“Paññāya dubbalīkaraṇe”ti imehi pañcahi nīvaraṇehi anuppannā ceva paññā na uppajjati uppannā ca paññā nirujjhati.
Tena vuccati “paññāya dubbalīkaraṇe”ti.
“Vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehī”ti tattha katame kāmā?
Chando kāmo, rāgo kāmo, chandarāgo kāmo, saṅkappo kāmo, rāgo kāmo, saṅkapparāgo kāmo—
ime vuccanti “kāmā”.
Tattha katame akusalā dhammā?
Kāmacchando, byāpādo, thinaṁ, middhaṁ, uddhaccaṁ, kukkuccaṁ, vicikicchā—
ime vuccanti “akusalā dhammā”.
Iti imehi ca kāmehi imehi ca akusalehi dhammehi vivitto hoti.
Tena vuccati “vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehī”ti.
“Savitakkaṁ savicāran”ti atthi vitakko, atthi vicāro.
Tattha katamo vitakko?
Yo takko vitakko saṅkappo appanā byappanā cetaso abhiniropanā sammāsaṅkappo—
ayaṁ vuccati “vitakko”.
Tattha katamo vicāro?
Yo cāro vicāro anuvicāro upavicāro cittassa anusandhanatā anupekkhanatā—
ayaṁ vuccati “vicāro”.
Iti iminā ca vitakkena iminā ca vicārena upeto hoti …pe… samannāgato.
Tena vuccati “savitakkaṁ savicāran”ti.
“Vivekajan”ti vitakko, vicāro, pīti, sukhaṁ, cittassekaggatā—
te imasmiṁ viveke jātā honti sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā.
Tena vuccati “vivekajan”ti.
“Pītisukhan”ti atthi pīti, atthi sukhaṁ.
Tattha katamā pīti?
Yā pīti pāmojjaṁ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa—
ayaṁ vuccati “pīti”.
Tattha katamaṁ sukhaṁ?
Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—
idaṁ vuccati “sukhaṁ”.
Idaṁ sukhaṁ imāya pītiyā sahagataṁ hoti sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ.
Tena vuccati “pītisukhan”ti.
“Paṭhaman”ti gaṇanānupubbatā paṭhamaṁ.
Idaṁ paṭhamaṁ samāpajjatīti paṭhamaṁ.
“Jhānan”ti vitakko, vicāro, pīti, sukhaṁ, cittassekaggatā.
“Upasampajjā”ti yo paṭhamassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
“Viharatī”ti …pe…
tena vuccati “viharatī”ti.
“Vitakkavicārānaṁ vūpasamā”ti, atthi vitakko, atthi vicāro.
Tattha katamo vitakko?
Yo takko vitakko …pe… sammāsaṅkappo—
ayaṁ vuccati “vitakko”.
Tattha katamo vicāro?
Yo cāro vicāro anuvicāro upavicāro cittassa anusandhanatā anupekkhanatā—
ayaṁ vuccati “vicāro”.
Iti ayañca vitakko ayañca vicāro santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā.
Tena vuccati “vitakkavicārānaṁ vūpasamā”ti.
“Ajjhattan”ti yaṁ ajjhattaṁ paccattaṁ.
“Sampasādanan”ti yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo.
“Cetaso ekodibhāvan”ti yā cittassa ṭhiti …pe… sammāsamādhi.
“Avitakkaṁ avicāran”ti atthi vitakko, atthi vicāro.
Tattha katamo vitakko?
Yo takko vitakko …pe… sammāsaṅkappo—
ayaṁ vuccati “vitakko”.
Tattha katamo vicāro?
Yo cāro anucāro vicāro anuvicāro upavicāro cittassa anusandhanatā anupekkhanatā—
ayaṁ vuccati “vicāro”.
Iti ayañca vitakko ayañca vicāro santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā.
Tena vuccati “avitakkaṁ avicāran”ti.
“Samādhijan”ti sampasādo pītisukhaṁ—
te imasmiṁ samādhimhi jātā honti sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā.
Tena vuccati “samādhijan”ti.
“Pītisukhan”ti atthi pīti, atthi sukhaṁ.
Tattha katamā pīti …pe…
ayaṁ vuccati “pīti”.
Tattha katamaṁ sukhaṁ …pe…
idaṁ vuccati “sukhaṁ”.
Idaṁ sukhaṁ imāya pītiyā sahagataṁ hoti sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ.
Tena vuccati “pītisukhan”ti.
“Dutiyan”ti gaṇanānupubbatā dutiyaṁ.
Idaṁ dutiyaṁ samāpajjatīti dutiyaṁ.
“Jhānan”ti sampasādo, pītisukhaṁ, cittassekaggatā.
“Upasampajjā”ti yo dutiyassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā.
“Viharatī”ti …pe…
tena vuccati “viharatī”ti.
“Pītiyā ca virāgā”ti tattha katamā pīti?
Yā pīti pāmojjaṁ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa—
ayaṁ vuccati “pīti”.
Ayaṁ pīti santā hoti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā.
Tena vuccati “pītiyā ca virāgā”ti.
“Upekkhako”ti tattha katamā upekkhā?
Yā upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā majjhattatā cittassa—
ayaṁ vuccati “upekkhā”.
Imāya upekkhāya upeto hoti …pe… samannāgato.
Tena vuccati “upekkhako”ti.
“Viharatī”ti …pe…
tena vuccati “viharatī”ti.
“Sato ca sampajāno”ti tattha katamā sati?
Yā sati anussati …pe… sammāsati—
ayaṁ vuccati “sati”.
Tattha katamaṁ sampajaññaṁ?
Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—
idaṁ vuccati “sampajaññaṁ”.
Iti imāya ca satiyā iminā ca sampajaññena upeto hoti …pe… samannāgato.
Tena vuccati “sato ca sampajāno”ti.
“Sukhañca kāyena paṭisaṁvedetī”ti tattha katamaṁ sukhaṁ?
Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—
idaṁ vuccati “sukhaṁ”.
Tattha katamo kāyo?
Saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho—
ayaṁ vuccati “kāyo”.