāḷhāni na vipaccanti.