Vuṭṭhitopi tamhā āsanā tassā kathāya neva ādiṁ manasi karoti, na majjhaṁ manasi karoti, na pariyosānaṁ manasi karoti—
ayaṁ vuccati puggalo “avakujjapañño”.
Katamo ca puggalo ucchaṅgapañño?
Idhekacco puggalo ārāmaṁ gantā hoti abhikkhaṇaṁ bhikkhūnaṁ santike dhammassavaṇāya.
Tassa bhikkhū dhammaṁ desenti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsenti.
So tasmiṁ āsane nisinno tassā kathāya ādimpi manasi karoti, majjhampi manasi karoti, pariyosānampi manasi karoti.
Vuṭṭhito ca kho tamhā āsanā tassā kathāya neva ādiṁ manasi karoti, na majjhaṁ manasi karoti, na pariyosānaṁ manasi karoti.
Seyyathāpi nāma purisassa ucchaṅge nānākhajjakāni ākiṇṇāni—
tilā taṇḍulā modakā badarā.
So tamhā āsanā vuṭṭhahanto satisammosā pakireyya;
evamevaṁ idhekacco puggalo ārāmaṁ gantā hoti abhikkhaṇaṁ bhikkhūnaṁ santike dhammassavaṇāya.
Tassa bhikkhū dhammaṁ desenti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsenti.
So tasmiṁ āsane nisinno tassā kathāya ādimpi manasi karoti, majjhampi manasi karoti, pariyosānampi manasi karoti.
Vuṭṭhito ca kho tamhā āsanā tassā kathāya neva ādimpi manasi karoti, na majjhampi manasi karoti, na pariyosānampi manasi karoti—
ayaṁ vuccati puggalo “ucchaṅgapañño”.
Katamo ca puggalo puthupañño?
Idhekacco puggalo ārāmaṁ gantā hoti abhikkhaṇaṁ bhikkhūnaṁ santike dhammassavaṇāya.
Tassa bhikkhū dhammaṁ desenti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsenti.
So tasmiṁ āsane nisinno tassā kathāya ādimpi manasi karoti, majjhampi manasi karoti, pariyosānampi manasi karoti.
Vuṭṭhitopi tamhā āsanā tassā kathāya ādimpi manasi karoti, majjhampi manasi karoti, pariyosānampi manasi karoti.
Seyyathāpi nāma kumbho ukkujjo tatra udakaṁ āsittaṁ saṇṭhāti, no vivaṭṭati;
evamevaṁ idhekacco puggalo ārāmaṁ gantā honti abhikkhaṇaṁ bhikkhūnaṁ santike dhammassavaṇāya.
Tassa bhikkhū dhammaṁ desenti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsenti.
So tasmiṁ āsane nisinno tassā kathāya ādimpi manasi karoti, majjhampi manasi karoti, pariyosānampi manasi karoti.
Vuṭṭhitopi tamhā āsanā tassā kathāya ādimpi manasi karoti, majjhampi manasi karoti, pariyosānampi manasi karoti—
ayaṁ vuccati puggalo “puthupañño”.
Katamo ca puggalo kāmesu ca bhavesu ca avītarāgo?
Sotāpannasakadāgāmino—
ime vuccanti puggalā “kāmesu ca bhavesu ca avītarāgā”.
Katamo ca puggalo kāmesu vītarāgo, bhavesu avītarāgo?
Anāgāmī—
ayaṁ vuccati puggalo “kāmesu vītarāgo, bhavesu avītarāgo”.
Katamo ca puggalo kāmesu ca bhavesu ca vītarāgo?
Arahā—
ayaṁ vuccati puggalo “kāmesu ca bhavesu ca vītarāgo”.
Katamo ca puggalo pāsāṇalekhūpamo?
Idhekacco puggalo abhiṇhaṁ kujjhati.
So ca khvassa kodho ciraṁ dīgharattaṁ anuseti.
Seyyathāpi nāma pāsāṇe lekhā na khippaṁ lujjati vātena vā udakena vā, ciraṭṭhitikā hoti;
evamevaṁ idhekacco puggalo abhiṇhaṁ kujjhati.
So ca khvassa kodho ciraṁ dīgharattaṁ anuseti—
ayaṁ vuccati puggalo “pāsāṇalekhūpamo”.
Katamo ca puggalo pathavilekhūpamo?
Idhekacco puggalo abhiṇhaṁ kujjhati.
So ca khvassa kodho na ciraṁ dīgharattaṁ anuseti.
Seyyathāpi nāma pathaviyā lekhā khippaṁ lujjati vātena vā udakena vā, na ciraṭṭhitikā hoti;
evamevaṁ idhekacco puggalo abhiṇhaṁ kujjhati.
So ca khvassa kodho na ciraṁ dīgharattaṁ anuseti—
ayaṁ vuccati puggalo “pathavilekhūpamo”.
Katamo ca puggalo udakalekhūpamo?
Idhekacco puggalo āgāḷhenapi vuccamāno pharusenapi vuccamāno amanāpenapi vuccamāno saṁsandatimeva sandhiyatimeva sammodatimeva.
Seyyathāpi nāma udake lekhā khippaṁ lujjati, na ciraṭṭhitikā hoti;
evamevaṁ idhekacco puggalo āgāḷhenapi vuccamāno pharusenapi vuccamāno amanāpenapi vuccamāno saṁsandatimeva sandhiyatimeva sammodatimeva—
ayaṁ vuccati puggalo “udakalekhūpamo”.
