Tena vuccati “chandaṁ janetī”ti.
“Vāyamatī”ti.
Tattha katamo vāyāmo?
Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṁ maggapariyāpannaṁ—
ayaṁ vuccati “vāyāmo”.
Iminā vāyāmena upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno sampanno samannāgato.
Tena vuccati “vāyamatī”ti.
“Vīriyaṁ ārabhatī”ti.
Tattha katamaṁ vīriyaṁ?
Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṁ maggapariyāpannaṁ—
idaṁ vuccati “vīriyaṁ”.
Imaṁ vīriyaṁ ārabhati samārabhati āsevati bhāveti bahulīkaroti.
Tena vuccati “vīriyaṁ ārabhatī”ti.
“Cittaṁ paggaṇhātī”ti.
Tattha katamaṁ cittaṁ?
Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—
idaṁ vuccati “cittaṁ”.
Imaṁ cittaṁ paggaṇhāti sampaggaṇhāti upatthambheti paccupatthambheti.
Tena vuccati “cittaṁ paggaṇhātī”ti.
“Padahatī”ti.
Tattha katamaṁ sammappadhānaṁ?
Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṁ maggapariyāpannaṁ—
idaṁ vuccati “sammappadhānaṁ”.
Avasesā dhammā sammappadhānasampayuttā.
Kathañca bhikkhu uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati?
Idha bhikkhu yasmiṁ samaye lokuttaraṁ jhānaṁ bhāveti niyyānikaṁ apacayagāmiṁ diṭṭhigatānaṁ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ, tasmiṁ samaye uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.
“Chandaṁ janetī”ti …pe…
“vāyamatī”ti …pe…
“vīriyaṁ ārabhatī”ti …pe…
“cittaṁ paggaṇhātī”ti …pe…
“padahatī”ti.
Tattha katamaṁ sammappadhānaṁ?
Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṁ maggapariyāpannaṁ—
idaṁ vuccati “sammappadhānaṁ”.
Avasesā dhammā sammappadhānasampayuttā.
Kathañca bhikkhu anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati?
Idha bhikkhu yasmiṁ samaye lokuttaraṁ jhānaṁ bhāveti niyyānikaṁ apacayagāmiṁ diṭṭhigatānaṁ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ, tasmiṁ samaye anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.
“Chandaṁ janetī”ti …pe…
“vāyamatī”ti …pe…
“vīriyaṁ ārabhatī”ti …pe…
“cittaṁ paggaṇhātī”ti …pe…
“padahatī”ti.
Tattha katamaṁ sammappadhānaṁ?
Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṁ maggapariyāpannaṁ—
idaṁ vuccati “sammappadhānaṁ”.
Avasesā dhammā sammappadhānasampayuttā.
Kathañca bhikkhu uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati?
Idha bhikkhu yasmiṁ samaye lokuttaraṁ jhānaṁ bhāveti niyyānikaṁ apacayagāmiṁ diṭṭhigatānaṁ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ, tasmiṁ samaye uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.
“Ṭhitiyā”ti.
Yā ṭhiti so asammoso, yo asammoso so bhiyyobhāvo, yo bhiyyobhāvo taṁ vepullaṁ, yaṁ vepullaṁ sā bhāvanā, yā bhāvanā sā pāripūrī.
“Chandaṁ janetī”ti.
Tattha katamo chando?
Yo chando chandikatā kattukamyatā kusalo dhammacchando—
ayaṁ vuccati “chando”.
Imaṁ chandaṁ janeti sañjaneti uṭṭhapeti samuṭṭhapeti nibbatteti abhinibbatteti.
Tena vuccati “chandaṁ janetī”ti.
“Vāyamatī”ti.
Tattha katamo vāyāmo?
Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṁ maggapariyāpannaṁ—
ayaṁ vuccati “vāyāmo”.
Iminā vāyāmena upeto hoti …pe… samannāgato.
Tena vuccati “vāyamatī”ti.
“Vīriyaṁ ārabhatī”ti.
Tattha katamaṁ vīriyaṁ?
Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṁ maggapariyāpannaṁ—
idaṁ vuccati “vīriyaṁ”.
Imaṁ vīriyaṁ ārabhati samārabhati āsevati bhāveti bahulīkaroti.
Tena vuccati “vīriyaṁ ārabhatī”ti.
“Cittaṁ paggaṇhātī”ti.
Tattha katamaṁ cittaṁ?
Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—
idaṁ vuccati “cittaṁ”.
Imaṁ cittaṁ paggaṇhāti sampaggaṇhāti upatthambheti paccupatthambheti.
Tena vuccati “cittaṁ paggaṇhātī”ti.
“Padahatī”ti.
Tattha katamaṁ sammappadhānaṁ?
Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṁ maggapariyāpannaṁ—
idaṁ vuccati “sammappadhānaṁ”.
Avasesā dhammā sammappadhānasampayuttā.
Tattha katamaṁ sammappadhānaṁ?
Idha bhikkhu yasmiṁ samaye lokuttaraṁ jhānaṁ bhāveti niyyānikaṁ apacayagāmiṁ diṭṭhigatānaṁ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ, yo tasmiṁ samaye cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo vīriyasambojjhaṅgo maggaṅgaṁ maggapariyāpannaṁ—
idaṁ vuccati “sammappadhānaṁ”.
Avasesā dhammā sammappadhānasampayuttā.
Abhidhammabhājanīyaṁ.
3. Pañhāpucchaka
Cattāro sammappadhānā—
idha bhikkhu anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati, uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya …pe…
anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya …pe…
uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.
Catunnaṁ sammappadhānānaṁ kati kusalā, kati akusalā, kati abyākatā …pe… kati saraṇā, kati araṇā?
3.1. Tika
Kusalāyeva.
Siyā sukhāya vedanāya sampayuttā, siyā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā.
Vipākadhammadhammā.
Anupādinnaanupādāniyā.
Asaṅkiliṭṭhaasaṅkilesikā.
Siyā savitakkasavicārā, siyā avitakkavicāramattā, siyā avitakkaavicārā.
Siyā pītisahagatā, siyā sukhasahagatā, siyā upekkhāsahagatā.
Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā.
Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā.