Vibhaṅga

jivhindriyaṁ …pe…

kāyindriyaṁ?

Yo kāyo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo …pe… suñño gāmopeso—

idaṁ vuccati “kāyindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ manindriyaṁ?

Ekavidhena manindriyaṁ—

phassasampayuttaṁ.

Duvidhena manindriyaṁ—

atthi sahetukaṁ, atthi ahetukaṁ.

Tividhena manindriyaṁ—

atthi kusalaṁ, atthi akusalaṁ, atthi abyākataṁ.

Catubbidhena manindriyaṁ—

atthi kāmāvacaraṁ, atthi rūpāvacaraṁ, atthi arūpāvacaraṁ, atthi apariyāpannaṁ.

Pañcavidhena manindriyaṁ—

atthi sukhindriyasampayuttaṁ, atthi dukkhindriyasampayuttaṁ, atthi somanassindriyasampayuttaṁ, atthi domanassindriyasampayuttaṁ, atthi upekkhindriyasampayuttaṁ.

Chabbidhena manindriyaṁ—

cakkhuviññāṇaṁ …pe… manoviññāṇaṁ.

Evaṁ chabbidhena manindriyaṁ.

Sattavidhena manindriyaṁ—

cakkhuviññāṇaṁ …pe… kāyaviññāṇaṁ, manodhātu, manoviññāṇadhātu.

Evaṁ sattavidhena manindriyaṁ.

Aṭṭhavidhena manindriyaṁ—

cakkhuviññāṇaṁ …pe… kāyaviññāṇaṁ atthi sukhasahagataṁ, atthi dukkhasahagataṁ, manodhātu, manoviññāṇadhātu.

Evaṁ aṭṭhavidhena manindriyaṁ.

Navavidhena manindriyaṁ—

cakkhuviññāṇaṁ …pe… kāyaviññāṇaṁ, manodhātu, manoviññāṇadhātu atthi kusalā, atthi akusalā, atthi abyākatā.

Evaṁ navavidhena manindriyaṁ.

Dasavidhena manindriyaṁ—

cakkhuviññāṇaṁ …pe… kāyaviññāṇaṁ atthi sukhasahagataṁ, atthi dukkhasahagataṁ, manodhātu, manoviññāṇadhātu atthi kusalā, atthi akusalā, atthi abyākatā.

Evaṁ dasavidhena manindriyaṁ …pe…

evaṁ bahuvidhena manindriyaṁ.

Idaṁ vuccati “manindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ itthindriyaṁ?

Yaṁ itthiyā itthiliṅgaṁ itthinimittaṁ itthikuttaṁ itthākappo itthattaṁ itthibhāvo—

idaṁ vuccati “itthindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ purisindriyaṁ?

Yaṁ purisassa purisaliṅgaṁ purisanimittaṁ purisakuttaṁ purisākappo purisattaṁ purisabhāvo—

idaṁ vuccati “purisindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ jīvitindriyaṁ?

Jīvitindriyaṁ duvidhena—

atthi rūpajīvitindriyaṁ, atthi arūpajīvitindriyaṁ.

Tattha katamaṁ rūpajīvitindriyaṁ?

Yo tesaṁ rūpīnaṁ dhammānaṁ āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanā jīvitaṁ jīvitindriyaṁ—

idaṁ vuccati “rūpajīvitindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ arūpajīvitindriyaṁ?

Yo tesaṁ arūpīnaṁ dhammānaṁ āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanā jīvitaṁ jīvitindriyaṁ—

idaṁ vuccati “arūpajīvitindriyaṁ”.

Idaṁ vuccati “jīvitindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ sukhindriyaṁ?

Yaṁ kāyikaṁ sātaṁ kāyikaṁ sukhaṁ kāyasamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ kāyasamphassajā sātā sukhā vedanā—

idaṁ vuccati “sukhindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ dukkhindriyaṁ?

