Sabbampi dussīlyaṁ sīlavipatti.
Tattha katamā diṭṭhivipatti?
“Natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ …pe…
ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentī”ti—
yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—
ayaṁ vuccati “diṭṭhivipatti”.
Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti.
Tattha katamaṁ ajjhattasaṁyojanaṁ?
Pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni—
ajjhattasaṁyojanaṁ.
Pañcuddhambhāgiyāni saṁyojanāni—
bahiddhāsaṁyojanaṁ.
Dukaṁ.
3. Tikaniddesa
Tattha katamāni tīṇi akusalamūlāni?
Lobho, doso, moho.
Tattha katamo lobho?
Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṁ gedho parigedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā sotaṁ visaṭā āyūhanī dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṁ vanatho santhavo sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsīsanā āsīsitattaṁ rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā abhijappā jappanā jappitattaṁ loluppaṁ loluppāyanā loluppāyitattaṁ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chadanaṁ bandhanaṁ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṁ latā vevicchaṁ dukkhamūlaṁ dukkhanidānaṁ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṁ māravisayo taṇhānadī taṇhājālaṁ taṇhāgaddulaṁ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṁ—
ayaṁ vuccati “lobho”.
Tattha katamo doso?
“Anatthaṁ me acarī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me caratī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me carissatī”ti āghāto jāyati, “piyassa me manāpassa anatthaṁ acari …pe…
anatthaṁ carati …pe…
anatthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati, “appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari …pe…
atthaṁ carati …pe…
atthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati.
Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—
ayaṁ vuccati “doso”.
Tattha katamo moho?
Dukkhe aññāṇaṁ, dukkhasamudaye aññāṇaṁ, dukkhanirodhe aññāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ, pubbante aññāṇaṁ, aparante aññāṇaṁ, pubbantāparante aññāṇaṁ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṁ, yaṁ evarūpaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—
ayaṁ vuccati “moho”.
Imāni tīṇi akusalamūlāni.
Tattha katame tayo akusalavitakkā?
Kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṁsāvitakko.
Tattha katamo kāmavitakko?
Kāmapaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—
ayaṁ vuccati “kāmavitakko”.
Tattha katamo byāpādavitakko?
Byāpādapaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—
ayaṁ vuccati “byāpādavitakko”.
Tattha katamo vihiṁsāvitakko?
Vihiṁsāpaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—
ayaṁ vuccati “vihiṁsāvitakko”.
Ime tayo akusalavitakkā.
Tattha katamā tisso akusalasaññā?
Kāmasaññā, byāpādasaññā, vihiṁsāsaññā.
Tattha katamā kāmasaññā?
Kāmapaṭisaṁyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṁ—
ayaṁ vuccati “kāmasaññā”.
Tattha katamā byāpādasaññā?
Byāpādapaṭisaṁyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṁ—
ayaṁ vuccati “byāpādasaññā”.
Tattha katamā vihiṁsāsaññā?
Vihiṁsāpaṭisaṁyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṁ—
ayaṁ vuccati “vihiṁsāsaññā”.
Imā tisso akusalasaññā.
Tattha katamā tisso akusaladhātuyo?
Kāmadhātu, byāpādadhātu, vihiṁsādhātu.
Tattha katamā kāmadhātu?
Kāmavitakko kāmadhātu.
Byāpādavitakko byāpādadhātu.
Vihiṁsāvitakko vihiṁsādhātu.
Tattha katamo kāmavitakko?
Kāmapaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—
ayaṁ vuccati “kāmavitakko”.
Tattha katamo byāpādavitakko?
Byāpādapaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—
ayaṁ vuccati “byāpādavitakko”.
Tattha katamo vihiṁsāvitakko?
Vihiṁsāpaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—
ayaṁ vuccati “vihiṁsāvitakko”.
Imā tisso akusaladhātuyo.
Tattha katamāni tīṇi duccaritāni?
Kāyaduccaritaṁ, vacīduccaritaṁ, manoduccaritaṁ.
Tattha katamaṁ kāyaduccaritaṁ?
Pāṇātipāto, adinnādānaṁ, kāmesumicchācāro—
idaṁ vuccati “kāyaduccaritaṁ”.
Tattha katamaṁ vacīduccaritaṁ?
Musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo—
idaṁ vuccati “vacīduccaritaṁ”.
Tattha katamaṁ manoduccaritaṁ?
Abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi—
idaṁ vuccati “manoduccaritaṁ”.
Tattha katamaṁ kāyaduccaritaṁ?
Akusalaṁ kāyakammaṁ kāyaduccaritaṁ, akusalaṁ vacīkammaṁ vacīduccaritaṁ, akusalaṁ manokammaṁ manoduccaritaṁ.
Tattha katamaṁ akusalaṁ kāyakammaṁ?
Akusalā kāyasañcetanā akusalaṁ kāyakammaṁ, akusalā vacīsañcetanā akusalaṁ vacīkammaṁ, akusalā manosañcetanā akusalaṁ manokammaṁ.
Imāni tīṇi duccaritāni.
Tattha katame tayo āsavā?
Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo.
Tattha katamo kāmāsavo?
Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ—
ayaṁ vuccati “kāmāsavo”.
Tattha katamo bhavāsavo?
Yo bhavesu bhavacchando …pe…
bhavajjhosānaṁ—
ayaṁ vuccati “bhavāsavo”.
Tattha katamo avijjāsavo?
Dukkhe aññāṇaṁ …pe…
avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—
ayaṁ vuccati “avijjāsavo”.