Tattha katame pañca byasanā?
Ñātibyasanaṁ, bhogabyasanaṁ, rogabyasanaṁ, sīlabyasanaṁ, diṭṭhibyasanaṁ—
ime pañca byasanā.
Tattha katame pañca akkhantiyā ādīnavā?
Bahuno janassa appiyo hoti amanāpo, verabahulo ca hoti, vajjabahulo ca, sammūḷho kālaṁ karoti, kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati—
ime pañca akkhantiyā ādīnavā.
Tattha katamāni pañca bhayāni?
Ājīvakabhayaṁ, asilokabhayaṁ, parisasārajjabhayaṁ, maraṇabhayaṁ, duggatibhayaṁ—
imāni pañca bhayāni.
Tattha katame pañca diṭṭhadhammanibbānavādā?
Idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā evaṁvādī hoti evaṁdiṭṭhī—
“yato kho, bho, ayaṁ attā pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī”ti.
Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapenti.
Tamañño evamāha—
“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi ‘neso natthī’ti vadāmi.
No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti.
Taṁ kissa hetu?
Kāmā hi, bho, aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā.
Tesaṁ vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
Yato kho, bho, ayaṁ attā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī”ti.
Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapenti.
Tamañño evamāha—
“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.
‘Neso natthī’ti vadāmi.
No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti.
Taṁ kissa hetu?
Yadeva tattha vitakkitaṁ vicāritaṁ etena etaṁ oḷārikaṁ akkhāyati.
Yato kho, bho, ayaṁ attā vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī”ti.
Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapenti.
Tamañño evamāha—
“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.
‘Neso natthī’ti vadāmi.
No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti.
Taṁ kissa hetu?
Yadeva tattha pītigataṁ cetaso uppilāvitaṁ, etena etaṁ oḷārikaṁ akkhāyati.
Yato kho, bho, ayaṁ attā pītiyā ca virāgā …pe…
tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī”ti.
Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapenti.
Tamañño evamāha—
“atthi kho, bho, eso attā yaṁ tvaṁ vadesi.
‘Neso natthī’ti vadāmi.
No ca kho, bho, ayaṁ attā ettāvatā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti.
Taṁ kissa hetu?
Yadeva tattha sukhapīti cetaso ābhogo, etena etaṁ oḷārikaṁ akkhāyati.
Yato kho, bho, ayaṁ attā sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, ettāvatā kho, bho, ayaṁ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hotī”ti.
Ittheke sato sattassa paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapenti.
Ime pañca diṭṭhadhammanibbānavādā.
Pañcakaṁ.
6. Chakkaniddesa
Tattha katamāni cha vivādamūlāni?
Kodho, makkho, issā, sāṭheyyaṁ, pāpicchatā, sandiṭṭhiparāmāsitā—
imāni cha vivādamūlāni.
Tattha katame cha chandarāgā?
Chandarāgā gehasitā dhammā.
Manāpiyesu rūpesu gehasito rāgo sārāgo cittassa sārāgo, manāpiyesu saddesu …pe…
manāpiyesu gandhesu …pe…
manāpiyesu rasesu …pe…
manāpiyesu phoṭṭhabbesu …pe…
manāpiyesu dhammesu gehasito rāgo sārāgo cittassa sārāgo—
ime cha chandarāgā.
Tattha katamāni cha virodhavatthūni?
Amanāpiyesu rūpesu cittassa āghāto paṭighāto caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa, amanāpiyesu saddesu …pe…
amanāpiyesu gandhesu …pe…
amanāpiyesu rasesu …pe…
amanāpiyesu phoṭṭhabbesu …pe…
amanāpiyesu dhammesu cittassa āghāto paṭighāto caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—
imāni cha virodhavatthūni.
Tattha katame cha taṇhākāyā?
Rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā—
ime cha taṇhākāyā.
Tattha katame cha agāravā?
Satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya agāravo viharati appatisso, appamāde agāravo viharati appatisso, paṭisanthāre agāravo viharati appatisso—
ime cha agāravā.
Tattha katame cha parihāniyā dhammā?
Kammārāmatā, bhassārāmatā, niddārāmatā, saṅgaṇikārāmatā, saṁsaggārāmatā, papañcārāmatā—
ime cha parihāniyā dhammā.
Tattha katame aparepi cha parihāniyā dhammā?
Kammārāmatā, bhassārāmatā, niddārāmatā, saṅgaṇikārāmatā, dovacassatā, pāpamittatā—
ime cha parihāniyā dhammā.
Tattha katame cha somanassupavicārā?
Cakkhunā rūpaṁ disvā somanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati, sotena saddaṁ sutvā …pe…
ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…
jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…
manasā dhammaṁ viññāya somanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati—
ime cha somanassupavicārā.
Tattha katame cha domanassupavicārā?
Cakkhunā rūpaṁ disvā domanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati, sotena saddaṁ sutvā …pe…
ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…
jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…
manasā dhammaṁ viññāya domanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati—
ime cha domanassupavicārā.
Tattha katame cha upekkhupavicārā?
Cakkhunā rūpaṁ disvā upekkhāṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati, sotena saddaṁ sutvā …pe…
ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…
jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…
manasā dhammaṁ viññāya upekkhāṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati—
ime cha upekkhupavicārā.