Yaṁ kāyikaṁ asātaṁ kāyikaṁ dukkhaṁ kāyasamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ kāyasamphassajā asātā dukkhā vedanā—

idaṁ vuccati “dukkhindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ somanassindriyaṁ?

Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—

idaṁ vuccati “somanassindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ domanassindriyaṁ?

Yaṁ cetasikaṁ asātaṁ cetasikaṁ dukkhaṁ cetosamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā—

idaṁ vuccati “domanassindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ upekkhindriyaṁ?

Yaṁ cetasikaṁ neva sātaṁ nāsātaṁ cetosamphassajaṁ adukkhamasukhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā adukkhamasukhā vedanā—

idaṁ vuccati “upekkhindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ saddhindriyaṁ?

Yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo saddhā saddhindriyaṁ saddhābalaṁ—

idaṁ vuccati “saddhindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ vīriyindriyaṁ?

Yo cetasiko vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī thāmo ṭhiti asithilaparakkamatā anikkhittachandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggāho vīriyaṁ vīriyindriyaṁ vīriyabalaṁ—

idaṁ vuccati “vīriyindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ satindriyaṁ?

Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā sati satindriyaṁ satibalaṁ sammāsati—

idaṁ vuccati “satindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ samādhindriyaṁ?

Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhi—

idaṁ vuccati “samādhindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ paññindriyaṁ?

Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

idaṁ vuccati “paññindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ anaññātaññassāmītindriyaṁ?

Yā tesaṁ dhammānaṁ anaññātānaṁ adiṭṭhānaṁ appattānaṁ aviditānaṁ asacchikatānaṁ sacchikiriyāya paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṁ maggapariyāpannaṁ—

idaṁ vuccati “anaññātaññassāmītindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ aññindriyaṁ?

Yā tesaṁ dhammānaṁ ñātānaṁ diṭṭhānaṁ pattānaṁ viditānaṁ sacchikatānaṁ sacchikiriyāya paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṁ maggapariyāpannaṁ—

idaṁ vuccati “aññindriyaṁ”.

Tattha katamaṁ aññātāvindriyaṁ?

Yā tesaṁ dhammānaṁ aññātāvīnaṁ diṭṭhānaṁ pattānaṁ viditānaṁ sacchikatānaṁ sacchikiriyāya paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi dhammavicayasambojjhaṅgo maggaṅgaṁ maggapariyāpannaṁ—

idaṁ vuccati “aññātāvindriyaṁ”.

Abhidhammabhājanīyaṁ.

2. Pañhāpucchaka

Bāvīsatindriyāni—

cakkhundriyaṁ, sotindriyaṁ, ghānindriyaṁ, jivhindriyaṁ, kāyindriyaṁ, manindriyaṁ, itthindriyaṁ, purisindriyaṁ, jīvitindriyaṁ, sukhindriyaṁ, dukkhindriyaṁ, somanassindriyaṁ, domanassindriyaṁ, upekkhindriyaṁ, saddhindriyaṁ, vīriyindriyaṁ, satindriyaṁ, samādhindriyaṁ, paññindriyaṁ, anaññātaññassāmītindriyaṁ, aññindriyaṁ, aññātāvindriyaṁ.

Bāvīsatīnaṁ indriyānaṁ kati kusalā, kati akusalā, kati abyākatā …pe… kati saraṇā, kati araṇā?

2.1. Tika

Dasindriyā abyākatā.

Domanassindriyaṁ akusalaṁ.

Anaññātaññassāmītindriyaṁ kusalaṁ.

Cattārindriyā siyā kusalā, siyā abyākatā.

Cha indriyā siyā kusalā, siyā akusalā, siyā abyākatā.

Dvādasindriyā na vattabbā—“sukhāya vedanāya sampayuttā”tipi, “dukkhāya vedanāya sampayuttā”tipi, “adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā”tipi.

Cha indriyā siyā sukhāya vedanāya sampayuttā, siyā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā.