Tattha katamā pāpamittatā?
Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṁ sevanā nisevanā saṁsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti sampavaṅkatā—
ayaṁ vuccati pāpamittatā.
Imāya pāpamittatāya samannāgato puggalo “pāpamitto”.
Katamo ca puggalo indriyesu aguttadvāro?
Tattha katamā indriyesu aguttadvāratā?
Idhekacco puggalo cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī;
yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.
Sotena saddaṁ sutvā …pe…
ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…
jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…
manasā dhammaṁ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī;
yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṁ, manindriye na saṁvaraṁ āpajjati.
Yā imesaṁ channaṁ indriyānaṁ agutti agopanā anārakkho asaṁvaro—
ayaṁ vuccati indriyesu aguttadvāratā.
Imāya indriyesu aguttadvāratāya samannāgato puggalo “indriyesu aguttadvāro”.
Katamo ca puggalo bhojane amattaññū?
Tattha katamā bhojane amattaññutā?
Idhekacco puggalo appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṁ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya, yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane—
ayaṁ vuccati bhojane amattaññutā.
Imāya bhojane amattaññutāya samannāgato puggalo “bhojane amattaññū”.
Katamo ca puggalo muṭṭhassati?
Tattha katamaṁ muṭṭhassaccaṁ?
Yā assati ananussati appaṭissati assati assaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammussanatā—
idaṁ vuccati muṭṭhassaccaṁ.
Iminā muṭṭhassaccena samannāgato puggalo “muṭṭhassati”.
Katamo ca puggalo asampajāno?
Tattha katamaṁ asampajaññaṁ?
Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ anabhisamayo ananubodho asambodho appaṭivedho asaṅgāhaṇā apariyogāhaṇā asamapekkhaṇā apaccavekkhaṇā apaccakkhakammaṁ dummejjhaṁ bālyaṁ asampajaññaṁ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṁ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—
idaṁ vuccati asampajaññaṁ.
Iminā asampajaññena samannāgato puggalo “asampajāno”.
Katamo ca puggalo sīlavipanno?
Tattha katamā sīlavipatti?
Kāyiko vītikkamo vācasiko vītikkamo kāyikavācasiko vītikkamo—
ayaṁ vuccati sīlavipatti.
Sabbampi dussilyaṁ sīlavipatti.
Imāya sīlavipattiyā samannāgato puggalo “sīlavipanno”.
Katamo ca puggalo diṭṭhivipanno?
Tattha katamā diṭṭhivipatti?
“Natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ, natthi hutaṁ, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, natthi ayaṁ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentī”ti.
Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyāsaggāho, ayaṁ vuccati diṭṭhivipatti.
Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti.
Imāya diṭṭhivipattiyā samannāgato puggalo “diṭṭhivipanno”.
Katamo ca puggalo ajjhattasaṁyojano?
Yassa puggalassa pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni appahīnāni—
ayaṁ vuccati puggalo “ajjhattasaṁyojano”.
Katamo ca puggalo bahiddhāsaṁyojano?
Yassa puggalassa pañcuddhambhāgiyāni saṁyojanāni appahīnāni—
ayaṁ vuccati puggalo “bahiddhāsaṁyojano”.
Katamo ca puggalo akkodhano?
Tattha katamo kodho?
Yo kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—
ayaṁ vuccati kodho.
Yassa puggalassa ayaṁ kodho pahīno—
ayaṁ vuccati puggalo “akkodhano”.
Katamo ca puggalo anupanāhī?
Tattha katamo upanāho?
Pubbakālaṁ kodho aparakālaṁ upanāho yo evarūpo upanāho upanayhanā upanayhitattaṁ aṭṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā anusaṁsandanā anuppabandhanā daḷhīkammaṁ kodhassa—
ayaṁ vuccati upanāho.
Yassa puggalassa ayaṁ upanāho pahīno—
ayaṁ vuccati puggalo “anupanāhī”.
Katamo ca puggalo amakkhī?
Tattha katamo makkho?
Yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṁ niṭṭhuriyaṁ niṭṭhuriyakammaṁ—
ayaṁ vuccati makkho.
Yassa puggalassa ayaṁ makkho pahīno—
ayaṁ vuccati puggalo “amakkhī”.
Katamo ca puggalo apaḷāsī?
Tattha katamo paḷāso?
Yo paḷāso paḷāsāyanā paḷāsāyitattaṁ paḷāsāhāro vivādaṭṭhānaṁ yugaggāho appaṭinissaggo—
ayaṁ vuccati paḷāso.
Yassa puggalassa ayaṁ paḷāso pahīno—
ayaṁ vuccati puggalo “apaḷāsī”.
Katamo ca puggalo anissukī?
Tattha katamā issā?
Yā paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issā issāyanā issāyitattaṁ usūyā usūyanā usūyitattaṁ—
ayaṁ vuccati issā.
Yassa puggalassa ayaṁ issā pahīnā—
ayaṁ vuccati puggalo “anissukī”.
Katamo ca puggalo amaccharī?
Tattha katamaṁ macchariyaṁ?
Pañca macchariyāni—
āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.
Yaṁ evarūpaṁ maccheraṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—
idaṁ vuccati macchariyaṁ.
Yassa puggalassa idaṁ macchariyaṁ pahīnaṁ—
ayaṁ vuccati puggalo “amaccharī”.
Katamo ca puggalo asaṭho?
Tattha katamaṁ sāṭheyyaṁ?
Idhekacco saṭho hoti parisaṭho.
Yaṁ tattha saṭhaṁ saṭhatā sāṭheyyaṁ kakkaratā kakkariyaṁ parikkhattatā pārikkhattiyaṁ—
idaṁ vuccati sāṭheyyaṁ.
Yassa puggalassa idaṁ sāṭheyyaṁ pahīnaṁ—
ayaṁ vuccati puggalo “asaṭho”.
Katamo ca puggalo amāyāvī?
Tattha katamā māyā?
Idhekacco puggalo kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṁ icchaṁ paṇidahati—
“mā maṁ jaññā”ti icchati, “mā maṁ jaññā”ti saṅkappati, “mā maṁ jaññā”ti vācaṁ bhāsati, “mā maṁ jaññā”ti kāyena parakkamati.
Yā evarūpā māyā māyāvitā accāsarā vañcanā nikati vikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paṭicchādanā anuttānīkammaṁ anāvikammaṁ vocchādanā pāpakiriyā—