Cattāro khandhā siyā saṅkiliṭṭhā, siyā asaṅkiliṭṭhā.
Rūpakkhandho kilesavippayutto.
Cattāro khandhā siyā kilesasampayuttā, siyā kilesavippayuttā.
Rūpakkhandho na vattabbo—
“kileso ceva saṅkilesiko cā”ti, saṅkilesiko ceva no ca kileso.
Tayo khandhā na vattabbā—
“kilesā ceva saṅkilesikā cā”ti, siyā saṅkilesikā ceva no ca kilesā, siyā na vattabbā—“saṅkilesikā ceva no ca kilesā”ti.
Saṅkhārakkhandho siyā kileso ceva saṅkilesiko ca, siyā saṅkilesiko ceva no ca kileso, siyā na vattabbo—“kileso ceva saṅkilesiko cā”tipi, “saṅkilesiko ceva no ca kileso”tipi.
Rūpakkhandho na vattabbo—
“kileso ceva saṅkiliṭṭho cā”tipi, “saṅkiliṭṭho ceva no ca kileso”tipi.
Tayo khandhā na vattabbā—
“kileso ceva saṅkiliṭṭhā cā”ti, siyā saṅkiliṭṭhā ceva no ca kilesā, siyā na vattabbā—“saṅkiliṭṭhā ceva no ca kilesā”ti.
Saṅkhārakkhandho siyā kileso ceva saṅkiliṭṭho ca, siyā saṅkiliṭṭho ceva no ca kileso, siyā na vattabbo—“kileso ceva saṅkiliṭṭho cā”tipi, “saṅkiliṭṭho ceva no ca kileso”tipi.
Rūpakkhandho na vattabbo—
“kileso ceva kilesasampayutto cā”tipi, “kilesasampayutto ceva no ca kileso”tipi.
Tayo khandhā na vattabbā—
“kilesā ceva kilesasampayuttā cā”ti, siyā kilesasampayuttā ceva no ca kilesā, siyā na vattabbā—“kilesasampayuttā ceva no ca kilesā”ti.
Saṅkhārakkhandho siyā kileso ceva kilesasampayutto ca, siyā kilesasampayutto ceva no ca kileso, siyā na vattabbo—“kileso ceva kilesasampayutto cā”tipi, “kilesasampayutto ceva no ca kileso”tipi.
Rūpakkhandho kilesavippayuttasaṅkilesiko.
Cattāro khandhā siyā kilesavippayuttasaṅkilesikā, siyā kilesavippayuttaasaṅkilesikā, siyā na vattabbā—“kilesavippayuttasaṅkilesikā”tipi, “kilesavippayuttaasaṅkilesikā”tipi.
3.2.13. Piṭṭhiduka
Rūpakkhandho na dassanena pahātabbo.
Cattāro khandhā siyā dassanena pahātabbā, siyā na dassanena pahātabbā.
Rūpakkhandho na bhāvanāya pahātabbo.
Cattāro khandhā siyā bhāvanāya pahātabbā, siyā na bhāvanāya pahātabbā.
Rūpakkhandho na dassanena pahātabbahetuko.
Cattāro khandhā siyā dassanena pahātabbahetukā, siyā na dassanena pahātabbahetukā.
Rūpakkhandho na bhāvanāya pahātabbahetuko.
Cattāro khandhā siyā bhāvanāya pahātabbahetukā, siyā na bhāvanāya pahātabbahetukā.
Rūpakkhandho avitakko.
Cattāro khandhā siyā savitakkā, siyā avitakkā.
Rūpakkhandho avicāro.
Cattāro khandhā siyā savicārā, siyā avicārā.
Rūpakkhandho appītiko, cattāro khandhā siyā sappītikā, siyā appītikā.
Rūpakkhandho na pītisahagato.
Cattāro khandhā siyā pītisahagatā, siyā na pītisahagatā.
Dve khandhā na sukhasahagatā.
Tayo khandhā siyā sukhasahagatā, siyā na sukhasahagatā.
Dve khandhā na upekkhāsahagatā.
Tayo khandhā siyā upekkhāsahagatā, siyā na upekkhāsahagatā.
Rūpakkhandho kāmāvacaro.
Cattāro khandhā siyā kāmāvacarā, siyā na kāmāvacarā.
Rūpakkhandho na rūpāvacaro.
Cattāro khandhā siyā rūpāvacarā, siyā na rūpāvacarā.
Rūpakkhandho na arūpāvacaro.
Cattāro khandhā siyā arūpāvacarā, siyā na arūpāvacarā.
Rūpakkhandho pariyāpanno.
Cattāro khandhā siyā pariyāpannā, siyā apariyāpannā.
Rūpakkhandho aniyyāniko.
Cattāro khandhā siyā niyyānikā, siyā aniyyānikā.
Rūpakkhandho aniyato.
Cattāro khandhā siyā niyatā, siyā aniyatā.
Rūpakkhandho sauttaro.
Cattāro khandhā siyā sauttarā, siyā anuttarā.
Rūpakkhandho araṇo.