Tattha katame tayo potthakūpamā puggalā?
Tayo potthakā—
navopi potthako dubbaṇṇo ceva hoti dukkhasamphasso ca appaggho ca, majjhimopi potthako dubbaṇṇo ceva hoti dukkhasamphasso ca appaggho ca, jiṇṇopi potthako dubbaṇṇo ceva hoti dukkhasamphasso ca appaggho ca.
Jiṇṇampi potthakaṁ ukkhaliparimajjanaṁ vā karonti saṅkārakūṭe vā naṁ chaḍḍenti.
Evamevaṁ tayome potthakūpamā puggalā santo saṁvijjamānā bhikkhūsu.
Katame tayo?
Navo cepi bhikkhu hoti dussīlo pāpadhammo, imassa dubbaṇṇatāya.
Seyyathāpi so potthako dubbaṇṇo, tathūpamo ayaṁ puggalo.
Ye kho panassa sevanti bhajanti payirupāsanti diṭṭhānugatiṁ āpajjanti, tesaṁ taṁ hoti dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya.
Idamassa dukkhasamphassatāya.
Seyyathāpi so potthako dukkhasamphasso, tathūpamo ayaṁ puggalo.
Yesaṁ kho pana so paṭiggaṇhāti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ, tesaṁ taṁ na mahapphalaṁ hoti na mahānisaṁsaṁ.
Idamassa appagghatāya.
Seyyathāpi so potthako appaggho, tathūpamo ayaṁ puggalo.
Majjhimo cepi bhikkhu hoti …pe…
thero cepi bhikkhu hoti dussīlo pāpadhammo, idamassa dubbaṇṇatāya.
Seyyathāpi so potthako dubbaṇṇo, tathūpamo ayaṁ puggalo.
Ye kho panassa sevanti bhajanti payirupāsanti diṭṭhānugatiṁ āpajjanti, tesaṁ taṁ hoti dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya.
Idamassa dukkhasamphassatāya.
Seyyathāpi so potthako dukkhasamphasso, tathūpamo ayaṁ puggalo.
Yesaṁ kho pana so paṭiggaṇhāti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ, tesaṁ taṁ na mahapphalaṁ hoti na mahānisaṁsaṁ.
Idamassa appagghatāya.
Seyyathāpi so potthako appaggho, tathūpamo ayaṁ puggalo.
Evarūpo ce thero bhikkhu saṅghamajjhe bhaṇati.
Tamenaṁ bhikkhū evamāhaṁsu—
“kiṁ nu kho tuyhaṁ bālassa abyattassa bhaṇitena, tvampi nāma bhaṇitabbaṁ maññasī”ti.
So kupito anattamano tathārūpiṁ vācaṁ nicchāreti yathārūpāya vācāya saṅgho taṁ ukkhipati, saṅkārakūṭeva naṁ potthakaṁ.
Ime tayo potthakūpamā puggalā santo saṁvijjamānā bhikkhūsu.
Tattha katame tayo kāsikavatthūpamā puggalā?
Tīṇi kāsikavatthāni—
navampi kāsikavatthaṁ vaṇṇavantañceva hoti sukhasamphassañca mahagghañca, majjhimampi kāsikavatthaṁ vaṇṇavantañceva hoti sukhasamphassañca mahagghañca, jiṇṇampi kāsikavatthaṁ vaṇṇavantañceva hoti sukhasamphassañca mahagghañca.
Jiṇṇampi kāsikavatthaṁ ratanapaliveṭhanaṁ vā karonti gandhakaraṇḍake vā naṁ nikkhipanti.
Evamevaṁ tayome kāsikavatthūpamā puggalā santo saṁvijjamānā bhikkhūsu.
Katame tayo?
Navo cepi bhikkhu hoti sīlavā kalyāṇadhammo, idamassa suvaṇṇatāya.
Seyyathāpi taṁ kāsikavatthaṁ vaṇṇavantaṁ, tathūpamo ayaṁ puggalo.
Ye kho panassa sevanti bhajanti payirupāsanti diṭṭhānugatiṁ āpajjanti, tesaṁ taṁ hoti dīgharattaṁ hitāya sukhāya.
Idamassa sukhasamphassatāya.
Seyyathāpi taṁ kāsikavatthaṁ sukhasamphassaṁ, tathūpamo ayaṁ puggalo.
Yesaṁ kho pana so paṭiggaṇhāti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ, tesaṁ taṁ mahapphalaṁ hoti mahānisaṁsaṁ.
Idamassa mahagghatāya.
Seyyathāpi taṁ kāsikavatthaṁ mahagghaṁ, tathūpamo ayaṁ puggalo.
Majjhimo cepi bhikkhu …pe…
thero cepi bhikkhu hoti sīlavā kalyāṇadhammo, idamassa suvaṇṇatāya.
Seyyathāpi taṁ kāsikavatthaṁ vaṇṇavantaṁ, tathūpamo ayaṁ puggalo.
Ye kho panassa sevanti bhajanti payirupāsanti diṭṭhānugatiṁ āpajjanti, tesaṁ taṁ hoti dīgharattaṁ hitāya sukhāya.