idaṁ vuccati “vīriyaṁ”.
Imaṁ vīriyaṁ ārabhati samārabhati āsevati bhāveti bahulīkaroti.
Tena vuccati “vīriyaṁ ārabhatī”ti.
“Cittaṁ paggaṇhātī”ti.
Tattha katamaṁ cittaṁ?
Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—
idaṁ vuccati “cittaṁ”.
Imaṁ cittaṁ paggaṇhāti sampaggaṇhāti upatthambheti paccupatthambheti.
Tena vuccati “cittaṁ paggaṇhātī”ti.
“Padahatī”ti.
Tattha katamaṁ padhānaṁ?
Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo—
idaṁ vuccati “padhānaṁ”.
Iminā padhānena upeto hoti …pe… samannāgato.
Tena vuccati “padahatī”ti.
Kathañca bhikkhu uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati?
Tattha katame uppannā pāpakā akusalā dhammā?
Tīṇi akusalamūlāni—
lobho, doso, moho.
Tadekaṭṭhā ca kilesā.
Taṁsampayutto vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho, taṁsamuṭṭhānaṁ kāyakammaṁ vacīkammaṁ manokammaṁ—
ime vuccanti “uppannā pāpakā akusalā dhammā”.
Iti imesaṁ uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.
“Chandaṁ janetī”ti.
Tattha katamo chando?
Yo chando chandikatā kattukamyatā kusalo dhammacchando—
ayaṁ vuccati “chando”.
Imaṁ chandaṁ janeti sañjaneti uṭṭhapeti samuṭṭhapeti nibbatteti abhinibbatteti.
Tena vuccati “chandaṁ janetī”ti.
“Vāyamatī”ti.
Tattha katamo vāyāmo?
Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo—
ayaṁ vuccati “vāyāmo”.
Iminā vāyāmena upeto hoti …pe… samannāgato.
Tena vuccati “vāyamatī”ti.
“Vīriyaṁ ārabhatī”ti.
Tattha katamaṁ vīriyaṁ?
Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo—
idaṁ vuccati “vīriyaṁ”.
Imaṁ vīriyaṁ ārabhati samārabhati āsevati bhāveti bahulīkaroti.
Tena vuccati “vīriyaṁ ārabhatī”ti.
“Cittaṁ paggaṇhātī”ti.
Tattha katamaṁ cittaṁ?
Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—
idaṁ vuccati “cittaṁ”.
Imaṁ cittaṁ paggaṇhāti sampaggaṇhāti upatthambheti paccupatthambheti.
Tena vuccati “cittaṁ paggaṇhātī”ti.
“Padahatī”ti.
Tattha katamaṁ padhānaṁ?
Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo—
idaṁ vuccati “padhānaṁ”.
Iminā padhānena upeto hoti …pe… samannāgato.
Tena vuccati “padahatī”ti.
Kathañca bhikkhu anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati?
Tattha katame anuppannā kusalā dhammā?
Tīṇi kusalamūlāni—
alobho, adoso, amoho.
Taṁsampayutto vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho, taṁsamuṭṭhānaṁ kāyakammaṁ, vacīkammaṁ, manokammaṁ—
ime vuccanti “anuppannā kusalā dhammā”.
Iti imesaṁ anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.
“Chandaṁ janetī”ti …pe…
“vāyamatī”ti …pe…
“vīriyaṁ ārabhatī”ti …pe…
“cittaṁ paggaṇhātī”ti …pe…
“padahatī”ti.
Tattha katamaṁ padhānaṁ?
Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo—
idaṁ vuccati “padhānaṁ”.
Iminā padhānena upeto hoti …pe… samannāgato.
Tena vuccati “padahatī”ti.
Kathañca bhikkhu uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati?
Tattha katame uppannā kusalā dhammā?
Tīṇi kusalamūlāni—
alobho, adoso, amoho.
Taṁsampayutto vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho, taṁsamuṭṭhānaṁ kāyakammaṁ vacīkammaṁ manokammaṁ—
ime vuccanti “uppannā kusalā dhammā”.
Iti imesaṁ uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.
“Ṭhitiyā”ti.
Yā ṭhiti so asammoso, yo asammoso so bhiyyobhāvo, yo bhiyyobhāvo taṁ vepullaṁ, yaṁ vepullaṁ sā bhāvanā, yā bhāvanā sā pāripūrī.
“Chandaṁ janetī”ti …pe…
“vāyamatī”ti …pe…
“vīriyaṁ ārabhatī”ti …pe…
“cittaṁ paggaṇhātī”ti …pe…
padahatīti.
Tattha katamaṁ padhānaṁ?
Yo cetasiko vīriyārambho …pe… sammāvāyāmo—
idaṁ vuccati “padhānaṁ”.
Iminā padhānena upeto hoti …pe… samannāgato.
Tena vuccati “padahatī”ti.
Suttantabhājanīyaṁ.
2. Abhidhammabhājanīya
Cattāro sammappadhānā—
idha bhikkhu anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati, uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati, anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati, uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.
Kathañca bhikkhu anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati?
Idha bhikkhu yasmiṁ samaye lokuttaraṁ jhānaṁ bhāveti niyyānikaṁ apacayagāmiṁ diṭṭhigatānaṁ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ, tasmiṁ samaye anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.
“Chandaṁ janetī”ti.
Tattha katamo chando?
Yo chando chandikatā kattukamyatā kusalo dhammacchando—
ayaṁ vuccati “chando”.
Imaṁ chandaṁ janeti sañjaneti uṭṭhapeti samuṭṭhapeti nibbatteti abhinibbatteti.