Idhekacco pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā rajjuyā vā aññataraññatarena satte viheṭheti, yā evarūpā heṭhanā viheṭhanā hiṁsanā vihiṁsanā rosanā virosanā parūpaghāto—
ayaṁ vuccati “vihiṁsādhātu”.
Tattha katamā nekkhammadhātu?
Nekkhammapaṭisaṁyutto takko vitakko …pe… sammāsaṅkappo—
ayaṁ vuccati “nekkhammadhātu”.
Sabbepi kusalā dhammā “nekkhammadhātu”.
Tattha katamā abyāpādadhātu?
Abyāpādapaṭisaṁyutto takko vitakko …pe… sammāsaṅkappo—
ayaṁ vuccati “abyāpādadhātu”.
Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṁ mettācetovimutti—
ayaṁ vuccati “abyāpādadhātu”.
Tattha katamā avihiṁsādhātu?
Avihiṁsāpaṭisaṁyutto takko vitakko saṅkappo appanā byappanā cetaso abhiniropanā sammāsaṅkappo—
ayaṁ vuccati “avihiṁsādhātu”.
Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṁ karuṇācetovimutti—
ayaṁ vuccati “avihiṁsādhātu”.
Imā cha dhātuyo.
Iti imāni tīṇi chakkāni tadekajjhaṁ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā aṭṭhārasa dhātuyo honti.
Suttantabhājanīyaṁ.
2. Abhidhammabhājanīya
Aṭṭhārasa dhātuyo—
cakkhudhātu, rūpadhātu, cakkhuviññāṇadhātu, sotadhātu, saddadhātu, sotaviññāṇadhātu, ghānadhātu, gandhadhātu, ghānaviññāṇadhātu, jivhādhātu, rasadhātu, jivhāviññāṇadhātu, kāyadhātu, phoṭṭhabbadhātu, kāyaviññāṇadhātu, manodhātu, dhammadhātu, manoviññāṇadhātu.
Tattha katamā cakkhudhātu?
Yaṁ cakkhu catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo …pe… suñño gāmopeso—
ayaṁ vuccati “cakkhudhātu”.
Tattha katamā rūpadhātu?
Yaṁ rūpaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya vaṇṇanibhā …pe… rūpadhātupesā—
ayaṁ vuccati “rūpadhātu”.
Tattha katamā cakkhuviññāṇadhātu?
Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjācakkhuviññāṇadhātu—
ayaṁ vuccati “cakkhuviññāṇadhātu”.
Tattha katamā sotadhātu?
Yaṁ sotaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo …pe… suñño gāmopeso—
ayaṁ vuccati “sotadhātu”.
Tattha katamā saddadhātu?
Yo saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho …pe… saddadhātupesā—
ayaṁ vuccati “saddadhātu”.
Tattha katamā sotaviññāṇadhātu?
Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjāsotaviññāṇadhātu—
ayaṁ vuccati “sotaviññāṇadhātu”.
Tattha katamā ghānadhātu?
Yaṁ ghānaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo …pe… suñño gāmopeso—
ayaṁ vuccati “ghānadhātu”.
Tattha katamā gandhadhātu?
Yo gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho …pe… gandhadhātupesā—
ayaṁ vuccati “gandhadhātu”.
Tattha katamā ghānaviññāṇadhātu?
Ghānañca paṭicca gandhe ca uppajjati cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjāghānaviññāṇadhātu—
ayaṁ vuccati “ghānaviññāṇadhātu”.
Tattha katamā jivhādhātu?
Yā jivhā catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo …pe… suñño gāmopeso—
ayaṁ vuccati “jivhādhātu”.
Tattha katamā rasadhātu?
Yo raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho …pe… rasadhātupesā—
ayaṁ vuccati “rasadhātu”.
Tattha katamā jivhāviññāṇadhātu?
Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjājivhāviññāṇadhātu—
ayaṁ vuccati “jivhāviññāṇadhātu”.
Tattha katamā kāyadhātu?
Yo kāyo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo …pe… suñño gāmopeso—
ayaṁ vuccati “kāyadhātu”.
Tattha katamā phoṭṭhabbadhātu?
Pathavīdhātu …pe… phoṭṭhabbadhātupesā—
ayaṁ vuccati “phoṭṭhabbadhātu”.
Tattha katamā kāyaviññāṇadhātu?
Kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjākāyaviññāṇadhātu—
ayaṁ vuccati “kāyaviññāṇadhātu”.
Tattha katamā manodhātu?
Cakkhuviññāṇadhātuyā uppajjitvā niruddhasamanantarā uppajjati cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjāmanodhātu;
sotaviññāṇadhātuyā …pe…
ghānaviññāṇadhātuyā …pe…
jivhāviññāṇadhātuyā …pe…
kāyaviññāṇadhātuyā uppajjitvā niruddhasamanantarā uppajjati cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjāmanodhātu sabbadhammesu vā pana paṭhamasamannāhāro uppajjati cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjāmanodhātu—
ayaṁ vuccati “manodhātu”.
Tattha katamā dhammadhātu?
Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, yañca rūpaṁ anidassanaappaṭighaṁ dhammāyatanapariyāpannaṁ, asaṅkhatā ca dhātu.
Tattha katamo vedanākkhandho?
Ekavidhena vedanākkhandho—
phassasampayutto.
Duvidhena vedanākkhandho—
atthi sahetuko, atthi ahetuko.
Tividhena vedanākkhandho—
atthi kusalo, atthi akusalo, atthi abyākato …pe…
evaṁ dasavidhena vedanākkhandho …pe…
evaṁ bahuvidhena vedanākkhandho.
Ayaṁ vuccati “vedanākkhandho”.
Tattha katamo saññākkhandho?
Ekavidhena saññākkhandho—
phassasampayutto.
Duvidhena saññākkhandho—
atthi sahetuko, atthi ahetuko.
Tividhena saññākkhandho—
atthi kusalo, atthi akusalo, atthi abyākato …pe…
evaṁ dasavidhena saññākkhandho …pe…
evaṁ bahuvidhena saññākkhandho.
Ayaṁ vuccati “saññākkhandho”.
Tattha katamo saṅkhārakkhandho?
Ekavidhena saṅkhārakkhandho—
cittasampayutto.
Duvidhena saṅkhārakkhandho—