Cattāro khandhā siyā saraṇā, siyā araṇāti.
Pañhāpucchakaṁ.
Khandhavibhaṅgo niṭṭhito.
Vibhaṅga
Āyatanavibhaṅga
1. Suttantabhājanīya
Dvādasāyatanāni—
cakkhāyatanaṁ, rūpāyatanaṁ, sotāyatanaṁ, saddāyatanaṁ, ghānāyatanaṁ, gandhāyatanaṁ, jivhāyatanaṁ, rasāyatanaṁ, kāyāyatanaṁ, phoṭṭhabbāyatanaṁ, manāyatanaṁ, dhammāyatanaṁ.
Cakkhuṁ aniccaṁ dukkhaṁ anattā vipariṇāmadhammaṁ.
Rūpā aniccā dukkhā anattā vipariṇāmadhammā.
Sotaṁ aniccaṁ dukkhaṁ anattā vipariṇāmadhammaṁ.
Saddā aniccā dukkhā anattā vipariṇāmadhammā.
Ghānaṁ aniccaṁ dukkhaṁ anattā vipariṇāmadhammaṁ.
Gandhā aniccā dukkhā anattā vipariṇāmadhammā.
Jivhā aniccā dukkhā anattā vipariṇāmadhammā.
Rasā aniccā dukkhā anattā vipariṇāmadhammā.
Kāyo anicco dukkho anattā vipariṇāmadhammo.
Phoṭṭhabbā aniccā dukkhā anattā vipariṇāmadhammā.
Mano anicco dukkho anattā vipariṇāmadhammo.
Dhammā aniccā dukkhā anattā vipariṇāmadhammā.
Suttantabhājanīyaṁ.
2. Abhidhammabhājanīya
Dvādasāyatanāni—
cakkhāyatanaṁ, sotāyatanaṁ, ghānāyatanaṁ, jivhāyatanaṁ, kāyāyatanaṁ, manāyatanaṁ, rūpāyatanaṁ, saddāyatanaṁ, gandhāyatanaṁ, rasāyatanaṁ, phoṭṭhabbāyatanaṁ, dhammāyatanaṁ.
Tattha katamaṁ cakkhāyatanaṁ?
Yaṁ cakkhu catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yena cakkhunā anidassanena sappaṭighena rūpaṁ sanidassanaṁ sappaṭighaṁ passi vā passati vā passissati vā passe vā, cakkhumpetaṁ cakkhāyatanampetaṁ cakkhudhātupesā cakkhundriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍarampetaṁ khettampetaṁ vatthumpetaṁ nettampetaṁ nayanampetaṁ orimaṁ tīrampetaṁ suñño gāmopeso.
Idaṁ vuccati “cakkhāyatanaṁ”.
Tattha katamaṁ sotāyatanaṁ?
Yaṁ sotaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yena sotena anidassanena sappaṭighena saddaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ suṇi vā suṇāti vā suṇissati vā suṇe vā, sotampetaṁ sotāyatanampetaṁ sotadhātupesā sotindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍarampetaṁ khettampetaṁ vatthumpetaṁ orimaṁ tīrampetaṁ suñño gāmopeso.
Idaṁ vuccati “sotāyatanaṁ”.
Tattha katamaṁ ghānāyatanaṁ?
Yaṁ ghānaṁ catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yena ghānena anidassanena sappaṭighena gandhaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ ghāyi vā ghāyati vā ghāyissati vā ghāye vā, ghānampetaṁ ghānāyatanampetaṁ ghānadhātupesā ghānindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍarampetaṁ khettampetaṁ vatthumpetaṁ orimaṁ tīrampetaṁ suñño gāmopeso.
Idaṁ vuccati “ghānāyatanaṁ”.
Tattha katamaṁ jivhāyatanaṁ?
Yā jivhā catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yāya jivhāya anidassanāya sappaṭighāya rasaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ sāyi vā sāyati vā sāyissati vā sāye vā, jivhāpesā jivhāyatanampetaṁ jivhādhātupesā jivhindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍarampetaṁ khettampetaṁ vatthumpetaṁ orimaṁ tīrampetaṁ suñño gāmopeso.
Idaṁ vuccati “jivhāyatanaṁ”.
Tattha katamaṁ kāyāyatanaṁ?
Yo kāyo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya pasādo attabhāvapariyāpanno anidassano sappaṭigho, yena kāyena anidassanena sappaṭighena phoṭṭhabbaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ phusi vā phusati vā phusissati vā phuse vā, kāyopeso kāyāyatanampetaṁ kāyadhātupesā kāyindriyampetaṁ lokopeso dvārāpesā samuddopeso paṇḍarampetaṁ khettampetaṁ vatthumpetaṁ orimaṁ tīrampetaṁ suñño gāmopeso.
Idaṁ vuccati “kāyāyatanaṁ”.
Tattha katamaṁ manāyatanaṁ?
Ekavidhena manāyatanaṁ—
phassasampayuttaṁ.
Duvidhena manāyatanaṁ—
atthi sahetukaṁ, atthi ahetukaṁ.
Tividhena manāyatanaṁ—