Vibhaṅga

Analysis

Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · suttacentral/sc-data · CC0 · Fetched 2026-04-18 · 12625 segments

පෙන්වන කොටස් 5401-5500 න් 12625

Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—
ayaṁ vuccati “kusalamūlapaccayā saṅkhāro” …pe…
ayaṁ vuccati—
“chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.
Tattha katamā phassapaccayā vedanā?
Yaṁ cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā—
ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā” …pe…
tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.
2.10.1.4. Mahākusalacitta
Katame dhammā kusalā?
Yasmiṁ samaye kāmāvacaraṁ kusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ ñāṇavippayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā …pe…
upekkhāsahagataṁ ñāṇavippayuttaṁ sasaṅkhārena rūpārammaṇaṁ vā saddārammaṇaṁ vā gandhārammaṇaṁ vā rasārammaṇaṁ vā phoṭṭhabbārammaṇaṁ vā dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ.
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
Tattha katame kusalamūlā?
Alobho, adoso—
ime vuccanti “kusalamūlā”.
Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro?
Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—
ayaṁ vuccati “kusalamūlapaccayā saṅkhāro” …pe…
tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.
2.10.2. Rūpāvacarakusalacitta
Katame dhammā kusalā?
Yasmiṁ samaye rūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti vivicceva kāmehi …pe…
paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ.
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
Tattha katame kusalamūlā?
Alobho, adoso, amoho—
ime vuccanti “kusalamūlā”.
Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro?
Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—
ayaṁ vuccati “kusalamūlapaccayā saṅkhāro” …pe…
tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.
2.10.3. Arūpāvacarakusalacitta
Katame dhammā kusalā?
Yasmiṁ samaye arūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṁ sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ.
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
Tattha katame kusalamūlā?
Alobho, adoso, amoho—
ime vuccanti “kusalamūlā”.
Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro?
Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—
ayaṁ vuccati “kusalamūlapaccayā saṅkhāro” …pe…
ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.
Tattha katamā phassapaccayā vedanā?
Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—
ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā” …pe…
tena vuccati “evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotī”ti.
2.10.4. Lokuttarakusalacitta
Katame dhammā kusalā?
Yasmiṁ samaye lokuttaraṁ jhānaṁ bhāveti niyyānikaṁ apacayagāmiṁ diṭṭhigatānaṁ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ, tasmiṁ samaye kusalamūlapaccayā saṅkhāro, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā pasādo, pasādapaccayā adhimokkho, adhimokkhapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ.
Evametesaṁ dhammānaṁ samudayo hoti.
Tattha katame kusalamūlā?
Alobho, adoso, amoho.
Tattha katamo alobho …pe…
adoso …pe…
amoho?
Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṁ maggapariyāpannaṁ—
ayaṁ vuccati “amoho”.
Ime vuccanti “kusalamūlā”.
Tattha katamo kusalamūlapaccayā saṅkhāro?
Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—
ayaṁ vuccati “kusalamūlapaccayā saṅkhāro” …pe…
ayaṁ vuccati “chaṭṭhāyatanapaccayā phasso”.
Tattha katamā phassapaccayā vedanā?
Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—
ayaṁ vuccati “phassapaccayā vedanā”.
Tattha katamo vedanāpaccayā pasādo?
Yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo—
ayaṁ vuccati “vedanāpaccayā pasādo”.
Tattha katamo pasādapaccayā adhimokkho?
Yo cittassa adhimokkho adhimuccanā tadadhimuttatā—
ayaṁ vuccati “pasādapaccayā adhimokkho”.
Tattha katamo adhimokkhapaccayā bhavo?
Ṭhapetvā adhimokkhaṁ, vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho—
ayaṁ vuccati “adhimokkhapaccayā bhavo” …pe…
ayaṁ vuccati “jātipaccayā jarāmaraṇaṁ”.
Evametesaṁ dhammānaṁ samudayo hotīti.
Evametesaṁ dhammānaṁ saṅgati hoti, samāgamo hoti, samodhānaṁ hoti, pātubhāvo hoti.
Tena vuccati “evametesaṁ dhammānaṁ samudayo hotī”ti.
Kusalaniddeso.
2.11. Abyākataniddesa
2.11. 2.11 Ahetukakusalavipākacitta
2.11.1.1. 2.11.1.1 Ahetukakusalavipākacitta
2.11.1.1.1. Cakkhuviññāṇacitta
Katame dhammā abyākatā?
Yasmiṁ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ cakkhuviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ rūpārammaṇaṁ, tasmiṁ samaye saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmaṁ, nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ, chaṭṭhāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ.
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
Tattha katamo saṅkhāro?
Yā cetanā sañcetanā sañcetayitattaṁ—
ayaṁ vuccati “saṅkhāro”.
Tattha katamaṁ saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ?
Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe…
tajjācakkhuviññāṇadhātu—
idaṁ vuccati “saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ”.
Tattha katamaṁ viññāṇapaccayā nāmaṁ?
Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho—
idaṁ vuccati “viññāṇapaccayā nāmaṁ”.
Tattha katamaṁ nāmapaccayā chaṭṭhāyatanaṁ?
Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe…
tajjācakkhuviññāṇadhātu—